• ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى(15)

    ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى(15)

    بېيروكراتلىقنىڭ مۆجىزىلىرى مېسوپوتامىيەلىكلەر ئاخىرى زېرىكىشلىك ماتېماتىكىلىق مەلۇماتلاردىن باشقا نەرسىلەرنىمۇ يېزىشنى خالايدىغان بولدى. مىلادتىن بۇرۇنقى 3000-يىلدىن 2500-يىلغىچە، سۇمېر يېزىقىغا تېخىمۇ كۆپ بەلگىلەر قوشۇلۇپ، ئاستا-ئاستا بىز بۈگۈن مىخ يېزىقى دەپ ئاتايدىغان تولۇق يېزىققا ئايلاندى. مىلادىدىن بۇرۇنقى 2500-يىلغا كەلگەندە، پادىشاھلار پەرمان چىقىرىش، روھانىيلار ۋەھىيلەرنى خاتىرىلەش، ئاددىي پۇقرالار بولسا شەخسىي خەت يېزىش ئۈچۈن مىخ يېزىقىنى ئىشلىتىشكە باشلىدى. تەخمىنەن ئوخشاش… Read more

  • ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى (14)

    ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى (14)

    زىيادە ئەس-خاتىرە تەدرىجىي تەرەققىيات ئىنسانلارنى پۇتبول ئوينىيالايدىغان قىلىپ چىقمىغان. دەرۋەقە، ئۇ تەپكىلى پۇت، خاتا ھەرىكەت قىلغىلى جەينەك ۋە تىللاشقىلى ئېغىز بەرگەن، ئەمما بۇلارنىڭ ھەممىسى بىزگە پەقەت ئۆزىمىز جازا توپ تېپىشىنى مەشىق قىلىش ئىمكانىيىتىنىلا بەرگەن. چۈشتىن كېيىنكى ۋاقىتلاردا مەكتەپ ھويلىسىدا ئۇچراتقان ناتونۇش كىشىلەر بىلەن بىللە توپ تېپىش ئۈچۈن، بىز ئىلگىرى كۆرۈپ باقمىغان ئون نەپەر كوماندا ئەزاسى… Read more

  • ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى(13)

    ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى(13)

    تۈرمە تاملىرى سىز كىشىلەرنى خرىستىئانلىق، دېموكراتىيە ياكى كاپىتالىزمغا ئوخشاش تەسەۋۋۇردىكى تەرتىپكە قانداق ئىشەندۈرىسىز؟ بىرىنچىدىن، سىز تەرتىپنىڭ تەسەۋۋۇردا ئىكەنلىكىنى ھەرگىز ئېتىراپ قىلمايسىز. سىز جەمئىيەتنى ساقلاپ تۇرغان تەرتىپنىڭ ئۇلۇغ ئىلاھلار ياكى تەبىئەت قانۇنلىرى ياراتقان ئوبيېكتىپ رېئاللىق ئىكەنلىكىدە چىڭ تۇرىسىز. كىشىلەر باراۋەر ئەمەس، چۈنكى خاممۇرابى شۇنداق دېگەنلىكى ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئېنلىل ۋە ماردۇك شۇنداق بۇيرۇغانلىقى ئۈچۈن. كىشىلەر باراۋەر،… Read more

  • ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى (12)

    ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى (12)

    تەسەۋۋۇر قىلىنغان تەرتىپ دېھقانلارنىڭ ئارتۇق ئىشلەپچىقارغان ئاشلىقلىرى ۋە يېڭى قاتناش تېخنىكىسى، بارغانسېرى كۆپ كىشىلەرنىڭ ئالدى بىلەن چوڭ يېزىلارغا، ئاندىن بازارلارغا، ئاخىرىدا شەھەرلەرگە توپلىنىشىغا ئىمكانىيەت ياراتتى. بۇلارنىڭ ھەممىسى يېڭى پادىشاھلىقلار ۋە سودا تورلىرى بىلەن تۇتاشتى. ئەمما بۇ يېڭى پۇرسەتلەردىن پايدىلىنىش ئۈچۈن، ئېشىنچا ئاشلىق ۋە ياخشىلانغان قاتناش يېتەرلىك ئەمەس ئىدى. بىر ئادەم بىر بازاردا مىڭ ئادەمنى ياكى… Read more

  • ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى (11)

    ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى (11)

    يېزا ئىگىلىك ئىنقىلابى تارىختىكى ئەڭ مۇنازىرىلىك مەسىلىلەرنىڭ بىرى. بەزىلەر ئۇنى ئىنسانىيەتنى گۈللىنىش ۋە تەرەققىيات يولىغا باشلىغان دېسە، بەزىلەر ئۇنى ئىنسانىيەتنى ھالاكەتكە باشلىغان دېگەن قاراشتا چىڭ تۇرىدۇ. ئۇلارنىڭ ئېيتىشىچە، بۇ ئىنقىلاپ ھومو ساپىيانىسنىڭ تەبىئەت بىلەن بولغان زىچ مۇناسىۋىتىنى تەرك ئېتىپ، نەپسانىيەتچىلىككە ۋە ياتلىشىشقا قاراپ يۈزلەنگەن بۇرۇلۇش نۇقتىسى ئىدى. يول قايسى يۆنىلىشكە ئېلىپ بارسۇن، ئەمدى قايتىش مۇمكىن… Read more

  • ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى (10)

    ساپىيانس: ئىنسانلارنىڭ قىسقىچە تارىخى (10)

    ئىلاھىي ئارىلىشىش يۇقىرىقى ئەھۋال يېزا ئىگىلىك ئىنقىلابىنى بىر خاتالىشىش دەپ چۈشەندۈرىدۇ. بۇ تامامەن مۇمكىن. تارىخ تېخىمۇ ئەخمىقانە خاتالىقلار بىلەن تولغان. ئەمما يەنە بىر ئېھتىماللىق بار. بەلكىم بۇ ئۆزگىرىشنى ئېلىپ كەلگىنى راھەت تۇرمۇشنى قوغلىشىش ئەمەس. ساپىيانسنىڭ بەلكىم باشقا ئارزۇلىرى بار ئىدى ۋە ئۇلارنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن ئۆز تۇرمۇشىنى قىيىنلاشتۇرۇشنى خالىغان. ئالىملار ئادەتتە تارىخىي تەرەققىياتلارنى ئىقتىساد ۋە… Read more