ﺋﻪﺳﻠﯩﻤﯩﺪﻩ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﺋﻪﺑﺠﻪﺵ ﻧﻪﺭﺳﯩﻠﻪﺭ ﺑﺎﺭ، ﺋﯘﻧﺘﯘﭖ ﻛﯧﺘﯩﻤﯩﺰ، ﺋﯘﻧﺘﯘﻟﯩﻤﯩﺰ، ﻛﯜﻧﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰ ﻳﯧﯖﯩﻠﯩﻨﯩﭗ ﺑﺎﺭﯨﺪﯗ، ﺑﯩﺮ ﺟﺎﻳﺪﺍ ﺗﻪﻛﺮﺍﺭﻟﯩﻨﯩﯟﻩﺭﮔﻪﻥ ﮬﺎﻳﺎﺗﺘﺎ ﺋﻪﺳﻠﯩﮕﯜﺩﻩﻙ ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﺋﯩﺸﻼﺭ ﻗﺎﻟﻤﺎﻳﺪﯗ، ﺷﯘﯕﺎ ﺋﻪﺳﻠﯩﻤﻪ ﻛﯚﭖ ﮬﺎﻟﻼﺭﺩﺍ ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﻣﯘﮬﯩﺖ، ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﯨﺮﻩﻙ ﯞﺍﻗﯩﺘﻼﺭﻏﺎ ﺑﺎﻏﻠﯩﻨﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺪﯗ. ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﻛﻪﭼﻤﯩﺸﻠﻪﺭ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﺋﯚﻳﺪﯨﻦ، ﻳﺎﺷﺎﯞﺍﺗﻘﺎﻥ ﺟﺎﻳﺪﯨﻦ ﭼﯩﻘﯩﭗ ﻛﻪﺗﻜﻪﻥ، ﮬﻪﺭ ﻛﯜﻥ، ﮬﻪﺭ ﺳﺎﺋﻪﺗﺘﻪ ﻳﯩﭙﻴﯧﯖﻰ، ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﺗﯘﻳﯘﻟﯘﭖ ﻛﺎﻟﻠﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮ ﻗﻪﺩﻩﺭ ﭼﻮﯕﻘﯘﺭ ﺋﻮﺭﯗﻥ ﺋﺎﻟﻐﺎﻥ ﻣﻪﻧﺰﯨﺮﻩ، ﺧﯩﻴﺎﻝ، ﮬﺎﻳﺎﺟﺎﻥ، ﺋﯩﭻ ﭘﯘﺷﯘﻏﻰ… ﯞﺍﮬﺎﻛﺎﺯﻻﺭ ﺋﻪﺳﻠﯩﻤﻪ ﭘﻪﻳﺪﺍ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ، ﮬﻪﺭ ﻛﯜﻧﻰ ﺑﯩﺮ ﻳﯧﯖﻰ ﮬﺎﻳﺎﺕ ﺩﻩﭖ ﺟﺎﺭ ﺳﺎﻟﯩﻤﯩﺰ، ﺋﻪﻣﻤﺎ ﺑﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﺗﺎﺯﺍ ﺯﻩﻥ ﺳﺎﻟﻤﺎﻳﻤﯩﺰ، ﺋﯩﺸﯩﻨﯩﭗ ﻛﯧﺘﻪﻟﻤﻪﻳﻤﯩﺰ، ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺧﯩﺰﻣﻪﺕ ﯞﻩ ﺋﺎﺋﯩﻠﻪ ﻣﺎﻛﺎﻧﯩﻤﯩﺰ ﺗﯘﺭﺍﻗﻠﯩﻖ، ﺗﯘﺭﻣﯘﺷﯩﻤﯩﺰ ﺷﯘ ﻗﻪﺩﻩﺭ ﺑﯩﺮ ﺧﯩﻞ ، ﺑﯘ ﺑﯩﺮ ﺧﯩﻠﻠﯩﻘﺘﺎ ﺋﻪﺳﻠﯩﮕﯜﺩﻩﻙ ﻧﯧﻤﻪ ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ؟ ﺭﻭﮬﯩﻤﯩﺰﻧﻰ ﺋﺎﺳﺘﯩﻦ-ﺋﯜﺳﺘﯜﻥ ﻗﯩﻠﻐﯘﺩﻩﻙ ﺯﻭﺭ ﯞﻩﻗﻪ، ﺋﯘﺭﯗﺵ، ﺟﻪﯓ-ﺟﯧﺪﻩﻝ ﻳﺎﻛﻰ ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﺑﺎﻳﺮﺍﻡ، ﺧﯘﺷﺎﻟﻠﯩﻖ، ﺗﻪﻧﺘﻪﻧﯩﻠﻪﺭ ﺑﻮﻟﻤﯩﻐﺎﻥ ﺑﯘ ﮬﺎﻳﺎﺗﯩﻤﯩﺰﺩﺍ ﻳﻪﻧﻪ ﺋﻪﺳﻠﯩﮕﯜﺩﻩﻙ ﻧﯧﻤﻪ ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ؟ ﺧﺎﺗﯩﺮﺟﻪﻣﻠﯩﻜﻜﻪ، ﻛﯚﻧﯜﭖ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﺧﯩﻞ ﺗﯘﺭﻣﯘﺷﻘﺎ ﻳﻪﻧﻪ ﮬﻪﺳﺮﻩﺗﻠﯩﻚ ﺑﺎﻗﯩﻤﯩﺰ، ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺑﯩﺰ ﺋﻪﻟﻠﻪﻱ ﺭﯦﺘﯩﻤﯩﺪﺍ ﻣﯜﮔﺪﻩﭖ ﻳﺎﺗﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﻮﯞﺍﻗﻠﯩﻖ، ﺑﺎﻟﯩﻠﯩﻖ ﺯﺍﻣﺎﻧﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻦ ﺋﺎﻟﻠﯩﻘﺎﭼﺎﻥ ﮬﺎﻟﻘﯩﭗ ﻛﻪﺗﺘﯘﻕ، ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﯩﯔ ﻣﯘﺭﻩﻛﻜﻪﭘﻠﯩﻜﻰ ﻛﺎﻟﻠﯩﻤﯩﺰﺩﺍ ﻛﯧﯖﻪﻳﮕﻪﻧﭽﻪ ﻛﯧﯖﯩﻴﯩﭗ، ﺋﯧﭽﯩﻠﻐﺎﻧﭽﻪ ﺋﯧﭽﯩﻠﯩﭗ ﻣﺎﯕﯩﯟﻩﺭﺩﻯ، ﺋﻪﻣﻤﺎ ﮬﻪﻗﯩﻘﯩﻲ ﻛﯚﺭﮔﻪﻥ، ﺑﯩﻠﮕﻪﻧﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰ ﺗﻮﻟﯩﻤﯘ ﺋﺎﺯ، ﺗﻮﻟﯩﻤﯘ ﺋﺎﺯ. ﺟﺎﻳﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻦ ﻣﯩﺪﯨﺮﻟﯩﻴﺎﻟﻤﯩﻐﺎﻧﭽﻪ، ﺋﺎﺧﺒﺎﺭﺍﺕ، ﮔﻪﭖ-ﺳﯚﺯﻟﻪﺭﺩﯨﻦ ﺋﺎﯕﻠﯩﯟﺍﻟﻐﺎﻥ ﺷﯘ ﻛﻪﯓ ﺟﺎﮬﺎﻧﻨﻰ، ﺷﯘ ﺭﻩﯕﮕﺎﺭﻩﯓ ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﻰ ﺋﯚﺯ ﻛﯚﺯﯨﻤﯩﺰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻛﯚﺭﻩﻟﻤﯩﮕﻪﻧﭽﻪ، ﻣﯘﻗﯩﻢ ﺗﯩﺮﯨﻜﭽﯩﻠﯩﻚ ﮔﻮﻳﺎ ﺟﯘﯞﺍﺯ ﻛﺎﻟﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﭽﺎﺭﯨﻠﯩﻜﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻮﻟﯘﭖ ﺗﺎﺷﯩﺪﯗ، ﺋﯚﺯﯨﻤﯩﺰﺩﯨﻦ ﻗﺎﻧﺎﺋﻪﺗﻠﯩﻨﯩﭗ، ﺋﺎﯕﻠﯩﯟﺍﻟﻐﺎﻧﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰﻏﺎ ﺋﯩﺸﯩﻨﯩﭗ، ﻛﯚﯕﻠﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﺗﻪﺳﻪﻟﻠﯩﻲ ﺋﯧﻴﺘﯩﭗ ﻳﯜﺭﻣﯩﺴﻪﻙ، ﮬﻪﺳﺮﻩﺗﺘﯩﻦ ﺑﻮﻏﯘﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﯩﻤﯩﺰ. ﺷﯘﯕﺎ ﻣﻪﻥ ﻣﯘﺷﯘ ﺑﯩﺮ ﺧﯩﻞ ﺗﯘﺭﻣﯘﺷﻨﻰ ﺋﺎﺯﺭﺍﻕ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﺋﯚﺯﮔﻪﺭﺗﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﭼﻮﯓ- ﻛﯩﭽﯩﻚ ﺳﺎﻳﺎﮬﻪﺕ، ﺑﯩﺮﻩﺭ ﺋﺎﻳﻠﯩﻖ ﺗﯘﻏﻘﺎﻥ ﻳﻮﻗﻼﺵ، ﺑﻪﺵ-ﺋﺎﻟﺘﻪ ﻛﯜﻧﻠﯜﻙ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ، .. ﺋﻪﯓ ﺑﻮﻟﻤﯩﻐﺎﻧﺪﺍ ﺑﯩﺮ ﻛﯜﻥ، ﻳﯧﺮﯨﻢ ﻛﯜﻥ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﺑﯧﻴﺠﯩﯖﻨﯩﯔ ﻣﻪﻥ 15 ﻳﯩﻠﺪﯨﻦ ﺑﯧﺮﻯ ﺑﯧﺮﯨﭗ ﺑﺎﻗﻤﯩﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮﻩﺭ ﺑﺎﻏﭽﯩﺴﻰ، ﻳﺎﻛﻰ ﻳﯧﯖﻰ ﺋﯧﭽﯩﻠﻐﺎﻥ ﻛﻮﭼﯩﺴﯩﻐﺎ ﺑﯧﺮﯨﺸﻘﺎ ﺷﯘ ﻗﻪﺩﻩﺭ ﺗﻪﺷﻨﺎ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻛﯧﺘﯩﻤﻪﻥ، ﺷﯘ ﻗﻪﺩﻩﺭ ﺋﯩﭻ ﻣﯩﺠﻪﺯ، ﺧﯩﻴﺎﻟﭙﻪﺭﻩﺱ، ﺧﯩﻴﺎﻝ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﮬﻪﺭ ﺋﯧﻐﯩﺮ ﺑﯧﺴﯩﻤﻼﺭﻧﻰ ﻳﯘﻣﯩﺸﯩﺘﯩﭗ ﻳﺎﺷﺎﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﯩﻨﺴﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﻤﻐﺎ ﺑﺎﻗﻤﺎﻱ، ﺋﺎﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺗﺎﺷﻘﻰ ﺋﯚﺯﮔﯜﺭﯛﺷﻠﻪﺭﻧﻰ، ﺳﺎﻳﺎﮬﻪﺗﻨﻰ، ﺋﺎﺟﺎﻳﯩﭗ ﺑﯩﺮ ﺋﯩﺸﻼﺭﻧﯩﯔ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﻨﻰ، ﻗﯩﺴﻘﯩﺴﻰ ﺗﯘﺭﻣﯘﺷﯘﻣﻨﯩﯔ ﺭﻭﮬﯩﻲ ﻗﺎﺗﻠﯩﻤﯩﺪﺍ ﺑﯩﺮﻩﺭﺋﯚﺯﮔﯩﺮﯨﺶ، ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﺗﻪﺳﺮﺍﺗﻨﯩﯔ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﻨﻰ ﺑﻪﻛﻤﯘ ﺋﺎﺭﺯﯗﻻﻳﻤﻪﻥ. ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯧﺘﯩﻤﻠﯩﻖ ﮬﻪﺝ ﺳﻪﭘﯩﺮﻯ، ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﺎﻟﺘﻪ ﺋﺎﻳﻠﯩﻖ ﺋﻮﻗﯘﺵ… ﺑﯩﺮ ﻗﯩﺴﯩﻢ ﺋﯩﭽﻜﯩﺮﻯ ﺋﯚﻟﻜﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﯩﻜﺴﻜﯘﺭﺳﯩﻴﻪ ﻗﯩﻠﯩﺶ… ﻣﯧﻨﯩﯔ ﺋﺎﺷﯘ ﺟﺎﮬﺎﻥ ﻛﯚﺭﯛﺵ، ﺳﺎﻳﺎﮬﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺋﺎﺭﺯﯗﻳﯘﻣﻨﯩﯔ ﺩﻩﺳﻠﻪﭘﻜﻰ ﻗﻪﺩﻩﻣﺪﻩ ﺋﯩﺸﻘﺎ ﺋﯧﺸﯩﺸﻰ… ﺋﻪﻣﻤﺎ ﺑﯘﻻﺭ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺩﯦﯖﯩﺰﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮ ﺗﺎﻣﭽﻪ. ﺋﺎﺭﺯﯗ ﻗﺎﻧﭽﻪ ﭼﻮﯓ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﭽﻪ ﮬﻪﺳﺮﻩﺕ ﺷﯘﻧﭽﻪ ﻛﯜﭼﻠﯜﻙ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺗﻪﺳﻪﻟﻠﯩﻲ ﯞﻩ ﺋﯜﻣﯩﺪ ﻟﯩﺒﺎﺳﯩﻨﻰ ﻛﯩﻴﯩﭗ، ﺋﺎﺳﺘﺎﻧﯩﺪﻩ ﻳﺎﺷﺎﺷﻨﯩﯔ ﻏﯧﺮﯨﺒﻠﯩﻘﻰ، ﺩﻩﺭﺕ-ﮬﻪﺳﺮﯨﺘﯩﻨﻰ ﺋﯘﻧﺘﯘﭖ، ﺋﺎﻟﻠﯩﻘﺎﻧﺪﺍﻕ ﺋﻪﯞﺯﻩﻟﻠﯩﻚ ﻣﻪﺳﺘﺨﯘﺷﻠﯘﻗﯩﻐﺎ ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﭗ ﻳﺎﺷﺎﺷﺘﯩﻦ ﺋﯚﺯﮔﻪ ﻧﻪ ﭼﺎﺭﻩ!
ﺑﯘ ﻳﺎﺯﻣﺎﻣﺪﺍ ﺋﯩﺸﺨﺎﻧﯩﺪﯨﻦ، ﺋﯚﻳﯜﻣﺪﯨﻦ ﭼﯩﻘﯩﭗ، ﻳﺎﺷﺎﯞﺍﺗﻘﺎﻥ ﻧﻮﺭﻣﺎﻝ ﮬﺎﻳﺎﺗﯩﻤﺪﯨﻦ ﺧﯘﺷﺎﻟﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﺎﻳﺮﯨﻠﯩﭗ، ﺑﯩﺮ ﻧﻪﭼﭽﻪ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﻳﻪﺭﺩﻩ ﺧﺎﻟﯩﻲ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﻛﻪﭼﻤﯩﺸﯩﻤﺪﯨﻜﻰ ﺗﯘﻳﻐﯘ-ﺗﻪﺳﯩﺮﺍﺗﻼﺭ، ﺑﯧﺰﻩﯓ ﺋﻪﻣﻤﺎ ﯞﺍﺯ ﻛﯧﭽﯩﻠﻤﻪﺱ ﺧﯩﻴﺎﻟﻼﺭ، ﻳﻮﻟﯘﻗﻘﺎﻥ ﺋﯩﺸﻼﺭ، ﺋﻪﮔﻪﺷﻤﻪ ﺋﻮﻱ-ﺧﯩﻴﺎﻟﻼﺭ ﺩﯨﻘﻘﯩﺘﯩﯖﻼﺭﻏﺎ ﺳﯘﻧﯘﻟﯩﺪﯗ. ﺑﯘ ﺋﺎﺩﺍﺵ ﻧﻪﮔﯩﻼ ﺑﺎﺭﺳﺎ ﺑﯩﺮ ﺳﺎﻳﺎﮬﻪﺕ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﺴﻰ ﻳﺎﺯﻣﯩﺴﺎ ﺋﯘﻧﯩﻤﺎﻳﺪﯨﻜﻪﻥ ﺩﯦﺴﻪﯕﻼﺭﻣﯘ ﻣﻪﻳﻠﻰ، ﺋﯩﺸﻘﯩﻠﯩﭗ ﻛﯚﯕﻠﯜﻡ ﻗﺎﻟﻤﯩﺴﯘﻥ، ﻳﯧﺰﯨﺶ ﺋﯩﺸﺘﯩﻴﺎﻗﯩﻐﺎ ﺩﯗﭺ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﻛﯚﯕﯜﻝ ﺑﻮﺷﻠﯘﻗﯘﻡ ﺗﻮﻟﺴﯘﻥ ﺩﯦﺪﯨﻢ. ﻳﯧﺰﯨﺶ ﻛﯚﻳﯜﻛﯩﮕﻪ ﻣﯘﭘﺘﯩﻼ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ، ﺟﯩﻢ ﻳﺎﺗﻘﯘﺳﻰ ﻛﻪﻟﻤﻪﻳﺪﯨﻐﺎﻥ، ﺋﺎﯞﺍﺯﻯ، ﻧﯩﺪﺍﺳﯩﻨﻰ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﭗ ﺗﯘﺭﻣﯩﺴﺎ ﺑﻮﻏﯘﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﺎﺩﻩﻣﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﯨﻤﻪﻥ، ﻣﻪﺷﮭﯘﺭﻟﯩﺮﯨﻤﯩﺰﺩﯨﻦ ﺋﺎﺑﺪﯗﻗﺎﺩﯨﺮ ﺟﺎﻻﻟﯩﺪﯨﻦ، ﺋﻪﺳﺌﻪﺕ ﺳﯘﻻﻳﻤﺎﻧﻨﯩﯔ “ ﺋﯚﺯﯨﻨﻰ ﺋﯩﺰﺩﻩﺵ ﺑﻮﺳﯘﻏﯘﺳﯩﺪﺍ’، ”ﺋﯚﺯﻟﯜﻙ ﯞﻩ ﻛﯩﻤﻠﯩﻚ“ ﺩﯦﮕﻪﻥ ﻛﯩﺘﺎﺑﯩﻨﻰ ﺋﻮﻗﯘﭖ، ﺟﺎﮬﺎﻥ ﻛﯚﺭﯛﺷﻨﻰ ﻛﯩﺘﺎﺑﺘﯩﻦ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﺋﻪﻣﻪﻟﮕﻪ ﺋﺎﺷﯘﺭﻏﺎﻥ ﺧﯩﻴﺎﻟﭙﻪﺭﻩﺳﻤﻪﻥ. ”ﺗﺎﺭﯨﻤﻨﯩﯔ ﻳﯜﺭﯨﻜﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﻮﺕ“ ﻧﻰ ﺋﻮﻗﯘﭖ ﭼﯩﻘﯩﭗ ﺗﻪﺳﯩﺮﺍﺗﻼﺭ ﻗﺎﻳﻨﯩﻤﯩﻐﺎ ﭼﯚﻣﯜﻟﯜﭖ ﭼﯩﻘﺘﯩﻢ، ﺋﻮﻗﯘﯞﺍﺗﻘﺎﻧﺪﺍ ﻳﯜﺭﯨﻜﯩﻢ ﺋﻮﺕ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻛﯚﻳﺪﻯ، ﺋﻪﺭﯞﺍﮬﯩﻢ ﻛﯩﺘﺎﺏ ﻳﯜﺯﯨﺪﻩ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﻛﯧﺮﯨﻴﻪ ﺩﻩﺭﻳﺎﺳﻰ ﺑﻮﻳﯩﻐﺎ ﺑﯧﺮﯨﭗ ﺗﻪﻛﺸﯜﺭﯛﺷﻜﻪ ﻗﺎﺗﻨﯩﺸﯩﭗ ﻛﻪﻟﺪﻯ. ﺗﻮﺭﺩﯨﻦ ﻛﯩﻤﻨﯩﯔ ﺳﺎﻳﺎﮬﻪﺕ، ﺳﻪﭘﻪﺭ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﻠﯩﺮﻯ ﺋﯘﭼﺮﯨﺴﺎ ﻗﺎﻟﺪﯗﺭﻣﺎﻱ ﺋﻮﻗﯘﻳﻤﻪﻥ، ﺋﻪﻓﯩﻴﻔﯩﻴﻨﯩﯔ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺋﺎﺳﯩﻴﺎ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﻮﻗﯘﭖ ﺋﺎﺧﯩﺮﯨﻨﻰ ﻛﯜﺗﯜﭖ ﺋﻮﻟﺘﯘﺭﯗﭘﺘﯩﻤﻪﻥ. ﺋﯚﺯﮬﺎﻟﻤﯘ ﻏﯘﻟﺠﺎ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺑﺎﺷﻼﭖ ﻗﻮﻳﯘﭖ ﺋﺎﺧﯩﺮﯨﻨﻰ ﻧﻪﮔﻪ ﺋﺎﭘﺎﺭﺩﻯ، ﻳﻮﻗﺎﭖ ﻛﻪﺗﺘﻰ. ﺋﯩﺸﻘﯩﻠﯩﭗ، ﺳﻪﭘﻪﺭ ﺋﻪﻣﻪﻟﯩﻲ، ﻧﻪﻕ ﻧﻪﺭﺳﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﺎﻟﺪﯨﻤﯩﺰﻏﺎ ﺳﯘﻧﯩﺪﯗ. ﻳﻮﻟﺪﯨﻜﻰ ﻣﯘﺳﺎﭘﯩﺮﻧﯩﯔ ﺧﻮﺷﻠﯘﻗﻰ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﻣﯘﺷﻪﻗﻘﯩﺘﯩﻨﻰ ﺋﯘﻧﺘﯘﻟﺪﯗﺭﯨﺪﯗ. ﺷﺎﺋﯩﺮﻟﯩﻖ ﺗﯘﻳﻐﯘﺳﯩﻐﺎ ﺑﺎﻱ ﺋﺎﺑﺪﯗﻗﺎﺩﯨﺮ ﺟﺎﻻﻟﯩﺪﯨﻦ، ﺋﻪﺳﺌﻪﺕ ﺳﯘﻻﻳﻤﺎﻥ، ﺋﯚﻣﻪﺭﺟﺎﻧﻼﺭ ﺋﯘﺯﯗﻥ-ﻗﯩﺴﻘﺎ ﺳﻪﭘﻪﺭ ﮬﺎﻳﺎﺗﻰ ﺩﺍﯞﺍﻣﯩﺪﺍ ﭘﯩﻜﯩﺮ، ﮬﯧﺴﺴﯩﻴﺎﺕ ﻏﻪﻟﻴﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﻗﺎﻳﻨﯩﻤﯩﺪﺍ ﺋﯜﺯﯛﭖ ﻳﯜﺭﯛﺷﻜﻪﻥ، ﻳﯧﯖﯩﻠﯩﻘﻼﺭﻧﻰ ﺳﺎﭖ ﮬﺎﯞﺍﺩﻩﻙ ﺳﯜﻣﯜﺭﮔﻪﻥ، ﻣﯘﺷﻪﻗﻘﻪﺗﻨﻰ ﺯﻭﻕ-ﮬﻪﯞﻩﺳﻠﯩﺮﻯ ﺋﺎﻟﺪﯨﺪﺍ ﻛﯜﻛﯜﻡ-ﺗﺎﻟﻘﺎﻥ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ، ﻧﻪﺗﯩﺠﯩﺪﻩ ﺷﯘ ﻣﻪﺯﮔﯩﻠﺪﻩ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ ﻳﺎﻛﻰ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﻪﺳﻠﻪﭖ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﭘﯩﻜﯩﺮ، ﮬﯧﺴﺴﯩﻴﺎﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺳﻮﯞﻏﺎ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﺑﯩﺰﻟﻪﺭﮔﻪ ﺳﯘﻧﺪﻯ، ﺋﻮﻗﯘﺳﺎﻕ، ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻦ ﻳﺎﻟﻐﯘﺯ ﻟﯩﺮﯨﻚ ﮬﯧﺴﺴﯩﻴﺎﺗﻼ ﺋﻪﻣﻪﺱ، ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﺯﻩﻛﯩﻴﻠﯩﻜﻰ، ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﻠﯩﺮﻯ، ﮬﯧﻜﻤﻪﺗﻜﻪ ﺑﺎﻱ ﻣﯘﻻﮬﯩﺰﯨﻠﯩﺮﻯ، ﺳﯧﻠﯩﺸﺘﯘﺭﻣﺎ ﺗﻪﺳﯩﺮﺍﺗﻠﯩﺮﻯ ﺑﯩﺮ-ﺑﯩﺮﻟﻪﭖ ﭼﯩﻘﯩﺪﯗ، ﺋﺎﺭﯨﻠﯩﺸﯩﭗ ﻛﻪﺗﺴﯩﻤﯘ ﺋﯩﺸﻘﯩﻠﯩﭗ ﭼﯩﻘﯩﺪﯗ. ﺑﯩﺰ ﺷﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﻗﯩﺰﯨﻘﯩﻤﯩﺰ، ﺧﯘﺩﺩﻯ ﻣﯩﺠﻪﺯﻯ ﺑﻪﻟﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﺋﺎﻏﯩﻨﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﻳﯧﯖﻰ ﮔﻪﭘﻠﯩﺮﯨﮕﻪ، ﺋﯩﺪﯨﻴﯩﺪﯨﻜﻰ ﻳﯧﯖﻰ ﺑﺎﻳﻘﺎﺵ، ﻳﯧﯖﻰ ﻳﯜﺯﻟﯩﻨﯩﺸﻠﯩﺮﯨﮕﻪ ﻗﯩﺰﯨﻘﻘﺎﻧﺪﻩﻙ ﻗﯩﺰﯨﻘﯩﻤﯩﺰ. ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﺋﻮﻗﯘﺭﻣﻪﻧﻠﻪﺭ ﺗﻮﭘﻰ ﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺷﻪﻛﯩﻠﻠﯩﻨﯩﺪﯗ.
ﺋﯚﺗﻜﻪﻧﺪﻩ ”ﺋﯩﻜﻜﻰ ﮬﻪﺭﻩﻡ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﺴﻰ“ﻧﻰ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﺘﺎ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﯟﯨﺪﯨﻢ، ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﺗﻮﺭ ﺑﯧﻜﻪﺗﻠﯩﺮﻯ ﺋﯘﻻﭖ ﺑﯧﺮﯨﭙﺘﯘ، ﺋﻮﻗﯘﻏﺎﻧﻼﺭ ﺧﯧﻠﻰ ﻛﯚﭖ، ﺋﻮﻗﯘﭘﻼ ﺋﯘﻧﺘﯘﭖ ﻗﺎﻟﻐﺎﻧﻼﺭ ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻦ ﺑﯩﺮﻩﺭﺳﯩﻨﯩﯔ ﺷﯘ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﻠﯩﺮﯨﻤﺪﯨﻦ ﺗﻪﺳﯩﺮﻟﯩﻨﯩﭗ، ﺋﯩﻤﺎﻥ-ﺋﯩﺴﻼﻣﻐﺎ ﺑﺎﺷﻘﯩﭽﻪ ﻧﻪﺯﻩﺭﺩﻩ ﻗﺎﺭﺍﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ-ﺑﻮﻟﻤﯩﻐﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﺑﯩﻠﻤﻪﻳﻤﻪﻥ. ﻳﺎﻛﻰ ﮬﻪﺭﻩﻣﮕﻪ ﺑﯧﺮﯨﭙﻤﯘ ﺟﯩﻨﺴﯩﻲ ﺧﯩﻴﺎﻝ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻜﻪﻥ، ﺋﺎﺩﻩﻡ ﺩﯦﮕﻪﻥ ﺷﯘ، ﮬﺎﺟﯩﻢ ﺩﯦﮕﻪﻧﻤﯘ ﺗﺎﻳﯩﻨﻠﯩﻘﻜﻪﻧﻐﯘ… ﺩﻩﭖ ﺋﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﭘﺎﺳﺴﯩﭗ ﺗﻪﺳﯩﺮﺍﺕ ﺋﺎﻟﻐﺎﻧﻼﺭﻧﯩﯔ ﺑﺎﺭ-ﻳﻮﻗﻠﯘﻗﯩﻨﯩﻤﯘ ﺑﯩﻠﻤﻪﻳﻤﻪﻥ. ﺑﯩﺮ ﻧﻪﺭﺳﯩﻨﻰ ﮬﻪﻗﯩﻘﯩﻴﺮﻩﻙ ﻳﯧﺰﯨﭗ ﻣﻪﺗﺒﯘﺋﺎﺗﻼﺭﺩﺍ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺋﺎﻧﺪﯨﻦ ﺗﻪﺳﻠﯩﺸﯩﭗ ﻛﻪﺗﺘﻰ. ﻳﻪﻧﯩﻼ ﻣﯘﺷﯘ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺶ ﻣﯧﻨﻰ ﭘﯩﻜﯩﺮ ﺳﻮﺭﯗﻧﯩﻐﺎ ﭼﺎﻗﯩﺮﯨﭗ ﺗﯘﺭﯨﺪﯗ.
ﺑﻪﺯﻯ ﺋﻪﺳﻠﯩﻤﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﻳﯧﺰﯨﺶ ﺋﻪﺗﻪ ﻳﺎﻛﻰ ﺋﯚﮔﯜﻧﺪﯨﻦ ﺑﺎﺷﻼﭖ ﻣﯧﻨﯩﯔ ﺋﯩﺶ-ﻣﻪﻳﻠﯩﻤﮕﻪ ﺋﺎﻳﻠﯩﻨﯩﺪﯗ.

ﺗﺎﮬﺎﺭﻩﺕ ﭼﯚﮔﯜﻧﻰ

ﻛﯜﻧﺪﻩ ﺋﯩﺸﻘﺎ ﺑﯧﺮﯨﭗ-ﻛﯧﻠﯩﭗ، ﺑﯧﻴﺠﯩﯖﻨﯩﯔ ﻗﯩﺴﺘﺎﯓ ﻗﺎﺗﻨﺎﺷﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﻗﺎﻗﺸﺎﭖ، ﺋﯩﺪﺍﺭﯨﻨﯩﯔ ﻣﺎﺷﯩﻨﯩﺴﯩﺪﺍ ﺋﯘﺧﻼﭖ ﺋﯚﺗﯜﯞﺍﺗﻘﺎﻥ ﻛﯜﻧﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﯨﺪﻩ ﻳﯧﯖﻰ ﺋﯚﺳﻜﻪﻥ ﻳﺎﺵ، ﻗﺎﺑﯩﻠﯩﻴﻪﺗﻠﯩﻚ ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮ ﺋﯧﻐﯩﺰ ﺳﯚﺯﻯ، ﻗﺎﺭﺍﺭﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﯨﻲ ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺰﯨﻢ ﺋﯩﻨﺴﺘﯘﺗﯩﺪﺍ ﻳﺎﺵ، ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﻳﺎﺵ ﺋﺎﺧﯘﻧﻼﺭ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﻛﯘﺭﺳﯩﻐﺎ ﻗﺎﺗﻨﯩﺸﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺪﯗﻡ.
ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺋﯩﺶ،-ﺩﯦﺪﻯ ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﯩﻢ،- ﺑﻪﺵ ﻛﯜﻥ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﻗﯩﻠﯩﺴﻪﻥ،، ﺑﻪﺵ ﻛﯜﻥ ﺳﺎﻳﺎﮬﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﺴﻪﻥ، ﺷﻪﻧﺪﯗﯕﻼﺭﻏﺎ ﺋﺎﭘﯩﺮﯨﺪﯗ.
ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ،- ﺩﯦﺪﯨﻢ،- ﺑﺎﺭﺳﺎﻡ ﺑﺎﺭﺍﻱ.
ﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﻛﯧﺮﻩﻛﻠﯩﻚ ﻧﻪﺭﺳﯩﻠﯩﺮﯨﻤﻨﻰ ﺗﻪﻳﻴﺎﺭﻻﭖ ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺰﯨﻢ ﺋﯩﻨﺴﺘﯩﺘﯘﺗﯩﻨﯩﯔ ﻣﯧﮭﻤﺎﻧﺨﺎﻧﯩﺴﯩﻐﺎ ﺑﯧﺮﯨﭗ ﺗﯩﺰﯨﻤﻐﺎ ﺋﺎﻟﺪﯗﺭﺩﯗﻡ. ﺑﯘ ﺋﯩﻨﺴﺘﯩﺘﯘﺕ ﻣﻪﻥ ﺑﻪﺵ ﻳﯩﻠﯩﻤﻨﻰ ﺋﯚﺗﻜﯜﺯﮔﻪﻥ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﯨﻲ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪﺭ ﺋﯩﻨﺴﺘﯩﺘﯘﺗﯩﻨﯩﯔ ﻳﯧﻨﯩﺪﺍ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋﻮﻗﯘﺵ ﭘﯜﺗﺘﯜﺭﯛﺵ ﻣﯘﺭﺍﺳﯩﻤﯩﻤﯩﺰ ﻣﯘﺷﯘ ﺋﯩﻨﺴﺘﯩﺘﯘﺗﻨﯩﯔ ﭼﻮﯓ ﺯﺍﻟﯩﺪﺍ ﺋﯚﺗﻜﯜﺯﯛﻟﮕﻪﻧﯩﺪﻯ. ﻣﻪﻛﺘﻪﭖ ﺋﯩﭽﻰ ﻛﯩﭽﯩﻚ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﭼﯩﺮﺍﻳﻠﯩﻖ، ﭘﺎﻛﯩﺰ ﺋﯩﺪﻯ. ﺋﻪﯓ ﻣﯘﮬﯩﻤﻰ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﯨﻲ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪﺭ ﺋﯩﻨﺴﺘﯩﺘﯘﺗﯩﻐﺎ، ﯞﯦﻴﮕﯘﯕﺴﯜﻥ ﻛﻮﭼﯩﺴﯩﻐﺎ ﻗﻮﺷﻨﺎ ﺑﻮﻟﻐﺎﭼﻘﺎ ﺗﻮﻧﯘﺵ، ﻳﯧﻘﯩﻤﻠﯩﻖ، ﺳﯧﻐﯩﻨﯩﺸﻠﯩﻖ ﺑﯩﺮ ﻣﺎﻛﺎﻧﻐﺎ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﺪﻩﻙ ﺭﻭﮬﻠﯩﻨﯩﭗ ﻗﺎﻟﺪﯨﻢ. ﺑﯘ ﻣﻪﻛﺘﻪﭖ ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﻪ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﯨﻲ ﻛﻮﻣﯩﺘﯧﺖ ﺑﯩﺮﻟﯩﻚ ﺳﻪﭖ ﺑﯚﻟﯜﻣﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﯟﺍﺳﯩﺘﻪ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯗﺷﯩﺪﯨﻜﻰ ﻣﻪﻛﺘﻪﭖ ﺑﻮﻟﻐﺎﭼﻘﺎ ﺷﺎﺭﺍﺋﯩﺘﻰ ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﻛﯧﺮﻩﻙ، ﮬﻪﺭ ﺑﯩﺮ ﺋﺎﺩﻩﻣﮕﻪ ﺑﯩﺮ ﻳﺎﺗﺎﻗﻨﻰ ﺋﺎﻳﺮﯨﻢ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﺷﺘﯘﺭﯗﭖ ﻗﻮﻳﻐﺎﻧﯩﺪﻯ، ﻳﺎﺗﺎﻗﻘﺎ ﻛﯩﺮﺳﻪﻡ ﺑﻮﻳﯘﻧﻐﺎ ﺋﯧﺴﯩﯟﺍﻟﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﯩﺴﯩﻢ ﻛﺎﺭﺗﺎﻡ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﺳﻮﻣﻜﺎ ﺗﯘﺭﯗﭘﺘﯘ. ﺳﻮﻣﻜﯩﺪﺍ 10 ﻛﯜﻧﻠﯜﻙ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﯞﻩ ﺋﯩﻜﺴﻜﯘﺭﺳﯩﻴﻪﻧﯩﯔ ﺑﺎﺭﻟﯩﻖ ﻛﯜﻧﺘﻪﺭﺗﯩﭗ ﯞﻩ ﻣﺎﺗﯧﺮﯨﻴﺎﻟﻠﯩﺮﻯ ﻗﺎﭼﯩﻼﻗﻠﯩﻖ ﺋﯩﻜﻪﻥ، ﺑﻪﺵ ﻛﯜﻧﻠﯜﻙ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺸﺘﻪ ﮬﻪﺭ ﻛﯜﻧﻰ ﭼﯜﺷﺘﯩﻦ ﺑﯘﺭﯗﻥ ﯞﻩ ﭼﯜﺷﺘﯩﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﯨﻲ ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﻪ ﻣﻪﻛﺘﯩﭙﻰ ﯞﻩ ﻣﻪﺯﻛﯘﺭ ﻣﻪﻛﺘﻪﭘﺘﯩﻦ ﺩﺍﯕﻠﯩﻖ ﭘﺮﻭﻓﯧﺴﺴﻮﺭﻻﺭ، ﺩﻭﻛﺘﻮﺭﻻﺭ، ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﯩﻚ ﺭﻩﮬﺒﻪﺭﻟﻪﺭ ﻟﯧﻜﺴﯩﻴﻪ ﺳﯚﺯﻟﻪﻳﺪﯨﻜﻪﻥ. ﺳﯩﻴﺎﺳﯩﻲ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﻪﺯﻩﻟﺪﯨﻦ ﺧﯘﺷﯘﻡ ﻳﻮﻕ ﺋﯩﺪﻯ، ﻗﯘﺭﯗﻕ ﻧﻪﺯﻩﺭﯨﻴﻪﺩﯨﻦ ﺋﺎﻟﯩﻲ ﻣﻪﻛﺘﻪﭘﺘﯩﻜﻰ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﯩﻼ ﺋﯚﻟﮕﯜﺩﻩﻙ ﺯﯦﺮﯨﻜﻜﻪﻧﯩﺪﯨﻢ. ﺑﯘ ﻳﻪﺭﮔﻪ ﻛﯧﻠﯩﺸﺘﯩﻦ ﺋﺎﯞﯞﺍﻟﻼ ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺋﻮﻳﻠﯩﻐﺎﻧﯩﺪﯨﻢ، ﻣﯧﻨﯩﯔ ﮬﻪﻗﯩﻘﯩﻲ ﻣﻪﻗﺴﯩﺘﯩﻢ ﺯﯦﺮﯨﻜﯩﺸﻠﯩﻚ ﻟﯧﻜﺴﯩﻴﯩﻨﻰ ﺯﻭﺭﯨﻐﺎ ﺋﺎﯕﻼﭖ، ﺋﺎﻟﯟﺍﯕﻨﻰ ﮔﺎﻟﯟﺍﯓ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺋﺎﺧﯩﺮﯨﺪﺍ ﺑﻪﺵ ﻛﯜﻥ ﺳﺎﻳﺎﮬﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﯟﯦﻠﯩﺶ ﺋﯩﺪﻯ. ﺑﯘﻧﺪﺍﻕ ﺳﯩﻴﺎﺳﯩﻲ ﻣﻪﻛﺘﻪﭘﺘﻪ ﻧﺎﻣﺎﺯ ﺋﻮﻗﯘﺷﯘﻣﻤﯘ ﺗﻪﺱ ﺑﻮﻻﺭﻣﯩﻜﯩﻦ ﺩﻩﭖ ﺋﻮﻳﻠﯩﯟﯨﺪﯨﻢ، ﻳﺎﺗﺎﻗﻨﯩﯔ ﺗﺎﺯﯨﻠﯩﻖ ﺋﯚﻳﯩﺪﯨﻜﻰ ﺗﺎﮬﺎﺭﻩﺕ ﭼﯚﮔﯜﻧﯩﻨﻰ ﻛﯚﺭﯛﭖ ﮬﻪﻳﺮﺍﻥ ﻗﺎﻟﺪﯨﻢ. ﺩﯦﻤﻪﻙ، ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺰﯨﻢ ﺋﯩﻨﺴﺘﯩﺘﯘﺗﻰ ﺋﺎﺭﻗﺎ ﺳﻪﭖ ﺑﯚﻟﯜﻣﯩﺪﯨﻜﻰ ﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭ ﺋﺎﺧﯘﻧﻼﺭﻧﯩﯔ ﺗﻪﻟﻪﭖ-ﺋﯧﮭﺘﯩﻴﺎﺟﯩﻨﻰ ﺗﻮﻟﯘﻕ ﻧﻪﺯﻩﺭﮔﻪ ﺋﯧﻠﯩﭗ، ﺋﻪﯓ ﻛﯩﭽﯩﻚ ﺋﯩﺸﻼﺭﻧﯩﻤﯘ ﺋﻪﺗﺮﺍﭘﻠﯩﻖ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﺷﺘﯘﺭﻏﺎﻧﯩﺪﻯ.
ﮬﻪﻣﻤﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﻣﻪﻟﯘﻡ، ﺑﯩﺮﻟﯩﻚ ﺳﻪﭖ ﺑﯚﻟﯜﻣﻰ ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﻪ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯧﺘﯩﻘﺎﺩﭼﻰ ﺋﺎﻣﻤﺎ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﯗﺳﯩﺪﺍ ﻛﯚﯞﺭﯛﻛﻠﯜﻙ ﺭﻭﻟﯩﻨﻰ ﺋﻮﻳﻨﺎﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﺋﻮﺭﮔﺎﻥ، ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﻪ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﯨﻲ ﻛﻮﻣﯩﺘﯧﺖ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﺴﻪﭖ ﺑﯚﻟﯜﻣﻰ ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﻛﯘﺭﺳﻼﺭﻧﯩﯔ ﺋﻮﻣﯘﻣﯩﻲ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﯩﻠﯩﻚ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻜﻪﻥ، ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﯨﻲ ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺰﯨﻢ ﺋﯩﻨﺴﺘﯩﺘﯘﺗﻰ ﻛﻮﻧﻜﺮﯦﺖ ﺧﯩﺰﻣﻪﺗﻨﻰ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﻳﺪﯨﻜﻪﻥ. ﺩﯦﻤﻪﻙ، ﺋﯘﺯﯗﻥ ﮔﻪﭘﻨﯩﯔ ﻗﯩﺴﻘﯩﺴﻰ، ﺋﺎﺧﯘﻧﻼﺭﻧﯩﯔ ﻳﺎﺗﯩﻘﻰ ﺋﺎﻳﺮﯨﻢ، ﺗﺎﮬﺎﺭﻩﺕ ﭼﯚﮔﯜﻧﻰ ﺗﻪﻳﻴﺎﺭ، ﺗﺎﻣﯩﻘﻰ ﭘﯜﺗﯜﻧﻠﻪﻱ ﻣﯘﺳﯘﻟﻤﺎﻧﭽﻪ، ﻣﻪﻛﺘﻪﭘﺘﻪ ﻛﯘﺗﯘﭘﺨﺎﻧﺎ، ﭼﯧﻨﯩﻘﯩﺶ ﺋﯚﻳﻰ…. ﮬﻪﻣﻤﯩﺴﻰ ﺗﻪﻝ ﺋﯩﺪﻯ.
ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺷﺎﺭﺍﺋﯩﺘﺘﺎ ﻗﺎﭼﺎﻧﻼﺭﺩﯗﺭ ﺑﯩﺮ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﺎ ﺟﻪﻧﯘﺑﯩﻲ ﺷﯩﻨﺠﺎﯕﺪﯨﻦ ﺑﯧﻴﺠﯩﯖﻐﺎ ﻳﯩﻐﯩﻨﻐﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺯﺍﺗﻨﯩﯔ ”ﭼﻮﯓ ﻳﻪﺭﻧﯩﯔ ﭼﻮﯕﻠﯘﻗﻰ ﺑﺎﺭ“ ﺩﯦﮕﻪﻥ ﮔﯧﭙﯩﻨﻰ ﺋﻮﻳﻼﭖ ﻗﺎﻟﺪﯨﻢ، ﺑﻪﻟﻜﯩﻢ ﺷﯘ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺯﺍﺗﻤﯘ ﻳﯩﻐﯩﻦ ﻣﻪﺯﮔﯩﻠﯩﺪﻩ ﻳﺎﺗﺎﻗﻘﺎ ﺗﻪﻳﻴﺎﺭﻟﯩﻨﯩﭗ ﻗﻮﻳﯘﻟﻐﺎﻥ ﺗﺎﮬﺎﺭﻩﺕ ﭼﯚﮔﯜﻧﯩﺪﯨﻦ ﻣﻪﺭﻛﻪﺯﻧﯩﯔ ﺋﯩﻠﻠﯩﻘﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﮬﯧﺲ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﻛﯧﺮﻩﻙ. ﺷﯩﻨﺠﺎﯕﺪﺍ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺩﯨﻨﻰ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﻪ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﺴﻪﭖ ﺑﯚﻟﯜﻣﻰ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﺳﺎ، ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪﺭ ﺩﯨﻦ-ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﻯ ﺋﯩﺪﺍﺭﯨﺴﻰ ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺗﻜﻪ ﯞﺍﻛﺎﻟﯩﺘﻪﻥ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯨﺪﯗ، ﺑﻪﺯﻯ ﺟﺎﻳﺪﺍ ﺑﯩﺮﻟﯩﻚ ﺳﻪﭘﻨﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ ﭼﻮﯓ ﺑﻮﻟﺴﺎ، ﺑﻪﺯﻯ ﺟﺎﻳﺪﺍ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪﺭ-ﺩﯨﻦ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﻯ ﺋﯩﺪﺍﺭﯨﺴﯩﻨﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ ﭼﻮﯕﺮﺍﻕ. ﺑﯘ ﺋﻮﺭﮔﺎﻧﻼﺭﻧﯩﯔ ﮬﻪﻣﻤﯩﺴﻰ ﻣﯘﺳﯘﻟﻤﺎﻧﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰ، ﺟﯜﻣﻠﯩﺪﯨﻦ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺯﺍﺗﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﻪ، ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ﮬﻪﻣﺪﻩﻣﻠﯩﻚ، ﭼﯜﺷﯩﻨﯩﺶ، ﺗﻪﺭﻩﻗﻘﯩﻴﺎﺗﻨﻰ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻯ ﺳﯜﺭﯛﺷﺘﻪ ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺭﻭﻝ ﺋﻮﻳﻨﺎﻳﺪﯗ. ﺑﯧﻴﺠﯩﯖﺪﺍ ﭼﺎﻗﯩﺮﯨﻠﻐﺎﻥ ﺳﯩﻴﺎﺳﯩﻲ ﻛﯧﯖﻪﺵ ﻳﺎﻛﻰ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺟﻪﻣﺌﯩﻴﯩﺘﻰ ﻳﯩﻐﯩﻨﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺷﯩﻨﺠﺎﯕﻠﯩﻖ ﯞﻩﻛﯩﻠﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﭘﯩﻜﯩﺮﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﭽﻪ، ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﯩﻨﯩﯔ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺋﯩﺸﻼﺭ ﺳﯩﻴﺎﺳﯩﺘﯩﺪﯨﻦ ﺧﻪﯞﯨﺮﻯ ﻳﻮﻕ ﺑﻪﺯﻯ ﺋﺎﺳﺎﺳﯩﻲ ﻗﺎﺗﻼﻡ ﻛﺎﺩﯨﺮﻟﯩﺮﻯ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺯﺍﺗﻼﺭﻏﺎ ﭘﯜﺗﯜﻧﻠﻪﻱ ﺳﻪﻟﺒﯩﻲ ﻧﻪﺯﻩﺭﺩﻩ ﻗﺎﺭﺍﻳﺪﯨﻜﻪﻥ، ﮬﻪﺗﺘﺎ ﮬﺎﻗﺎﺭﻩﺗﻠﻪﻳﺪﯨﻜﻪﻥ، ﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘ ﺳﺎﭘﺎﺳﯩﺰ ﻛﺎﺩﯨﺮﻻﺭ ﺋﯧﺘﯩﻘﺎﺩﭼﻰ ﺧﻪﻟﻖ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﺋﺎﺭﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﺘﺘﯩﭙﺎﻗﻠﯩﻘﻘﺎ، ﺋﯚﺯﺋﺎﺭﺍ ﺋﯩﺸﻪﻧﭽﻜﻪ ﺑﯘﺯﻏﯘﻧﭽﯩﻠﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻜﻪﻥ. ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺯﺍﺗﻼﺭﻏﺎ ﺋﺎﺗﯧﺰﯨﻢ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﯩﺴﻰ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﺎﺭﻏﺎﻥ ﺋﯩﺸﻼﺭﻣﯘ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﻜﻪﻥ. ﺑﻪﻟﻜﯩﻢ ﺑﯘ ﺋﯩﺸﻼﺭ ﮬﺎﺯﯨﺮ ﺗﯜﺯﯨﺘﯩﻠﮕﻪﻧﺪﯗ، ﻣﻪﺭﻛﻪﺯﺩﻩ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺋﯩﺸﻼﺭﻏﺎ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺭﻩﮬﺒﻪﺭﻟﻪﺭ ”ﺩﯨﻨﯩﺪﺍ ﺩﯨﻨﻨﯩﯔ ﮔﯧﭙﯩﻨﻰ ﻗﯩﻠﯩﺶ“، ”ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺯﺍﺗﻼﺭﻧﯩﯔ ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﯩﻠﯩﻚ ﺭﻭﻟﯩﻐﺎ ﺋﻪﮬﻤﯩﻴﻪﺕ ﺑﯧﺮﯨﺶ“ ﺳﯩﻴﺎﺳﯩﺘﯩﻨﻰ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﯨﻐﺎ ﻗﻮﻳﻤﺎﻗﺘﺎ، ﺷﯩﻨﺠﺎﯕﺪﯨﻜﻰ ﺭﻩﮬﺒﻪﺭﻟﻪﺭﻣﯘ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺯﺍﺗﻼﺭﻧﯩﯔ ﺋﻮﺭﻧﯩﻨﻰ، ﺋﻮﻳﻨﺎﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺭﻭﻟﯩﻨﻰ ﺗﻮﻟﯘﻕ ﻣﯘﺋﻪﻳﻴﻪﻧﻠﻪﺷﺘﯜﺭﯛﭖ، ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﺗﯘﺭﻣﯘﺷﯩﻐﺎ ﻛﯚﯕﯜﻝ ﺑﯚﻟﻤﻪﻛﺘﻪ.
ﺟﻴﺎﯓ ﺯﯦﻤﯩﻦ ﺷﯘﺟﻰ ”ﺩﯙﻟﻪﺕ ﻳﻮﻗﺎﻟﺴﯩﻤﯘ ﺩﯨﻦ ﻳﻮﻗﺎﻟﻤﺎﻳﺪﯗ، ﺩﯨﻦ ﺧﯩﺰﻣﯩﺘﻰ ﺋﯘﺯﺍﻕ ﻣﻪﺯﮔﯩﻠﻠﯩﻚ ﺧﯩﺰﻣﻪﺕ“ ﺩﯦﮕﻪﻧﻜﻪﻥ، ﺷﯘﻧﺪﯨﻦ ﺑﺎﺷﻼﭖ ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﻪ ﺑﯩﺮﻟﯩﻚ ﺳﻪﭖ ﺑﯚﻟﯜﻣﻰ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺋﯩﺸﻼﺭﻏﺎ ﺗﯧﺨﯩﻤﯘ ﻛﯚﯕﯜﻝ ﺑﯚﻟﯜﭖ، ﺑﯘ ﺟﻪﮬﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﯩﻠﻪﺵ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﯩﻤﯘ ﮬﻪﺭ ﻳﯩﻠﻰ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﯟﯦﺘﯩﭙﺘﯘ. ﺑﯘ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﺋﯘﻳﯘﺷﺘﯘﺭﯗﻟﻐﺎﻥ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺩﯨﻨﻰ ﺳﺎﮬﻪﺳﯩﺪﯨﻜﻰ ﯞﻩﻛﯩﻠﻠﻪﺭ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﺳﯩﻨﯩﭙﻰ ﺋﺎﺷﯘ ﭘﯩﻼﻥ ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻜﻰ ﭘﺎﺋﺎﻟﯩﻴﻪﺗﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﺳﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ، 43 ﺋﺎﺧﯘﻧﺪﯨﻦ ﺗﻪﺭﻛﯩﭗ ﺗﺎﭘﻘﺎﻥ(ﺋﻪﻟﯟﻩﺗﺘﻪ ﻣﻪﻧﻤﯘ ﺷﯘﻧﯩﯔ ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻜﻰ ﯞﻩﺗﻪﻧﭙﻪﺭﯞﻩﺭ ﺋﺎﺧﯘﻥ) ﺑﯘ ﺳﯩﻨﯩﭙﺘﯩﻜﻰ ﺑﺎﺭﻟﯩﻖ ﺋﺎﺧﯘﻥ ﺑﯘ ﺋﻮﻥ ﻛﯜﻥ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﺋﯚﺯﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺑﺎﺭﻟﯩﻖ ﺳﺎﻻﮬﯩﻴﻪﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﯘﻧﺘﯘﭖ، ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺋﻮﻗﯘﻏﯘﭼﯩﻠﯩﻖ ﺳﺎﻻﮬﯩﻴﯩﺘﯩﮕﻪ ﻛﯩﺮﯨﺸﻰ ﻛﯧﺮﻩﻙ ﺋﯩﺪﻯ. ﺋﻪﻣﻪﻝ-ﻣﻪﻧﺴﻪﭖ، ﻳﯜﺯ-ﺋﺎﺑﺮﻭﻱ… ﯞﺍﮬﺎﻛﺎﺯﺍﻻﺭ ﺳﯜﺭﯛﺷﺘﯜﺭﯛﻟﻤﻪﻳﺘﺘﻰ. ﺗﯩﺰﯨﻤﻐﺎ ﺋﺎﻟﺪﯗﺭﻏﺎﻥ ﻛﯜﻧﻰ ﻛﻪﭼﺘﻪ ﺋﯧﭽﯩﻠﻐﺎﻥ ﺋﻮﻗﯘﺵ ﺑﺎﺷﻼﺵ ﻣﯘﺭﺍﺳﯩﻤﯩﺪﺍ ﺑﯘ ﻧﯘﻗﺘﺎ ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﺗﻪﻛﯩﺘﻠﻪﻧﺪﻯ.

ﺋﯚﻳﯜﻡ ﺑﯧﻴﺠﯩﯖﺪﺍ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﺑﯘ ﻳﻪﺭﺩﯨﻦ ﺧﯧﻠﻰ ﻳﯩﺮﺍﻕ ﺑﻮﻟﻐﺎﭼﻘﺎ ﻳﺎﺗﺎﻗﺘﺎ ﻳﯧﺘﯩﭗ ﺋﻮﻗﯘﺷﻘﺎ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﻛﻪﻟﺪﻯ، ﺑﯘﻧﺪﺍﻕ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﻣﺎﯕﺎ ﺯﺍﺩﻯ ﺋﯧﻐﯩﺮ ﻛﻪﻟﻤﻪﻳﺘﺘﻰ، ﺑﻪﻟﻜﻰ ﻗﺎﻧﺪﺍﻗﺘﯘﺭ ﺑﯩﺮ ﺋﺎﺯﺍﺩﯨﻠﯩﻜﻜﻪ، ﺭﺍﮬﻪﺗﻜﻪ ﭼﯩﻘﯩﭗ ﻗﺎﻟﻐﺎﻧﺪﻩﻙ ﺑﻮﻟﺪﯗﻡ. ﺑﯘ ﺗﯘﻳﻐﯘﻻﺭ ﺷﯘﻧﭽﻪ ﺗﻪﺑﯩﺌﻰ ﯞﻩ ﺋﻪﺳﻠﻰ ﻧﯩﻴﻪﺗﻜﻪ ﺋﯘﻳﻐﯘﻥ ﺋﯩﺪﻯ. ﺑﯘ ﮬﻪﺭﮔﯩﺰ ﺋﯚﻳﺪﯨﻦ، ﺧﻮﺗﯘﻧﺪﯨﻦ ﺯﯦﺮﯨﻜﻜﻪﻧﻠﯩﻜﯩﻢ ﺋﻪﻣﻪﺱ، ﺑﻪﻟﻜﻰ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﺋﺎﻳﺮﯨﻢ ﻳﻪﺭﺩﻩ، ﺋﺎﻳﺮﯨﻢ ﺋﯚﻳﺪﻩ ﻳﺎﺷﺎﭖ ﺑﯧﻘﯩﺸﺘﻪﻙ ﻛﯩﭽﯩﻜﻜﯩﻨﻪ ﺋﺎﺭﺯﯗﻧﯩﯔ ﺋﯩﺸﻘﺎ ﺋﯧﺸﯩﺸﯩﺪﯨﻦ ﭘﻪﻳﺪﺍ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﻧﻮﺭﻣﺎﻝ ﺧﯘﺷﺎﻟﻠﯩﻖ ﺋﯩﺪﻯ. ﺑﻪﺯﻯ ﭼﺎﻏﺪﺍ ﺋﻪﺭﻟﻪﺭ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﺋﯚﺯﻯ ﻳﺎﻟﻐﯘﺯ ﻗﯧﻠﯩﺸﻘﺎ ﺷﯘﻧﭽﻪ ﺗﻪﺷﻨﺎ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻛﯧﺘﯩﺪﯗ. ﺑﯘﻧﻰ ﺋﻪﻗﯩﻠﻠﯩﻖ ﺋﺎﻳﺎﻟﻼﺭﺩﯨﻦ ﺑﺎﺷﻘﯩﺴﻰ ﭼﯜﺷﻪﻧﻤﻪﻳﺪﯗ. ﺑﯩﺮ-ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻛﯜﻥ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﺋﯚﻳﺪﯨﻦ، ﺧﻮﺗﯘﻧﺪﯨﻦ ﺧﺎﻟﯩﻲ ﻗﯧﻠﯩﺶ ، ﻣﯧﮭﻤﺎﻧﺨﺎﻧﯩﺪﯨﻜﻰ ﻛﯜﺗﻜﯜﭼﻰ ﻗﯩﺰﻻﺭﻧﯩﯔ ﻛﯜﻟﯜﻣﺴﯩﺮﻩﺷﻠﯩﺮﻯ ﯞﻩ ﺋﻪﺩﻩﺑﻠﯩﻚ ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﺧﯘﺵ ﺑﻮﻟﯘﺵ، ﺋﯘﻻﺭﻧﻰ ﺋﯩﺸﻘﺎ ﺑﯘﻳﺮﯗﭖ ﻗﺎﻧﺪﺍﻗﺘﯘﺭ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺯﯨﺰﻟﯩﻚ، ﺧﻮﺟﺎﻳﯩﻨﻠﯩﻖ ﺗﯘﻳﻐﯘﺳﯩﺪﯨﻦ ﮬﯘﺯﯗﺭﻟﯩﻨﯩﺶ، ﻳﺎﺗﺎﻗﺘﺎ ﻳﺎﻟﻐﯘﺯ ﺧﯩﻴﺎﻝ ﺳﯜﺭﯛﺵ ، ﺩﯦﺮﯨﺰﯨﺪﯨﻦ ﺗﺎﻻﻏﺎ ﻧﻪﺯﻩﺭ ﺳﯧﻠﯩﭗ ﺭﻭﻣﺎﻧﺘﯩﻚ ﺧﯩﻴﺎﻟﻼﺭﻏﺎ ﭼﯚﻣﯜﺵ،، ﻳﺎﺧﺸﻰ ﻛﯚﺭﯛﭖ ﺋﻮﻗﯘﯞﺍﺗﻘﺎﻥ ﺑﯩﺮﻩﺭ ﻛﯩﺘﺎﺑﻨﻰ ﺟﯩﻤﺠﯩﺖ ﺋﻮﻟﺘﯘﺭﯗﭖ ﺋﻮﻗﯘﭖ ﺗﯜﮔﯩﺘﯩﺶ… ﻧﻪﻗﻪﺩﻩﺭ ﮬﯘﺯﯗﺭ-ﮬﻪ!

جۇڭگو مەسىلىلىرىدىن دوكلات“

چاتاق بولدى، ئىككى قېتىم يازغان نەرسەم سىستېمىنىڭ كاشىلىسى تۈپەيلىدىن يوقاپ كەتتى. بىرىنچى قېتىم قويغان مەۋزۇ ”جۇڭگو مەسىلىلىرىدىن دوكلات“ ، ئىككىنچى قېتىم قويغان مەۋزۇ ”سىياسىي ھاياجان ”ئىدى. ئوخشىمىغان پىكىر، ھېسسىياتتا يېزىپ چىققان نەرسەم سېكونت ئىچىدە كۆپۈككە ئايلاندى، كاللا، كۆز، ۋاقىت ئىسراپ بولدى. كومپيۇتېردىكى چاتاقنى ئوڭشىيالمىغان نېمەمگە سىياسىي، ئەخلاق ھەققىدە ئۇلۇغ گەپ قىلىپ نېمە قىلاتتىم دەپ ئۆزۈمگە كايىدىم. ھازىر مۇشۇ يازمىنىمۇ دەككە-دۈككە ئىچىدە يېزىۋاتىمەن، ئىزدىنىشقا بولغان ئىلگىرى قىزغىنلىقىم ۋە ئىشتىياقىمنى ئىزدەپ تاپاي دېگەنچە ئىشلىرىم ئاقمايۋاتىدۇ.
“ جۇڭگو مەسىلىلىرىدىن دوكلات“ دېگىنىم بىر كىتابنىڭ ئىسمى، دەرس ۋاقتىدا زېرىككەندە ئوقۇيمەن دەپ شۇ مەكتەپنىڭ كىتابخانىسىدىن ئالغان. جۇڭگوغا كېلىدىغان تەھدىت، خەۋپ-خەتەرلەر دەرىجە بويىچە تىزىلغان بۇ كىتابتا پارىخورلۇقتىن كېيىنلا شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنىڭ ئوتتۇرىغا قويۇلۇشى دىققىتىمنى تارتتى. بۇرۇن تەيۋەن، شىزاڭ مەسىلىسى چوڭ مەسىلە ئىدى، ئەمدى شەرقىي تۈركىستان تېررورچىلىرى مەسىلىسى چوڭ مەسىلىگە ئايلىنىپ قالغانىدى. كىتابتىمۇ شۇنداق دەپتۇ، شىنجاڭدا يۈز بەرگەن تېررورلۇق ۋەقەلىرىنىڭ خەلقئارالىق مەسىلىگە ئايلىنىپ كېتىشى يېقىنقى يىللاردىن بۇيانقى ئۆزگىرىش ئىدى.
”دوكلات“تا پارىخورلۇق بىرىنچى ئورۇنغا تىزىلغان. سوۋېت كومپارتىيسىنىڭ يىمىرىلىشى پارتىيە ئەزالىرىنىڭ پارازىتلىشىپ كېتىشى، ئىچىدىن چىرىپ سېسىپ كېتىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ قارالغان، جۇڭگودىكى پارىخولۇقنىڭ 18 چوڭ ئالاھىدىلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان:
1. پارىخورلۇقنىڭ سوممىسى يىلدىن يىلغا ھەسسىلەپ قاتلانماقتا.
2. قېرى ئەمەلدارلارنىڭ پارا يىيىشى بىر قەدەر گەۋدىلىك.
3. ياش ئەمەلدارلار قېرىلاردىن ئۆگەنمەكتە.
4. ئەمەلدارلارنىڭ خوتۇنلىرى ئارقا سەپتە ھەرىكەت قىلماقتا.
5. كوللېكتىپ خىيانەتچىلىك كىشىنى چۆچۈتىدۇ.
6. بىرىنچى قول رەھبەرنىڭ پارىخورلۇقىدىن بولغان زىيان غايەت زور.
7. ئەمەل سېتىش ئوچۇق ئاشكارە ئېلىپ بېرىلماقتا.
8. پارىخورلار چەتئەلگە قاچسا يوچۇق بار، توساقتىنمۇ تۆشۈك ئېچىلغان.
9. پارىخورلار ئۆزىنى ماختاپ كۆز بويايدۇ.
10. ئۇل ئەسلىھە قۇرۇلۇشىدا چىرىكلىك ھەممىدىن ئېغىر.
11. ئەدلىيە، سوت ئورگانلىرىنىڭ چىرىكلىكى خەلقنىڭ غەزىپىنى قوزغىماقتا.
12. ئەيش، ئىشرەت، شەھۋانىي چىرىكلىك پارىخورلارغا سايىدەك ئەگىشىدۇ.
13. ئاساسىي قاتلام (يېزا-قىشلاق) ئەمەلدارلىرىنىڭ چىرىكلىكى پارتىيىنىڭ ئۇلىنى كولىماقتا.
14. مائارىپ ساھەسىدىمۇ چىرىكلىك ئومۇملاشماقتا، بۇ جەھەتتە مەكتەپلەرنىڭ ئۆز ئالدىغا چارىلىرى بار.
15. ئىلىم ساھەسىدىكى چىرىكلىكتىمۇ يېڭى يوچۇقلار پەيدا بولماقتا.
16. تىجارەتچى پارىخورلار بىر چالمىدا ئىككى پاختەكنى سوقىدۇ.
17. چىرىك كۈچلەر مۇناسىۋەت تورى قۇرۇۋالغان.
18. كىچىك پارىخورلۇق داۋاملىشىۋەرسە مال-دۇنيا كۆپىيىدۇ.
پارىخورلۇق ئىقتىسادىي تەرەققىياتنىڭ سىلىقلاشتۇرغۇچى مېيمۇ؟ دەپتۇ ئۇ كىتاب. چۈنكى بەزى مۇتەخەسىسلەر پارىخورلۇقنىڭ تەرەققىياتتىكى ئاكتىپ تەرەپلىرىنىمۇ تىلغا ئالغانمىش.
ئاخىرىدا يەنە شۇ شوئار: چىرىكلىككە قارشى كۈرەشنى ئاخىرىغىچە ئېلىپ بارايلى!

مەزكۇر كىتاب 2-دەرىجىگە تىزغان چوڭ مەسىلە بايا بىز دەپ ئۆتكەن، شىنجاڭنىڭ مۇقىملىقى ۋە تەرەققىياتىغا ئەڭ چوڭ خەۋپ ئېلىپ كېلىدىغان ”شەرقىي تۈركىستان“ تېررورچىلىرى مەسىلىسى. كىتابتا بۇ تېررورچى كۈچلەرنىڭ پەيدا بولۇشىدىكى تارىخىي سەۋەب، خەلقئارا ئارقا كۆرۈنۈش قىسقىچە تەھلىل قىلىنغان. بىر چاغدا مەركىزىي تېلىۋىىزىيە ئىستانسىسىمۇ ئۇلارنىڭ سىرلىق چۈمپەردىسىنى ئاچقان. مەن ئاڭلىغان دەرستىمۇ ئارىلاپ-ئارىلاپ شۇ ھەقتە گەپ بولۇپ تۇردى. بىر قېتىم لېكسىيىدە دۆلەت دىن ئىشلىرى ئىدارىسى ئىسلام دىنى باشقارمىسىنىڭ باشلىقى بۇ مەسىلە ھەققىدە نۇقتىلىق توختالدى، ئۇ شىنجاڭدا تەكشۈرۈشتە بولغاندا مۇنداق بىر ئىشقا يولۇقۇپتۇ: قەشقەردە تۈرمىدە ياتقان بىر سىياسىي جىنايەتچى جۇڭگو ئىسلام جەمئىيىتى تۈزۈپ تارقاتقان ئۈچ قىسىملىق ”يېڭى ۋەز-تەبلىغلەر“ دېگەن كىتابتىكى جىھاد ھەققىدىكى بايانلارنى كۆرۈپ، ئەگەر مەن بۇ كىتابنى بۇرۇنراق كۆرگەن بولسام ياكى بىرسى ماڭا ئۇنى ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن چۈشەندۈرگەن بولسا بۇ يولغا ماڭمايدىكەنمەن… دېگەن.
كىتابتا يەنە ”ئۈچ خىل كۈچ“ ۋە ئۇنىڭ زورىيىپ كېتىش سەۋەبى تولۇق تەھلىل قىلىنغان. ئىجتىمائىي ، ئىقتىسادىي ، سىياسىي ئامىللار، كادىرلار (بۇ يەردە خەنزۇ كادىرلىرى كۆزدە تۇتۇلىدۇ) ئامىلى، مەدەنىيەت ئامىلى تولۇق نەزەرگە ئېلىنغان.
كىتابتا يېزىلىشىچە، شىنجاڭدىكى خەنزۇ كادىرلىرىنىڭ كۆپىنچىسى شىنجاڭدا ياشىسا ھەقىقىي خاتىرجەملىك ھېس قىلمايدىكەن. 20-ئەسىرنىڭ 80-يىللىرىدىن باشلاپ مەركەز سىياسىتىنىڭ تەسىرىدىن شىنجاڭدىكى خەنزۇ كادىرلىرى ئىچكىرى ئۆلكىلەرگە كەتكەن. 1979-يىلدىن 1999-يىلغىچە 40 مىڭدىن كۆپ كادىر شىنجاڭدىن يۆتكىلىپ كەتكەن، بۇنىڭ ئىچىدە ھەر ساھەدىكى تېخنىكلار، ھۈنەرۋەنلەر 20 مىڭدىن كۆپرەككە يەتكەن. 1980-يىلدىن 1990-يىل 10-ئايغىچە قەشقەر، خوتەن، ئاقسۇ ۋە قىزىلسۇدىن 9162 خەنزۇ كادىر يۆتكىلىپ كەتكەن. بۇلارنىڭ كۆپىنچىسى مائارىپ، سەھىيە سىستېمىسىدىكى خادىملار بولۇپ، شىنجاڭدا ئىختىساسلىق كىشىلەرنىڭ ئازىيىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان.
شىنجاڭدا ياشىغان خەنزۇ كادىرلار ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 50-يىللىرى شىنجاڭدىكى ئاز سانلىق مىللەتلەر بىلەن خەنزۇلارنىڭ شۇنچە ئىناق ئۆتكەنلىكىنى تىلغا ئېلىشىدۇ، ئەمما ھازىر تولىسى گاڭگىراپ قالىدۇ: نېمىشقا ھازىرقى مىللەتلەر مۇناسىۋىتىنى بۇرۇنقىغا يەتمەيدىغان بولۇپ قالدى؟ مەنچە دەيدۇ ئاپتور، جەمئىيەت تەرەققىياتىدىكى بەزى زىددىيەتلەرنىڭ مىللەتلەر مۇناسىۋىتىگە سىڭىپ كىرىشىدىن باشقا يەنە ئەڭ مۇھىم سەۋەب شۇكى، كادىرلار قوشۇنى چىرىكلىشىپ كەتتى، كادىرلار قوشۇنى (بولۇپمۇ خەنزۇ كادىرلار)نىڭ چىرىكلىشىپ كېتىشى پارتىيە، دۆلەت بىلەن ئاز سانلىق مىللەتلەر ئارىسىنى بۇزىدىغان ئەڭ چوڭ ئاپەت. كۆپىنچە ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ قەلبىدە كومپارتىيە مەلۇم جەھەتتىن خەنزۇ بىلەن ئوخشاش ئۇقۇم.
شىنجاڭنىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىياتى ۋە مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقىنىڭ تۈپ چىقىش يولى يەنىلا مائارىپتا دەيدۇ ئاپتور، شىنجاڭدا مىللەتلەر ئارا چۈشىنىشنى ئىلگىرى سۈرۈش ئۈچۈن مىللىي مائارىپنى تەرەققىي قىلدۇرۇش، قوش تىللىق مەكتەپلەرنى ئاساس قىلىپ ئۆزئارا تىل ئۆگىنىشنى كۈچەيتىش. بولۇپمۇ ئاز سانلىق مىللەت رايونلىرىدا ئۇزاق مەزگىل خىزمەت قىلىدىغان خەنزۇ يولداشلار ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ تىلىنى ئۆگىنىشى كېرەك. بۇنىڭ ئەھمىيىتى چوڭ.
مەزكۇر كىتابتا جۇڭگوغا كېلىدىغان ئۈچىنچى چوڭ تەھدىتنىڭ ئامېرىكا قاتارلىق غەرب ئەللىرىنىڭ جۇڭگوغا سىڭىپ كىرىش، تىنچ يول بىلەن ئۆزگەرتىۋېتىش سىياسىتى ئىكەنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان. ئارقىدىن يەنە تەيۋەن مەسىلىسى بار.

سىياسىي ھاياجان

بۇ كۈنلەردە ئەسلىدە ئەدەبىياتقا تەئەللۇق ئىشتىياق ۋە ھاياجانلىرىم سىياسىيغا بەخشەندە بولۇپ كەتتى. ئەمما ئويلاپ كۆرسەم، بىز گەرچە مەدەنىيەت ئىنقىلابىدا ئازاب چەكمىگەن بولساقمۇ ئازاب تارتقانلارنىڭ دەردىنى چۈشىنەلەيدىكەنمىز، بىزدىمۇ سىياسىيغا قارىتا سەزگۈر چۈشەنچە بار ئىكەن. ئىسلاھات-ئېچىۋېتىشتىن كېيىنمۇ سىياسەت قوينىدا ياشاپ كەلگىىنىمىزنى بىلىمىز، سىياسىينىڭ ئۈستقۇرۇلما، ئىقتىسادنىڭ بازىس ئىكەنلىكىنى سىياسەت كىتابلىرىدىن ئۆگەندۇق. ئالىي مەكتەپتە ماركىسىزىمنى ئۆگەندۇق، بىزدىن كېيىنكىلەر دېڭ شىياۋپىڭ نەزەرىيىسىنى ئۆگەندى بولغاي. بىز سىياسىيدىن مىڭ زېرىكسەكمۇ، تېلېۋىزوردىن كۈندە خەۋەر كۆرمىسەكمۇ ئەمما تۇرمۇشىمىز، ئىستىقبالىمىز سىياسىيدىن ئايرىلالمايدۇ. بىز باشقۇرۇلىمىز، ئەركىنلىك بىلەن بىر ۋاقىىتتا مەجبۇرىيەت ئۆتەيمىز، دېموكراتىيىدىن بەھىرلىنىش بىلەن بىر ۋاقىتتا ھەددىمىزدىن ئېشىپ كەتسەك دېكتاتۇرا تايىقىنىمۇ يەيمىز.
مانا بۈگۈن دۆلەت بايرىمى، نەچچە يۈز مىڭ، ھەتتا مىليون كىشى پايتەختكە پويىزدا قىستىلىشىپ، ئايروپىلاندا ئىتتىرىشىپ كېلىدۇ، يۈرەكلىرى ۋەتەن، ۋەتەن دەپ سوقىدۇ، تيەنئەنمېنىگە كېلىپ ماۋزېدۇڭ سۈرىتىگە، ماۋزېدۇڭ خاتىرە سارىيىغا، خەلق چوڭ سارىيىغا، ئىنقىلاب موزېيىغا ھۆرمەت نەزىرىدە باقىدۇ، ئەتىگەندە بايراق چىقىرىشنى، كەچتە چۈشۈرۈشنى كۆرىدۇ، بويلىرى تەكشى بايراقچىلارنىڭ رەتلىك قەدەمدە قول سېلىپ كېلىشلىرىدىن زوقلىنىدۇ. ئەينى چاغدا مانا مۇشۇ مەيداندا نەچچە ئون مىڭ قىزىل قوغدىغۇچى رەئىس ماۋزېدۇڭ راۋاقتا پەيدا بولۇشى بىلەن تەڭ ھاياجاندىن دەۋرەپ، ۋاقىراپ شوئار توۋلاشقان. نەچچىسى زىيادە ھاياجاندىن ھوشىدىن كەتكەن. مانا مۇشۇ مەيداندا 1989-يىلى ئوقۇغۇچىلار ئاچلىق ئېلان قىلىپ يېتىۋالغان. مانا مۇشۇ مەيداندا 1999-يىلى ھەيۋەتلىك كۆرەك ئۆتكۈزۈلگەن، جياڭ زېمىن شۇجى ئالاھىدە ماشىنىغا ئولتۇرۇپ مانىۋېرنى كۆزدىن كەچۈرگەن.
ئاخبارات ۋاسىتىلىرى سىياسىنى بىرىنچى ئورۇنغا قويىدۇ، چۈنكى ئۇ ئۈستقۇرۇلما، باشلىق، رەھبەرنى ھۆرمەتلىمەي تۇرالمايمىز، چۈنكى ئۇلار ئاشۇ ئۈستقۇرۇلمىنىڭ ئۇستىخانلىرى. خوتەن، قەشقەر، ئاقسۇ دېگەنلەردە بىر باشلىقنىڭ بىر ئېغىز سۆزى بىر ئادەمنىڭ تەقدىرىگە تاقىشىدۇ، باشقا يەردىمۇ ئەھۋال ئاساسەن ئوخشاش.
بىز بىلىدىغان تارىخمۇ سىياسى بىلەن باغلىنىپ كەتكەن، تارىخ ئوقۇساق باشتا ھاكىمىيەت تالىشىش كۈرەشلىرى، يىلنامىلەر تىزىلىپ كېلىدۇ، ئاندىن مەلۇم ھاكىمىيەت دەۋرىدىكى ئىقتىساد، قول ھۈنەرۋەنچىلىك، مەدەنىيەت-سەنئەت قىسقىچە تونۇشتۇرۇلىدۇ. دېمەك، تارىختىن بۇيان ئىشنىڭ بېشى سىياسىي، سىياسىي دېمەك ھاكىمىيەت، ھوقۇق، ئىمكانىيەت دېمەكتۇر. يولداش دېڭ شىياۋپىڭ سىياسىيغا ئېنىقلىما بېرىپ: سىياسىي كۆپچىلىكنىڭ ئىشى دېگەنىكەن. كۆپچىلىكنىڭ ئىشى بولغانىكەن، ئۇنىڭدىن قاچالمايسىز، ئۇنىڭغا قاتنىشىسىز. تىرىكچىلىكىڭىزنى قىلغاچ سىياسەت-تۈزۈملەرگە بويسۇنۇپ دۆلەت ئۈچۈن ياشايسىز. دۆلەت، ھۆكۈمەت، سىياسەت…كاللىمىزدىن كەتمەيدۇ. يېزىلاردا دېھقانلار ھۆكۈمەتنىڭ ئىشىغا ئەڭ كۆڭۈل بۆلىدۇ. چۈنكى ئۇ يەردە توختىماي يېڭى سىياسەتلەر چىقىدۇ. زىيالىيلار نىسبەتەن خاتىرجەم، ئەمما يېقىنقى يىللاردىن بۇيان بۇ خاتىرجەملىكمۇ يېڭى-يېڭى سىياسەتلەرنىڭ (مەسىلەن تاۋار ئۆي سىياسىتىنىڭ) چىقىشى بىلەن بۇزۇلدى. ھەمما ئادەم پۇل غېمىدە ئادەتتىن تاشقىرى پايپېتەك بولۇشقا باشلىدى.
بۇ دەۋردە ياشىغانىكەنمىز، دەۋر بىزگە ئۆزىنىڭ تامغىسىنى باسىدۇ. ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەر ”سىياسىي ھوقۇقىدىن ئۆمۈرۋايەت مەھرۇم قىلىندى“ دېگەن بۇيرۇق بىلەن ئېتىلىدۇ. سىياسىي تۈزۈمنىڭ ياخشىلىقى ھەر بىر ئادەمنىڭ تۇرمۇشىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. جۇڭگونىڭ ھازىرقى تۈزۈمىگە رازى بولۇپ ياشايدىغانلار كۆپ سانلىق. نارازى بولىدىغانلارمۇ كومپارتىيىنىڭ شۇنچە كۆپ ئىنساننىڭ قورسىقى توق، كىيىمى پۈتۈن بولۇش مەسىلىىسىنى ھەل قىلغانلىقىغا قايىل بولماي تۇرالمايدۇ، بۇنىڭغا دۇنيا قايىل بولۇۋاتسا سېنىڭ قايىل بولمايدىغانغا نېمە ھەددىڭ؟، مەيلى جۇڭگوچە سوتسىيالىزىم بولسۇن، ياكى يېڭىچە كاپتالىزىم بولسۇن، ھازىرقى دۇنيادا تىنچلىق ۋە تەرەققىيات بىرىنچى. ئىقتىسادنىڭ يەر شارىلىشىشى كاپتالىزىم، سوتسىيالىزىمنىڭ پەرقىنى يوقىتالارمۇ؟ بۇنىمۇ كېيىنكى تەرەققىيات بەلگىلەيدۇ. مەيلى قانداقلا بولسۇن، خەلققە پايدىلىق تۈزۈلمە، قانۇن، سىياسەت ئۇزاققىچە دەۋر سۈرىدۇ. بىر دۆلەتنىڭ تۈزۈمى خۇددى تۇرمىگە ئوخشايدۇ دەيدۇ بىر غەربلىك پەيلاسوپ، باشتا كۆنەلمەيسەن، كېيىن بارا-بارا كۆنۈپ قالىسەن، ھەتتا تۈرمىدىن چىققان كېيىن يەنە كىرگىڭ كېلىدۇ.
تارىخ بەتلىرىنى ۋاراقلىغانلار، ئاتا-ئانىلىرىدىن 50 يىللاردىكى يەر ئىسلاھاتى، ئېچىلىپ سايراش، يەرلىك مىللەتچىلەرنى تارتىپ چىقىرىش، 60-يىللاردىكى چوڭ سەكرەپ ئىلگىىرلەش، پولات تاۋلاش، تۆت كونىنى يوقىتىش… مەسچىت چېقىپ قۇرئان كۆيدۈرۈش… قاتارلىقلارنى ئاڭلىغانلار سىياسىيىنىڭ دەھشەتلىك ئىكەنلىكىنى ھېس قىلالايدۇ. پېشقەدەملەرنىڭ ئېيتىشىچە، شۇ ساراڭ دەۋردە ھەممە ئادەم دەرىجىدىن تاشقىرى سىياسىغا باغلىنىپ كەتكەن بولۇپ، ئۇ تەرەپ ياكى بۇ تەرەپ بولماي تۇرۇۋالغانلارمۇ مەيدانى ئېنىق ئەمەس دەپ قارىلىپ پىپەن قىلىنغان، يۈرىكى قىزىل بولماي ”ھەر خىل رەڭدە“ بولۇپ قالغانلار بىردەك قارىلىنىپ تۆھمەت قىلىچى بىلەن قىزىلغا بويالغان. سىنىپىي كۈرەش ئەۋجىگە چىقىپ ئىشلەپچىقىرش، تەرەققىيات توختاپ قالغان. مەدەنىيەت، سەنئەت تۇنجۇقتۇرۇلغان. ھازىر بىزگە يۆچۈن، غەلىتە، بىمەنە، ئېچىنىشلىق تۇيۇلىدىغان سىياسىي ۋەقەلەر شۇ دەۋردە ياشىغانلارغا تەبىئىي تۇيۇلغان بولۇشى مۇمكىن. بۇنى پەقەت ئوخشىمىغان دەۋرلەردە سىياسىي بوران-چاپقۇنلاردىن ئامان-ئېسەن ئۆتكەن كىشىلەر ئەڭ توغرا ھېس قىلالايدۇ.
خاتا سىياسەتنىڭ تەرەققىياتقا دۈشمەن ئىكەنلىكى ھەممىگە ئايان. ھازىر دۆلىتىمىز ئىلمىي تەرەققىيات قارىشىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ، بۇنىڭ نېگىزى ئادەمنى ئاساس قىلىش دەپ بېكىتتى. ھەممىدە ئادەمنى ئاساس قىلىش تەبىئىيلىككە، ئىلمىيلىككە ئەڭ يېقىن. بىرەر يېڭى سىياسەت تۈزگەندە، بىرەر يېڭى مەھسۇلاتنى ئىشلەپچىقارغاندا، ئاددىيسى ھەر قانداق بىر ئىشنى قىلغاندا ئادەمنى، ئادەمنىڭ تەلەپ-ئېھتىياجىنى ئاساس قىلىش زۆرۈر. ئادەمنى ئاساس قىلغان ھۆكۈمەتتە سىياسەت ئاددىيلىشىدۇ، ئىخچاملىشىدۇ، دېموكراتىيە، قانۇن-تۈزۈم مۇكەممەللىشىدۇ. ئادەملەرنى بۇرۇنقىدەك سىنپلارغا ئايرىپ دۈشمەنلەشتۈرۈش ھادىسىسى يۈز بەرمەيدۇ. ئادەمنى ئاساس قىلغان سىياسىي تۈزۈلمىدە دىنلارغىمۇ تولۇق ئەركىنلىك بېرىلىدۇ، دىنلار ئارا ئىناقلىق شەكىللىنىدۇ. ھازىر تەكىتلىنىۋاتقان ئىناق جەمئىيەت بەرپا قىلىش ئادەم بىلەن تەبىئەت، ئادەم بىلەن ئادەم، ئادەم بىلەن ھۆكۈمەت ئارىسىدىكى ئۇيغۇنلۇق، ماسلىشىش ۋە تەرەققىياتنى تۈپ مەقسەت قىلىدۇ.
ئاڭلىغان لېكسىيەلەردىن تېرىۋالغان تەمەچلىرىم شۇنچىلىك، تەكرالانغانلىرىنى يادىمدىن چىقىرىۋەتتىم. يېنىمدىكى ئاخۇنلاردەك خاتىرە يازمىدىم. قايسى پروفېسسور، دوكتورنىڭ بىلىمى، نۇتۇق قابىلىيىتىگە قىزىقسام شۇنىڭكىنى بەكرەك ئاڭلىدىم. مەركىزىي پارتىيە مەكتىپىدىن كەلگەن بىر پروفېسسور چوڭ زالغا ئورۇنلاشتۇرۇلغان بىرلەشمە لېكسىيىدە تەيۋەن مەسىلىسىنى سۆزلىدى. ئېسىمدە قالغانلىرى شۇ: تەيۋەن ۋەتىنىمىزنىڭ يۈرەك پارىسى ھەم يۈرەك يارىسى. تەيۋەن مۇستەقىلچىلىرى ئىچكى جەھەتتىن بۆلگۈنچىلىك قىلماقتا، ئايرىم پاسپورت چىقاردى، تارىخ دەرىسىنى قايتا تۈزدى. تەيۋەندىكى ياش-ئۆسمۈرلەرگە تەيۋەن مۇستەقىللىقى ھەققىدە ئەكسىيەتچى تەشۋىقاتنى كۈچەيتمەكتە. تەيۋەن مەسىلىسىگە توسالغۇ بولۇۋاتقان ئامېرىكا ھەربىي تېخنىكا جەھەتتە بىزدىن نەچچە ئون يىل ئالدىدا. ياپونىيەمۇ بۇ جەھەتتە ئامېرىكىغا يانتاياق. ياپونىيە ھۆكۈمىتى ئەمەلدارلىرى ئەجدادىنىڭ پاسىق روھىنى تاۋاب قىلىشنى توختاتمىدى. ھەتتا ياپونغا قارشى خاتىرە كۈنىدە شۇنداق قىلدى. بۇنىڭدىن غەزەپلەنگەن بېيجىڭ داشۆ ئوقۇغۇچىلىرى ياتىقىدىكى ياپون مېلىنى دېرىزىدىن تاشلىۋەتتى، كوچىغا چىقىپ نامايىش قىلدى. مانا بۇ بىزدىكى ساپا، بىزدىكى بىچارە ۋەتەنپەرۋەرلىك! ئەگەر بىڭسىڭ بولسا ياپونلۇقلاردەك تىرىشىپ ئۆگەنمەمسەن، ئۇلارنىڭ مەھسۇلاتىدىن ياخشىراق مەھسۇلات كەشىپ قىلمامسەن؟ چىڭخۇا، بييدا…دىن ئوقۇش پۈتتۈرۈپ چىققانلاردىن ۋەتەننىڭ تەرەققىياتىغا تۆھپە قوشۇۋاتقانلىرى قانچىىلىك؟ چەتئەلدە ئوقۇغانلىرى قايتىپ كەلمىگەن.. ئادەتتىكىلىرى تۆۋەن مائاشلىق ئىش ئورۇنلىرىدا زارلىنىپ يۈرگەن…
پروفېسسور قايناپ قالدى، كۆزەينىكىنى سۈرتۈپ يەنە تاقىۋالدى. ئادەممۇ ئۆز قەلبىدىكى چاڭ-توزانلارنى پات-پات سۈرتۈپ تۇرۇشى كېرەك دەپ ئويلىدىم.

شەيخ سۇدەيس

شەيخ ئابدۇرەھمان ئىبنى ئابدۇلئەزىز سۇدەيس ھەرەم مەسچىتىنىڭ ئىمام-خاتىپى، چوڭ ئۇلىما، پۈتۈن دۇنيا مۇسۇلمانلىرىغا تونۇلغان داڭلىق قارى. ئۇ 1960-يىلى سەئۇدى ئەرەبىستان پايتەختى رىيازدا بىر دىنىي ئۇلىما ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، 12 يېشىدا ھافىز (قۇرئاننى تولۇق يادلىيالايدىغان) بولغان. ئۇ ھەر كۈنى مەككە ھەرەم مەسچىتىدە نەچچە مىڭلىغان مۇسۇلمانغا ئىماملىق قىلىدۇ، رامىزان ئېيى ۋە رەسمى ھەج ۋاقتىدا ئۇ كىشىگە ئىقتىدا قىلىپ ناماز ئوقۇيدىغانلار مىليوندىن ئاشىدۇ. ئۇنىڭ زىل، ئۆزگىچە، يېقىملىق ئاۋازى مۇسۇلمانلىرىمىزغا تونۇش. ئۇ 2004-يىلى سەئۇدى ئەرەبىستانى ئۇممۇل قۇرا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ مەڭگۈلۈك دوكتور شەرەپ ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. جۇڭگو ئىسلام جەمئىيىتى رەھبەرلىرى سەئۇدى ئەرەبىستانى ھۆكۈمىتى بىلەن بۇ يىلقى ھەج پائالىيىتى ھەققىدە كېلىشىم ھاسىل قىلىش ئۈچۈن مەككىگە بارغاندا شەيخ بىلەن ئۇچرىشىپ جۇڭگوغا تەكلىپ قىلغان. ئاڭلاشلارغا قارىغاندا، ئۇ كىشى بىلەن ئۇچرىشىش ۋە تەكلىپ قىلىش ئۇنچە ئاسان بولمىغان. شەيخ ئەسلىدە جۇڭگو ئىسلام جەمئىيىتى بۇ يىل ئۆتكۈزىدىغان مەملىكەتلىك قىرائەت مۇسابىقىسىنىڭ يېپىلىش مۇراسىمىغا كەلمەكچى ئىدى ، مۇشۇ ئىشنى ساقلاپ ئەسلىدە 5-ئاينىڭ ئوتتۇرىسىدا ئۆتكۈزۈلىدىغان مۇسابىقە ئون نەچچە كۈن كېچىكتۈرلدى، بەزى ئاخۇنلار شۇ كىشىنى كېلىدىكەن دەپ ئاڭلاپ ئاتايىتەن بېيجىڭغا كېلىپ قىرائەت مۇسابىقىسىنىڭ ئاڭلىغۇچىلىرى بولۇپ ساقلاپ ئولتۇردى، ئەمما شەيخ يەنىلا دېگەن ۋاقىتتا كېلەلمىدى، يېپىلىش مۇراسىمىغا ئەرەب-ئىسلام ئەللىرىنىڭ بېيجىڭدا تۇرۇشلۇق ئەلچىخانىلىرىدىكى دىپلوماتلار كېلىپ قاتناشتى. ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىدە شىنجاڭ يەكەندىن كەلگەن 17 ياشلىق غۇلامرۇسۇل ئابدۇۋاھىت قارىي مۇتلەق ئۈستۈنلۈك بىلەن بىرىنچى بولدى. ئۇنىڭ بوم، تىترەڭگۈ، راۋان نەپەسلىك، تەجۋىدلىك قىرائىتى ئەرەبلەرنىمۇ تەسىرلەندۈردى. بېيجىڭدىكى مۇناسىۋەتلىك ئاخبارات ۋاسىتىلىرى غۇلامرۇسۇلنى بەس-بەستە ئورىۋېلىپ زىيارەت قىلىشتى. بۇ مۇراسىمىدا شەيخ سۇدەيسنى كۆرەلمىگەنلەر ئەپسۇسلىنىپ قايتىشتى.
شەيخ سۇدەيس ئاي ئاتلاپ، 6-ئاينىڭ 8-كۈنى جۇڭگوغا كېلىپ ئۈچ كۈنلۈك دوستانە زىيارىتىنى باشلىدى. شۇ كۈنى جۈمە ئىدى، شەيخ سۇدەيسنىڭ جۇڭگو ئىسلام ئىنستىتۇتى مەسچىتىدە جۈمە خۇتبىسى سۆزلەيدىغانلىقىنى ۋە جامائەتكە ئىمام بولۇپ بېرىدىغانلىقىنى ئاڭلاپ، سىنىپىزدىكى 42 ئاخۇن ئولتۇرالماي قالدى. بۇلارنىڭ ئىچىدە كۆپ قىسمى، جۈملىدىن مەنمۇ ھەج تاۋاب قىلىپ، ھەرەم مەسچىتىدە شەيخنىڭ قىرائىتىنى ئاڭلىغان بولساقمۇ لېكىن ئۇنى يېقىندىن كۆرۈپ خۇتبىسىنى ئاڭلاش پۇرسىتى ئاساسەن بولمىغانىدى. بۇ بەلكىم باشقىچە تەسىرات بېرىشى مۇمكىن ئىدى. يەنە كېلىپ شەيخ جۇڭگوغا كېلىپ خۇتبە سۆزلەيتتى، بۇمۇ جۇڭگو مۇسۇلمانلىرىنىڭ قەلبىدە باشقىچە ھاياجان پەيدا قىلىدىغان بىر ئىش ئىدى. مەسچىتلەردىكى كەيپىياتلار يېڭلىنىپ تۇرسا، جامائەتنىڭ قەلبىدە يېڭى زىلزىلە پەيدا بولىدۇ، ئىبادەت باشقىچە كەيپىياتتا ئېلىپ بېرىلىدۇ. كۆڭۈل ئازراق بولسىمۇ ياشنايدۇ، ئىمان كۆچىتى سۇغۇرىلىدۇ. دىللاردىكى قاساۋەتلەر تۆكۈلىدۇ، مەسچىت ھاياتىي كۈچكە تولىدۇ. ئاخۇنلارنىڭ كۆڭلىنى چۈشەنگەن مەكتەپ رەھبەرلىكى بىزنى ئۈچ ماشىنىغا سېلىپ مەسچىتكە ئاپاردى. خېلى بۇرۇن بارغىنىمىزغا قارىماي، مەسچىت ئىچى ئوقۇغۇچىلار، ئەرەب-ئىسلام ئەللىرى دىپلوماتلىرى، سىرتتىن ئاڭلاپ كەلگەنلەر بىلەن توشۇپ كەتكەنىدى. خانىقا سىرتىغا پالاز- گىلەملەر، جاينامازلار زاپاس تىزىپ قويۇلغانىدى.
ئىچىگە كىرىپ بىر جاينى تېپىپ ئولتۇردۇق، دىپلوماتلار ئۇياق-بۇياققا ماڭاتتى، تېلېفونلاردا سۆزلىشەتتى، گاھىلىرى ئولتۇرۇپ قۇرئان ئوقۇۋاتاتتى. جامائەت بارغانسېرى زىچلىشىشقا، ئەسلىدىمۇ خېلىلا ئىسسىق بولغان ھاۋا تېخىمۇ ئىسسىپ، بويۇنلاردىن تەر ئېقىشقا باشلىدى. تالامۇ تىنجىق بولغاچقا، يوغان ئېچىۋېتىلگەن دېرىزىلەردىن شامال كىرمەيتتى. مانا شۇ چاغدىلا بۇ خانىقاغا ھاۋا تەڭشىگۈچ ئورنىتىلمىغانلىق كەمچىلىكى مانا مەن دەپلا چىقتى. ئولتۇرغانلار بۇنى چوقۇم ھېس قىلدى. دىپلوماتلارمۇ ئالاڭ-بۇلۇڭ قاراپ ئۈمىدسىزلەندى، بەلكىم ئاغرىندى. ناقىس ئىمكانىيەت ئىناۋەتكە تەسىر يەتكۈزۈشكە باشلىدى. شۇ ھالدا يېرىم سائەتتەك ۋاقىت ئۆتتى، شەيخ كەلدى، جامائەت ئورۇنلىرىدىن دەۋرىدى، بارچىنىڭ كۆزى مېھرابقا قاراپ كېتىۋاتقان شەيخكە ھۆرمەت بىلەن تىكىلدى.
بارچە ئىززەت، ھەمدۇسانا ئالاملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھقا خاستۇر. شەخسكە ئارتۇق ھۆرمەت بىلدۈرۈپ ئۆزىنى ئۇنتۇش يارىماس قىلىقتۇر. بىر دەمدىن كېيىن كەيپىيات پەسكويغا چۈشتى. تۆت رەكئەت سۈننەتنى باشلىدۇق، سەجدە پەقەت ئاللاھقىلا خاس بولدى، ئاندىن جىمجىت ئولتۇرۇپ شەيخنىڭ ھەرىكىتىگە نەزەر سالدۇق.
شەيخ مۇنبەرگە چىقىپ خۇتبىسىنى باشلىدى. ھەرەم مەسچىتىدە ياڭرىغان تونۇش ئاۋاز، تونۇش سادا، تونۇش نىدا، تونۇش ئىبارىلەر بۇ يەرنىمۇ زىل-زىلىگە سېلىشقا باشلىدى. ئاز-تولا ئۆگەنگەن ئەرەبچە سەۋىيەم بىلەن ئۇ خۇتبىلەرنىڭ مەنىلىرىنى چالا-پۇچۇق ئاڭقىرىپ، ئېڭىمدا تولۇقلاپ ماڭدىم. شەيخ ئاۋۋال ئاللاھقا ھەمدۇسانا ئېيتىپ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ، ئۇنىڭ ئائىلە ۋە ئەسھابىلىرىغا دۇئايى سالام يوللىغاندىن كېيىن جامائەتكە خىتاب قىلىپ، مۇشۇنداق بىر ئۇلۇغ دۆلەتتە، مۇشۇ يەردە جۇڭگو مۇسۇلمانلىرى بىلەن مۇلاقاتتا بولغانلىقىدىن ناھايىتى سۆيۈنگەنلىكىنى، بۇ دۆلەتنىڭ تەرەققىياتىدىن ۋە مۇسۇلمانلارنىڭ ئەھۋالىدىن پەخىرلەنگەنلىكىنى ئېيتتى. ئاندىن مۇسۇلمان جامائەسىنىڭ ئاللاھنىڭ ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبانلىقىنى چوڭقۇر ھېس قىلىشى كېرەكلىكىنى، ئىسلام دىنى تەشەببۇس قىلىدىغان تىنچلىق ۋە تەرەققىياتقا ئىنتىلىش روھىنى ئاكتىپ جارى قىلدۇرۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى. مۇسۇلمانلارنىڭ ئۆز دىنىنىڭ ئېسىل ئەنئەنىلىرىدە چىڭ تۇرۇپ، تەقۋادار بولۇپ، ئەقىل-پاراسىتىنى ئىشلىتىپ، ئىلىم ئىگىلەپ، باشقىلار بىلەن چىرايلىق رەۋىشتە دىئالۇگ قۇرۇپ، ئىناق مۇھىت ئىچىدە تەرەققىي تېپىشى كېرەكلىكىنى بايان قىلدى. ئاخىرىدا جۇڭگو مۇسۇلمانلىرىنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە بەختلىك بولۇشىغا دۇئا قىلدى.
خۇتبىدىن كېيىن شەيخ سۇدەيىس جامائەتكە ئىمام بولۇپ جۈمە نامىزى ئوقۇدى، قاراپ باقسام جامائەتنىڭ يېرىمى دېگۈدەك ئەرەبلەر ياكى باشقا مۇسۇلمانلار. دېمەك، ھەر قەۋم ئۆزىنىڭ ئۇلىما، ئىماملىرىنى ئالاھىدە ھۆرمەتلەيدىكەن، ئۇلارنىڭ دىدارىغا، ئاۋازىغا مۇلاقات بولۇشنى شەرەپ بىلىدىكەن دەپ ئويلىدىم. دېمىسىمۇ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: “ ئالىم-ئۇلىمالار پەيغەمبەلەرنىڭ ۋارىسلىرىدۇر“ دەپ ئېيتقان، بۇنى دۇنيا مۇسۇلمانلىرى مەقبۇل كۆرىدۇ. بىزدە ھەقىقىي ئالىم-ئۇلۇمالار ئاز قالدى. دىنىي زاتلارنىڭ دىنىي بىلىمى بولغان بىلەن چوڭقۇر ئەمەس، پەندىن تۈزۈك خەۋىرى يوق. ئۆتمۈشتە دىن بىلەن پەندە تەڭ يېتىشكەن ئۇلىمالىرىمىزنىڭ ئىلىم تەلەپ قىلىش روھىنى ھۆرمەت بىلەن ئەسكە ئالىمىز.
خۇيزۇ ئاخۇنلىرى بۇ قېتىمقى جۈمە نامىزىدىن ھاياجانغا لىق تولۇپ قايتىپ چىقىشتى: ئىتتىپاقىلىق ۋە تەرەققىيات! مۇشۇ ئاساسىي تېمىنى چۆرىدەپ ھەر قايسمىز ئۆز يېرىمىزدە ھۆكۈمەتكە ماسلىشىپ، يۇرتىمىز مۇسۇلمانلىرىنى يېتەكلەيمىز. خۇيزۇ ئاخۇنلارنىڭ گەپلىرىدىن ئۇلارنىڭ ئۆز يېرىدىكى ھۆكۈمەتتىن ئىنتايىن رازى ئىكەنلىكى چىقىپلا تۇرىدۇ. بىزدىچۇ؟ … بىلىدىغانلار بىلىدۇ، مەن بۇ ھەقتە ھېچنېمىنى بىلمەيمەن.
كۆڭۈلدىكى ئېغىر سايىلەردىن قېچىپ يەڭگىل، نۇرانە كەچمىشلەرنى خىيال قىلدىم. مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ يېنىدا بىر ھەپتە ياشاپ، ھازىر كۆپ ئۆزگىرىپ كەتكەنلىكىمنى ھېس قىلدىم. قەلبىمدە ئەسلىمە گۈللىرى پورەكلەپ ئېچىلىپ ئارقىدىن يەنە توزۇپ كەتتى. ئۆتكەن ئىشلار ئۆلۈپ كەتكەن دوستلىرىمىزنىڭ دىدارىدەك خىرە… مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرىستېتىنىڭ بۇ يىل ئوقۇش پۈتتۈرىدىغان دوكتور، ماگېستېرلارنىڭ ئولتۇرۇشىغا قاتناشتىم. پەرھات تۇرسۇن ئېغىر كۈلۈمسىرەپ قارشى ئالدى، دوستلۇقنى ئەزىز بىلىدىغان يازغۇچى. ئۇنىڭ بىلەن كۆپ پاراڭلىشىش پۇرسىتى بولمىدى. يەنە ئىككى قىز بەش ئوغۇلنىڭ ئارىسىدا بەختلىك كۈلۈمسىرەپ ئولتۇراتتى. ھاجىم دەپ مېنى تونۇشتۇرغاندا بۇ سورۇنغا ماس كەلمەي قالغانلىقىمنى ھېس قىلدىم. ئەمما مەنمۇ بەش يىل مۇشۇ مەكتەپتە لەيلەپ يۈرگەن رومانتىك بالا ئىدىم، سوغۇق شامالدەك يېقىمسىز، نەم ھاۋادەك ئېغىر، ئەتىياز پەسلىدەك قۇرغاق كەىپىياتلاردا ، يېشىل چىملىقلاردەك، گۈللەردەك گۈزەل ھېسسىياتلاردىمۇ ياشاپ ئۆتكەنىدىم. ﺑﯩﺰ ﺋﻮﻗﯘﺵ ﭘﯜﺗﺘﯜﺭﮔﻪﻧﺪﻩ بۇ قىزلار تېخى تولۇقسىزدا ئوقۇۋاتاتتى. مانا ئەمدى ئالدىمىزدا بىلىم ۋە ھۆسنى خۇلقتا تەڭ يېتىشكەن جانانلاردەك جىلمىيىپ ئولتۇرىدۇ. ھايات دېگەن شۇ، ئۆزگىرىش دېگەن شۇ…
ماشىنىدا بىر ئولتۇرغانچە مۈگدەپ، تيەنئەنمېىننىڭ غەربىدىكى قىزىل تاملارغا تۇتاش مەركىزىي كومىتېت بىرلىكسەپ بىناسىغا كەلدۇق. بىنا يېڭىدىن ياسىلىپ، ھەيۋەتلىك، ھەشەمەتلىك تۈسكە كىرگەنىدى. يىغىن ئېچىلدى، بىرلىكسەپ بۆلۈمىدىكى رەھبەرلەر ئاخۇنلاردىن پىكىر ئالدى. ھەممىسى دەۋر روھىغا باي پىكىرلەر ئىدى. يىغىن ئاخىرىدا ھەر بىر ئاخۇنغا 500 يۈەندىن پۇل تارقىتىپ بېرىلدى. تاماقلار ئېسىل ئورۇنلاشتۇرۇلدى، يەپ-ئىچىپ تۈگەتتۇق. ئاخۇن بولۇشنىڭ شەرىپىنى كونۋېرت ئاچقاندا ھېس قىلدىم. بۇ مەركەزنىڭ كۆڭلى ئىدى. ھەر بىر ئاخۇن بۇنىڭدىن تەسىرلەنمەي تۇرالمايتتى. شۇ كۈنى كەچتە مېھمانخانىدىن ئايرىلىپ، پويىزغا چىقىپ چىڭداۋغا يۈرۈپ كەتتۇق.

چىڭداۋ— خەيئېر گۇرۇھى

پويىزدا كېچىلەپ ماڭدۇق، مېنىڭ ئورنۇم بىز بىلەن بىللە كېتىۋاتقان دوكتور خانىم بىلەن بىر يەرگە توغرا كېلپ قاپتۇ. بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ سىياسەت كەسپىدە دوكتورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن، مەركىزىي سوتسىيالىزىم ئىنستىتىتۇتىنىڭ مۇئاۋىن پروفېسسورى بولغان بۇ خانىم بىزگە دىنلارنىڭ، جۈملىدىن ئىسلام دىنىنىڭ سوتسىيالىستىك جەمئىيەتكە ئۇيغۇنلىشىش مەسىلىسى ھەققىدە لېكسىيە بەرگەنىدى، نۇتقى راۋان، خۇشپېئىل، ئالغا ئىنتىلىش روھى كۈچلۈك بۇ خانىم قارىماققا ئالىي مەكتەپنىڭ يۇقىرى يىللىقىدا ئوقۇۋاتقان قىزلارغىلا ئوخشايتتى، ئاڭلىسام تېخى ئەرگە تەگمەپتۇ، ئۇنىڭ ئىلىم ئىگىلەش ئىشتىياقى شۇنچىلىك كۈچلۈك ئىكەنكى، ئۆزىنىڭ ئىسلام دىنىغا بۆلەكچە قىزىقىدىغانلىقىنى، ئەرەبچە ئۆگىنىپ قۇرئان كەرىمنىڭ ئەسلى نۇسخىسىنى ئوقۇغۇسى بارلىقىنى ئېيتتى. ئەرەبچىنىڭ قانداق تىل ئالاھىدىلىكى بارلىقىنى سورىدى، يولدا بارغىچە يېنىمدىكى يەنە بىر ئاخۇن بىلەن ئۇنىڭغا ئەرەب تىلى ھەققىدە دەسلەپكى چۈشەنچە بەردۇق.
ئەتىسى سائەت 8 لەردە چىڭداۋغا كەلدۇق، چىڭداۋ شەھەرلىك پارتكوم بىرلىكسەپ بۆلۈمى رەھبەرلىرى ئالدىمىزغا چىقىپ قارشى ئالدى. ياتاقلىق ۋاگوننىڭ ئالاھىدە بۆلمىدە ماڭغان مەركىزىي بىرلىكسەپ بۆلۈمى دىن ئىشلىرى باشقارمىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بىزگە ئۆمەك باشلىقى بولۇپ ماڭغاچقا يولىمىز راۋان، ئىشلىرىمىز ئاسان بولۇۋاتسا كېرەك. ئۆمەك باشلىقىمىز خۇيزۇ بولۇپ، توختىماي تاماكا چېكىدىغان ئادەم ئىدى. كۇرس مەزگىلىدە ئۇ بىزدىن مۇسۇلمانلارنىڭ رايونلار ئارا كۆچۈش، مۇساپىرلىق ئەھۋالى ھەققىدە ئۇچۇر ئىگىلىگەنىدى، مەنمۇ پىكىر قىلىپ، باشتا ئۆزەمنى تونۇشتۇرۇپ مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتتۈرگەنلىكىمنى ئېيتسام، مەنمۇ شۇ يەرنى پۈتتۈرگەن، ھە، مەكتەپدىشىم، قېنى سۆزلە… دەپ ماڭا ئىلھام بەرگەنىدى. مەن ئەسلى پىكىر قىلماي دېگەن، ئەمما دۆلىتىمىزدىكى مۇسۇلمانلارنىڭ رايونلار ئارا كۆچۈش مەسىلىسى دېگەندە ئەڭ بۇرۇن ئۇيغۇرلار مەسىلىسى گەۋدىلىك بولۇپ ئوتتۇرىغا چىقاتتى، باشقا خۇيزۇ ئاخۇنلارمۇ ئاساسىي جەھەتتىن ئۆز ئۆلكىلىرىگە بېرىپ ئىش-ئوقەت قىلىۋاتقان ئۇيغۇرلار ھەققىدە سۆزلەپ ئۆتكەنىدى. ئۇلارنىڭ دېيىشىچە، تۈرمىگە كىرىپ قالغان ئۇيغۇرلار، ئېغىر كۈنگە قالغان ئۇيغۇرلار، ئېزىپ-تېزىپ خارلىنىپ يۈرگەن ئۇيغۇرلار تىل ۋە باشقا جەھەتتىن قىيىنچىلىققا ئۇچرىغاندا، يەرلىك ئىسلام جەمئىيىتى ۋە مەسچىتلەردىكى خۇيزۇ ئاخۇنلار ئۇلارغا دىنىي قېرىنداشلىق يۈزىسىدىن ياردەم بەرگەنىدى. جايلاردىكى ھەر دەرىجىلىك ئىسلام جەمئىيەتلىرىمۇ شۇ يەرلىك ساقچى ئىدارىلىرى بىلەن ھەمكارلىشىپ ئۇيغۇرلارنىڭ ئىشىنى ھەل قىلىپ كېلىۋېتىپتۇ. بۇلارنى ئاڭلاپ خۇيزۇ ئاخۇنلاردىن سۆيۈنۈپ قالدىم، شۇنىڭ بىلەن بىرگە مۇشۇ سىنىپتىكى بىردىنبىر ئۇيغۇر بولۇش سۈپتىم بىلەن بىر نەرسە دېيىش كېرەكلىكىمنى ھېس قىلدىم. دىيارىمىزدىكى ئالاھىدە ۋەزىيەت ، مەمۇرىيەتتىكى يېتەرسىزلىك، مائارىپتىكى چەكلىمىلىك، ئىقتىسادتىكى ئاجىزلىق، جەمئىيەت ئەخلاقىدىكى چىرىكلىك ۋە بۇزۇلۇش، ئاڭ سەۋىيىدىكى قاششاقلىق… قاتارلىق سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئۇيغۇرلارنىڭ تەۋەككۇل دەرياسىغا قېيىق سېلىپ ئىچكىرىگە تۈركۈملەپ ئېقىۋاتقانلىقىنى، بۇلارنىڭ ئارىسىدا بىر قىسىم سەر خىل مۇسۇلمانلىرىمىزنى ھېسابقا ئالمىغاندا باشقىلىرىنىڭ يا ئېتىقادتا، يا ئىلىمدە، يا ئىقتىسادتا يوق مەجرۇھ ئىنسانلار ئىكەنلىكىنى، نامىمىزنى شۇلارنىڭ سىسىتىۋاتقانلىقىنى، بۇنىڭ نۆۋەتتە دۆلىتىمىزدىكى سەل قاراشقا بولمايدىغان بىر ئىجتىمائىي مەسىلە ئىكەنلىكىنى قىسقىچە سۆزلىدىم. بەزىدە ھاياجانلىنىپ كېتىپ گېپىمنى تاپالماي قالدىم. ئەڭ ئاخىرىدا ”مەن بۇلارنى مىڭ سۆزلىسەممۇ گەپ مۇشۇ جايىدا قالىدۇ“ دېگەن قاراشتا سۆزۈمنى سوغۇققانلىق بىلەن تۈگەتتىم. خۇيزۇ باشلىق تاماكسىنى پۇرقىرىتىپ چېكىپ ئولتۇرۇپ بىر دەم سۈكۈتكە چۆمگەندىن كېيىن ھېچنېمە دېمەي، سۆزلەپ بولغانلار چىقىپ ئارام ئالسا بولىدۇ دەپ مېنىڭ چىقىپ كېتىشىمگە ئىشارەت قىلدى.
مەخسۇس ماشىنىلارغا چىقىپ بولغىچە قولىمىزغا بەش كۈنلۈك ساياھەت تەرتىپى بېسىلغان كىچىك رىسالە تۇتقۇزۇلدى، ئۇنىڭدا كۈنتەرتىپ، ھەتتا ياتدىغان ياتاقنىڭ نومۇرىغىچە ھەممىسى ئالدىن بېكىتىلىپ بولغانىدى. ماشىنىنىڭ ئالدىدا ئولتۇرۇپ چىڭداۋنىڭ كونا شەھەر رايونىدىن ئۆتۈپ دېڭىز بويىغا يېقىن يېڭى شەھەر رايونىغا كىردۇق. كونا شەھەر بىلەن يېڭى شەھەرنىڭ پەرقى ناھايىتى زور ئىدى. ماختاشقا تېگىشلىكى شۇكى، ئۇلار كونا شەھەرنىڭ قىياپىتىنى بۇزماي ساقلاپ قاپتۇ. يېڭى شەھەر ئەسلىدە بېلىقچىلار كەنتى بولۇپ، 15 يىلنىڭ ئالدىدا چىڭداۋ شەھەرلىك ھۆكۈمەت ئۆزىنىڭ ھۆكۈمەت بىناسىنى دېڭىز بويىغا كۆچۈرۈپ ئاپارغاندىن كېيىن، شەھەرنىڭ باشقا ئورگانلىرىمۇ خىزمەت بىناسىنى شۇ يەرگە كۆچۈرگەنىكەن، ئۆي-مۈلك تەرەققىيات شىركەتلىرى دېڭىز بويىغا بەس-بەستە ئۆي، داچا سېلىپ، يېڭى نوپۇسلارنى شۇ يەردە ئولتۇراقلىشىشقا قىزىقتۇرۇپ، ھازىرقىدەك ئاۋات، چىرايلىق بىر شەھەر رايونىنى بەرپا قىلىپتۇ. ھازىر شەھەر ئىچىدىكى ئۆينىڭ باھاسىنىڭ ھەر كۇۋادرات مېتىرى 10 مىڭ يۈەنگە يېتىپتۇ. دېڭىز بويىدىكى داچىلار تېخىمۇ قىممەت ئىكەن. چىڭداۋد 10 نەچچە يىلدىن بۇيان كارخانا ۋە ساياھەتچىلىك بىلەن تەرەققىي قىلىپتۇ. بۇ جاي ئۆتمۈشتە گېرمانىيەنىڭ سودا پورتى بولغاچقا گېرمانىيە بىلەن ئىقتىساد-سودا ھەمكارلىقى كۈچلۈك ئىكەن، دۆلىتىمىز بويىچە ئەڭ چوڭ ئائىلە ئېلىكتىر ئۈسكۈنىلىرى شىركىتى خەيئېر بىلەن چىڭداۋ پىۋىسى تەرەققىيات چەكلىك شىركىتى بۇنىڭ تىپىك مىسالى بولسا كېرەك. خەيېئر ماركىلىق مەھسۇلاتنىڭ بەلگىسى بولغان ئىككى كىچىك بالىنىڭ بىرى چېچى سېرىق گېرمانىيلىك، يەنە بىر چېچى قارا جۇڭگولۇق ئەنە شۇ ئىقتىسادىي ھەمكارلىقنىڭ يارقىن نامايەندىسى ئىكەن. بۇ شەھەرنىڭ دېڭىز بويىدىكى ئەۋزەل ئورنى، نەم، پاكىز ھاۋاسى چەت ئەللىكلەرنى، بولۇپمۇ كورىىيىەلىكلەرنى قىزىقتۇرۇپ قويۇپتۇ، ھازىر 100 مىڭدىن كۆپ كورىيەلىك بۇ شەھەردە مۇقىم ئولتۇراقلىشىپ ئىش-ئوقەت قىلىدىكەن.
يول باشلىغۇچى بىر ياقتىن چۈشەندۈرۈپ ماڭدى، بىز ھەيۋەتلىك يېڭى شەھەر رايونىدىن ئۆتۈپ چىرايلىق دېڭىز بويىنى بويلاپ مېڭىشقا باشلىدۇق، ھاۋا ئوچۇق بولغاچقا دېڭىز بۆلەكچە چىرايلىق ئىدى، بىز ئىلگىرى بارغان بېيدەيخېمۇ بۇنچىلىك سۈزۈك، چىرايلىق كۆرۈنمىگەنىدى، دېڭىز بويىدىكى يېشىللىق، قاتار كەتكەن مېھمانخانا ۋە داچا ئۆيلەرگە زوقلىنىپ قاراپ قالدىم.
مېھمانخانىغا ئورۇنلىشىپ ئەتىگەنلىك تاماق يەپ دېمىمىزنى ئېلىۋالغاندىن كېيىن خەيئېر گورۇھىنى ئىكسكۇرسىيە قىلغىلى ماڭدۇق. چىڭداۋ شەھىرىنىڭ بارلىق يوللىرىدا خەيئېرىنىڭ ئېلانلىرى توشۇپ كېىتىپتۇ، چىڭداۋلىقلار بۇ ماركىدىن پەخىرلەنسە كېرەك دەپ ئويلىدىم. يەنە مەخسۇس خەيئېر يولى، خەيئېر كوچىسى دەپ كوچا بار ئىكەن، باش شىتاپ ۋە زاۋۇت شۇ رايونغا جايلىشىپتۇ. مېرسىدېس ماركىلىق ئاپتوبۇسىمىزنىڭ شوپۇرى ماشىنىنى نوچىلىق، ئۇستىلىق بىەن ھەيدەيتتى. 10 مىنۇت ئۆتمەيلا خەيېئر يولىغا چۈشۈپ، خەيئېركوچىسىغا كىردۇق. يېشىللاشتۇرۇلغان كەڭ سەينادا خەيئېر گورۇھىنىڭ ھەر قايسى سېخ، بۆلۈملىرى ئادەم يوق چوڭ-چوڭ گازارمىلاردەك كۆرۈنۈشكە باشلىدى. بىر دەم ماڭغاندىن كېيىن 10 نەچچە قەۋەتلىك خەيېئر بىناسىنىڭ ئالدىغا كەلدۇق، خەيئېرنىڭ بەلگىسى بولغان جۇڭگولۇق ۋە گېرمانىيىلىك بالىنىڭ ھەيكىلى چوڭ بىر فونتاننىڭ ئوتتۇرۇسىدا قۇچاقلىشىپ تۇراتتى. بۇ دوستلۇق ۋە بىر ھاياتىي كۈچنىڭ سمۋولى ئىدى. بىناغا كىرىپ ئىكسكۇرسىيەنى باشلىدۇق. بىزنى 8-قەۋەتتىكى مەخسۇس مېھمانلارنى كۈتۈۋالىدىغان بىر زالغا باشلىدى، ئېلان ۋە كۈتىۋېلىش بۆلۈمىنىڭ مەسئۇلى بىزنى قارشى ئالىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، خەيېئر گورۇھىنى يۈكسەك پەخىرلىنىش ھېسسىياتى بىلەن تونۇشۇتۇرۇۋەتكەندىن كېيىن، قالغىنىنى مۇشۇنىڭدىن كۆرۈڭلار دەپ كەڭ ئېكرانلىق خەير تېلېۋىزورىنى ئېچىپ، خەيئېر ماركىلىق DVD گە تەشۋىقات فىلىمىنى سېلىپ قويۇپ بەردى.
خەيئېر 80-يىللارنىڭ ئاخىرىدا كوللىكتىپ ئىگىلىكتىكى ئائىلە ئېلىكتىر ئۈسكۈنىلىرى زاۋۇتى بولۇپ، ئاساسەن توڭلاتقۇ ئىشلەپچىقىرىش بىلەن شۇغۇللانغان، ئەمما بازىرى كاسات بولۇپ، زىيان تارتىپلا كەلگەن. شۇ چاغدا زاۋۇت باشلىقى بولغان جاڭ رۈيمېن چەت ئەلگە چىقىرىش ئۈچۈن سۈپەت ئۆتكىلىدىن ئۆتەلمىگەن 80 نەچچە توڭلاتقۇنى ئۆزى باشلامچىلىق قىلىپ چېقىپ تاشلىغان. بۇ ئىش چىڭداۋدا چوڭ تەسىر قوزغىغان. ئارىدىن ئۇزاق ئۆتمەي جاڭ رۈيمېن گېرمانىيە بىلەن تېخنىكا ھەمكارلىقىنى ئورنىتىپ، سۈپەت ئۆتكىلىنى چىڭ تۇتۇپ، زاۋۇتنى گۈللەندۈرۈشكە باشلىغان. جاڭ رۈيمېن بۇ زاۋۇتنى پاي چەكلىك شىركىتى قىلىپ قۇرۇپ چىققاندىن كېيىن دېموكراتىك باشقۇرۇش ئۇسۇلىنى يولغا قويۇپ، قابىلىيىتى بارلارنى يېنىغا تارتىپ، ھەممە ئادەم مەنپەئەتدار بولۇش تۈزۈمىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈپ، تېخنىك خادىملارنى تەربىيىلەپ، مەھسۇلات تۈرىنى كۆپەيتىپ، تېخنىكىغا، سۈپەتكە، يېڭىلىققا ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىپ، خەيئېر مەھسۇلاتىنىڭ داڭقىنى پۈتۈن جۇڭگوغا، ئاندىن چەتئەللەرگە تونۇتۇپتۇ. خەيئېر گورۇھى ھازىر توڭلاتقۇ ، تېلېۋىزور، ھاۋا تەڭشىگۈچ، سۇ ئىسستقۇچ، DVD ئاپپاراتى، كومپيۇتېر، يانفون، چاڭ سۈمۈرگۈچ، ئۆي جاھازىلىرى، ئاشخانا ئەسلىھەلىرى… ئىشلەپچىقىرىغان زاۋۇتلارنى قۇرۇپ، كۆلىمىنى دۆلەت ئىچى ۋە سىرتىغا كېڭەيتىپتۇ. ئامېرىكىغا، پاكىستانغا توڭلاتقۇ، تېلېۋىزور زاۋۇتى قۇرۇپتۇ.( مەھسۇلات ئومۇمىي قىممىتى، ماركا قىممىتى…. بولۇپ، ئىشقىلىپ، جىقلا سانلارنىڭ گېپىنى قىلدى، ئېسىمدە تۇتۇپ بولالمىدىم.) قىسقىسى، خەيئېر دۇنيادىكى 500 كۈچلۈك كارخانىنىڭ بىرى، دۆلىتىمىزدىكى ئەڭ چوڭ ئائىلىە ئېلىكتىر ئۈسكۈنىلىرى شىركىتى ھېسابلىنىدىكەن. ئەڭ مۇھىمى، بۇ يەردە تېخنىك خادىملار ئالاھىدە ئىززەتلىنىدىكەن، بىرسى يېڭى بىر كەشپىيات ياكى ئۇسۇلنى تېپىپ مەھسۇلاتنىڭ سۈپىتىنى يېڭىلىسا مائاشى، مۇكاپاتى ئۆسىدىكەن، شىركەت ئۇنىڭ ئائىلىسىنى چىڭداۋغا تەكلىپ قىلىپ ھەقسىز ئوينىتىدىكەن. . خەيئېر گۇرۇھى ھازىر يۈرۈشلۈك ئائىلە ئېلىكتىر ئۈسكۈنىلىرىنى ئاپتوماتىك باشقۇرۇش سىستېمىسىنى بازارغا سالغان بولۇپ، ئىشتىن چۈشمەستىن بۇرۇن ئىشخانىدا ئولتۇرۇپلا ئۆيدىكى ھاۋا تەڭشىگۈچ، سۇ ئىسستقۇچ ۋە كومپيۇتېرنى ئۆز ئېھتىياجىغا ئاساسەن ئېچىپ قويغىلى ياكى ئېتىۋەتكىلى بولىدىكەن. ئەگەر ئۆيىمىزگە خەيېئرنىڭ بىر يۈرۈش مەھسۇلاتلىرىنى ئورناتساق ئۇلارنىڭ كەسپىي مۇلازىمىتى تېخىمۇ ئەتراپلىق، پۇختا، ئىشەنچلىك بولىدىكەن…
تونۇشتۇرۇشتىن كېيىن بىز خەيئېر گۇرۇھىنىڭ مەھسۇلاتلىرىنى كۆرگەزمە قىلدۇق. ئىككى قەۋەتكە لىق توشقان خىلمۇ خىل مەھسۇلاتلار كۆزلىرىمىزنى ئالىچەكمەن قىلىۋەتتى. خەيئېر توڭلاتقۇلىرى تارىخ بويلاپ يىل تەرتىپى بويىچە تىزىپ قويۇلۇپتۇ، ئەڭ بۇرۇن پاچاقلانغان توڭلاتقۇدىن تارتىپ ھازىرقى ئەڭ ئىلغار توڭلاتقۇلارغىچە، ئۇلارنى لايھىلىگۈچى تېخنىكلارغىچە تەپسىلىي كۆرۈپ چىقتىم. ھاۋا تەڭشىگۈچ مەخسۇس زالىغا قارىسام بىزنىڭ ئۆيدىكى خەيئېر ھاۋا تەڭگشىگۈچتىنمۇ ئىلغار يېڭى خىللىرى تۇرىدۇ. يېڭى مەھسۇلاتلارغا يېتشىپ بولغىلى بولمىغۇدەك. ئىشلەتكىلى بولسىلا بولغىنى. تېلىۋىزور، كومپيۇتېر، قول تېلېفونلار ھازىر كۆپ ئەرزانلاپ كەتتى، شۇنداقتىمۇ ئالدىراپ يېڭىنى سېتىۋالمايمىز، يەنە يېڭىسى چىقىپ قالسا دەپ تەلمۈرىمىز.
مېنىڭ نەزىرىمدىمۇ خەيئېرنىڭ ماللىرى خېلى سۈپەتلىك، مۇلازىمىتى يامان ئەمەس. دۇنيانىڭ زاۋۇتى دەپ تەرىپلىنىۋاتقان دۆلىتىمىزدە ساختا ماللار، ساختا ئېلانلار كۆپ بولسىمۇ، خەيئېردەك سۈپەتلىك ماللار يەنىلا دەۋر سۈرمەكتە. خەيئېر دۇنيا ئېتىراپ قىلغان چوڭ ماركا، ئۇلارنىڭ ئۆزىمۇ خەلقئارا بازارغا يۈرۈش قىلىشنى باشلاپ دەسلەپكى قەدەمدە مۇۋەپپەقىيەتلەرگە ئېرىشىپتۇ.
خەيئېر گورۇھىنى بىر كىچىك بەگلىككە ئوخشاتقۇم كەلدى، لىدېر جاڭ رۈيمېن بولسا شەخسي ئايروپىلانى بار زامانىۋى بەگ ئىدى. بىز بىر دەم رەسىملەرگە چۈشكەندىن كېيىن بۇ بەگلىكنىڭ ئازادە قورۇسىدىن ئايرىلدۇق.

لاۋشەن تېغىدىكى ”ۋۇسۇڭ پالۋان“

خەيئېر گۇرۇھىنى زىيارەت قىلىپ بولغاندىن كېيىن دېڭىز بويىدىكى بىر كىچىك تاغقا چىقتۇق، يىراقتىن قارىسا بۇ تاغ گويا دۈم كۆمتۈرۈلگەن غايەت چوڭ تەخسىگە ئوخشايتتى. تاغ باغرىدىكى قويۇق يېشىللىق، تاغ بويلاپ سېلىنغان كونا داچىلارنىڭ ئاق تاملىرى، قىزىل كاھىش ئۆگزىلىرى بىلەن روشەن سېلىشتۇرما ھاسىل قىلاتتى. بۇ داچىلار 100 نەچچە يىل ئاۋۋال گېرمانىيىلىك مۇستەملىكىچىلەر، چەت ئەللىك دىن تارقاتقۇچىلار، سودىگەرلەر، جاھان كېزەر سەيياھلارنىڭ قالدۇرۇپ كەتكەن ئابىدىلىرى ئىكەن، ئۇلار ھاۋاسى ياۋروپانىڭ نەم ھاۋاسىغا ئوخشايدىغان بۇ جاينى، دېڭىز بويىدىكى بۇ تاغنى ياخشى كۆرۈپ قېلىپ، ئۇنىڭ قوينىدا بىر مەزگىل ماكانلاپ ئاندىن بۇ داچىلىرىنى تاشلاپ كېتىشكەنىدى. داچىلار كونىراپ كەتكەن بولسىمۇ يەنىلا ناھايىتى مەزمۇت تۇراتتى، گېرمانىيىلىكلەرنىڭ ئىشنى پۇختا قىلىدىغانلىقى مانا مەن دەپلا چىقىپ تۇراتتى. بۇ داچىلاردا ھازىر قاچانلاردۇر بىر ۋاقىتتا كىرىپ ئولتۇرۇۋالغان يەرلىك پۇقرالار پاناھلىنىۋاتاتتى. بۇرۇن بىر ئادەم تۇرغان كەڭ داچىنى ھازىر بىر نەچچە ئائىلە توساق بىلەن ئايرىپ بۆلۈنۈپ تۇراتتى. داچىنىڭ تاملىرى ئىستىن قارىداپ، سۇۋاقلىرى تۆكۈلۈشكە باشلاپتۇ.
بۇ سەيلىگاھتا مەن 10 يۈەنگە ئۈچ تىزىق يالغان مەرۋايىت ئالدىم، تۇمانلىق ھاۋادا قالغان دېڭىز ۋە شەھەر ئاسمىنىغا قاراپ پەرىشان بولدۇم. چۈشكەن رەسىملەرمۇ تۇتۇق، چىرايىمىزمۇ تۇتۇق، نەم، ئىسسىق ھاۋادا يول مېڭىشمۇ جاپالىق، ساياھەتتىن ھەقىقىي ھوزۇر ئېلىش ئىستىكىدە بولمىغان ئادەمگە ئۆيدىن تالاغا چىقىشنىڭ ھەممىسى جاپا-مۇشەققەت، ئوڭۇشسىزلىق، خەۋپ-خەتەر بىلەن تولغاندەك بىلىنىدۇ. ساياھەتتىن ھوزۇرلىنالايدىغان ئادەممۇ ساياھەت جەريانىدا تەسەۋۋۇرىدىكىدەك گۈزەل چىقمىغان مەنزىرىلەردىن ئۈمىدسىزلىنىپ قېلىشى، ئىچى پۇشۇپ ھېرىپ كېتىشى، كۆنگەن جايىنى سېغىنىپ قېلىشى مۇمكىن. ئاخۇنلىرىمىز كۆرىدىغان يەرنى تېزرەك كۆرۈپ، بىر-ئىككى پارچە رەسىمگە چۈشۈپ دەرھال قايتىشقا ئالدىرايتتى، بىر دەم مېڭىپ بولغىچە ھېرىپ، راھەتلىك ئولتۇرىدىغان ئاپتوبۇسنى سېغىنىپ ماشىنىغا يۈگۈرەيتتى. ماشىنىغا چىقىپ ئۇ كوچىدىن بۇ كوچىغا كىرىپ توختىماي ماڭاتتۇق، بەزىدە مەنزىرە كۆرىمىز دەپ ئارتۇقچە ئايلىناتتۇق. بۇ شەھەرنىڭ يوللىرى ئۈرۈمچىنىڭكىگە ئوخشاش ئېگىز-پەس، ئەگرى-بۈگرى بولغاچقا ۋەلىسپىت، موتوسكىلىت دېگەن نەرسىلەرنى كۆرگىلى بولمايتتى.
ۋاقتىمىز تولىمۇ زىچ ئورۇنلاشۇرۇلغانىدى، چۈشلۈك تاماقتىن كېيىن ياتاقتا بىر دەم ئۇخلىۋېلىپلا سائەت 2 لەردە ئاپتوبۇسقا چىقىپ زىياەتلىرىمىزنى باشلىدۇق. ئەمدى بارىدىغان يېرىمىز چىڭداۋدىكى مەشھۇر سەيلىگاھ لاۋشەن تېغى ئىدى. بۇ تاغدا تەرىقەتچىلەرنىڭ مۇقەددەس ئىبادەتگاھى بارلىقىنى بارغاندىن كېيىن بىلدىم. بۇرۇنقى قايسى بىر بەگلىكنىڭ پادىشاھى بۇ تاغقا چىقىپ قاتتىق ھېرىپ كەتكەچكە ئۇنىڭغا ”لاۋشەن“ (جاپالىق تاغ) دەپ نام قويغانىكەن. سۇ دۇڭپو قاتارلىق تەرىقەتچى شائىرلار ئاشۇ تاغدا بىر مەزگىل ئىستىقامەت قىلغانمىش. ئاپتوبۇس شەھەردىن چىقىپ 20 مىنۇتچە ماڭغاندىن كېيىن لاۋشەن تېغى كۆرۈندى، تاغقا بىر دەمدە يېقىنلاپ كەلدۇق، ئاپتوبۇس بىر قانچە توساقتىن ئۆتۈپ، تاغ باغرىنى يىلاندەك بويلاپ يۇقىرى ئۆرلەشكە باشلىدى، شوپۇر بۇ يولغا خېلى پىششىق بولسا كېرەك، ماينى كۈچەپ بېسىپ، رولنى توختىماي تولغاپ پۈتۈن دىققىتى بىلەن ھەيدەشكە باشلىدى. يولنىڭ ئوڭ تەرىپى كۆپكۆك دېڭىز بولۇپ، ئاپتوبۇس دېرىزىسىدىن ھەر بىر قارىغاندا ئاجايىپ چىرايلىق ھەم ھەيۋەتلىك كۆرۈنەتتى. يېشىل تاغ بىلەن دېڭىز گىرەلىشىپ، سۆيۈشۈپ تۇرغان بۇ خىلۋەت ئىگىزلىكتە يۇقىرى ئۆرلىگەنچە دېڭىز پەسلەپ ماڭدى، دېڭىزغا قاراپ ئولتۇرغان بەزى ئاخۇنلارنىڭ بېشى قايغان بولسا كېرەك، كۆزىنى يۇمۇپ بېشىنى يۆلەنچۈككە تاشلىدى. مەن ئۆمرۈمدە كۆرۈپ باقمىغان بۇ نادىر مەنزىرىدىن كۆزۈمنى ئۈزمەي بىر دەم ياپيېشىل تاغقا، بىر دەم دېڭىزغا زوقلىنىپ قارايتتىم. تەخمىنەن 15 مىنۇت مۇشۇنداق ماڭغاندىن كېيىن تاغدىن پەسلەپ بىر جىلغىغا چۈشتۇق، دېڭىزغا تۇتىشىپ كەتكەن، 10 مودەك كېلىدىغان تۈزلەڭلىكى بار، باراقسان دەرەخلەر بىلەن قورشالغان بۇ چىرايلىق جىلغا لاۋشەن سەيلىگاھىنىڭ ماشىنا توختىتىش مەيدانى ۋە كىچىك بازارغا ئايلىنىپ كەتكەنىدى. ماشىنىدىن چۈشۈپ تۇرۇشىمىزغا سېتىقچىلار ئەتراپىمىزغا ئولىشىۋالدى. نەگىلا بارسا بازار، نەگىلا بارسا ئادەم… مانا بۇ بىزنىڭ دۆلەت. خىلۋەت دېگەن يەرلىرىڭمۇ ئادەملەر، ئۇششاق ماللار، ۋاراڭ-چۇرۇڭ بىلەن توشۇپ كەتكەن. سېتىقچىلارغا قارىماي دېڭىزغا، يېشىل تاغقا قارىدىم، پارلاق قۇياش تاغ-دېڭىزنى تامامەن جۇلالاندۇرپ تۇراتتى. ئاللاھنىڭ ياراتقانلىرىدىن ھېچقانداق نۇقسان كۆرەلمەيمىز، بۇ مۇكەممەللىك ۋە گۈزەللىكتىن ئالەمشۇمۇل تۇيغۇلارغا چۆمىمىز.
لاۋشەن سەيلىگاھىغا كىردۇق، دۆلىتىمىزدە ئەڭ چىرايلىق، ئەڭ خىلۋەت، ھاۋاسى ئەڭ ساپ تاغلارغا بۇددا ئىبادەتخانىلىرى، تەرىقەتچىلەرنىڭ ئىستىقامەت ئورنى جايلاشقان. ئىلگىرى سەنشىگە بارغان چېغىمدىمۇ ئۈچ تاغنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى بىر تاغنىڭ تىك باغرىغا سېلىنغان بۇددا ئىبادەتخانىسىنى كۆرۈپ، بۇددىسىتلارنىڭ دىنىي قىزغىنلىقى ۋە مۇشەققەتتىن قورقمايدىغان روھىنى كۆرگەندەك بولغانىدىم. بىز كىچىكىمىزدە كۆرگەن كىنولاردىكى شاۋلىن ئىبادەتخانىسى، ۋۇداڭ تېغى… دېگەنلەرنىڭ ھەممىسى تەسەۋۋۇرىمىزدا خىلۋەت تاغ، يېشىل ھويلىلار بىلەن بىر تۇتاش گەۋدىلىنىدۇ. زەر نەقىشلىك قىزىل كاسايا كىيىپ، كۆزىنى يۇمۇپ دۇرۇت ئوقۇيدىغان ئاپئاق ساقاللىق راھىب، ياش راھىبلارنىڭ مايمۇندەك چاققانلىقى ۋە كالتەك ئوينىشىلىرى، ئۇچۇشلىرى… ئېسىمىزدىن پەقەت چىقمايدۇ. ”غەربكە ساياھەت“ تىياتىرىنىڭ ھەر تەتىلدە تەكرار-تەكرار قويۇلۇشى بىزنى بۇددا دىنىنى خېلى ئوبدانلا چۈشىنىدىغان قىلىۋەتتى. شۇڭا تاغلار، ئىبادەتخانىلار بىزگە قىلچە ناتونۇش تۇيۇلمايدۇ.
تەرىقەتچىلەر (داۋجياۋ مۇخلىسلىرى) بۇددىزىم ئاساسىدا كۇڭزى، مېڭزى، لاۋزى ئىدىيىلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ئارقىسىدا شەكىللەنگەن بىر دىن بولۇپ، دۆلىتىمىزدە چوڭ دىنلارنىڭ بىرى سۈپىتىدە قارىلىدۇ. دۆلىتىمىزدە دىنلار ئارا چۈشىنىش، ئىتتىپاقلىقنى ئىلگىرى سۈرۈش ئۈچۈن ھەر قېتىملىق دىنىي كۇرس ئوقۇغۇچىلىرىنى باشقا دىنلارنىڭ ئىبادەتخانىلىرىغا ئاپىرىش كۈنتەرتىپكە قويۇلغان. بۇمۇ ۋەتەنپەرۋەرلىك تەربىيىسىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە ئېلىپ بېرىلسا كېرەك. تەرىقەتچىلەرنىڭ تاغ باغرىدىكى ماكانىغا كىرىشىمىزگە ئالدىمىزغا بىر ”ۋۇسۇڭ پالۋان“ چىقتى، قاراپلا شۇنىڭغا ئوخشاتتىم ۋە دەررۇ شۇنى ئويلاپ قالدىم: شاۋلىن مەزھىپى شاۋلىن تېغىدا ئىبادەتخانا قۇرۇپ، ئايپاڭۋاش بۇددا راھىبلىرىنى چامباشچىلىق قىلدۇرسا، ۋۇداڭ مەزھىپى ۋۇداڭ تېغىدا ئىبادەتخانا قۇرۇپ چاچلىرىنى ئۇزۇن ئۆستۈرگەن تەرىقەتچىلەرنى ۋۇداڭ چامباشچىلىقىدا تەربىيىلىگەن بولغىيمىدى؟ بۇ پەقەت مېنىڭ پەرىزىم، ھەقىقىي ئەھۋال تەتقىقات ئارقىلىق بىلىنىدۇ.
بىزگە ئىبادەتخانىلىرىنى چۈشەندۈرۈۋاتقان ۋۇسۇڭ پالۋانغا ئەگىشىپ ماڭدۇق، بەزى ئاخۇنلارغا ئۇنىڭ گېپى ئانچە خوشياقمىدى بولغاي، ئۇ ياققا-بۇياققا قاراپ قەدىمىي جۇڭگوچە ئۇسلۇبتا سېلىنغان ئىبادەتخانىلارنى كۆزدىن كەچۈرۈشكە باشلىدى. بىز دەل ئۇلارنىڭ چۈشتىن كېيىنكى ئىبادەت ۋاقتىغا ئۈلگۈرۈپ كەپتىمىز. قارىساق ئۈچ بۇتنىڭ ئالدىدا ئىككى مۇخلىس چاڭچىلە مۇزىكىلىرىغا ئوخشايدىغان جاڭ-جۇڭ مۇزىكىنىڭ رېتىمىغا ئەگىشىپ ئىبادەت قىلغىلى تۇرۇپتۇ. بۇتنىڭ ئالدىدا سانچىپ قويۇلغان كۈجىلەر ئىس چىقىرىپ تۇراتتى، ئۇلار سەجدە قىلغان يەردە تەكىيگە ئوخشايدىغان بىر نەرسە بار ئىدى. ۋۇسۇڭ پالۋاندىن قىزىقىپ : ”بىر كۈندە قانچە قېتىم ئىبادەت قىلىسىلەر؟“ دەپ سورىدىم. ئۇ ئەستايىدىللىق بىلەن: “ ئۈچ قېتىم ئىبادەت قىلىمىز، ئەتىگەندە، چۈشتىن كېيىن، كەچتە… ئىبادەت ۋاقتى بولغاندا جاڭ چېلىنىپ ئىبادەت باشلىنىدۇ“. گەپ ئارىلىقىدا ئىستىقامەت ۋاقتىنىڭ ئۇزۇن-قىسقىلىقى، روھىي جەھەتتە قانچىلىك تاۋلىنىپ كامالەتكە يەتكىنىگە بېقىپ بۇلارنىڭ قاتلاممۇ قاتلام دەرىجىلىرى بولىدىغانلىقىنى بىلدىم ۋە ئۇلار مەلۇم ۋاقىت ئىستىقامەت قىلىپ يۇقىرى دەرىجىگە يەتكەندىن كېيىنمۇ ئىبادەت قىلامدىغاندۇ؟ دەپ ئويلاپ يەنە سورىدىم: سەن ئۈچ يىل ئىبادەت قىلىپسەن، ئەگەر يۇقىرى دەرىجىگە يەتسەڭ يەنە داۋاملىق ئىبادەت قىلامسەن؟ ”ئۆمۈر بويى ئىبادەت قىلىمىز“ دېدى ئۇ. قارىماققا ئۇنىڭ ئىرادىسى، سەۋرچانلىقى خۇددى مۇشۇ تاغقا، تاش پەلەمپەيلەرگە ئوخشايتتى.
بىز تاغقا چىقىپ، مەنزىرىلىك جايلارنىڭ ھەممىسىدە تەرىقەت ئىبادەتخانىلىرىنىڭ جايلاشقانلىقىنى كۆردۇق، ھەر بىر ئىبادەتخانىدا باشقا-باشقا بۇتلار ، ئەر ۋە ئايال بۇتلار بار ئىدى، ئاڭلىسام بۇ بۇتلار جۇڭگو تارىخىدا ئۆتكەن قەھرىمانلار ۋە رىۋايەتلىك شەخسلەر ئىكەن، زىيارەتچىلەر بۇ يەرگە كېلىپ شۇ قەھرىمانلارغا تاۋاپ قىلىش ئارقىلىق ئەجدادلىرىنىڭ روھىنى ياد ئېتىكەن، ئۇلاردىن مەدەت تىلەيدىكەن، پۇل تاشلايدىكەن، كۈجە يېقىپ سانجىپ قويىدىكەن، تازىم قىلىپ كۆڭلىدىكىنى تەلەپ قىلىدىكەن، يامانلىقتىن پاناھ تىلەيدىكەن. كېلىۋاتقان زىيارەتچىلەر كۆپ بولۇپ، چوڭ-چوڭ بايلارمۇ باردەك قىلاتتى.
بىز بۇ يەردىكى زىيارىتىمىزنى ئاخىرلاشتۇرۇپ، ۋۇسۇڭ پالۋاندىن خوشلىشىپ تالاغا چىقتۇق، سېتىقچىلار يەنە ئەگىشىۋالدى. جۈپلەپ يۇقىرى ئاتسا سوقۇلۇپ ئاۋاز چىقىرىدىغان ماگېنتلىق تاشنى ”مۇزىكىلىق تاش“ دەپ تونۇشتۇردى، بىر جۇپ سېتىۋالدىم. دېڭىز بويىدا بىر دەم ھاۋالىنىپ، ئاخۇنلارنىڭ يىغىلىپ بولۇشىنى كۈتۈپ بولغىچە سېتىقچىلار قۇلاق-مېڭەمنى يەپ بولدى. باشقا ھېچنېمە ئالمىدىم.
ياتاققا قايتىپ سىرتتىكى بىر خۇيزۇ ئاشخانىسىدىن غىزالاندۇق. قارىسام يېنىمىزدىكى ئۈچ جوزىدا لىق ئولتۇرغان ئۇيغۇر قىزى تاماقنىڭ چىقىشىنى كۈتۈپ ئولتۇرۇپتۇ، بىر-بىرىدىن ئورۇق، ھالسىز، ھارغىن كۆرۈنىدىغان بۇ قىزلار مېنىڭلا ئەمەس، بارلىق خۇيزۇ ئاخۇنلارنىڭ دىققىتىنى قوزغىدى. گەپ سوراپ باق دېدى يېنىمدىكى ئاخۇن. خوشياقمىدى، قانداق قىزلار بولاتتى؟ ئىچكىرىدە پۇل جىق دەپ كېلىدىغان قىزلار، شىماللىق ئەمەس، جەنۇبلۇق، قەشقەرلىك، ئاقسۇلۇق قىزلار… تاماقتىن كېيىن ئۇلارنىڭ خان ئاچىسىدىن ئەھۋال سوراپ بىلدىم، بۇ قىزلار چىڭداۋغا كېلىپ ئىشلىگىلى ئىككى ئاي بوپتۇ، زاۋۇتتا توختاملىق ئىشلەيدىكەن، پۇل تاپىدىكەن، مۇشۇنداق ئاشخانىلاردا مېھمان بولىدىكەن، دەم ئېلىش كۈنلىرىدە دېڭىز بويىغا چىقىپ قۇلۇلە تېرىپ ئوينايدىكەن، نېمىدېگەن بەختلىك… بەختلىك ياشاڭلار خانقىزلار… ئۇلارغا ئامەت تىلەپ چىقىپ كەتتىم. ئۇلار يەنە تاماق ساقلاپ ئولتۇرپ قالدى، بىرسىمۇ ماڭا يېقىملىق نەزەردە كۈلۈپ باقمىدى، كۆزلىرى بەكمۇ غۇۋا، چىرايى تۇتۇق، رەڭگى خۇنۇك…
كەچتە چىڭداۋ كوچىلىرىنى كەزدۇق، دېڭىزنىڭ بەكلا سالقىن شامىلىدىن توڭۇپ كېتىپ ئاپتوبۇسقا چىقىۋالدۇق. ئاپتوبۇستا ئىلچىىنىڭ كۆينىكىنى كىيىۋالغان بىرئۇيغۇر بالا يېنىدىكى خەنزۇ قىزنىڭ يېنىدا بىلىكىگە بېشىنى قويۇپ ئۇخلاپ كېتىپتۇ، قىززىق تۇيۇلۇپ رەسمگە تارتىۋالدىم. چىڭداۋنىڭ مەركىزىي سودا رايونىدىكى پىيادىلەر كوچىسىنى ئايلىنىپ يۈرۈپ ھەمراھلىرىمدىن ئايرىلىپ قالدىم، يالغۇزلۇقتا ئەركىن ئايلاندىم، كەچتە ئۆزەم يول سوراپ، گاھى ئاپتوبۇسلۇق، گاھى پىيادە ئۇزۇن بېسىپ دېڭىز بويىغا كەلدىم، كېچىدە دېڭىز باشقىچە سىرلىق كۆرۈنەتتى، دېڭىز گويا يەر-زېمىننىڭ نىداسىنى ئىنسانلارغا ئاڭلاتماقچى بولغاندەك رېتىملىق شاۋقۇنلايتتى. يىراقتىن پاراخوتنىڭ گۈدۈكلىرى ئاڭلىناتتى. يورۇق داچىلار، مېھمانخانىلارنىڭ رەڭلىك چىراغلىرى ھاياتلىقتىن، مەئىشەتتىن، ئەيش-ئىشرەتتىن بەلگە بېرىپ تۇراتتى. ئېزىپ ماڭغانچە مېڭىۋەردىم، ئاخىرى ھېرىپ توختىغاندا تاكسىغا چىقىپ ئىككى مىنۇت ئۆتمەيلا ياتاقنى تېپىپ كەلدىم.

تاغ باغرىدىكى مەسچىت

ئەتىسى چۈشتىن بۇرۇن سائەت 8 دە بىر سائەتچە مېڭىپ جىنۋاڭ گۇرۇھىنىڭ زاۋۇت قورۇسىغا كەلدۇق، خەيئېر گۇرۇھىغا باققاندا كۆلىمى خېلىلا كىچىك بولغان بۇ شىركەت مەخسۇس شام ياساپ سېتىپ بۇنچىلىك ئىگىلىك تىكلەپتۇ، خىزمەت بىناسىمۇ چىرايلىق سېلىنىپتۇ، تونۇشتۇرغۇچىنىڭ يول باشلىشى بىلەن كۆرگەزمە زالىغا كىرىپ، خىلمۇ خىل شاملارنى كۆردۇق، جاھاندا بۇنداقمۇ رەڭدار، خىلمۇ خىل ، سۈپەتلىك، پاكىز كۆيىدىغان شاملار بار ئىكەنا، كىشىلەر ھازىر ئېلىكتىر دەۋرىدە دەۋرىدە ياشاۋاتسا بۇنچىلىك شاملارغا ئېھتىياج شۇنچە كۆپمىدۇ؟ ئەمما بىر دەمدىن كېيىن بىلدۇق: بۇ شاملارنىڭ ھەممىسى چەت ئەلگە ئېكسپورت قىلىنىدىكەن، ياۋروپا ئەللىرىگە كۆپ سېتىلىدىكەن. ئويلاپ بېقىڭ، ياۋروپادىكى چېركاۋلار، ئالىي رېستورانلار، رومانتىك قەھۋەخانا ۋە قاۋاقخانىلار ھەر كۈنى نەچچە يۈز تال شامنى كۆيدۈرۈپ تۇرسا، چېركاۋ مۇراسىملىرى، كەچلىك كۇلۇبلاردىكى رومانتىك پارتىي(يىغىلىش)، توي مۇراسىملىرى، تۇغۇلغان كۈن ئولتۇرۇشى… دېگەندەك پائالىيەتلەر شامدىن ئايرىلمىسا… جۇڭگونىڭ ئەرزان، سۈپەتلىك شاملىرى بازار تاپماي قالامتى؟ بۇ شىركەت شامدىن باشقا يەنە سوپۇن، گىرىم بويۇملىرى ئىشلەپچىقىرىدىكەن. بۇنى زاۋۇت مەسئۇلى مۇنداق چۈشەندۈردى: بۇ خۇددى خېمىرنى يۇغۇرۇپ ئۇنىڭدىن موما، مانتا ھەم جۇۋاۋا قىلغانغا ئوخشايدۇ. ھەممىسى ئۆسۈملۈكتىن ئىشلىنىدۇ. ھەممىسى تەبىئىي نەرسىلەر. شۇڭا ماللىرىمىز قىممەت. ئەگەر مەھسۇلاتىمىزنى ئالغۇڭلار بولسا مەخسۇس سېتىش ئورنى بار، شۇ يەردىن ئېلىڭلار… سوۋغات قىلىپ بەرگەن بولسا خۇش بولۇپ ئالاتتۇق، پۇلغا ھېچنەرسىنى سېتىۋالغۇمىز كەلمىدى، شام گويا خىرىستىئانلىقنىڭ بەلگىسى، گىرىم بويۇملىرىمۇ ئاخۇنلار خوتۇنلىرىغا ئۇنچىلىك تالىشىپ ئېلىپ كەتكۈدەك ئەتىۋارلىق نەرسىلەر ئەمەس ئىدى.
دېڭىز بويىغا قايتىپ كەلدۇق، مېھمانخانىغا بېرىشتىن ئاۋۋال دېڭىز ساھىلىدا بىر يېرىم سائەتتەك ئايلاندۇق. دېڭىز بويى بەك چىرايلىق كۆكەرتىلگەنىدى، ساھىلدا سۇغا چۈشەلمىگەچكە ئاياغلىرىمىزنى سېلىۋېتىپ سۇغا كېچىپ راھەتلەندۇق، رەسىملەرگە چۈشتۇق. دېڭىز بويىدىكى داچىلارغا زوقلىنىپ، مۇشۇ يەردە ياشاۋاتقان پۇلدار ئادەملەرگە ھەۋەسلەندىم. دېڭىز بويى ھەقىقەتەن چىرايلىق، ھاۋالىق ئىدى. ۋاقىت ئۆتكۈزۈش ئۈچۈن تۆت چاقلىق بىر موتىسكىلىتنىڭ 5 مىنۇتلۇقىنى 20 يۈەنگە كىرالاپ، دېڭىز بويىدا غاقىرىتىپ ھەيدەپ، سۇغا كەچتۈرۈپ، بىر دەم ئۇياق-بۇياققا چېپىپ ئوينىدىم…
چۈشتىن كېيىن چىڭداۋدىكى چوڭ مەسچىتكە باردۇق. تاغ باغرىغا سېلىنغان بۇ مەسچىت خېلى يىراقتىن كۆرۈنەتتى، قۇببىلىرى ئەقسا مەسچىتىنىڭ قۇببىسىدەك ئالتۇن رەڭدە جۇلالىنىپ تۇراتتى. مەسچىتكە كەلدۇق، قۇرۇلۇش كۆلىمى ئىككى مو كېلىدىغان بۇ ئىككى قەۋەتلىك مەسچىت تېخى يېڭىلا پۈتكەن بولۇپ، ھەيۋەتلىك دەرۋازىسىنىڭ تېشىغا ”ھەق دىن ئىسلام“، ئىچىگە ‘ئاللاھ بىر“ دەپ يېزىلغانىدى. مەسچىت ھويلىسىغا ئورنىتىلغان تاش ئابىدىگە چيەنلۇڭ خان زامانىسىدا ياشىغان بىر خۇيزۇ ئۇلىمانىڭ ئىسلام دىنىنىڭ كېلىش تارىخىنى چۈشەندۈرگەن ئاساستا يېزىپ چىققان تۆت خەتلىك قەسىدىسى پۈتۈلگەنىدى، يەنە بىر تاش ئابىدىگە مۇشۇ مەسچىتنى سېلىشقا ياردەم قىلغان ئورۇن ۋە شەخسلەرنىڭ ئىسمى ئويۇلغانىدى، قارىسام بۇنىڭ ئىچىدە بەش ئالتە ئۇيغۇرنىڭ ئىسمى تۇرۇپتۇ. چىڭداۋ شەھەرلىك ئىسلام جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى، مۇشۇ مەسچىتنىڭ مەسئۇلى بولغان خۇيزۇ ئاخۇن بۇ مەسچىتنىڭ بىنا قىلىنىش ئەھۋالىنى ئەتراپلىق، جەلپ قىلارلىق چۈشەندۈردى. بۇ مەسچىتنىڭ ئەسلى ئورنى شەھەر ئىچىدە بولۇپ، يولغا توغرا كېلىپمۇ ئەيتاۋۇر چېقىۋېتىلگەندىن كېيىن چىڭداۋ شەھەرلىك ھۆكۈمەتنىڭ تەستىقلاپ بېرىشى بىلەن مۇشۇ تاغ باغرىدىن 10 مو يەر ئېلىپ بۇ مەسچىتنى سېلىشقا باشلىغانىكەن، مەسچىتنى سېلىشقا باشلىغاندىن بۇيان تا ھازىرغىچە قۇرۇلۇشقا جەمئىي 4 مىليونغا يېقىن پۇل خەجلىنىپتۇ، ھۆكۈمەت بېرىپتۇ، چىڭداۋدىكى باشقا دىنىي جەمئىيەتلەر ئىئانە قىلىپتۇ، شەخسلەرمۇ ئاتىغانلىرىنى بېرىپتۇ. شۇنداق قىلىپ مەسچىت ھازىر ئاساسىي جەھەتتىن پۈتۈپتۇ. بۇ ئون مو يەرنىڭ ئىككى موسى مەسچىتكە قالغىنى خۇيزۇ قەبرىستانلىقىغا تەۋە ئىكەن. خۇيزۇ قەبرىستانلىقى ئەتراپتىكى بىنا ئۆيلۈك يېڭى ئاھالىلەرگە قورقۇنچلۇق كۆرۈنگەچكە، خۇيزۇ ئاخۇنلار كاللا ئىشلىتىپ قەبرىستانلىققا رەتلىك دەرەخ تىكىپ، گۈل-گىياھ ئۆستۈرۈپ، قەبرىستانلىقنى يۇقىرىدىن قارىسا قەبرە تاشلىرى كۆرۈنمىگۈدەك بۈك-باراقسان باغچىغا ئايلاندۇرۇۋېتىپتۇ. ئاڭلىشىمچە، قۇمۇل شەھىرىمۇ كونا قەبرىستانلىقنى كۆچۈرۈش داۋامىدا قەبرىلەرنى رەتلەپ، قەبرىستانلىقنى باغچىدەك گۈزەللەشتۈرۈپتىكەن. بۇنداق قىلىش شەھەرنىڭ ئوتتۇرىسىغا توغرا كېلىپ قالغان قەبرىستانلىقنى ساقلاپ قېلىشنىڭ ياخشى چارىسى، ئەلۋەتتە.
خۇيزۇ ئاخۇننىڭ تونۇشتۇرۇشىچە چىڭداۋدىكى مۇسۇلمانلار 3000 غىمۇ بارمايدىكەن، ئىلگىرىكى مەسچىت شەھەر ئىچىدە بولغاچقا جامائەت ئانچە-مۇنچە كېلىپ تۇرىدىكەندۇق، تاغ باغرىغا يۆتكەلگەندىن كېيىن، گەرچە ئارىلىق يېقىن بولسىمۇ بۇ يەرگە ناماز ئوقۇغىلى كېلىدىغان ئادەم يوق دېيەرلىك ئىكەن، 500 كىشى كەڭتاشا سىغىدىغان شۇنچە ھەيۋەت، شۇنچە چىرايلىق مەسچىت يېڭىدىن كۆز ئېچىپلا جامائەتسىز قاپتۇ. “ لېكىن– دەپ گەپ باشلىدى خۇيزۇ ئاخۇن تەمكىنلىك بىلەن،– بىز بۇ ھاۋالىق تاغنىڭ باغرىدىن مۇشۇنچىلىك زېمىنغا ئېرىشەلىدۇق، مەزمۇت پۇت دەسسەپ تۇراالىدۇق، مەسچىتنى سېلىۋالدۇق، قەبرىستانلىقىمىزنى ئوڭشىۋالدۇق. مانا بۇنىڭ ئۆزى چوڭ ئىش، جامائەت مەسىلىسى، ئاخۇن مەسىلىسى، دىنىي ئىز باسار مەسىلىسى ئەمدى بىر-بىرلەپ ھەل بولىدۇ. ئىقتىسادلا بولىدىكەن ھەل بولمايدىغان ئىش يوق، مەسچىتكە كېلىدىغان يوللارغا قارىماي ياتقۇزۇلۇۋاتىدۇ. ئىشلار ياخشىلىنىپ كېتىدۇ. مەسچىتلا بولىدىكەن، ئىزىمىز ئۆچمەيدۇ، دىنىمىز داۋاملىشىدۇ. ئاللاھ بىزگە مەدەتكار…“ ھەممىمىز قىزغىن چاۋاك چېلىپ ئۇ ئاخۇننىڭ جاسارىتىگە، يۈرەك سۆزلىرىگە ئاپىرىن ئېيتتۇق.
مەسچىتكە كىرىپ ئىككى رەكئەت ناماز ئوقۇدۇق. خانىقانىڭ ئىچىدىكى قۇببە شەكىللىك ئېگىز ئايۋانغا ئاللاھنىڭ 99 گۈزەل ئىسىم-سۈپىتى ئالتۇنرەڭلىك ھەلدە يېزىلغان بولۇپ، ئەرەب خەتتاتلىقىنىڭ ئەڭ نادىر ئۈلگىسى نامايەن قىلىنغانىدى، شۇ خەتلەر بىلەن يۇلتۇزدەك چىرايلىق بېزەلگەن نەپس، كۆركەم ئايۋان ئۇ يەرگە ئېسىلغان خىرۇستال چىراق بىلەن قوشۇلۇپ كىشىنى ئىنتايىن زوقلاندۇراتتى. بۇ مەسچىتكە قان-تەرىنى تۆككەن خۇيزۇ ئاخۇنلارنىڭ مېھنىتىگە ئاپىرىن ئوقۇدۇم.
مەسچىتتىن ئايرىلىپ يەنە دېڭىز بويىغا كەلدۇق ۋە ئاسىيا بويىچە ئەڭ چوڭ ”قۇتۇپ دېڭىز-ئوكيان دۇنياسى“ باغچىسى كىردۇق. بېلىتى خېلىلا قىممەت بولغان بۇ باغچىغا كىشىلەر ئاساسەن دېلفىنلارنىڭ ئويۇنىنى دەپلا كىرىدىكەن. بىز كىرسەك دېلفىن ئويناتقۇچىلار چوڭ بىر كۆلدە ماھارەت كۆرسىتىشكە تەييار تۇرۇپتۇ. ئويۇن باشلانغاندا بىرسى دېلفىنغا مىنىپ ئۈزۈپ ئوينىدى، ئاندىن دېلفىنلارنى دېسكو ئويناتقۇزدى، بىر چاغدا دېلفىنلا سۇدىن ئوقتەك ئېتىلىپ چىقىپ كۆلنىڭ ئوتتۇرىسىغا ئېسىلغان شارغا تۇمشۇقىنى تەگكۈزدى ۋە سۇغا چىرايلىق شۇڭغۇدى. كېيىن ماھارەتچىلەر دېلفىنغا مۇزىكا چالغۇزدى. دېلفىنلار ھەقىقەتەن ئەقىللىق ھايۋان ئىكەن، تاماشىبىنلار چاۋاك چېلىپ ئايرىلغاندا ئۇلارمۇ تەڭ چاۋاك چالغاننى دوراپ بىزنى ئۇزىتىپ قويدى. باغچىدا شىمالىي قۇتۇپ ئېيىقى، جەنۇبىي قۇتۇبتا ياشايدىغان پىنگىۋىن قاتارلىق كەم دىدار ھايۋانلارنى كۆرۈپ زوقلاندۇق. رەڭگارەڭ بېلىق ۋە تاشپاقىلارنى سۈرەتكە تارتىۋالدىم.

مەسئۇلىيەت تەيشەن تېغىدىنمۇ ئېغىر

ئەتىسى تېز پويىزدا شەندۇڭنىڭ مەركىزى جىنەنگە ماڭدۇق، ئىككى يېرىم سائەتلەردە مەنزىلگە يەتتۇق. بىزنى جىنەن شەھەرلىك پارتكوم بىرلىكسەپ بۆلۈمىدىكى رەھبەرلەر كۈتۈۋالدى، بېكەتتىن مەخسۇس ئىشىكتىن چىقتۇق. ئىمتىياز، ئىمكانىيەت دېگەن باشقىچە ھوزۇر بېغىشلايدىكەن. رەھبەرلەر بەھرىمەن بولىدىغان مەخسۇس ئايروپىلان، مەخسۇس ۋاگون، مەخسۇس ماشىنا، ئالاھىدە ياتاق، ئالاھىدە تاماق، ئالاھىدە مۇلازىمەت… ۋاھ، شۇڭا جۇڭگودا باشلىق بولۇشقا ھەممە ئادەم ئامراق. بىزنى كۈتۈۋالغان رەھبەرلەر ئىچىدە چىرايلىق، ئاۋازى جاراڭلىق، بەستلىك بىر چوكان دىققىتىمىزنى قوزغىدى. مەيلى ئاخۇن بولسۇن، كادىر ، سودىگەر ياكى زىيالى بولسۇن، ئەر خەق دېگەننىڭ ھەممىسى ئوخشاش، جەلپكار ئاياللار بوۋايلارنىڭمۇ ھەسرىتىنى قوزغايدۇ. چۆلدە قالغان ئادەمگە دەريا، سۇدىن باشقا نەرسە چىرايلىق كۆرۈنمەيدۇ.
جىنەن چىڭداۋغا باققاندا چاڭ-توزانلىق، كۆرۈمسىز بىر شەھەر ئىدى. دېڭىز بويىنىڭ ھاۋاسى قۇرۇقلۇق ھاۋاسىغا باققاندا ساپ، سالقىن، مەنزىرىسى يەنىلا باشقىچە گۈزەل بولىدىكەن. جىنەننىڭ كىر بىنالىرى، كىر ھاۋاسى بۈگۈنكى ھاۋانىڭ تۇتۇقلۇقى بىلەن قوشۇلۇپ تېخىمۇ خۇنۇك كۆرۈنەتتى، بۇنداق مۇھىتتا ياشايدىغان ئادەم كۈندە پەرىشان، كېسەلجان يۈرگىدەك دەپ ئويلاپ قالدىم. بېيجىڭ، ئۈرۈمچى دېگەنلەرمۇ ئەمەلىيەتتە مۇشۇنداق شەھەرلەر، بۇلغىنىشنىڭ زەھەرلىك قاتىلدەك يوشۇرۇن يېقىنلىشىپ جېنىمىزغا تەھدىت سېلىۋاتقانلىقىنى تۇيماي ياشايمىز، ماشىنىلاردىن چىقىۋاتقان ئىس تەركىۋىدىكى قوغۇشۇن ماددىسىنىڭ نەپەس يولى ئارقىلىق تېنىمىزغا كىرىپ راك ياكى سىل كېسىلى پەيدا قىلىشقا ئۇرۇنىۋاتقانلىقىنى سېزەلمەيمىز. ئىمونىتېت كۈچىمىز پۇت تىرەپ تۇرمىغىنىدا، 40 ياشقا كىرىپ بولغىچە ئۆرۈلۈپ چۈشىشىمىز مۇمكىن. ئۆتكەن يىلى بېيجىڭدا ئۆلگەن 61مىڭ 700 نەچچە ئادەم ئىچىدە راك، نەپەس يولى كېسىلى بىلەن ئۆلگەنلەر كۆپ سانلىق ئىكەن. شەخسىي ماشىنىلار داۋاملىق كۆپەيمەكتە، بېيجىڭدا ھازىر 4 ئادەمگە تەخمىنەن بىر ماشىنا توغرا كېلىدۇ، كۈندۈزى 12 سائەتنىڭ ھەممىسىدە ماشىنا توسىلىدۇ، قىزىل چىراغ يېنىپ تۇرغىنى تۇرغان، ئىشقا ماڭغان ۋە ئىشتىن چۈشكەندە يول-يوللاردا قاتناش جېڭى مەنزىرىسى… قاتناش تەرتىپى بولمايدىغان بولسا ماشىنىلا، ئادەملەر بىر-بىرىگە سوقۇلۇپ پارتلايدىغاندەك جىددي ۋەزىيەت ھۆكۈم سۈرىدۇ. بەزىدە 2 سائەتتىمۇ بىر كىلومېتىر يولنى بېسىپ بولغىلى بولمايدۇ. بۇنداق شەھەردە سەپرا شوپۇرلار ئەگەر تىنچلىنىش دورىسى يەپ ماشىنا ھەيدىمىسە قان بېسىمى ئۆرلەپ تېز ئۆلۈپ كېتىشى مۇمكىن. ھازىر ھەممە ياقتا ئولىمپېك يىغىنىنىڭ داۋرىڭى، بېيجىڭنىڭ شەھەر قۇرۇلۇشى چوڭ سەكرەپ ئىلگىرىلەش دەۋرىنى باشتىن كەچۈرمەكتە، 2000دىن كۆپ يەردە قۇرۇلۇش، تەرەپ-تەرەپكە تۇتاشتۇرۇلۇۋاتقان مېترو يوللىرى، كولىنىۋاتقان يەر، دۆۋلىنىپ كەتكەن تۆمۈر-تەسەكلەر… قاياققا قارىسا قۇرۇلۇش مەنزىرىسى، كىشىنىڭ ئىچىنى سىقىدىغان تەكرار بۇزۇش ۋە ياساشلار… قىستاڭچىلىقتىن بۇلغىنىپ، مەينەتلىشىپ كېتىۋاتقان كوچىلار، يازدا پۇراپ باشنى ئاغرىتىدىغان سېسىق ئۆستەڭلەر… ئەمما ئولىمپېكنىڭ باھانىسىدە پايتەختنىڭ شەھەر قۇرۇلۇشى ۋە مۇھىتىدا خۇشاللىنارلىق ئۆزگىرىشلەرمۇ بارلىققا كېلىۋاتىدۇ، بۇنىڭغا كۆز يۇمۇشقا بولمايدۇ. ھاياتىمىز، ياشاش ماكانىمىز بىلەن مۇناسىۋەتلىك ھەر قانداق يېڭى ئۆزگىرىش، تەرەققىياتلاردىن سۆيۈنىمىز.
بىزنى جىنەندىكى قېرىلار ساناتورىيىسى مېھمانخانىسىغا چۈشۈردى. تاماق، مۇنچا، ئۇۋىلاش… مۇلازىمىتى بىلەنمۇ پۇل تاپىدىغان بۇ مېھمانخانىنىڭ پاكىزلىقى چىڭداۋدىكى مېھمانخانىدىن ياخشى ئىدى. مېھمانخانىنىڭ يېنىدىلا شەندۇڭ تەيشەن پۇتبۇل كوماندىسىنىڭ مەشىق مەيدانى ۋە پۇتبول مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈلىدىغان چوڭ تەنتەربىيە سارىيى بار ئىدى. جۇڭگو بىرلەشمە پۇتبول مۇسابىقىلىرىغا ئەزەلدىن قىزىقمىغاچقا بۇ ساراي ئالدىدا رەسىمگىمۇ چۈشمىدىم. جىنەندە بارى-يوق بىر نەچچە باغچە بار ئىكەن، چۈشتىن كېيىن بىر دەمدە ئايلىنىپ كۆرۈپ بولدۇق، شەھەر مەيدىنى ئىنتايىن چوڭ، ھەشەمەتلىك ياسىلىپتۇ، ئۇنىڭ يېنىدىكى كىچىك باغچىغا كىرىپ قاينام بۇلاقلىرىنى كۆردۇق، بۇرۇن سۇ ئېتىلىپ چىقاتتىكەن، ھازىر لۆمۈلدەپمۇ قويمايدىكەن، سۇلار سەل سېسىشقا باشلاپتۇ. ئاندىن يەنە بىر باغچىغا كىرىپ، كۆل تاماشىسى قىلدۇق. جىنەنلىكلەر شەھەر ئىچىدە بۇنداق چوڭ كۆلىنىڭ ساقلىنىپ قالغىنىدىن پەخىرلەنسە كېرەك، بۇ كۆلنى ئالاھىدە قوغدايدىكەن. كۆلنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى كىچىك ئارالغا چىقىپ جىمىرلاپ تۇرغان كۆل سۈيى ۋە مەجنۇنتاللارغا قاراپ مېڭىنى ئارام ئالدۇردۇق، ئىككى مودەك كېلىدىغان بۇ خىلۋەت ئارال ئاشىق-مەشۇقلارغا، شائىرلارغا تازا ماس كەلگۈدەك. ئەمما بۇ يەردە تۇرىۋەرسىمۇ كىشى زېرىكىپ قېلىشى مۇمكىن، شەھەرنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى خىلۋەت جاي بەرىبىر ھەقىقىي خىلۋەت جاي بولالمايدۇ.
كەچتە شەھەر مەيدانىنى ئايلاندۇق، رەڭگارەڭ چىراغلار، يۇقىرى ئاۋازدا ياڭراۋاتقان ناخشا-مۇزىكىلار، توختىماي ئېتىلىۋاتقان فونتانلار… بىر-بىرىگە ماسلشىپ كەتكەنىدى؛ بۇ شەھەردىكىلەرنىڭ ھەممىسى كۈندۈزدىكى ئىسسىقتىن قېچىپ، ئاخشىمى مۇشۇ كەڭ مەيدانغا يىغىلىپ، خىلمۇ خىل پائالىيەتلەرنى ئۆتكۈزىدىكەن.
ئەتىسى ئەتىگەندە مەشھۇر تەيشەن تېغىغا يول ئالدۇق، شەندۇڭنىڭ يۇقىرى سۈرئەتلىك تاش يوللىرى مەملىكەت بويىچە ئەڭ كۆپ ۋە سۈپەتلىك ئىكەن، ئىككى يېڭى ئاپتوبۇس بىرىنىڭ كەينىدىن بىرى قوغلىشىپ، ئىككى سائەتتىن ئارتۇق ماڭغاندىن كېيىن تەيشەن تېغىغا يېتىپ كەلدى. بۇ تاغ ھەققىدە ئاڭلىغانلىرىمىزمۇ كۆپ. سىماچيەننىڭ ”بەزىلەرنىڭ ئۆلۈمى تەيشەن تېغىدىنمۇقەدىرلىك، بەزىلەرنىڭ ئۆلۈمى ھاڭگىرىت پېيىدىنمۇ قەدىرسىز“ دېگەن سۆزى ماۋجۇشىنىڭ نەقىل ئېلىشى بىلەن بارلىق جۇڭگو پۇقرالىرىنىڭ كاللىسىغا سىڭىپ كەتتى، شەھەرلەردە ھەر قانداق قۇرۇلۇش شىركىتى بىر بىنا سالسا ”مەسئۇلىيەت تەيشەن تېغىدىنمۇ ئېغىر“ دېگەن سۆزنى لوزۇنكىسىغا يېزىپ قويىدۇ. خەنزۇچە ماقال-تەمسىل، تۇراقلىق ئىبارىلەردە قەدىر-قىممەت، ۋەزىننىڭ سىمۋولى بولغان بۇ بۇ تاغ زادى قانداق تاغ؟ ئۇنىڭدا قانداق خىسلەتلەر يوشۇرۇنغان؟ ئاڭلاشلاردىن بىلدۇقكى، بۇ تاغ كۇڭزىنىڭ ماكانى، جۇڭگو مەدەنىيىتىنىڭ بۆشۈكى. مۇنداقچە ئېيتقاندا بۇ تاغ بىر پۈتۈن قىممەتلىك يادىكارلىق بولۇپ، ھەر بىر قورام تاشلىرىدا جۇڭگو تارىخىدا ئۆتكەن ئۇلۇغ پېشىۋا، پەيلاسوپ، ئالىم، شائىر، سىياسىي ئەربابلارنىڭ ئىزى، خاتىرىسى، قوليازمىلىرى بار. شۇ ئىزلار ھازىرغىچە مۇكەممەل ساقلىنىپ كەلگەن. بۇ تاغنىڭ ئەڭ يۈكسەك چوققىسىدا تەڭرىدىن ئامانلىق تىلەيدىغان بىر بۇتخانا بولۇپ، بۇرۇنقى زامانلاردىن بېرى مەشھۇر كىشىلەردىن تارتىپ ئاۋام پۇقراغىچە نۇرغۇن ئادەم ئۇزاق يول بېسىپ تەيشەن تېغىغا كېلىپ، 300 نەچچە پەلەمپەيدىن ھاسىراپ ھۈمۈدەپ چىقىپ، شۇ بۇتخانىغا كىرىپ تاۋاپ قىلغان. بىزگە يول باشلاپ ماڭغان قىزنىڭ چۈشەندۈرىشىچە، سابىق باش شۇجى جياڭ زېمىن باش شۇجى بولۇشنىڭ ئالدىدا تەيشەن تېغىغا چىققانىكەن، لېكىن بۇ بۇتخانىغا كىرمەپتىكەن؛ باش شۇجى دەم ئېلىشقا چىققاندىن كېيىن تەيشەن تېغىغا يەنە بىر كەلگەنمىش. دېمەك، تەيشەن تېغىنىڭ جۇڭخۇا مەدەنىيىتىدە تۇتقان ئورنى مۇقەددەس، تەيشەن روھىنىڭ جۇڭخۇا مۇھىتىدا ئۆسۈپ يېتىلگەنلەرنىڭ قەلبىدىكى ئورنى شۇ قەدەر يۈكسەك.
بىز تاغىنىڭ خېلى ئېگىز بىر يېرىدە توختاپ، چەت ئەلدىن ئىمپورت قىلىنغان سېرىلغۇچقا چىقىپ تاغ چوققىسىغا يۈرۈپ كەتتۇق. تۆت ئادەم بىر سېرىلغۇچتا خاتىرجەم ئولتۇردۇق، يالغۇز بولساق قورقاتتۇق، كوللىكتېپنىڭ كۈچى مۇشۇنداق زور. ئادەم ئەسلىدە ئۆلۈمدىن قورقمايدۇ، يالغۇزلۇقتىن قورقىدۇ دەيدۇ بىر پەيلاسوپ. ئىككى يىلنىڭ ئالدىدا جياڭشىغا ”قىزىل ساياھەت“كە بېرىپ، ”بەش شاقىراتما تېغى“نىڭ ئۈستىگە تارتىلغان سېرىلغۇچتا يالغۇز ئولتۇرۇپ ، پەسكە قارىسام سۈر بېسىپ بېشىم قايغانىدى، بىر يەردىن چاتاق چىقىپ سىم ئۈزۈلۈپ كەتسە پەسكە موللاق ئېتىپ تاغ چوققىسىدا مىجىلىپ كېتىدىغاندەك قورققاندىم، سېرىلغۇچ ھەر بىر غىچىرلىسا يۈرىكىم سۇ ئىدى، ئاللاھتىن تىنچ-ئامانلىقىمنى، خېيىم-خەتەرگە ئۇچرىماي مەنزىلگە يېتىشىمنى تىلەپ ئاندىن ئارام تاپقانىدىم. ھازىر گەرچە ئۇنچە قورقمىساممۇ ئاللاھ زىكرىدىن چەتتە قېلىشقا بولمايتتى. چۈنكى قازايى قەدەرنىڭ ھېچ كۈتۈلمىگەندە يۈز بېرىدىغانلىقى ھەقىقەت ئىدى.
تاغ چوققىسىدىكى ئىبادەتخانىغا چىقتىم، تاۋابچىلار مىغىلدايتتى، كىشىلەرنىڭ چىرايى كۆيۈۋاتقان كۈجىلەرنىڭ ئىسىدا ئەرۋاھتەك كۆرۈنەتتى. ئىبادەتخانىنىڭ كىچىككىنە ھويلىسىدىكى بىر تاش ئابىدىگە ”دېڭىز يۈزىدىن 1545 مېتىر ئېگىز“ دەپ يېزىپ قويۇلغانىدى، بۇ ئابىدىنىڭ چۆرىسى بېتون رىشاتكا بىلەن قورشالغان بولۇپ، رىشاتكىغا باغلانغان زەنجىرگە تۇچ قۇلۇپلار زىچ ئېسىۋېتىلگەنىدى، قۇلۇپقا ئامانلىق تىلەكلىرى ئويۇپ قويۇلغانىدى. بۇ يەرگە چىقالىغان ھەر بىر ئادەم بىردىن قۇلۇپنى ئاسقىلى تۇرسا، ئۇنىڭ ھازىر يىغىلىپ نەچچە قۇلۇپ بولۇپ كەتكەنلىكىنى پەرەز قىلماقمۇ تەس. ھويلىنىڭ تۆت تەرىپىدە تاۋابچىلار نۆۋەت بىلەن تاۋاب قىلىشىۋاتاتتى، قۇلپىنى بەلكىم تاۋاب قىلپ بولغاندىن كېيىن ئېسىپ قويسا كېرەك.
تاغنىڭ ھەممىلا يېرى ئىبادەتخانا، ئابىدىلەر، ھەر ياڭزا خەتلەر، مەشھۇرلارنىڭ قەدەمگاھى… ۋە ئۇلارنى زىيارەت، تاۋاب قىلىۋاتقانلار بىلەن ئاۋاتلىشىپ تۇراتتى. بىز بىر دەم ئايلانغاندىن كېيىن كېيىن يەنە شۇ سېرىلغۇچتا يېنىپ چۈشتۇق. يول باشلىغۇچىنىڭ ئېيتىشىچە، تاغنىڭ قاپ بېلى ۋە تۆۋەينىدە يەنە نۇرغۇن ساياھەت نۇقتىلىرى بار ئىكەن، ۋاقىت چەكلىمىسى تۈپەيلىدىن ئۇ يەرلەرنى كۆرمىدۇق. چۈشلۈك تاماقنى تەيشەن تېغىنىڭ ساياھەتچىلىكى بىلەن تەرەققىي قىلغان تەيپىڭ ناھىيە بازىرىدا يېدۇق. جوزىمىزغا مۇسۇلمانچە بولمىغان تاماقتىن ئىككىسى چىقىپ قېلىۋېدى، ئىشتىھايىمىز تۇتۇلدى. جىنەنگە قايتىپ كېلىپ گۇگۇڭ خان ئوردىسىغا ئوخشايدىغان بىر بۇددا ئىبادەتخانىسىنى ئىكسكۇرسىيە قىلدۇق. تۆت كۈنلۈك توختىماي مېڭىش، ئايلىنشلاردىن ئەمدى زېرىكىپمۇ قېلىۋاتاتتۇق. 10 كۈنلۈك ئۆگىنىش، ئىكسكۇرسىيە داۋامىدا ئۆيىدىن ئايرىلغان ئاخۇنلارنىڭ ئەمدى كەتكۈسى كېلىپ، ئوي-خىيالى، ئىستەك-ئارزۇلىرى بۆلۈنۈپ كەتكەنىدى. مەن شۇ كۈنى ماڭىدىغانلار قاتارىدا بىر نەچچە ئاخۇن بىلەن بىللە تېز پويىزدا بېيجىڭغا يۈرۈپ كەتتىم.