سەھىپە:: پوۋېست

1
ئەسلىمىدىن ئەسلىمە تۇغۇلىدۇ، ئەپسۇس-نادامەتتىن ئىچىم ئاچچىق بولىدۇ، شۈكۈر-قانائەتتىن خۇرسەنلىك تاپىمەن. ئۇنى تۇنجى كۆرگىنىمدە ئۇنىڭ ئانچە چوڭمۇ ئەمەس، كىچىكمۇ ئەمەس كۆز جۇلاسىدىن ئەندىككەنىدىم، ئۇ مېنى تونۇمايتتى، دەل شۇ سەۋەپتىن ئۇنىڭغا قاراپ سالغانىدىم، ئۇنىڭ نەزىرى ئالدى تەرەپتە بولسىمۇ يەنىلا كۆزىنىڭ قۇيرۇقىدا ماڭا قاراۋاتقانلىقىنى پەملىدىم، ھېچ بولمىسا شۇنداق قىلىۋاتىدۇ دەپ ئويلىدىم. ئۇنىڭدىن ئۆتۈشۈپ كەتكەندىن كبيىن ئىختىيارسىز كەينىمگە قارىدىم، ئالدىدىن قارىغاندىكى تۇيغۇمدىن رازى بولمىغانىدىم، كەينىدىن بىر قارىۋالسام تۇيغۇلىرىم پۈتۈنلىشەتتى. مەن ئۇچرىغانلىكى قىزلارغا بۇنداق قاراۋەرمەيتتىم، ئەمما مېنى قىزىقتۇرغان قىزنىڭ ئالدى-كەينىگە تولۇق قارىۋالمىسام كۆڭلۈم ئۇنىمايتتى. بۇ قىز ئەگەر ئۈرۈمچىنىڭ دۆڭكۆۋرۈك كوچىلىرىدەك قايناق كوچىلاردا ئۇچراپ قالغان بولسا ئادەتتىكىدەكلا قاراپ ئۆتۈپ كەتكەن، ھەتتا نەزەر كۆزۈمنىمۇ سالمىغان بولاتتىم، چۈنكى بۇنىڭدىن چىرايلىق قىزلار بەلكىم بۇنىڭ دىدارىنى خۇنۇكلەشتۈرۈۋەتكەن بولاتتى. بۇ ماڭا بۇ ناھىيە بازىرىنىڭ تەنتەربىيە مەيدانىدا يالغۇز ئۇچراپ قالدى. يالغۇز جايدا يالغۇز ئوغۇل بىلەن يالغۇز قىز تونۇشمىسىمۇ تونۇشىدىغاندەك، تارتىشمىسىمۇ تارتىشىپ قالىدىغاندەك، ھېلىلا بىرسى بىر نېمە دەيدىغاندەك، ئوغۇل بالا ئۆزى گەى قىلىشى كېرەكتەك، قىزلار قورقۇشى كبرەكتەك… ئاللىقانداق ھېس-تۇيغۇلارغا چۆمۈلۈپ، ئاستا-ئاستا بىر-بىرىگە ئېقىپ كېلىدۇ، ئەمما كۆپ ھاللاردا ئىككى تارام ئبقىن سۇدەك يۇقۇشماي ئۆتۈپ كبتىدۇ. كۆپىنچە ئوغۇللار بۇنداق چاغدا قىزلارغا پۈتۈن ۋۇجۇدىنى كۆز نۇرىغا ئايلاندۇرۇپ تىكىلىدۇ، يەۋەتكۈدەك قارايدۇ، قىزلار تارتىنىپ يەرگە قاراپ ئۆتۈپ كبتىدۇ، ياق، ھازىر بۇنداق قىزلار ئاساسەن قالمىدى، ئوغۇللارنىڭ كۆزىنىڭ بالىخانىسىغا ئۇدۇل قارايدۇ، سوغۇق قارايدۇ، ياكى بىپەرۋا قارايدۇ. ئۇلار ئويلايدۇ: نبمىشقا تارتىنىپ خىجىل بولۇپ كېتىمەن؟ ئۇ مېنىڭ نبمەم ئىدى؟ ئۇنىڭ ئالدىدا مەن نبمە گۇناھ ئۆتكۈزۈپ قويغان؟ ئوغۇللارنىڭ ھەممىسى تايىنلىق…
بۇ قىزمۇ ماڭا سوغۇقلا قاراپ كەلدى، تىنىق كۆزلىرىدىكى سوغۇقلۇقتىن مەن ھەتتا سەل ئەندىكتىم، دەل مۇشۇ ئەندىكىش مېنى تىترەتتى، قىزىقىش ئويغاتتى، كەينىمگە قاراپ قالدىم: ئۇنىڭ بويى بەك بولسا مەنچىلىك چىقاتتى، ئەمما تەڭ ماڭساق ئۇ چوقۇم مەندىن ئېگىز كۆرۈنەتتى، ئېگىز پاشنىلىق ئاياغ كىيىۋالسا يەنە مەندىن ئېشىپ كبتەتتى. ئالدىدىغان قارىغاندا كۆرگىنىمدەك كەينىمۇ شۇنچىلىك ئورۇق، زىلۋا، پاچاقلىرى ئۇزۇن، قويۇۋەتكەن چاچلىرى بېلىگە چۈشكەن، ساغرىسى پاچاقلىرىغا ماسلاشقان، قەدەملىرى چەبدەس، مېڭىشلىرى ھەر ھالدا نازاكەتلىك ئىدى. ئەگەر ئۇمۇ بۇ چاغدا كەينىگە قاراپ سالسا ئۆزى ئوسال بولىدۇ، شۇڭا قىزلار ئالدىراپ كەينىگە قاراپ قالمايدۇ، ئۇلارنىڭ كۆڭۈل كۆزى كەينىنىمۇ كۆرەلەيدۇ، بىرسىنىڭ كەينىدىن قاراى سېلىشىغا ھاماقەتلەرچە ئىشىنىدۇ، شۇنىڭ بىلەن كۆڭلىنى ئاۋۇندۇرىدۇ، شۇنىڭ ئۈچۈن كۆڭۈل قويۇپ ياسىنىدۇ، چاچلىرىنى كەينىگە قويۇۋېتىدۇ ياكى چىرايلىق قىسقۇچ بىلەن بوغۇۋالىدۇ؛ تار كاۋبوي شىم كىيىپ ساغرىسىنى تولۇق نامايەن قىلىدۇ، ئاياغلىرىنىڭ رەڭگىنى شىمى ياكى يوپكىسىغا ماسلاشتۇرۇپ تاللايدۇ، قەيەردىندۇ بىر ئەرنىڭ ئۆزىنى يوشۇرۇن كۆزىتىۋاتقانلىقىنى ئېسىدىن ھەرگىز چىقىرىپ قويماي، مېڭىشلىرىنى، بەل تولغاشلىرىنى، ساغرا ئوينىتىشلىرىنى نازاكەتلەشتۈرىدۇ، قوپاللىق، تومپايلىقنى جبنىنىڭ بارىچە يوقىتىشقا تىرىشىدۇ. كوچىدا، يولدا گۈلدەك جەزبىلىك كۆرۈنۈشنى، گۈزەللىك جىلۋىسى قوينىدا لەرزان ئۈزۈپ يۈرۈشنى ئۆلمەس ئادىتىگە ئايلاندۇرغان ئاشۇ قىزلار ئوغۇللارنىڭ نەزەر كۆزىدىن ئايرىلسا سۇدىن ئايرىلغان ببلىقتەك تۈگىشىپ كبتەرمۇ؟ بەلكىم ئۇنداق ئەمەس، ئۇلارنىڭ ياسىنىشى ئوغۇللار ئۈچۈنلا ئەمەس، باشقا قىزلار ئۈچۈن، سبلىشتۇرۇلۇش، باھالىنىش، ھەۋەس ياكى ھەسەت قوزغاش ئۈچۈن… باشقا قىزلارنىڭ ئالدىدا ئۆز سۆلىتىنى، خاسلىقىنى نامايەن قىلىش قىزلارنىڭ يەنە بىر ياسىنىش مۇددىئاسى. بۇلارنىڭ بەسلىشىش ئېڭى لىۋەن قىزلىق دەۋرىدىن باشلاپلا قېرىغىچە داۋاملاشسا كبرەك، بۇلارنىڭ بۇنىڭدىن باشقا كۆرسىتەلەيدىغان، خوش بولالايدىغان نبمىسى باردۇر؟ قىزلار ئەرگە تەگكەندىن كبيىنمۇ بۇ بەسلىشىش ئېڭىدىن ھەرگىز قالمايدۇ، بەلكى كۈچىيىپ بارىدۇ، كەلگۈسىدە ئەر بولىدىغان بىچارە ئوغۇللار بۇ بېسىمغا ھامان ئۇچرايدۇ، بېلى پۈكلىنىدۇ، تارىختا ئاياللارنى قۇل قىلىپ ئەزگەن ئەرلەر ئۇلارنى تەلتۆكۈس بويسۇندۇرۇش بۈچۈن قۇلىقىنى تېشىپ ھالقا، قوللىرىغا كويزىدەك بىلەيزۈك، پۇتلىرىغا ھالقا-كىشەن سالاتتىكەن، ھازىر شۇ نەرسىلەر گويا تۆمۈردىن ئالتۇنغا ئۆزگىرىپ ئاياللارنىڭ كەم بولسا بولمايدىغان زىننەت بۇيۇملىرىغا ئايلاندى، ھىندىستان كىنولىرىدا پۇتلىرىغا ھالقا سالغان، ھەتتا بۇرنىغىمۇ ھالقا باسقان ئاياللارنى كۆرگىنىمدە ئۆتمۈشتە قۇل قىلىنغان، بۇرنىغا چۈلۈك ئۆتكۈزۈلگەن شۇ ئاياللارنىڭ بۈگۈنكى كۈندىكى ھۆرلۈكىدىن، ھەتتا شۇ زىننەت بويۇملىرى بىلەن ئەرلەرگە ببسىم ئىشلىتىپ يۈرۈشلىرىگە قاراپ ھەيران قالىمەن.
مەن مەكتەپتە قىرائەتخانىدىن چىقماي مەخسۇس قىز-ئاياللار ھەققىدە يبزىلغان ماقالىلەرنى تېپىپ ئوقۇيدىغان ئادىتىمنى مۇشۇ چاغقىچە تاشلىمىدىم، بۇنىڭغا قانداق كىرىشىپ قالغىنىمنى بىلمەيمەن، لېكىن شۇنىسى ئايدىڭ: ئەڭ باشتا قانداق قىلسام قىزلار بىلەن مۇھەببەتلىشەلەيمەن، قانداق قىلغاندا قىزلارنى كەلتۈرگىلى بولىدۇ؟ مۇھەببەتلىشىشنىڭ سىرى نبمە؟ سۆيۈشۈشنى قاچان، نەدە، قانداق كەيپىىياتتا ئىشقا ئاشۇرۇش كبرەك… دېگەندەك كىچىك تبمىلارنى ئوقۇپ يۈرۈپ قىز-ئاياللارنى تەتقىق قىلىدىغان ھەۋەسكارغا ئايلىنىپ قالغانىدىم، مەن ماڭا تەڭتۇش شۇ قىز ساۋاقداشلىرىمغا، مەكتەپتىكى تەڭ دبمەتلىك ھەر مىللەت قىزلىرىغا تەبىئىي ئىنتىلىش بىلەن ھەر كۈنى قاراپ تويمايتتىم، تېشىدىن قاراپ بىلەلمىگەنچە ئۇلارنىڭ قەلب دۇنياسى، ئىچ-سىرلىرىنى بىلىشكە تېخىمۇ قىزىقاتتىم، بىرەر قىز بىلەن مۇڭدىشاي دەيتتىم، ئەمما يەنىلا ئۆزەمنىڭ ئىزدەنگىنىم ياخشىدەك تۇيۇلاتتى. يات جىنىسنى، بولۇىمۇ ماڭا تەڭتۇش قىزلار دۇنياسىنى چۈشىنىشتىنمۇ قىزىقارلىق ئىش يوق ئىدى، باشقىلار توپقا، قەرتكە، كىنوغا، ھاراققا، تانسىغا… خۇمار بولسا، مەن قىرائەتخاندىكى ئاياللا رەسىملىك ژۇرنىلىغا، مۇھەببەت، جىنسىيەت ھەققىدىكى يبڭى-يبڭى تبما، مۇلاھىزە، ھبكايىلەرگە خۇمار ئىدىم. مۇھەببەتلىشەلمەي تۇرۇى جىنسىيەت ھەققىدە كۆپ نەرسە بىلىپ كېتىشنىمۇ ئانچە خالاپ كەتمەيتتىم، دىققىتىمنى ھامان مۇھەببەت، مۇھەببەتلىشىش ھەققىدىكى ئەسەرلەر جەلپ قىلىپ تۇراتتى، شۇ يوسۇندا ئەدەبىي ئەسەرلەرگىمۇ قىزىقىپ كەتتىم، چۈنكى ھەممىسىدە دبگۈدەك مۇھەببەت تبمىسى بار ئىدى، دبمىسىمۇ مۇشۇنداق تبمىلارلا كىشىنى، بولۇپمۇ مۇھەببەت سەۋداسى دەۋرىدە ياشاۋاتقان مەندەك بالىنى بەڭ جەلپ قىلاتتى. بەزى يازغۇچى گۇيلار كىشىنىڭ كۆڭلىدىكىنى زادى تېپىپ يازاتتى، بۇنداق ئەسەرلەرنى ئوقۇغىنىمدا ئۇلارنىڭ ھبكايىسىگە بىۋاسىتە قاتنىشىپ، شۇ كەچمىشلەرنى ئۆز ببشىمدىن كەچۈرۈۋاتقاندەك ھاياجانلىنىپ كبتەتتىم، بۇ ھاياجانمۇ مبنى خۇمار قىلىۋالغانىدى. مەكتەپ قوينى تامامەن مۇھەببەت كارىدورىغا ئايلانغانىدى: قىرائەتخانا، قىرائەتخانىدىن چىقسام كىنوخانا، كىنوخانىدىن چىقسام تانسىخانا… ۋاھ… مۇھەببەت، مەن سۆيىدىغان ۋە مبنى سۆيىدىغان قىز قېنى سەن؟ دەپ ھەر ۋاق ئىچىمدە نىدا قىلاتتىم. كىنولاردىكى مۇبالىغە، مۇشتلاش ۋە تراگېدىيە، تانسىخانىدىكى غەيري رەسمىي جۈپلىشىش ماڭا نبمىشقىدۇر ئانچە تېتىمايتتى، كىنو پەقەت كۆرۈش سەزگۈمنى، تانسا پەقەت قىزلارغا تەشنا جېنىمنى ۋاقىتلىق ئارام تاپقۇزغان بىلەن، مۇھەببەتنىڭ ھەقىقىي ئىچكى مەنىسىنى ئېيتىپ بېرەلمەيتتى. قەلبىم بىلەن سىردىشىشقا ئامراق ئىچ مىجەزىم مبنى تېشى پال-پال، ئىچى قۇرۇق نەرسىلەرگە جەلپ قىلالمايتتى. كىنوخانىدىن ياكى تانسىخانىدىن چىققان ۋاقتىمدا مېنى شۇنچىلىك ئېغىر تەنھالىق، غەشلىك، بىئاراملىق ئورىۋالاتتى، ھەۋەس داۋاملىق كۆيۈپلا تۇراتتى؛ مۇھەببەتلەشمەي تۇرۇىلا مۇھەببەتتىن يىراقلاپ كبتىۋاتاتتىم. كىنودا چىققان چىرايلىق قىزلار، تانسخانىدا شەكلەن يېقىنلىشىپ قالغان، قوللىرى مۇز، باشقا ياققا قاراپ تانسا ئوينىغان قىزلار ئانچە ئبسىمدە قالمايتتى، پەقەت تانسىغا تارتسام قوپمىغان قىزلارلا خاتىرەمدە قاپقارا ئۆچمەنلىك، ئۆچمەس داغ بولۇپ ساقلىنىپ قالاتتى، ئىچ-ئىچىمدىن بۇ مەنىسىزلىككە لەنەت ئوقۇيتتىم، يالغان كىنو، مۇھەببەتسىز تانسا ماڭا بۇ ھاياتنىڭ مۇھەببەتتىن ئايرىلغان مەنىسىنى بىلدۈرىمەن دەيتتى. ئەمما ئالدانمايتتىم، ھامان بىر قىز بىلەن ئوتلۇق مۇھەببەت قاينىمىغا كىرەلەيدىغىنىمغا ئىشىنەتتىم. ئەمما ماڭا بۇ ئىشەنچنى كىم ببرىدۇ، نېمە بېرىدۇ؟ دەل مۇشۇ يەردە تاقىشىپ تۇرۇپ قالاتتىم. مەندە ۋاي دبگۈدەك قامەت يوق، ئۆزەمدىن ئېشىنغۇدەك پۇل يوق، سىنىپىمىزدىكى چىرايلىقلار بولسا ئاللىقاچان قولدىن كەتكەن. شۇ قىزلارمۇ ھەر كۈنى مېنىڭ ھەسرىتىمنى ھەسسىلەپ ئاۋۇتۇپ ئاخىر مبنى بۇنىڭغىمۇ كۆندۈرۈۋەتتى، ئاجايىپ كۆتۈرۈشلۈك، سەۋرچان بولۇپ كەتتىم.
دبمەك، ئەسلى گېپىمىزگە كەلسەك، قىزلارنىڭ ئەڭ نامايەن قىلالايدىغىنى بەش ئەزايىنىڭ ساغلاملىقى، چىرايلىقلىقى، بەدەن گۈزەللىكى.. ۋاھاكالار. خۇلقى، پەزىلىتىگە ھازىرچە بىر نېمە دېيەلمەيمەن، چۈنكى مەن ئالىي مەكتەپنىڭ ئاخىرقى يىللىقىغا چىقىش ئالدىدا تۇرغان بىر ستودېنت بولساممۇ مۇشۇ كەمگىچە بىرەر قىزنىڭ قولىدىن تۇتۇپ تۈزۈككىنە مۇھەببەتلىشىپ باققان، ئۇنىڭ مىجەزى، پەزىلىتى، كىشىگە ئەڭ ياقىدىغان يېرىنى چۈشىنىپ باققان بەندە ئەمەسمەن. مانا ئەمدى ئاخىرقى يىلىغا قەدەم قويۇش ئالدىدا تۇرىمەن، يازلىق تەتىلدە ناھىيە بازىرىغا كېلىپ تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپ ئالدىدىن ئۆتتۈم، 4 يىل ئاۋۋالقى سەبىي بالا شۇ مەكتەى دەرۋازىسى بالدىدا ماڭا سالام قىلدى، تېخىچە چوڭ بولمىغاندەك تۇرىسەن دەپ مەسخىرىلىك كۈلدى. ئاندىن تەنتەربىيە كۇلۇبى ئالدىدا ئۇچراشقان ئورۇق قىز مېنى ئاجىز، چارىسىز قالدۇرۇپ ئۆتۈپ كەتتى. نېمە قىلسام بولاتتى، تونۇمىغان قىزغا نېمە دەيتتىم؟ كىم سېنى خوراز قىلدى مىكياننى چوقۇ دەپ…
تەنتەربىيە كۇلۇبى ئائىلىلىكلەر قورۇسى ئىچىدە تولۇق ئوتتۇرىدا يېقىن ئۆتكەن بىر قىز ساۋاقدىشىم بار ئىدى، ئوغۇل ساۋاقداشلىرىم بىلەن كۆرۈشكەنگە قارىغاندا بۇ قىز بىلەن كۆرۈشۈش مەنىلىك، ئەھمىيەتلىك ئىدى، يبڭىلىق، ھاياجانغا تولۇپ، مۇھەببەتسىز قالغان قاقشال قەلبىمگە ئازراق بولسىمۇ ئاراملىق ببغىشلىيالايتتىم. نبمىشقا دبسىڭىز، بۇ قىز تولىمۇ ئاسان ھاياجانلىناتتى، ئاسان كۈلۈپ ئاسان يىغلايتتى، ئاۋازى يبقىملىق ئىدى، ئوغۇللارنى ھەر قاچان كەلسە مەڭگۈلۈك مبھمىنىدەك قارشى ئالاتتى. مېنىمۇ شۇنداق قارشى ئالدى، قۇچاقلاپ قويغۇم كەپكەتتى. ئەمما ئاتا-ئانىسى بوسۇغا تۈۋىدىلا پەيدا بولۇپ مېنى ئىچكىرىگە باشلىدى. چاي ئىچكەچ قىزغىن پاراڭغا چۈشۈپ كەتتۇق. مەسئۇلىيەتچان ئاتا بىر ياقتىن گېپىمىزنى تىڭشاپ ئولتۇراتتى، تويۇقسىز ئېغىز ئېچىپ قالدى:
__ببيجىڭغا قاچان ماڭىسىز؟
__ بىر ھەپتىدىن كېيىن
__ قىزىمغىمۇ ببيجىڭدىن چاقىرىق كەپتۇ،رەسمىيەتلىرىنى پۈتتۈرۈپ كېيىنرەك ماڭىدىغان ئوخشايدۇ. بىللە ماڭغان بولساڭلار ياخشى بولاتتىكەن…
__ ياخشى بوپتۇ، پويىز بىخەتەر، ببيجىڭغا بارغاندىن كېيىن ئىزدىشىپ تۇرساق بولىدۇ.
__ مەندىن كىچىك سىڭلىم، _ دېدى ماينۇر،- ئۈرۈمچىدە تەييارلىقتا ئىككى يىل ئوقۇغان.
قىزىدىن ئەنسىرەپ ماڭا قوشۇپ قويماقچى بولغان ئاتىنىڭ كۆڭلى يەنىلا خاتىرجەم ئەمەس ئىدى. مەن بېيجىڭ ھەققىدە ياخشى پاراڭ قىلىپ بۇ كىشىگە تەسەللىي بەردىم.
__ ئۈرۈمچىدە ئىككى يىل ئوقۇغان قىز بېيجىڭنى لاۋدا بولۇپ سورايدۇ،-دبدىم ماينۇرغا،__ بېيجىڭلىق دبگەن يۇۋاش خەق، ئاددىي ياشايدۇ، سىڭلىڭ ببيجىڭدا بەك ئېسىل كىيىم كەيمىسىمۇ بولىۋېرىدۇ…
__ ئۇنداق دبگىنىڭ بىلەن ئوقۇش پۇلى بەك قىممەتكەن، تاماقنىمۇ قىممەت دەيدۇ… دادامنىڭ بېشى بەك قېتىپ كەتتى.
__ ئەمىسە ئۈرۈمچىدە ئوقۇتىۋەرسەڭلار بولمامدۇ؟
__ بۇ دىلنۇر بەك جاھىل، ئۇنىماي تۇرىدۇ، مەكتەپ ئالماشتۇرىدىغانغا خەجلەيدىغان پۇل بىر يىللىق ئوقۇش پۇلۇمغا يېتىدۇ، بىر يىل ئوقۇۋالسام ئىش تېپىپ ئىشلەيمەن… دەيدۇ.
__ بوپتۇ ئوقۇش ئىرادىسى بولسا ئوقۇسۇن، ئىچكىرىدىكى مەكتەپلەردە شىنجاڭلىقلارنى يۆلەيدىغان سىياسەت بار.
مەن بۇ گەپنى نبمىگە تايىنىپ دبدىم، ئۇقمايمەن، ئاغزىمدىن جۆيلىگەندەكلا چىقىپ كەتتى، ساددا ساۋاقدىشىم قاراپ تۇرۇپ ئىشەندى. بۇ قىزنى قۇلاققا خوش ياقىدىغان مۇشۇنداق گەپلەر بىلەن چاققانلا ئىندەككە كەلتۈرۈۋالغىلى بولغىدەك دەپ ئويلىدىم. دادىسى چىقىپ كەتكەندە ئۇنىڭغا ئەلبۇملىرىڭنى كۆرۈپ باقاي دبدىم، ئەكىلىپ كۆرسەتتى، تولۇق ئوتتۇرىدا چۈشكەن ئوپچە رەسىمدىكى ئۆزەمگە قاراپ كۆڭلۈم تولىمۇ يېرىم بولدى، سەبىي چىرايىم مبنى يەنىلا مەسخىرە قىلىۋاتقاندەك كۆرۈنۈپ كەتتى. يەنە بىر رەسىمدە بىز سەيلىگاھتىكى بۇلاق بويىدا رەسىمگە چۈشكەنىدۇق، شۇ رەسىمدىمۇ قىزلار قاقۋاش، ئوغۇللار، بولۇپمۇ مەن ناھايىتى دۆت، ساددا قىياپەتتە قاراپ تۇراتتىم، قولۇمدا تېخى ئۆزەم ئانچە-مۇنچە تىرىڭشىتىپ قويالايدىغان قاپاق گىتار تۇتۇقلۇق تۇراتتى، بۇ قاملاشمىغان سۈرەتكە بىر قاراپلا بەت ئۆرۈدۈم، ماينۇر يبنىمدا بويۇنداپ قاراپ تۇراتتى، كۆزۈم سۈرەتتە توختاپ قالدى، ياق، ھېچنېمىنى كۆرمىدى. بۇرنۇمغا يۈرىكىمدىن تارتىپ بۆرەكلىرىمگىچە ئاغرىتىۋېتىدىغان، ناھايىتى ئۇزاقتىن بېرى كۈتۈپ كبلىۋاتقان بىر خۇش پۇراق ئۇرۇلدى. ھاياجاندىن دبمىم بوغۇلدى،ئۇنى مۇشۇ يەردىلا قۇچاقلاى سۆيۈپ كبتىش تەقەززاسى جۇش بۇردى… ئەمما جۈرئەت، مۇشۇ لەنىتى جۈرئەت باتارىيىسى يوق سائەتتەك توختاى قالغانىدى.
__ ماينۇر، ساۋاقدىشىڭغا چاي قۇيغاچ ئولتۇر-ھە… __ ئاپىسىنىڭ ئاۋازى مېنى چۆچۈتىۋەتتى.
__ ھة.. مانا.. – ماينۇر لىككىدە ئورنىدىن تۇرۇپ يېنىمدىن ئايرىلدى، بىراق مېنىڭ يۈرەك سوقۇشۇم ئۇزاققىچە بېسىقمىدى. تانسا ئوينىغاندا ھەرگىز بۇنداق تىترىمەيدىغان يۈرەك ئىدى بۇ… چۈنكى ئۇنىڭدا مبخانىك ھەرىكەتلا بار، تاتلىق، گۈزەل ھېس يوق ئىدى. قولىدىن تۇتۇلغان قىز قوچاقتەك تۇراتتى، چىرايى ھەيكەلنى ئەسلىتەتتى. ئەمما بۇ ماينۇر پۈتۈن ۋۇجۇدى ھاياجانغا تولغان، ئەمما ھايالىق چوڭ بولغان قىز ئىدى. ئوخشىمايتتى، ئوخشىمايتتى…
شۇ ئەسنادا سىرتتىن بىر قىزنىڭ ئاۋازى كەلدى:
__ دادا، ئۇلار ئىشتىن چۈشۈپ كېتىپتۇ.
__ بوپتۇ بالام، ئۆيگە كىر، ئۆيدە مېھمان بار.
بىر قىز ئۆيگە كىرىپ كەلدى، ماڭا قاراپ تەۋرىنىپ تۇرۇپ قالدى، ئاڭغىچە ماينۇر ئۇنى ماڭا تونۇشتۇرۇپ بولدى:
__ مۇشۇ مېنىڭ سىڭلىم..
مەن ھاڭۋېقىپ قاراپ قالدىم، ئاچىسىغا ھبچ ئوخشىمايتتى، ئاشۇ سالقىن كۆز جۇلاسى… ئاقۇش چىرايى، بوينى، بېلى، ئۇزۇن چىرايلىق پۇتلىرى… تايچاقنىڭكىگە ئوخشىتايمۇ، كىيىكنىڭكىگىمۇ… ئۇ ماڭا قاراپ كۈلۈمسىرىدى: ياخشىمۇسىز، دېدى. ئۇنىڭ كۈلۈمسىرىشى چىرايلىق ئىدى، ئەمما پەرۋاسىز ھالىتىدىكى كۆز نۇرىمۇ جەلپ قىلارلىق ئىدى. شۇڭا مەن كەينىمگە قاراپ سالغان. ئەمدى ئۇ بۇ ئاجايىپ پۇرسەتتە ماڭا تېخىمۇ يبقىندىن، تبخىمۇ ئېنىق، تبخىمۇ تەپسىلىي كۆرۈنۈۋاتاتتى. ئۇنىڭ ئىنچكە ببلىدىن تۇتۇپ تانسا ئويناش ماڭا شۇ ببيجىڭنىڭ مەلۇم بىر يبرىدە_ مبنىڭ ياكى ئۇنىڭ مەكتىپنىڭ تانسىخانىسىدا نېسىىپ بولۇشى مۇمكىن ئىدى. ئۇنىڭغا قاراپ ئولتۇرۇپ بىر دەمدىلا بۇنى تەسەۋۋۇر قىلىپ كەتكىنىمگە ھەيران ئىدىم، خىيالدىن خىجىل بولۇش دبگەن نېمە گەپ، خىيالنى ھەممە ئادەم سۈرەلەيدۇ، گەپ جۈرئەتتە… مۇھەببەت ھەۋەسنىڭ گۈزەل ئاتىلىشىمۇ؟ قوپاللىق جۈرئەتنىڭ بىر تۇغقان ئانىسىمۇ؟… چاي ئىچىپ ئولتۇرۇپ كاللام گادىرماچ بولۇپ كەتتى…
سەھەرنىڭ ئەڭ يارقىن گۈزەل چاغلىرىدەك، ئەتىيازنىڭ مەين شامىلىدەك، جۇشقۇن ئۆستەڭ سۇلىرىدەك بىلىنمەيلا ئۆتۈپ كەتكەن، ئاجايىپ ئەسلىمىلەر قالغان ئوتتۇرا مەكتەپ ئالدىدىن يەنە بىر قېتىم ئۆتكىنىمدە تۆت يىل بۇرۇنقى ھايات مېنى ئۆزىگە تارتتى، مەكتەپ ئىچىگە كىردىم، قەدەملىرىمگە ئەگىشىپ ئەسلىمىلەرمۇ جانلىنىپ يۈرىكىمدە ھاياجان ۋە كىچىك ھەسرەتلەر ئويغىنىشقا باشلىدى. يازلىق تەتىل بولغاچقا مەكتەپ ئىچى سۈكۈتكە چۆمگەن؛ ئوقۇتۇش بىناسى ۋە ئۇنىڭ ئالدىدىكى مەيدانغا ياتقۇزۇلغان، بىر چاغلاردا ئۆزىمىز قۇيغان ئالتە بۈرجەكلىك سىمونت تاختىلار بۇرۇنقى ئىسكەتىنى يوقاتقانىدى، ئوڭغۇل-دوڭغۇل يەرلەر بۇ مەرىپەت بۆشۈكىدىكى ئۇششاق تەڭسىزلىك، كۆڭۈلسىز ئوقۇتۇش ئىشلىرىنىڭ سمۋولىدەك تولىمۇ خاراپ، بىچارە كۆرۈنەتتى. قانچە بالىلار مۇشۇ دۆڭ-ئويمانغا پۇتلىشىپ يىقىلىپ چۈشكەندۇ، پۇتى قايرىلغاندۇ ياكى ۋەلىسپىتىنىڭ چاقى ئېتىلغاندۇ… ياتاق بىناسى يېڭىدىن سېلىنغان بولسىمۇ يەنىلا كونا كۆرۈنەتتى. بىز كونا بىنانىڭ ئەڭ ئاخىرقى مېھمانلىرى ئىدۇق. ھەر يېزىدىن كەلگەن خىلمۇ خىل بالىلار بىلەن ياتاقتا يېتىپ ئوقۇيتتىم، يېشىممۇ، جۇغۇممۇ، جۈرئىتىممۇ ھەممىدىن كىچىك ئىدى، ئەگەر ھەممىسى بىلەن بىر قېتىم ئۇرۇشۇپ چىقسام چوقۇم ھەممىسىدىن تاياق يەيتتىم. قامەتلىك، جۈرئەتلىك بالىلار بار ئىدى، نوچىلىق تالىشىپ مەكتەپ كەينىدە قەستەن مۇشتلىشاتتى، ئاشخانىدا بىر تۆشۈكنىڭ ئالدىدا قىستىلىپ تاماق تالىشىپمۇ سوقۇشاتتى، بىز يۇۋاشلار قىزلار قاتارىدا ئۇلارغا ھەۋەسلىنىپ تاماشا كۆرەتتۇق. ئەگەر ئۇلارنىڭ ئالدىدا تاماق ئېلىۋېلىپ ئاشخانا سەيناسىدا زوڭزىيىپ ئولتۇرۇپ ئاش ئىچىۋاتقان بولسا شۇ نوچىلار كۆرەلمەسلىك قىلىپ شەپكىمىزنى ئېلىۋېتىپ چېچىمىزدىكى كېپەكنى ئاشقا چۈشۈرىۋېتەتتى. ھەر يەكشەنبە كۈنى كەچتە قاپاق نوچىدىن بىرسى ھاراق ئىچىپ كېلىپ، ئۇخلاپ بولغان بالىلارنى بىر شاپىلاقتىن ئۇرۇپ چىقاتتى. خىلمۇ خىل ئويۇن، مۇسابىقىلەر تەرەققىي قىلدۇرۇشتا تالانتى بار، يېڭى ئىشلارنى ئويلاپ تېپىپ تۇرىدىغان يېزىلىقلار ياتاقتا يەل قويۇپ بېرىش مۇسابىقىسى ئۆتكۈزسە، تالادا يىراققا سىيىش مۇسابىقىلىرىنى ئۆتكۈزۈپ كۆڭۈل ئاچاتتى… قىش كۈنلىرى بويى 2 مېتىرغا يېتىدىغان تەنتەربىيە مۇئەللىمى غۇلام دارازا ياتاقلىرىمىزغا باستۇرۇپ كىرىپ تەنھەرىكەتكە چىقىمىغان گۇيلارنى تالاغا يالىڭاچ قوغلاپ چىقىراتتى، تالادا قار يېغىۋاتقان بولسىمۇ كارى يوق ئىدى، ئۇنىڭچە بولغاندا ئىنتىزام سوغۇقتىنمۇ قاتتىق بولۇشى كېرەك ئىدى، ئىرادە مۇشۇنداق تاۋلىناتتى.قىزىل ئارمىيە پەلسەپىسىنى ھورۇن ئوقۇغۇچىلارغا تېڭىش ئۇنىڭ ئۇزاقتىن بۇيان داۋاملاشتۇرۇپ كېلىۋاتقان ئوقۇتۇش ئۇسۇلى ئىدى. تەنھەرىكەتتىن كېيىن مەيداندا ئايلىنىپ يۈگۈرەيتتۇق، قاردا تېيىلىپ كەتمەيمىز دەپ گوپ-گوپ قىلىپ چىڭ سەكرەپ يۈگۈرەيتتۇق. قىزلار چىلىكىنى كۆتۈرۈپ چايغا ماڭاتتى.بىرسىگە بىر گىردە، بىر ياتاققا بىر چىلەك قارا چاي. تاڭ سۈزۈلمەستە ھورى چىقىپ تۇرغان چاينىڭ تۇمانلىرى ئىچىدە بىر-بىرىمىزگە تەقدىرداشلىق تۇيغۇسىدا قارىشىپ چاي ئىچەتتۇق، مۇئەللىملەرنىڭ غەيۋىتىنى قىلغاچ ئارقىدىن قىزلارنىڭ پارىڭىغا چۈشەتتۇق. ياتاق يېنىدا بۇلاق سۇلىرىنى ئۆزىگە قوشۇۋېلىپ قىش ياز ئۆكسىمەي ئاقىدىغان بىر چىرايلىق ئۆستەڭ بار ئىدى، ھەممە ياق ئاپئاق قارغا پۈركىنىپ ئېغىر جىمجىتلىققا چۆمسە بۇ ئۆستەڭ شوخلىنىپ، قىيغىتىپ ئېقىپ تۇراتتى، كۆپكۆك سۇلىرىدىن مەن رومانتىك تۇيغۇلارغا چۆمۈلۈپ شېئىر يازغان، نېمىشقا شۇ سۇلارچىلىكمۇ شوخ، ئەركىن بولالمايمەن دەپ ئاھ ئۇرغانىدىم. ئۇ چاغدا مۇھەببەتلىشىش يوشۇرۇن ئىدى، ھەممە ئىش ئاساسەن كۆڭۈلدىلا ئېلىپ بېرىلاتتى. يېزىلىق ئوغۇللار، يېزىلىق قىزلار يەنىلا ئۆز مەھەللىسىنىڭ ئەنئەنىسىنى قوغداپ، ئاشكارا يۈرۈشكە قارشى ئىدى. نامەھرەملىك تۇيغۇسى يەنىلا ھۆكۈمران ئىدى. كېيىن بۇزۇلدى، بەلكىم ھازىر تېخىمۇ بۇزۇلدى…
خىياللىرىم، ئەسلىمىلىرىم ئايلىنىپ كېلىپ يەنە مۇھەببەتتە توختىدى، بۇنىڭغا مەكتەپ ئىچىدە ئۇچراپ قالغان يەنە بىر قىز سەۋەب بولدى؛ تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىسىدەك، بىرەر مۇئەللىمنىڭ قىزىدەك قىلاتتى، سەبىيلىكى ئوماق چىرايىدىن چىقىپ تۇراتتى، مېنى كۆرۈپ قىزىققاندەك بىر قاراپ قويدىيۇ، قىزىققۇچىلىكى يوق چىرايىمدىن كۆزىنى ئەپقاچتى؛ شۇنداق قىلىپ بۇ قىزمۇ بالاغەتكە يەتكىنىمدىن باشلاپ ھاياتىمدا كۆزىنى مەندىن پەرۋاسىزلىق، قىزىقماسلىق، ھەتتا بىزارلىق بىلەن ئېلىپ قاچقان نۇرغۇن قىزلارنىڭ قاتارىغا قېتىلدى، شۇ چاغدا چىرايىمنىڭ، بەستىمنىڭ پەۋقۇلاددە كېلىشكەن بولۇشىنى، ھېچ بولمىسا بىرەر چولپانغا ئوخشىشىپ كەتكەن بولۇشۇمنى شۇنچىلىك ئارزۇ قىلدىم، ئارقىدىنلا بۇ خام خىيالدىن تېخىچە قۇتۇلالماي يۈرگىنىمگە، ھەۋەس تاماخورلۇقىدىن ئېزىلىپ غۇرۇرۇمنى توپا، ساماندەك ئۇچۇرتۇپ يۈرگىنىمگە ئېچىندىم. يېشىمنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ ئۆزەمنى تېخىمۇ ئەيبلەيدىغان، ئازابلايدىغان بولدۇم. كېيىن قايسىبىر ژۇرنالدىن: «ئۆزەڭگە ياخشى مۇئامىلە قىل» دېگەن ھېكمەتلىك گەپنى ياقتۇرۇپ قېلىپ خاتىرەمگە كۆچۈرۈۋالدىم، توۋا دەيمەن، شۇنچىلىك ئاددىي گەپقۇ بۇ، ئەمما مۇشۇنچىلىك ئاددىي گەپنى ساڭا باشقىلار دەپ بەرسە ئاندىن راست دەپ ئاڭلايسەن، ئۆزەڭنىڭ ئىچكى نىدالىرىڭغا، ئۆز ھېكمەتلىرىڭگە بولسا قۇلاق سالمايسەن…
بۇ ئوماققىمۇ كەينىدىن قارىدىم، ئۇ نەگە كېتىۋاتاندۇ؟ ئىشقىلىپ، بىر تەقدىر، بىر ئىستىقبال ئۇنى كۈتۈپ تۇرىدۇ، تولۇق ئوتتۇرىنى پۈتتۈرۈپ ئۈرۈمچىگە بارىدىغان قىزلارنىڭ قاتارىغا قېتىلىدۇ، ئاتا-ئانىسىدىن ئايرىلىپ مۇستەقىل ياشاشقا شۇنچىلىك قىزىقىدۇ، ئاتا-ئانىسىدىن كۆز يېشىنى تۆكۈپ خوشلاشقان بىلەن سەل ئۆتۈپلا يېشىنى سۈرتىۋېتىپ ئاپتوبۇستا خۇشال ئولتۇرىدۇ، بىللە ماڭغان دوستلىرى بىلەن ئازادە، ھەتتا قېلىن پاراڭلىشىدۇ، ماشىنا يولدا توختىغاندا يەرگە چۈشۈپ ئەركىن نەپەسلىنىدۇ، بىرەر ئاشخانىدا ئۆزى مۇستەقىل تاماق بۇيرۇتۇپ ھوزۇرلىنىپ يەيدۇ، شۇنىڭدىن كېيىن… ئەركىن ھاياتى باشلىنىدۇ.
ئۇ چاغدا مەكتەپ شۇنچە چوڭ، شۇنچە ھەيۋەت، چىرايلىق كۆرۈنەتتى، نەزەر دائىرەم شۇنچىلىك بولغاچقا شۇنداق كۆرۈنگەن بولسا كېرەك. چوڭ شەھەرلەرگە بېرىپ،كۆپنى كۆرۈپ كېلىپ ئەمدى قارىسا مەنزىرە پۈتۈنلەي باشقىچە ئىدى، گويا ھەممە نېمە ئادەمنى غەش قىلغۇدەك دەرىجىدە كەينىگە چېكىنىپ كەتكەنىدى. ئۆتمۈشتىكى گۈزەللىك، شۇ زامان، شۇ مۇھىت، شۇ كەيپىياتقا خاس ئوقۇغۇچىلىق ھاياتىم ئەمدى تەكرارلانمايدۇ، تۇنجى ياخشى كۆرگەن قىزنى ھازىر شۇ ۋاقىتتىكىدەك ياخشى كۆرگىلى بولمايدۇ، ئۇنىڭ شۇ ۋاقىتتىكى نازۇك، يۇمران قولىنى ھازىرقى قولۇم بىلەن تۇتقىلى بولمايدۇ.ئاھ، قىيالمايمەن، ئەمما ئامالىم يوق. بەلكىم ئالىي مەكتەپ ھاياتىممۇ ئاشۇنداق ھەۋەسلىك، ھەسرەتلىك ئارمان بىلەن ئاياغلىشىدۇ ۋە «ئاجايىپ» ئەسلىمە بولۇپ قالىدۇ…
9-يىللىق 4-سىنىپ ئالدىغا كېلىپ، كۆزۈم ئۆتمۈشتىكى ۋاقىتنىڭ فوكۇس نۇقتىسدا دوسكىدىكى چېكىتتەك قېتىپ قالدى، كەچلىك مۇزاكىرىگە ۋەلىسپىتلىق كېلىدىغان شەھەرلىك ئاقسا ئوغۇللارنىڭ، چىرايلىق ياسىنىدىغان شەھەرلىك قىزلارنىڭ شاد-خورام ۋاراڭ-چۇرۇڭلىرى، ۋەلىسپىت قوڭغۇراقلىرىنىڭ جىرىڭلاشلىرى 7 يىللىق تارىخنى شۇڭغۇپ ئۆتۈپ قۇلىقىمىغا قايتا ئاڭلانغاندەك بولدى…
— ۋۇي، غەنىجانغۇ بۇ… قاچانلاردا كېلىپ قالدىڭىز؟
يېنىمدىن ئايالچە ۋەلىسپىت مىنىپ خاسىيەت خانىم ئۆتۈپ كېتىۋاتاتتى، ۋەلىسپىتىدىن چۈشتى. مەنمۇ دەرھال ئېسىمنى يىغىپ خانىمغا سالام قىلدىم، مەن ھازىر قاراپ تۇرۇۋاتقان شۇ سىنىپتا بىزگە ئەدەبىيات دەرىسى بەرگەن، بىر قېتىم دەرسكە دىققەت قىلماي ئولتۇرسام يېنىمغا كېلىپ قولىدىكى كىتاب بىلەن يۈزۈمگە ئۇرغان، شۇ ۋاقىتتىكى ئەلەمنى ئەسلىتىپ تۇرغان خانىم شۇ تاپتا ئالدىمدا ھۆرمەت بىلەن سالام قىلىپ تۇراتتى.نۇرغۇن ئىشلارنى، نۇرغۇن دەرت-ئەلەملەرنى ئۇنتۇپ كەتكەنىدىم، ئەمما بىر چاغلار كېلىپ شۇ كۆڭۈلسىز ئىشلارنىڭ يىپ ئۇچى تېپىلىپ قالسا كونا غەللە-غەش ئۆتمۈشنىڭ لاي-لاتقىلىرىدىن تارتىپ چىقىلاتتى-دە ھازىرقىدەك يەنە ماڭا ئەلەم سالاتتى. خانىمغا تۈزۈك گەپمۇ قىلالمىدىم، ھېچ گەپ قولاشمىدى، چىراي ھالىتىممۇ گويا شۇ ۋاقىتتا ئۆرە تۇرغۇزۇپ قويۇلغاندەك، يۈزۈم شۇ چاغدا زەربە يېگەندەك جىم-جىم قېتىپ قالدى. «ئۆيلەرگە بېرىڭ» دەپ كېتىپ قالدى قېرىپ قالغان خانىم. «بولىدۇ» دېدىم. رەسمىيەتكە ئايلىنىپ قالغان گەپلەر بىزنى ئوڭايسىزلىقتىن ئوڭايلا قۇتۇلدۇردى.
مەكتەپتىن چىقىشىمغا يەنە ئۇچقۇن مۇئەللىمگە ئۇچراپ قالدىم. ئەينى چاغدا ئالىي مەكتەپنى پۈتتۈرۈپ كەلگەن بىر تۈركۈم ياش مۇئەللىم ۋە خانىملار كىيىنىش، يۈرۈش-تۇرۇشتا پۈتۈن ئوقۇغۇچىلارغا ئۈلگە ئىدى. ئاشۇ بەرنا يىگىت-قىزلار بىزگە كەلگۈسىدىكى ھالىتىمىزنى تەسەۋۋۇر قىلدۇراتتى، ئۇلارنىڭ دەرس ئۆتۈش ئالاھىدىلىكى، نۇتقى، دوسكىدىكى خېتى، چىراي ئالامىتى، ئىش-ھەرىكەتلىرى، كۈلكە-چاقچاقلىرى ھەر كۈنى دىققەت مەركىزىمىزدە ئىدى. شۇلارنىڭ ئىچىدە مېنى ئەڭ جەلپ قىلىدىغان خانىم مەن مەكتەپ پۈتتۈرمەستىلا توي قىلىپ كەتتى. ئەرلەر ئىچىدە ئۇچقۇن مۇئەللىممۇ مېنى ناھايىتى قايىل قىلاتتى، ئۇ ئادەتتە ھەر قانداق ھالىتىگە ناھايىتى دىققەت قىلاتتى، چاچلىرىنى كەينىگە تاراپ، بۇرۇتىنى چىرايلىق ياسىتىپ يۈرەتتى، پاكىز، سالاپەتلىك كىيىنەتتى، بىر چاغدا بىر ئاق كاستۇم كىيىپ كەلگىنىدە قىزلار ئۇنىڭغا بۆلەكچە دىققەت قىلغانىدى. خىزمىتىنى تولۇپ تاشقان قىزغىنلىق بىلەن ئىشلەيدىغان ئاشۇ بەرنا يىگىت-قىزلار دەم ئېلىش كۈنلىرىدە دائىم بىرگە توپ ئوينايتتى، باغچىلارغا بېرىپ كېلەتتى، ياتاقلىرىدا بەلكىم ئولتۇرۇشمۇ قىلىپ تۇرسا كېرەك، ئىشقىلىپ، شۇ مەزگىلدە جاھاننىڭ گۈزەللىكى شۇلارنىڭ ئەترپىدا ئايلىنىۋاتقاندەك ھېس قىلاتتىم. ھازىر كۆرگەن ئۇچقۇن مۇئەللىم 4 يىل ئىچىدە تېزلا قېرىپ كەتكەندەك بىلىندى، سالاملاشتىم، ئەھۋاللاشتىم، دەرت-ھەسرەتلىرىگە قۇلاق سالدىم. يىللاردىن بۇيان ۋىلايەت بويىچە ئوقۇتۇشتا ئالدىدا تۇرۇپ كەلگەن بۇ مەكتەپ بۇ يىل ئەڭ ئارقىدا چىقىپتۇ. ئالىي مەكتەپكە ئۆتۈش نىسبىتى تىك سىزىق بويلاپ تۆۋەنلەپتۇ، ئوقۇتقۇچىلارنىڭ مائاشى بوغۇلۇپ، تەتىلى قىسقىراپ، ئارام ئېلىش ئاساسەن تۈگەپتۇ.تۈگىمەس سىياسىي ئۆگىنىش بىلەن زېھنى ئۇپراپ، ئەقىللىرى گال پىچاقتەك داتلىشىپتۇ.
— سىلەر ئوقۇغان ۋاقىتتىكى كەيپىيات ھازىر يوق، بىزمۇ بوشاپ كەتتۇق… دۆلەت ئالىي مەكتەپ پۈتتۈرگەن بالىلارنى بىر تۇتاش تەقسىم قىلمايدىغان بولغاندىن كېيىن خەقلەر بالىلىرىنى ئوقۇتۇشتىن زېرىكتى، ئۈرۈمچىدە ئوقۇپ كېلىپ ئىشسىز يۈرگەن بالىلارغا قاراپ ھەممىسى ئۈمىدسىزلەندى، ئاتا-ئانىلىرىغا قاراپ بالىلىرى تېخىمۇ چۈشكۈنلەشتى.. بۇنداق ئەھۋالدا بىز مىڭ كۇچىسەكمۇ بىكاركەن..
ئۇچقۇن ئەپەندىنىڭ كۆزلىرىدىن ئۈمىد ئۇچقۇنلىرىنى ئەمەس، تىنىپ كەتكەن ھارغىنلىق ۋە چارىسىزلىكنى كۆرۈپ ھاڭۋېقىپ تۇرۇپ قالدىم، تەسەللى بېرەلىگۈدەك گەپمۇ تاپالمىدىم.
ـــ ئەخمەت قانداقراق، ئوبدان ئوقۇۋاتقانسىلەر؟
ــ ئىشقىلىپ بولىدۇ..
ئەخمەت قايتا ئوقۇپ ئوقۇشقا ئۆتكەن بالا ئىدى، بېيجىڭغا كېلىپلا بوشاڭلىقىغا قايتتى، تانسىغا بېرىلدى، بىر قىز بىلەن يۈرگەنمۇ بولدى، كېيىن ئۇ قىزغا چېقىلدىمۇ ياكى قىز ئۆزى خالاپ شۇنداق رەسۋالاشتىمۇ ئىشقىلىپ ئاخىرىدا ناھايىتى سەتلىشىپ ئايرىلدى، ئۇ قىز تەييارلىق سىنىپىنى تۈگىتىپ باشقا مەكتەپكە كەتكەندىن كېيىنمۇ خېلى ۋاقىتلارغىچە بىر-بىرىگە خەت يېزىپ سەت گەپلەر بىلەن ھۇجۇم قىلىشتى. ئەخمەت ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ قانداق قەبىھ، سەت تىللار بىلەن خەت يازغانلىقىنى دەپ بېرەتتى. ئۇ مەندىن بىر قارار كېيىن ئوقۇسىمۇ، ئۆزىنى ماڭا قارىغاندا ئىش كۆرگەن، يىگىتلىكتە ئېشىپ چۈشكەن ھېسابلايتتى. بۇنىڭدىنمۇ ئىچىم سىقىلاتتى. ئۆز ھالىم بىلەن ئاران-ئاران تۇرغاندا، مۇشۇنداق يېقىنلىرىممۇ ماڭا ھەر خىل بىئاراملىق، ئىچ پۇشۇقى، روھىي بېسىم ئېلىپ كېلىپ تۇراتتى.
— ياخشى ئوقۇڭلار،- دېدى ئۇچقۇن مۇئەللىم،- بىلىم دېگەن ھامان ئەسقاتىدۇ. بىزنىمۇ پات-پات ئەسلەپ تۇرۇڭلا…
— ئەسلەيمىز مۇئەللىم…
ئۆزۈمنى باشلانغۇچ مەكتەپنىڭ مەلۇم بىر سىنىپىدا مۇئەللىمىگە شېئىر ئوقۇپ بېرىۋاتقان بالىدەك ھېس قىلدىم. ئۇچقۇن مۇئەللىم مەيۈسقىنا كۈلۈپ قويۇپ يولىغا راۋان بولدى.
غۇلام دارازا كوچىنىڭ باشقا بىر تەرىپىدە غىل-پال ئۇچراپ قالدى، كەچقۇرۇن بولغاچقا ھالى تېخىمۇ خاراب كۆرۈنۈپ كەتتى، بېرىپ كۆرۈشەي دېدىم، ئەمما قۇرۇق سالام-سائەتتىن بۆلەك دېيىشكۈدەك گەپ يوق ئىدى، ئۇنى كۆرسەملا قارلىق توپ مەيدانى ئېسىمگە كېلىپ تىترەيتتىم، ئۇ مېنى ئاللىقاچان ئۇنتۇپ قالغان، نېمە قىلاي ئېسىگە سېلىپ… ئۇنىڭغا ئازادىلىك يارىتىشىم كېرەك، يولىغا ماڭسۇن. شۇنداقتىمۇ ئۇنىڭغا قىزىقىپ يىراقتىن قارىدىم: ھەر خىل بېسىم ئۇنىمۇ تېزدىن كاردىن چىقىرىپ قەددىنى پۈككەندەك، ئىككى مېتىر بويى بۇرۇنقىدىن 10 سانتا پاكارلاپ كەتكەندەك قىلاتتى.

2

دىلنۇرنى كۆرۈپ ئەخمەتنىڭ كۆزلىرى ئويناپ، قىلىق-قىياپەتلىرى ئۆزگەرگىلى تۇردى. چۈنكى بۇ كۈنى پۈتۈن ئىش دىلنۇرنى مەركەز قىلاتتى، دىلنۇر بىلەن كۆپرەك بىللە بولۇشتىن، ئۇنى ئوينىتىپ كېلىشتىن ماڭا نېمە خۇشاللىق كېلىدىغانلىقىنى بىلە-بىلمەستىن ئارىلىشىپ قالدىم، جاھاندا بىر قىزنى ئىككى تايىنى يوق ئوغۇلنىڭ ئوينىتىپ كېلىشىدىن ئارتۇق قاملاشمىغان، بىمەنە ئىش يوقلۇقىنى شۇ كۈنى چۈشەندىم. دىلنۇرغا بېيجىڭنى كۆرسىتىپ ئوينىتىپ كېلىش ئىشىنى ئەخمەت چىقارغان، مەنمۇ يۇرتداشلىق ۋە بۇ قىزغا ئەخمەتتىنمۇ يېقىنلىق يۈزىسىدىن قوشۇلغانىدىم، ئىشلار تەبىئىي داۋاملىشىدۇ، يۇرتداشلار بىللە خۇشال ئايلىنىپ كېلىمىز دەپ ئويلىغانىدىم، ئەمما مەكتەپتىن چىقىپ نەگە بېرىش ئىشىنى تالىشىشىتىن باشلاپ ئەخمەت بىلەن ئوسال كەيپىياتتا تىركەشتىم. ئۇ ھە دېسە دىلنۇر ئالدىدا ئۆزەمنى كۆرسىتىمەن دەپ چاپچىيتتى، بىلەرمەنلىك قىلىپ ئالدىمنى توسۇپ قوياتتى، پۇل چىقىرىدىغاندا قاشاڭلىق قىلاتتى. ئىككىمىز بىر يەرگە كېلەلمەي تالىشىپ قالغاندا دىلنۇر ئەكسىچە خۇشال بولۇپ «ۋاي بولدى قىلىڭلارچۇ…» دەيتتى. بىز شۇ كۈنى دىلنۇرنى تالاشتۇق، ئۆزىمىزنى كۆرسىتىپ رىقابەتلەشتۇق، سىڭلىمىزدەك بىر قىز ئالدىدا ئويۇن قويۇپ بەردۇق، ئاستىرىتتىن دىلنۇرنى خوش قىلدۇق، ئۇنى خوش قىلىپ ئۆزىمىز تېرىكىپ جىددىيلىشىپ ئىچىمىزنى سىقتۇق، بۇ كۈندىكى چۆگىلەش كېيىن ھەر قانداق ۋاقىتتا ئويلىسىمۇ، ئەسلىسىمۇ كىشىنى ئىنتايىن بىئارام قىلىدىغان، ھاياتىمىزنىڭ ئەڭ خۇنۇك، كۈلكىلىك، ئېچىنىشلىق بىر خاتىرىسى بولۇپ قالدى.
سالاپىتى يوق، ئالدىراڭغۇ، تېرىككەك، غىلتاڭ ئوغۇللار بىلەن بىر يۇرتلۇق ياكى دوست بولۇپ قالساڭ چاتاق، ھېلىمۇ ياخشى بۇنىڭ بىلەن بىر سىنىپ، بىر ياتاق بولۇپ قالمىغىنىم، قىزلارنى كۆرسە خۇدىنى يوقىتىپ، بىر دەمدىلا ئاينىپ كېتىدىغان شاتراق ئاغىنىلەر ئادەمنىڭ غەزىۋىنى قوزغايدۇ، بىر قىز ئۈچۈن دوستلۇقىنى ساتىدۇ، نەپسى ئۈچۈن بۇرادەرلىكتىن كېچىدۇ، مەقسىتىگە يېتىپ، ھەۋىسىگە قېنىۋالمىغىچە بولدى قىلمايدۇ، بۇ يولدا ھېچنېمىگە قارىمايدۇ، مۇھەببىتىگىمۇ، دوستىغىمۇ قېلىنلىق، نومۇسسىزلىق قىلىدۇ. شۇنداق قىلىپ ئاشۇ بىر كۈننى خۇشاللىق ئىچىدە ئەمەس، غىژىلداش، كوتۇلداش، مەنىسىز پاراڭ سېلىش، مەنىسىز ئايلىنىش، ھارغىنلىق، بىزارلىق ئىچىدە ئۆتكۈزدۈم، بىللە رەسىمگىمۇ چۈشمىدىم، دىلنۇر ئەخمەتنىڭ پاراڭلىرىنى ئاڭلاپ مەن بىلەنمۇ ئانچە كارى بولمىدى، ئۆزەم خىيال سۈرۈپ، ئۆزەم كۆڭلۈم تارتقان باشقا مەنزىرىلەرگە، چىرايلىق بىنالارغا، خەنزۇ قىزلارغا، قۇچاقلىشىپ تۇرغان ھاياسىزلارغا… قاراپ ماڭدىم. ئەخمەت بىر دەم ئاكتىپ بولمىسا، بىردەم گەپ قىلمىسا دىلنۇر مەن بىلەن بىللە بولۇپ كېتىدىغاندەك توختىماي پاراڭ سالاتتى، ئۇنى بىر ياققا يېتەكلەيتتى.
دىلنۇر ئەخمەت تولۇق ئوتتۇرىدا قايتا ئوقۇغاندا مۇھەببەتلەشكەن، ھازىر ئۈرۈمچىدە ئوقۇۋاتقان بىر قىز ھەققىدە پاراڭ سالدى، ئەخمەتكە ھېسداشلىق قىلغاندەك بىر گەپلەرنى دېدى. مەن بىلەتتىمكى، ئىمتىھاندىن ئۆتۈۋالغاندىن كېيىن ئۇ قىز ئەخمەتكە بىرەر يىل خەت يېزىپ ئاندىن خەت يازماس بولغانىدى، ئۈرۈمچىدە ئاللىقاچان باشقا بىرسى بىلەن يۈرۈۋېلىپ، ئەخمەتنى تاشلىۋەتكەنىدى؛ ئەخمەت بۇنى ئېتىراپ قىلماي مەن ئۇنى تاشلىۋەتتىم، خېتىنى بېرىۋەتتىم دەپ يۈرەتتى. دىلنۇر ئەخمەتكە تەسەللىي بەردى، ئەخمەت ئۇنىڭ ۋاپاسىزلىقىدىن بىر ھازا قاقشاپ ئاخىرىدا: «ۋاي، جاھاندا قىز بالا دېگەن ساماندەك، ئۇنىڭدىنمۇ چىرايلىق، ئېسىل قىزلارنى تاپىمىز بىز… » دەپ پو ئاتتى، دىلنۇرغا ھىجىيىپ قاراپ قويدى، دىلنۇرغا دىققەت قىلمىدىم، بەلكىم ئۇمۇ ئىچىدە بىر نېمىلەرنى ئويلاپ، دەڭسەپ بولدى. بۇ قىزنىڭ خىيالى بىر يەردە ئەمەستەكلا قىلاتتى، بىر يەرگە قاراۋېتىپ كۆزى توختاپ قالاتتى. يول ماڭسا چوڭ چامدايتتى، ئىنچكە بېلىگە چۈشكەن چاچلىرى بەللىرى بىلەن تەڭ تولغىناتتى، ئەخمەت ئۇنىڭ يېنىدا رودىپايدەك چاپلىشىپ، ھەر ئىشتا قىزغا ماسلىشىپ، ئۇنىڭ كۆڭلىنى ئېلىشقا تىرىشىپ كېتىۋاتاتتى. سەت تۇرمىسۇن دېمىسەم ئاللىبۇرۇن ئۇلاردىن ئايرىلىپ باشقا ياققا كەتكەن بولاتتىم، چىداپ ئەگەشتىم.
ئاپتوبۇسقا چىققاندا دىلنۇر تۇتقۇچنىڭ تىيىكىنى قۇچاقلاپ تۇرغانىدى، ئەخمەت بۇنى ئۇ قىزنىڭ مۇھەببەتكە، بىر ئوغۇلنىڭ تېنىگە مۇھتاجلىقى دەپ چۈشەندى بولغاي كۈلۈپ زاڭلىق قىلدى. ئىت-ئېشەكنىڭ كۆزىگە ھەممە نېمە كۈلرەڭ كۆرۈنىمىش، شەھۋەتكە تولغان كۆزگە «سېرىق»تىن باشقا نېمە كۆرۈنسۈن؟! مەكتەپكە ئاز قالغاندا دىلنۇر ماڭا قاراپ توساتتىن:
— ساھىبجامال بىلەن خەت يېزىشىپ تۇرۋاتامسىز؟-دەپ سورىدى.
ھەيران قالدىم، ئۇ مېنىڭمۇ كونا مۇھەببەت ئىشلىرىمدىن خەۋەردار ئىكەن. مۇشۇ باھانىدا ئۇ ئەڭ ئاخىرىدا بولسىمۇ مېنى ئېسىگە ئالغانىدى، مېنىڭمۇ يالغۇز، بىچارە ئەمەسلىكىم، مۇھەببەتلىشىشكە قادىر ئىكەنلىكىم، جۈرئىتىم ۋە غەيرىتىم ۋىسال قۇچالمىغان تۇنجى مۇھەببىتىمنىڭ ئىسمى چىقىرىلغاندا ئاشكارىلانغاندەك بولدى. ئەخمەت ئەمدى بىر كۆڭۈللۈك كەيپىياتقا كىرگەندەك خۇشال كاپشىدى:
ــ ھە دېگىنە، ھېلىمۇ خەت يېزىۋاتامسەن؟ شۇ قىزنى دەپ سىنىپىڭدىكى قىزلارنىمۇ قولدىن بېرىپ قويدۇڭ، قولىنىڭ ئۇچىنى تۇتالمىغان ئۇ مۇھەببىتىڭنى ئەمدى ئۇنتۇپ كەتسەڭمۇ بولىدۇ…
ــ ئۇنداق ئەمەستۇ؟ غېنىجان ئۇنداق جىم يۈرۈيدىغان بالا ئەمەستەك… – دىلنۇر توغرا دەۋاتاتتى، مەن جىم يۈرۈيدىغان بالا ئەمەس ئىدىم، ئەمما ھەممە ئىش، جىمى ئۆزگىرىش خىيالىمدىلا تاماملىنىپ تۈگەيتتى، ئىچىمدىن سىرتقا چىقمايتتى، جۈرئەت ۋە ھەرىكەت ماڭا تولىمۇ يات ئىدى. ھەرىكەت قىلدىم دېيىشكە توغرا كەلسە قولۇمدىن كېلىدىغان پەقەت بىرلا ئىش بار ئدى: پىنھاندا شۇ ساھىبجامالغا يالقۇنلۇق خەتلەرنى يازاتتىم.
ــ ھازىرمۇ خەت يېزىپ تۇرۇۋاتىمەن…-دېدىم.
ــ خېتىڭىز بەك تەسىرلىك جۇمۇ، ساھىبجامالنىڭ ياتىقىغا بارغاندا خېتىڭىزنى كۆرگەنىدىم…مەنلا ئەمەس باشقا قىزلارمۇ كۆرۈپ گېپىڭىزنى قىلىشقان…
يەنە ھەيران قالدىم، ساھىبجامال بىلەن بىر توپ قىزلارنىڭ ئۇ خەتنى كۈلۈشمەك قىلىپ ئوقۇۋاتقان ھالىتى تەسەۋۋۇرۇمدىن كەچتى، قەلبىمدىكى پەقەت شۇ قىزغىلا تەئەللۇق ئوتلۇق ھېسسىياتىمنى ئۇ ئۆزىنى كۆرسىتىشنىڭ بىر ۋاسىتىسى قىلىۋالغاندى؛ ئەڭ يامىنى، ئۇنىڭ باشچىلىقىدا باشقا قىزلارمۇ مېنىڭ پاك ھېسسىياتىمنى مەسخىرە قىلغان بولۇشى مۇمكىن ئىدى.
— ئۇ نېمىشقا مېنىڭ خېتىمنى سىلەرگە كۆرسىتىپ يۈرۈيدۇ؟- دېدىم، تىترەپ كېتىۋاتاتتىم، بۇ گەپتىن كېيىىن مەن ئەمدى ئۆزەمنىڭ مۇھەببەتكە قادىر بولالايدىغان، ئۆزەم ئەڭ جۈرئەت قىللايدىغان بۇ ئىشىمدىنمۇ قول ئۈزەتتىم.
— ئۇ بىرسى بىلەن يۈرگىلى خېلى ئۇزاق بولدى، بىزنىڭ ئىشىمىز ئەمەلگە ئاشمايدۇ دەپ سىزگە جاۋاب يېزىپتىكەنغۇ… يەنە خەت يېزىپ يۈرۈپسىز. شۇنىڭ بىلەن ئۇ خېتىڭىزنى … لېكىن، ھېچكىم سىزنى مازاق قىلمىدى، تەسىرلىنىپ ياخشى گېپىڭىزنى قىلىشتى..
ئۈچىنچى قېتىم ھەيران قالدىم، گالۋاڭلار چاققانلارنىڭ ئىشلىرىغا دائىم ھەيران قېلىپ يۈرسە كېرەك. ساھىبجامال گەرچە تەلىۋىمنى رەت قىلغان بولسىمۇ خېتىدە بىرسى بىلەن يۈرگەننىڭ گېپىنى قىلمىغانىدى، بىز پەقەت ساۋاقداش، دوست بولۇپ ئۆتەيلى دېگەندەك تەمسىز گەپلەرنى يوغان، مايماق قىلىپ يېزىپ ئىككى بەتنى ئاران توشقۇزۇپ ماڭا سالاتتى. مەن بىچارە كېچىلەپ ئولتۇرۇپ ئەڭ سەمىمىي، ئەڭ ئوتلۇق، سېغىنىشلىق خەتلەرنى يېزىپ ئۇنىڭغا يوللايتتىم، ھەر بىر خېتىم 10 نەچچە بەت كېلىدىغان لېرىك نەسىرگىلا ئوخشايتتى. دېمەك، بۇ خەتلەرنى ساھىبجامال پەقەت كۆرۈشكىلا بولىدىغان، ئىشلەتكىلى بولمايدىغان زىننەت بويۇملىرىدەك ساقلاپ قويۇپ باشقا قىزلارغا كۆرسىتىپ يۈرگەنىدى.
ئىچىم بارغانچە ئاچچىق بولۇپ كەتتى، جاھاندا ھېسسىياتىنى، زېھنىنى مەندەك ئىسراپ قىلغان ساددا، گول ئادەممۇ بارمىدۇ، ئاشۇ خەتلەرنى كۆيدۈرۈپ گۇلخان قىلىپ، كۈلىنى سىياھ قىلىپ ئۆزەمگە مەرسىيە يازساممۇ ئازلىق قىلاتتى.
ئەخمەت مېنىڭ تۇتۇلۇپ كەتكەن چىرايىمغا قاراپ قىن-قىنىغا سىغماي كەتتى، لېكىن پەقەت چاندۇرمىدى، «بۇنچىلىك قىلىپ كەتمە»دەپ دولامنى پەپىلەپ تەسەللىي بەردى. ئۇ مۇشۇ ئالاھىدىلىكى بىلەن ئوقۇش پۈتتۈرسىمۇ جەمئىيەتكە ئاجايىپ ماسلىشىپ جېنىنى گۈلدەك باقالايتتى.
— سىز ئۇقماي يۈرۈپسىز-دە، ساھىبجامال يامان قىز…
(ئۇنىڭ يامانلىقىنى بىلەتتىم، لېكىن بۇنداق يامانلىقىنى ئويلىماپتىكەنمەن)
— كۆڭلۈڭىزنى يېرىم قىلىپ قويدۇم…
(كۆڭلۈم بۇرۇنلا يېرىم ئىدى، ئەمدى ئازابقا ئايلاندى، سۆيۈشمەي تۇرۇپلا ئالداندىم)
ـــ بىر قىزنى خەت بىلەنلا كەلتۈرۈۋېلىش مۇمكىن ئەمەس…ـ دېدى ئەخمەت،- ئۇنىڭغا پۇل خەجلىشىڭ كېرەك، پوچتىدىن سوۋغا، گۇل ئەۋەتىشىڭ كېرەك. قۇرۇق گەپكە مۈشۈك ئاپتاپقا چىقمايدۇ..
(بىر قىزنىڭ قەلبىگە تەبىئىيلا كىرمەي، مۇھەببىتىگە ئېرىشمەي تۇرۇپ پۇل خەجلەش ئىسراپچىلىق ئەمەسمۇ؟ جاھاننىڭ ئىشلىرى مۇشۇنداق ئاستىن-ئۈستۈن بولۇپ كەتسە بولامدۇ؟…)
ئۇلار يېنىمدا سۆزلەۋاتىدۇ، مەن ئويلاۋاتىمەن، خىيالىم شۇ قەدەر ئېغىر ۋە دەھشەتلىك… مەن ساھىبجامالغا ئەمدى خەت يازماسلىق قارارىغا كەلدىم، خەت يازمىسام سېغىنىپ قالارمۇ؟ ئۇنىڭ سېغىنىپ قېلىشىنى تىلەش ۋە شۇنداق ئويلاشمۇ ماڭا بىر خىل تەسەللىي بولۇپ تۇيۇلماقتا ئىدى.. ۋاي بىچارە، بولدى قىل. مۇھەببەتنىڭ قۇيرۇقىنى ئۈز. قىزنىڭ قولىنىڭ ئۇچىنى تۇتالمىغان، چىرايىغا قاراپ تۇرۇپ گەپ قىلالمىغان ئوغۇل بالا يەنە مۇھەببەت ھەققىدە نېمە دېيەلىسۇن؟ مۇھەببىتى رەت قىلىنغان، خەتلىرى ئاشكارىلانغان تۇرۇپ يەنە پىنھان قەلبىگە مۇھەببەت دېگەن نەرسىنى قانداق سىغدۇرالىسۇن؟ تۇنجى مۇھەببىتىدىلا زەربە يەپ قىزلارنى قايتا چۈشىنىشكە، مۇھەببەت دېگەن بۇ نەرسە ئۈستىدە ئىزدىنىشكە تىرىشقانلىرىنىڭ نەتىجىسى خىيال… خىيال، خام خىيال… ھاماقەتلىك، ساختا خۇشاللىق ۋە ھاياجاندىن باشقا نېمە بولدى؟ ئەڭ ئاددىيسى، دىلنۇر دېگەن مۇشۇ قىزغا ئانچە-مۇنچە قىزىقىپ ئەگىشىپ يۈرگەننىڭ پايدىسى نېمە بولدى؟ كېلەي دېگەن ئامەتنىڭ كەينىدە بىر قارا سايە ھامان مەۋجۇت، جەلپكار قىزنىڭ ئارقىسىدا ھەسەلگە قونۇشقا تەييار چىۋىنلەردەك ئوغۇللار شۇنچە كۆپ، «بىزنى بىچارە قىلدى مۇھەببەت» دېگەندەك ناخشىلار ئوغۇللار ياتىقىدا زېرىكمەي ياڭرايدۇ، ئابدۇللا بىچارە مۇھەببەتنى كۈيلەپ ھارمايدۇ، ۋىسال ھەققىدە ماختىنىدىغان ئادەم ئاز، ھەممىسى ھىجران، ۋاپاسىزلىق، ئازاب ھەققىدە قاقشايدۇ… ھەۋەس-مۇھەببەتتىنلا ھۇزۇر ئىزدەپ يۈرۈپ ئىلىم شادلىقىدىن يىراقلىشىپ كەتتىم، كىتابقا، دوسكىغا، مۇئەللىمگە قارىساممۇ كاللامنىڭ بىر يېرىدە مۇھەببەت سەۋداسى تىكىلىپ تۇرىدۇ.
يەنە بىر قېتىم ئۆزەمنى شۇنچە قەدىرسىز، چارىسىز ھېس قىلدىم، تەكرار ئازاب دىۋەيلەپ كەلدى، قەلبىمدە تېخى سۇغىرىلمىغان قاقاس بىر بوشلۇق بار ئىدى. دىلنۇر بېيجىڭغا كەلسە مۇھەببىتىم قىلىۋالىمەن دەپ ئېنىق ئىرادە تىكلىگەن ئەمەسمەن، ئەمما بۈگۈن ئۇنى ئەخمەتتىن قىزغاندىم، يۇرتلۇق قىزلار كۆپرەك ئوقۇشقا كەلگەن بولسا بەلكىم بۇنداق بولماس ئىدى، ئاتا-ئانىلىرى ئىشرەت بەزمىسى قايناپ تۇرغان ئۈرۈمچىگە قىزلىرىنى ماڭدۇرۇشقا شۇنچە ئالدىرايدۇيۇ، ئوقۇشىنى خاتىرجەم ئوقۇيدىغان بېيجىڭغا ئەۋەتىشمەيدۇ، ئازراق پۇلدىن قورقىدۇ. ئەگەر دىلنۇرنىڭ ئاتا-ئانىسىغا مەن تەربىيە ئىشلىمىگەن بولسام ئۇنىڭ جاھىللىق بىلەن بۇ يەرگە كېلىشىمۇ ئاسان ئەمەس ئىدى. ئەسلى ئېڭىمدا مەن ئۇنى مۇھەببىتىم قىلىۋالىمەن دەپ قەلبىمگە پۈككەن بولسام كېرەك، بۇ خىيال تېخى ئىرادىگە ئايلانماي تۇرۇپ ئەخمەتنىڭ كاشىلىسىغا يولۇقتى؛ ھەۋىسى ئېشىپ-تېشىپ تۇرغان قىزلارنى پايلاپ، ئۇنىڭ بىلەن يۈرۈپ، ئاخىرقى مەقسىتىگە يەتمىگىچە بولدى قىلمايدىغان ئەخمەت بۈگۈن دىلنۇرنىڭ كۆڭلىنى ھەقىقەتەن ئۇتالىدىمۇ؟ بۇنىڭغا بىر نېمە دېگىلى بولمايتتى، ئەمما خوشلىشىدىغاندا دىلنۇر ماڭا باققاندا ئۇنىڭغا كۆپرەك قارىدى ۋە كۆپ گەپ قىلدى. دىلنۇرنى بېكەتتە مەكتىپىگە ئۇزىتىپ قويۇپ يېنىك تىندىم، ئەخمەت دىلنۇر كۆزدىن غايىپ بولغاندىن كېيىن ئەسلىدىكى تۈزۈك ھالىتىگە قايتتى. ئۇنىڭغا پەقەت گەپ قىلغۇم كەلمىدى، ئۇ ھېچنېمىدىن غېمى يوق، يەرگە چىرت-چىرت تۈكۈرۈپ قويۇپ ئەزۋەيلەشكە چۈشتى:
— قارا بۇ دىلنۇرنى، ئۇستىخانلىرى چىرايلىق چوڭ بوپتۇ، كاساپەت چىرايىغۇ ئانچە ئەمەس، بەدىنى دېگىنە… بۇرۇن قىز بالا دېگەننىڭ چىرايىغا قارايتتۇق، ھازىر بەدىنىگە، پىگورىغا قارايدىغان بولدۇق. قارا ئاۋۇ قىزغا، تەييارلىققا يېڭى كەلدى، كۇچالىق قىزكەن، تانسىخانىدا كۆزۈم چۈشۈپ تونۇشۇپ قالغان. ئاشخانىدا قارىماي ماڭىدۇ تېخى… بىر كۈنى گەپ قىلىپ تويغۇزۇپ قويىمەن. قارا ئاۋۇ زاڭزۇ قىزغا، قارىساڭ قاش-كۆزىنىڭ تايىنى يوق، ئەمما بەدىنى تەكشى، ئۇنىڭدەك ساغرىسى چىرايلىق قىزنى بۇ مەكتەپتە كۆرمىدىم، تېرىسى سەل قارامتۇل… ھازىر مۇشۇنداق رەڭ مودا، قىزلارنى ھەۋىسى كۈچلۈك كۆرسىتىدۇ.. زاڭزۇ قىزلار ھاراقنى قاتتىق كۆتۈرۈپ قويىمىش… سەن نېمانداق جىمىپ كېتىسەن؟! دىلنۇرغا كۆيۈپ قالمىغانسەن؟ ماڭا كۈندەشلىك قىلىۋاتمايدىغانسەن؟ ئەسلى ئايرىم ئويناتساق بوپتىكەن… دىلنۇر كىمنى تاللىسا ئۆزىنىڭ ئەركىنلىكى.. بىز پەقەت يۇرتداشلىقىمىزنى يەتكۈزدۈق. ئەگەر ئۇنىڭغا كۆڭلۈڭ بولسا ئۇنى كەلتۈرۈش سېنىڭمۇ ئەركىنلىكىڭ… مەن ئىشقىلىپ ئۇنى توغرىلاپ بولدۇم. يۇرتلۇق قىز تۇتىيا بولۇپ كەتتى، يەنە كېلىپ بۇنداق قاملاشقان قىزنى تاپماق تەس دېگىنە… بىر مەكتەپ بولمىغاندىكىن بۇ يەردىمۇ ئۆزەم خالىغان قىزلار بىلەن كۆڭۈللۈك ئۆتكىلى بولىدۇ… ھەپتە ئاخىرىدا بولۇشۇپ كېتىدىغان گەپ… ھەي سەنمۇ، تۇنجى مۇھەببىتىم دەپ كەچكىچە ئېسىلىپ يۈرمەي باشقا بىرىنى تاپ، دىلنۇرنى كەلتۈرسەڭمۇ پىكرىم يوق. بۇنداق ئىچىڭگە تىنىپ ئۆتۈۋەرسەڭ تۈگىشىپ كېتىسەن… كىتابتىن ھېچنېمە چىقمايدۇ، ئەمەلىيەتنى كۆرۈپ ئۆگەنمىسەڭ بىكار…
ــ يامان تولا گەپ قىلدىكەنسەن ئەخمەت،- دېدىم ئاخىر چىدىماي،- سېنىڭ ئاغزىڭدىن شۇ قىز كەلتۈرۈش، قىز ئويناشتىن باشقا گەپ چىقمامدۇ؟
— چىقمايدۇ، قانداق قىلىسەن، سەنمۇ شۇلارنى كۆڭلۈڭدە ئويلايسەن، لېكىن دېمەيسەن… ئىچىڭگە تىنىپ بوغۇلۇپ ياشايسەن… ئوغۇل بالا دېگەن جىگەرلىك، قارامراق بولۇشى كېرەك. قىزلار شۇنىڭغا ئامراق.
— ماڭا سەن ئىش ئۆگەتمە… ھەممە ئادەم ساڭا ئوخشىمايدۇ.
— مەن ساڭا ياخشى بولسۇن دەۋاتىمەن ئاداش، تانسىخانىغا كىرىشنى ساڭا مەن ئۆگەتتىم، ئوبدان كۆنۈپ قالدىڭ، ھەۋىسىڭىنى يېرىم-ياتا بولسىمۇ قاندۇرۇپ يۈرۈشنى ئۆگەندىڭ. قىز كەلتۈرۈش ئۇسۇلىنىمۇ ساڭا دەپ بەردىم، لېكىن سەن تەۋرىمىدىڭ. بۈگۈنمۇ دىلنۇرغا مەھكەم چاپلاشتىم، سېنى كۆرسۈن دېدىم… ئەمدى قالغىنىنىمۇ ساڭا كۆرسىتىپ قويسام بولامتى. ئەگەر كۆرۈپ ئۆگەنگىڭ بولسا بىر ئايدىن كېيىن، بەلكىم ئۇنىڭغىمۇ قالمايدۇ، دىلنۇر بىلەن قانداق قىلىدىغىنىمنى كۆرىسەن، ساڭا چوقۇم كۆرسىتىپ قويىمەن، ئىچىڭنى قايناتمىسام ھېساب ئەمەس، بولمىسا سەن ئۆزلۈكىڭدىن بىرەر قىزغا چاچرىمايسەن… سادىغاڭ كېتەي ھەي ، بۇنداق ئۆتۈۋەرمە. بۇ يەرگە كېلىشتە مەن سەندىن ئىلھام ئالغان، ئەمدى بۇ ئىشلاردا سەن مەندىن ئۆگىنىشىڭ كېرەك. مەنمۇ سېنى خۇشال يۈرسىكەن دەيمەن، بايا دىلنۇردىن ھېلىقى گەپنى ئاڭلاپ ھەقىقەتەن ئاچچىقىم كەلدى، ساڭا ئىچىم ئاغرىدى… قىز بالا دېگەن ئاشۇنداق دۆت، داۋخور نېمە، سەن قانچە سەمىمىي، يۇۋاش بولساڭ سېنى ئەخمەق قىلىدۇ، كۆزىگە ئىلمايدۇ، ھېسسىياتىڭ بىلەن ئوينىشىدۇ، خېتىڭنى خەققە كۆرسىتىدۇ. ئەگەر سەن سەل يامانراق، قارامراق بولغان بولساڭ، ئەينى ۋاقىتتىلا ئۇنى سۆيۈپ مىجىغىنى چىقىرىۋەتكەن بولساڭ سېنى ھەرگىز ئۇنتۇپ قالمىغان بولاتتى. سەن ئۇنىڭ قولىنىڭ ئۇچىنىمۇ تۇتمىغان تۇرساڭ، سېنىڭ نېمەڭنى ئەسلەيدۇ؟ قىزلارنى ۋاپادار قىلىش ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ئېسىدىن چىقمىغۇدەك ئەسلىمە قالدۇرۇش كېرەك، بولسا ئىپپەت-نومۇسىدىنمۇ ئايرىۋېتىش كېرەك، ئاندىن ساڭا مۇتلەق بېقىنىدۇ، توي قىلغىچە سېنى ئۇنتۇماي ساقلايدۇ… ئەڭ ئاقىدىغان چارە مۇشۇ…
مەن ئۇنىڭ گەپلىرىنى بېرىلىپ ئاڭلىدىم، كۆڭلۈمنىڭ بىر يەرلىرىنى قايىللىق بېسىپ كەتتى. نەپسىم ھۆكۈرەپ: سەنمۇ بىر ئەر ئەمەسمۇ؟ سېنىڭ ئەخمەتتىن نەرىڭ كەم؟ ياكى قانداقتۇر بىر يېرىڭ ئىشلىمەمدۇ؟ قايسى ئەزايىڭ ئىشلىمەيدۇ، كاللاڭمۇ، يۈرىكىڭمۇ، بۆرىكىڭمۇ؟ دەپ چاتاق سالدى.
— ياخشى كۆڭلۈڭگە رەھمەت، مەن مۇشۇنداق ياشاپ كۆنۈپ قاپتىمەن…
— ئۆزگەرتىشىڭ كېرەك، بىلىسەنغۇ، مانا مەن تولۇق ئوتتۇرىغا كەلگەندە سەھرالىق تارتىنچاق بىر تاز ئىدىم، ئەمدى راۋرۇس ياشايدىغان ئەر بولدۇم. ئەينى چاغدا سەھرادا مېدە قوغلاپ يۈرۈيدىغان، دەريا بويىدا ئىشەك قۇيرۇقىنى قايرىيدىغان شوخ، قارام بالىلار ئىدۇق، ھازىر شۇ ھالىتىمنى سېغىنىپ ئەسلەيمەن ھەم پەخىرلىنىمەن. ئادەم ئەسلىدە ئاشۇنداق تەبىئىي ياشىشى كېرەككەن،ھېسسىيات ئىشىدا ھېچنېمىدىن قورقماسلىقىمىز كېرەككەن.
— ياۋايىلىق، قاراملىق ھازىر ئاقمايدۇ،- دېدىم كۆپۈپ ھەم ئۆڭۈپ سۆزلەپ،- بىزنىڭ ئېشەكتىن پەرقىمىز نېمە؟ مەدەنىيەت، بىلىم. ئەگەر سەن دېگەندەك ياشىسا بۇ يەردە ئوقۇماي سەھراغا بېرىپ ئېشەك باقساق بولىدۇ..
— ئېشەك بېقىشقىمۇ ھۈنەر كېرەك بالاڭزا، سەن قېنى تۆت يىل ئوقۇپ كاللاڭ قانچىلىك تەرەققىي قىلىپ كەتتى؟ نېمە نەتىجىگە ئېرىشتىڭ؟ يا ئۇنى قىلالمىدىڭ، يا بىرەر قىزنى كەلتۈرۈپ ياشلىقىڭنىڭ پەيزىنى سۈرمىدىڭ. كېلەر يىلى پۈتتۈرۈپ كەتسەڭ بۇ مەكتەپتە ئەسلىگۈدەك ھېچنېمەڭ قالمايدۇ، قوپقۇرۇق ئايرىلىسەن، جەمئىيەتكە چىقساڭ كىتابىي گەپلىرىڭ ئەسقاتمايدۇ، خەق سېنى مازاق قىلىدۇ.. مەن شۇنىڭدىن ئەنسىرەيمەن… سەن جەمئىيەتكە ماسلىشىپ ياشاشنىمۇ تېخى بىلمەيسەن..
— ۋاي سەن بەك بىلىسەن، قىز كەلتۈرۈپ جەمئىيەتكە بەك ماسلىشىپ كەتتىڭ، قىز كەلتۈرۈش ئۇنچىلىك چوڭ ئىش ئەمەس، پەخىرلىنىپ كېتىدىغان ئىشمۇ ئەمەس…
— پەخىرلىنىمىز، ھېچ بولمىسا سېنىڭ ئالدىڭدا پەخرلىنىمىز. مۇشۇ ئاددىي ئىشنىمۇ مۇرەككەپ ئويلاپ قاملاشتۇرالمىغاندىكىن، ئالدىڭدا ماختىنىمىز. قېنى، يامان بولساڭ مەكتەپ پۈتتۈرۈپ كەتكىچە بىرەر قىزنى كەلتۈرۈپ باققىنا، پاك ئوغۇللۇق نومۇسىڭنى بىر ئاقلىغىنا، ئاندىن ساڭا قايىل بولاي، ئەر دەپ ساڭا ھۆرمەت بىلەن تازىم قىلاي…
ــ ماڭا ئارىلاشما، سەن ماڭا كۆزەتچى بولمىساڭمۇ بولىدۇ، ئۆز ئىشىمنى ئۆزەم تېپىپ قىلالايمەن. گەپ قىلمىسام نېمە سۆزلەيسەن. مەن سەن ئۈچۈن ياشامدىمەن؟ ساڭا ھەممە ئىشىمنى كۆرىسىتىشىم كېرەكما؟… نېمە دەيدىكىن دەيمەن….- دېگىنىمچە ياتىمغا كىرىپ كەتتىم، ئىشىكنى ئەلەم بىلەن ياپتىم. كارىۋىتىمغا ئۆزەمنى تاشلاپ دەرت-ئەلەمگە بوغۇلۇپ ئاچچىق خىيال سۈرۈپ ياتتىم. قىرائەتخانىدىن ئۆگەنگەنلىرىم، كاللامنىڭ بىر يېرىدا ساقلىنىپ قالغان ھېكمەتلىك گەپلەر، ھاياتقا بولغان ۋاز كېچىلمەس مۇھەببەت، مەن ھامان بىر كۈنى ئېرىشىپ قېلىشىم تامامەن مۇمكىن بولغان سۆيگۈ، شىرىن مۇناسىۋەت… ماڭا يەنىلا ئۈمىد بېغىشلاپ تۇراتتى. مۇھەببەت ھەققىدىكى بىلىم، نەزەر دائىرەم… مېنى باشقا ياقتىن ئۆزىنىڭ ئىللىق قۇچىقىغا تارتىپ تۇراتتى.
ئۆتۈپ كەتكەن ۋاقىت بارا-بارا غۇۋالىشىپ، زۇلمەتكە ئايلىنىپ كەتتى، چاقناپ كۆز قاماشتۇرغىدەك، ھاياجاندا يۈرەكنى ئۆرتىگۈدەك، خاتىرىدىن ئۆچمىگۈدەك ئەسلىمە قالمىدى، بۇنداق كۈنلىرىم بەك تولا، چۈنكى مەن ئىزچىل مۇھەببەتسىز ياشاۋاتتىم، ئۇنداق دېسەممۇ بولمايتتى، قەلبىمدە مۇھەببەت لىق تولۇپ تۇراتتى، مەكتەپتە يولدا ئۇچراپ قالسا يۈرىكىمنى ئورنىدىن قوزغايدىغان 13 قىز بار ئىدى، ئۇلارنى يوشۇرۇن ياخشى كۆرۈپ يۈرەتتىم، ئەمما بىرەرسىگە گەپ قىلىشقا كەسكىن نىيەت قىلالمايتتىم. پۇلۇم جىق بولغان بولسا جۈرئىتىم بەلكىم شۇنىڭغا بېقىپ چوڭراق بولاتتى، لېكىن پۇلۇم ئېشىپ-تېشىپ تۇرغان تەقدىردىمۇ بىر قىزنى قانداق ئەيۋەشكە كەلتۈرۈشنى نەزەرىيە جەھەتتىن بىلگەن بىلەن ئەمەلىيەتتە سىناپ بېقىشنى تەس كۆرەتتىم. ئۆيدىن پۇل كەلسە ئۇنى بىرەر قىزغا خەجلەش پىلانىنى ئەسلا سوقالمايتتىم، پىخسىقلىقىمدىن ئەمەس، خەجلىگەنگە چۇشلۇق بىر ئىشنى قاملاشتۇرۇپ قىلالماسلىقىمدىن ئەنسىرەيتتىم، ئىشقىلىپ ئىچكى-تاشقى ئىمكانىم تولىمۇ چەكلىك ئىدى. ئارىدىن نەچچە ئاي ئۆتتى، ئەخمەت دىلنۇرغا قانداق يېقنلاشتى، ئۇنى ئىزدەپ باردىمۇ، تاماققا، سەيلىگە چىللىدىمۇ، بېلىدىن تۇتالىدىمۇ، سۆيەلىدىمۇ… بۇ ماڭا قاراڭغۇ، قانداق بولدى بىر كۈنى كۆرۈشۈپ قالدۇق، ئۇ ئىچىدىكى دەپ تاشلىدى:
— دىلنۇر دېگەن نېمە بىرسى بىلەن يۈرۈۋاپتۇ..
— كىم بىلەن؟
— مەكتىۋىدىكى بىر قارىمايلىق بىلەن.
— سەن نېمە ئىش قىلىپ يۈرگەن؟
— مەن ئىزدەپ بولالمىدىم، ئۇنىڭ ئۈستىگە مەكتىپى يىراق.
— ھەپتە ئاخىرىدا بارساڭ بولاتتىغۇ؟
— ھەپتە ئاخىرى دېگەن ئوينايدىغان كۈن، ئاران بىر ئارام ئالغاندا نەدە سوكۇلداپ يۈرۈيمەن؟ كۆرۈۋاتىسەنغۇ، بىزنىڭ مەكتەپنىڭ تانسىخانىسى ئالامەت قىززىۋاتىدۇ، بېيجىڭدىكى ئىككىنچى ھايۋاناتلار باغچىسى دېگەن نامنى بۇ مەكتەپتە كىم قويغانكىن، زادى بەئەينى شۇنىڭغىلا ئوخشايدۇ، ئوقۇش كەينىگە قالغان بىلەن ئويۇن تەرەققىي قىلغان، تانسىخانىسىغا ھەر مىللەتنىڭ چىرايلىقلىرى كىرىدۇ، نە نەلەردىن ئوقۇغۇچى قىزلار، جەمئىيەتتىكى سەتەڭلەرمۇ كىرىدۇ، مەن بۇنداق يەرنى تاشلاپ نەگە بارىمەن؟ ئولتۇرىدىغانغا جاي يوق قاتار تۇرۇپ كەتكەن شۇ قىزلارنىڭ چىرايىغا، پىگورىغا، مەيدىسىگە قارايسەن، خالىغاننى تانسىغا تارتىسەن، جاھاندىن بۇنىڭدىن پەيزى ئىش بارمۇ؟ ھەر قېتىم كىرسەڭ ئوخشىمىغان چىرايلىق قىزلارنى كۆرىسەن، قانماي ھوزۇرلىنىسەن، شۇنداق تۇرسا مەن شۇ دىلنۇرنى كۆرىمەن دەپ شەنبە-يەكشەنبەمنى قۇربان قىلامدىم؟ بارغىچە ئاران بارىسەن، تاماق يەيسەن، جاڭگاللىقتىكى مەكتىپىنى ئايلىنىسەن، ئاپتوبۇس بۇرۇن توختاپ كەتسە تاكسىدا كېلىپ بىر مۇنچە چىقىم تارتىسەن، ۋاي بولدىلا، ئۇنى كەلتۈرۈپ بولغىچە تانسىخانىدىكى قىزلاردىن نەچچىنى كەلتۈرۈپ بولىمەن، ھەر شەنبە ئوخشىمىغان بىرسىنى ئەچىقىپ ئوينايمەن. مۇھەببەت دېگەن ئويۇن-تاماشىدىن باشقا نەرسە ئەمەس، ئوتتۇرا مەكتەپتە چىن مۇھەببەتكە ئىشىنىپ يۈرۈپتىكەنمىز، قىزلارنى بوش قويۇۋېتىپتىكەنمىز…
— شۇنداق قىلىپ دىلنۇر يۈرۈۋاپتۇ-دە، ھە، بولدى كۆڭلۈڭنى يېرىم قىلما… – مەن گويا ئۇرۇشماي تۇرۇپ غالىپ بولغان قەھرىماندەك، ئاقىۋەتنى ئالدىن كۆرەلەيدىغان گېنرالدەك مەغرۇرلاندىم، دىلنۇرمۇ بۇ مەغرۇرلۇق ئالدىدا شەرمەندە بولۇپ قوغلاندى. ئۇنىڭغا پەقەت جىنسىي ھەۋەس تۇيغۇسىدىن بىر ئاز قىزىققانلىقىم ئۈچۈن يۈرىكىم ئازراقمۇ ئېچىشمىدى، ۋە لېكىن ئاشۇ ناتونۇش قارىمايلىقنىڭ ئۇنىڭ بېلىنى قاماللاپ تۇتۇپ، ئۇنىڭ بېشىنى سۆگەتگۈلدەك ئېگىپ، ئاچكۆزلۈك بىلەن پۇراۋاتقانلىقىنى خىيال قىلدىم.
— خىيالىمغا كىرىپ چىقمايدۇ،- دېدى ئەخمەت،- مەن ئۇنىڭغا پەقەت ئېرىشمەكچى ئىدىم، خەق تارتىپ كېتىپتۇ. بۇ بىر نېمىمۇ ئاران تۇرغان ئوخشايدۇ. ئۇياقتىن كېلىپ بۇ ياقتىن مۇھەببەتلىشىپ… لېكىن بىز بىر يۇرتلۇق تۇرۇپ ئۇنى خەققە تارتقۇزۇپ قويىمىزمۇ دەيمەن، مەنغۇ يېتىشىپ بولالمىدىم، سەن بولساڭمۇ بېرىپ كەلتۈرسەڭ بولماسمىدى، سەنمۇ تازا بىر ئاداش –تە… ھەي..
— سەن ئۆزەڭ ئۆتكەندە توغرىلاپ بولدۇم… دېدىڭ ئەمەسمۇ؟
— نېمە دېسەم راست دەپ چۈشىنىدىغان ساددا ئاداش-تە سەن…
— ئۇنداق ئادەم نېمە دەپ ماڭا پو ئاتىسەن؟!- دېدىم ئاچچىق بىلەن.
— پو ئاتمىغان، ئاساسەن كەلتۈرۈپ بولغان، سەن قېشىمىزدا بولغاچقا ئۆزەمنى تۇتۇۋالغان… سەن بولمىغان بولساڭ بىر بۇلۇڭغا ئاپىرىپ سۆيۈپ ئەبجىقىنى چىقرىپ ئاندىن تەلەپ قوياتتىم.
— قىلالمىغان ئىشىڭنى ماڭا دۆڭگىمە، نەچچە ئايدىن بېرى قىلالمىغان ئىشىڭنى بىر كۈندە قىلالامتىڭ؟ سەن قىلالمايدىغان ئىشىڭنىمۇ قىلدىم دەپ تۇرۇۋالىسەن، ماڭىلا پو ئاتىسەن…
— پو ئاتساقمۇ ئىشقىلىپ بۇ جەھەتتە سەندىن ئۈستۈن تۇرىمىز، ئوقۇشتا سەندىن بىر يىل كېيىن قالغىنىم بىلەن ياشاشتا سەندىن ئۆتۈپ كەتتىم، ئوغۇل بالىنىڭ ئەڭ پەخىرلىنىدىغان ئىشى ئويناش، يىگىتتەك ياشاش. ئوقۇش دېگەننىمۇ شۇنداق ياخشى ئوقۇۋاتىمىز، ئويناشنى بىلمىگەن ئادەم ئوقۇشنىمۇ بىلمەيدۇ. بۇ خۇددى دەم ئېلىشنى بىلمىگەن ئادەم ئىشلەشنى بىلمىگەندەكلا بىر ئىش.
— ھەر كىم ئۆزىنىڭ بىلگەن يولىدا ماڭىدۇ، مەن ئۆزەم مۇشۇنداق ئازادە ياشايدىغان ئادەم، شۇڭا ئۆز قارىشىڭنى باشقىلارغا تاڭما. ماڭا ھەرگىز ئىچ ئاغرىتما، ئەمەلىيەتتە مەن سەندىن ياخشى ياشاۋاتىمەن.
— ھەي، ئاكىيۇدەك ھاماقەت –دە سەن، مەكتەپ پۈتتۈرۈپ بولغىچە مۇشۇنداق يۈرۈيدىغان بولدۇڭ، مۇشۇ ۋاققىچە تانسىخانىدىن بىرەر قىزنى تالاغا ئەچىقىپ باققىنىڭنى كۆرمىدىم؛ بىر بۇلۇڭدا خىيالغا چۆكۈپ ئولتۇرىدىكەنسەن، تانسا ئويناۋاتقانلارغا ھەۋەسلىنىپ قارايدىكەنسەن، چىرايلىقلارنى تانسىغا تارتىپ قوپۇرالمىساڭ يېلى چىققان توپتەك سولىشىپ كېتىدىكەنسەن، ئاندىن ئەڭ سەت، پاكار، سېمىز قىزلار ئېشىپ قالىدىكەن، شۇلارنىمۇ تېخى ئاران تەستە قوپۇرىدىكەنسەن، ئېپى كەلسە قېلىنراق بىرسىنىڭ مەيدىسىگە مەيدەڭنى ياقالايدىكەنسەن، مۇشۇلارغا قاراپ ئىچىم پۇشۇپ كېتىدۇ مېنىڭ، سېنىڭدەك قاملاشقان بولسام نى سەتەڭلەرنىڭ بېلىنى تۇتۇپ، بىر قول ئويناپ بولغىچە كەلتۈرۈپ ئىشنى توغرىلاپ بولاتتىم…
— سېنى كىم كۆزەتچىلىككە قويدى؟ نېمە قىلىشىم بىلەن كارىڭ نېمە؟ سەنمۇ تايىنلىق… سەنمۇ نەچچە قېتىم ئوسال بولدۇڭ. شۇڭا ئۆزەڭنى بىل دەيمەن. بىر-بىرىمىزگە ئىشپيون بولمايلى، بىر-بىرىمىزنىڭ زىتىغا تېگىدىغان گەپ قىلىشمايلى…
ئەخمەتنىڭ بىر ياخشى يېرى، مەن مىڭ تېرىكىپ ئاچچىقلانساممۇ ھەرگىز تەڭ ئاچچىقلانمايتتى، ئۆزىنى تەمكىن ئەر چاغلاپ ھىجىيىپ تۇراتتى، قىزلارنى كەلتۈرۈشتىكى ئەڭ مۇھىم ۋاسىتىسى بولغان زۇۋانىنى بوش قويمايتتى:
— چىرايلىق قىزدىن دەككەڭنى يېسەڭمۇ ئەرزىيدۇ، سەت قىزلاردىن دەككەڭنى يېسەڭ پۈتۈنلەي تۈگىشىسەن. شۇڭا سەتەڭلەردىن ھەرگىز ۋاز كەچمە. ياشلىقىڭنىڭ بارىدا چىرايلىق قىزلارغا شىردەك ئېتىل، بۇ يولدىن ھەرگىز يانما. سەت قىزلارنىڭ ئىچىمۇ سەت، تانسىغا تارتساڭ قوپمىسا تېپىپ دومىلىتىۋەتسەڭمۇ بولىدۇ. ئەمما چىرايلىق قىزلارنى ئۇنداق قىلغىلى بولمايدۇ، ئۇلار ئېچىلىپ تۇرغان گۇل، يېقىن كېلىپ بىر پۇرىۋالساڭمۇ ھېساب، ساڭا ئېگىلمىسە ئۇنىڭ ۋاقىتلىق نازى دەپ چۈشەن، قايتا-قايتا تانسىغا تارت، كۈلۈپ تۇرپ تارت، كۆزىگە تىكىلىپ تۇرۇپ تارت، گەپ قىل، ئەگەر ئىككىلىنىپ قالغۇدەك بولسا، «خانقىز، مېنى ۋەيران قىلاي دەمسىز» دە، ھەرىكەت ۋە سۆزدە چاققان بولساڭ، ھەر قانداق قىز ئېرىيدۇ. شۇڭا مەن دەككەمنى يەپ قېلىشتىن قورقمايمەن، يۈزۈمنىڭ قېىلىنلىقى جېنىمنىڭ راھىتى، مەن بۇ راھەتنى مەكتەپ پۈتتۈرۈپ بولغىچە قوغلىشىمەن…
— سېنىڭ غايەڭ پەقەت شۇ قىزلار، قالغان ئىشلارنى پەقەت ئويلىمامسەن؟!
— ئويلايسەن، ئويلىساڭمۇ قانداق قىلىسەن؟ مەكتەپ پۈتتۈرسەڭ شۇ جەمئىيەتكە چىقىسەن، شۇڭا مەكتەپتە جەمئىيەتنى ئالدىن پراكتىكا قىلىش، جىق ئىش كۆرۈش كېرەك. جەمئىيەتكە چىقساڭمۇ بەرىبىر باشلىق، سورۇن، قىز-خوتۇن مەسىلىسىگە دۇچ كېلىسەن، ئۇنىمۇ مۇشۇ مەكتەپ مۇھىتىدىن تاپالايسەن، مەكتەپتىكى باشلىقلار، مەسئۇللار بىلەن مۇناسىۋەتنى قويۇق قىلىشىڭ كېرەك، گېپى ئۆتىدىغان باشلىق دادىسى بار قىزدىن بىرنى كەلتۈرۈشۈڭ كېرەك. ئۈرۈمچىدە قېلىپ ياخشى خىزمەتكە ئېرىشىۋالسام بولدى، دوپپامنى ئاسمانغا ئاتىمەن. قالغىنىنى ۋاقتى كەلگەندە كۆرىمەن…
ھەر قېتىملىق پارىڭىمىزدا ئۇ ھامان ئۈستۈنلۈك بىلەن گەپ يورغىلىتاتتى، مەن گۇمان ئارىلاش قايىللىقىم بىلەن قاپىقىمنى تۈرۈپ قۇلاق سالاتتىم.
ئوقۇش پۈتتۈرىدىغان يىلمۇ سوغۇق قىش بىلەن تەڭ كىرىپ كەلدى، سىنىپتىكى قىز-ئوغۇل ئولتۇرىشىمىز كېچىچە داۋاملاشتى، پىۋا ئىچتىم، قىز ساۋاقداشلىرىم بىلەن بىر-بىرلەپ تانسا ئويناپ چىقتىم، ھېچكىگە دەردىمنى ئېيتماي دېسەم ئۇلار ئازابىمنى كوچىلىدى، ھەممسى مېنى بۇ بەش يىلدا بىر قىزنىلا ياخشى كۆرۈپ شۇنىڭغا خەت يېزىپ كەلدى، مۇھەببىتىگە ئاجايىپ سادىق، ئۇ زادى قانداقراق قىزدۇ؟ ھەر قانچە پەرىشتە بولۇپ كەتسىمۇ نېمىشقا بۇ بىچارە غېنىنى مۇرادىغا يەتكۈزمەيدۇ؟… دەپ ئويلايتتى. بىر قېتىم، يەنى ئەڭ ئاخىرقى قېتىم ئۇ قىزغا رەسىمىنى ئەۋەتىپ بېرىشىنى ئۆتۈنۈپ خەت يازدىم، بىر ئايدىن كېيىن رەسىمىنى ئەۋەتىپ بەردى، چىرايلىق چۈشكەنىدى، ئۆزىمۇ چىرايلىق ئىدى، كۈلۈپ تۇراتتى، چېھرىگە غايىۋى كۆزدە قارىدىم، كارىۋىتىمدا يانپاشلاپ ئۇزاق-ئۇزاق تويماي قارىدىم، ھېچكىمگە كۆرسىتىپ يۈرمىدىم. ئەگەر ئۇنى بىرسى ياراتماي قالسا بەش يىلدىن بېرى ئۆچمەي كەلگەن چىن ھېسسىياتىم مەسخىرىگە ئۇچرايتتى. مەن ئۇنىڭ رەسىمىگە ئېرىشكىنىمگە قانائەتلىنىپ، كېچىسى ياستۇقۇمنىڭ ئاستىغا قويۇپ پۇراپ ياتتىم؛ تولۇق ئوتتۇرىدىكى ئۇنىڭ بىلەن كۆيۈك رىشتى باغلانغان كۈنلىرىمنى ئەسلەپ، كىچىكلىك، ساددىلىقىمغا ۋە ھازىرغىچە بۇنىڭدىن قۇتۇلالمىغىنىمغا ئۆكۈندۈم؛ شۇنداقتىمۇ ئېرىشەلمىگەن نەرسىگە بەك ئاھ ئۇرۇپ كەتمەي، قىشلىق تەتىل كۈنلىرىنى يەنىلا قىرائەتخانىدا مۇھەببەت خەزىنىلىرىدىن دۇردانىلەر ئىزدەپ، ئۇلارنى خاتىرەمگە كۆچۈرۈش بىلەن ئۆتكۈزدۈم.
تەتىلدە لەنجۇدا ئوقۇۋاتقان بىر ساۋاقدىشىم بىلەن ئۇنىڭ تىجارەتچى ئاغىنىسى بېيجىڭغا ئوينىغىلى كەلدى. يانچۇق قورۇق بولسىمۇ، ئۇلارنى خۇشال قارشى ئالدىم ۋە كوچىدىكى ئاشخانىغا باشلىدىم، ئەخمەتنىمۇ چاقىرىۋالدىم.
نەچچە يىل كۆرۈشمىگەن بۇردەرلەردەك قىزغىن پاراڭغا چۈشۈپ كەتتۇق، ئەمما پاراڭ ئۇزارغانچە ئارىمىزدىكى پەرق چوڭايغىلى تۇردى، كەيپىيات پەسكويغا چۈشۈپ قالدى، تاماق پۇلىنى تۆلەشكە پەقەت رايىم يوق ئىدى، پۇلۇڭ قىس چاغدا يېقىن ئاغىنەڭ كەلسىمۇ خوشياقمايدۇ، بىز بىر-بىرىمىزگە ئېغىرىمىزنى ئارتىپلا تۇرىدىغان خەق، قىزلارغۇ ئوغۇللارغا ئېغىرىنى سېلىپلا تۇرىدۇ، شۇڭا ئاتالمىش مۇھەببەت ئاۋارىچىلىق بىلەن تولغان، يانچۇقىدا تۆت تەڭگىنىڭ تايىنى يوق گۇيلار قىزلارنى كەلتۈرۈپ خۇشال يۈرگەندەك قىلغان بىلەن ياتاقتا نان غاجاپ، مۇزىكا تىڭشاپ ياتىدۇ، تېشىدا ھېيت ئويناپ ئىچىدە روزا تۇتىدۇ، كىمنىڭ ئۆيىدىن پۇل كەلسە پۇل سورايدۇ، مەندىن سورىسا مەن قەتئىي بېرىپ تۇرمايمەن، مۇھەببىتىڭدىن تاپ… دەيمەن ئىچىمدە. ئۇلارنىڭ مۇشۇنداق چاغدىكى بىچارىلىكى ئۇلارنىڭ مۇھەببەتتىن ئالالايدىغان ئازغىنە خۇشاللىقىغا تۆلەنگەن بەدەل، ئۇلارنى مۇشۇنداق ئىلاجىسىز قالدۇرۇشتىن شادلىنىمەن، مەن ھەسەدخورلۇقتىنمۇ شادلىنالايدىغان بۇ تەبىئىتىمگە ھەيران.
بۇ قېتىم تويۇقسىز كېلىپ قالغان بۇ ئاداشلارنى بىرەر قېتىم مېھمان قىلىش ئېغىر كەلمىگەن بىلەن داۋاملىق مېھمان قىلىشقا چىدىمايتتىم. شۇنداقتىمۇ، تىجارەتچى بۇردەرنىڭ پاراڭ جەريانىدىكى نوچى قىياپىتى ۋە گەپلىرى مېنى خاتىرجەم قىلدى، دەرۋەقە، تاماق پۇلىنى تۆلەيدىغاندا مېنى تۆلىگىلى قويمىدى، سۈپىتىگە لايىق ئىش قىلدى، بۇنىڭدىن ئەخمەت ئىككىمىز تولىمۇ خۇشال بولدۇق، ئەبگالىقىمىزغا ئېچىنىپ كەتمىدۇق، بەلكى بۇ ئىككىسىنىڭ سايىسىدا بىر نەچچە كۈن ئوبدان ياشايدىغاندەك ھېس قىلدۇق. ئۇلارغا ھەمراھ بولۇپ بىللە بازار ئايلاندۇق، قىممەت باھالىق باغچىلارغا بېرىپ رەسىمگە چۈشتۈق. پۇل ئۇلاردا، چىقىم ئۇلاردا، ئۈستۈنلۈك ئۇلاردا ئىدى، بولۇپمۇ تىجارەتچى ساتتار ھەر ۋاقىت مەرتلىك قىلاتتى، ئۇنىڭ يانچۇقىدىن 50 يۈەنلىك پۇللار ئۈزۈلمەيتتى، يېشىل قەغەز ئاسانلا سۇغۇرۇلۇپ چىقىۋاتقاندا ھەۋەسلىنىپ تۇرۇپ قالاتتىم. بىزمۇ قاراپ تۇرمىدۇق، ئۈچ يۈەن خەجلەپ ئۇ ئىككىسىنى تانسىغا ئەكىردۇق. ساتتار ئىش كۆرۈپ كەتكەن نېمە بولسىمۇ ستۇدېنت قىزلاردىن تەپ تارتىپ قالدىمۇ قانداق، بىرەرسىنى تالاغا ئېلىپ چىقمىدى. بىر چاغدا قارىساق سىرتتا ھاۋالانغىلى تۇرۇپتۇ.
— يۇرتلۇق قىزلار يوقمۇ بۇ يەردە؟-دېدى ئۇ بۇ يەردىن زېرىككەندەك.
— بىر قىز بار، لېكىن بۇ مەكتەپتە ئەمەس،- دېدى ئەخمەت قىزغىنلىق بىلەن.
— ئەمىسە بېرىپ تونۇشۇپ قويايلى.
— ھازىر بەك كەچ كىرىپ كەتتى، ئۇنىڭ ئۈستىگە مەكتىپى يىراق…
— كەچ بولسىمۇ بۈگۈن دېگەن شەنبە، قىزلار چوقۇم ئۇخلىمايدۇ. بېرىپ كۆرۈشۈپ قويۇپ كەلمەمدۇق!
— ئۇ ھەقىچان قارىمايلىق مۇھەببىتى بىلەن بىللىمىكىن…-دېدى ئەخمەت خوشياقماسلىق بىلەن.
— قىزلىرىڭلىنى خەققە تارتقۇزۇپ قويۇپ مۇشۇنداق يۈردۈڭلارما؟
— بىز كەلتۈرۈپ بولغىچە يۈرۈۋاپتۇ، ئاران تۇرغان نېمىكەن…
— خەق ئۇنىڭ تاۋۇزىنى چېقىپ بولدى دەڭلا…
— ھەي، كىم بىلىدۇ،-دېدى ئەخمەت ئېغىر پۇشۇلداپ،- ئۈرۈمچىدىلا قويۇلۇپ كەتكەن نېمىمۇ تېخى… بىر قارىسا نېرۋىسى ئاجىز، كاللىسىنىڭ سەل سۈيى باردەكلا كۆرۈنىدۇ، بىر كىم كەلتۈرىمەن دېسە ئوڭايلا ماقۇل دەيدۇ، كىم نېمە دېسە كەينىدىن ماڭىدۇ، يات دېسىمۇ ئىشتىنىنى ئېچىپ يېتىپ بېرەمدىكىن دەيمەن…
— ئۇنداقمۇ دەپ كەتمە،-دېدىم ئەخمەتنىڭ ئەزۋەيلىشىگە غىجىقىم كېلىپ،- ئۇنچىلىكمۇ ئەمەستۇ… ئانداق چىدىماسلىق قىلما
— سەن گەپ قىلما، سەن ھېچنېمىنى ئۇقمايسەن،-دېدى ئەخمەت ماڭا گۆلىيىپ،- ئۇ چوقۇم قويۇلۇپ كەتتى، قارىماققا ئۇ ئۆزىگە چىڭ كۆرۈنگەن بىلەن ئىچىدە تازا ئوينايدىغاننىڭ بىرى، بولمىسا نېمىشقا بىزنى ئويلاشماي خەقنىڭ قۇچىقىغا ئۆزىنى ئاتىدۇ، نېمىشقا بىر-ئىككى ئايغا چىدىمايدۇ، قاراپ تۇر، مەنمۇ بىر كۈنى ئۇنى ئايرىپ چاقىرىپ راۋرۇس ئەدەبلەيمەن، ئۆز يۇرتىنىڭ ئوغۇللىرىنىڭ تەمى قانداقكەن، ئوبدان تېتىتىمەن!…
— ھەي، ھەي، بولدى، بەك ئېشىپ كەتتىڭ، شۇ ۋاقىتتىمۇ يەنە كىرا پۇلىغا چىدىماسسەنمىكىن؟
بۇ گەپ ئۇنىڭ تىتاڭ تومۇرىغا تېگىپ كەتتى، قاراڭغۇدا ئۇنىڭ چىرايىنىڭ قانداق ئۆزگىرىپ كەتكەنلىكىنى بىلمىدىم، ئەمما كېلىپلا مېنى ئۇرىۋىتىدىغاندەك ھەيۋە قىلدى:
— سەن بېرىپ باقە قېنى، بارالامسەن؟ لاتا كۇسكۇسنىڭ گېپىنى تېخى، سەن بىزدەك ئىش كۆرۈپ بېقىپ ئاندىن گەپ قىل!
— بولدى قىلىڭلار،-دېدى ساتتار، بىر چاغدا دىلنۇرمۇ بىزنى مۇشۇنداق دەپ جىمىقتۇرغانىدى، – گەپ تالاشقاننىڭ پايدىسى يوق، ئەڭ ياخشىسى شۇ يەرگە بارايلى…
ساتتارنىڭ چىڭ تۇرۇپ كەتكىنىگە قاراپ، دىلنۇرنىڭ ئۇنتۇلۇپ قالاي دېگەن سېھرى كۈچىنى يەنە بىر قېتىم ھېس قىلدىم. قاراڭغۇدا خېلى ئۇزاق ماڭغاندىن كېيىن دىلنۇرنىڭ مەكتىپىگە كەلدۇق، سوراپ يۈرۈپ ياتىقىنى تاپتۇق. دىلنۇر ئۆزىنى تۆت ئوغۇلنىڭ ئىزەپ كەلگىنىدىن قاتتىق پەخىرلىنىپ، بىزنى پەستە قالدۇرۇپ ياتىقىغا يەنە چىقىپ كەتتى ۋە كىيىم ئالماشتۇرۇپ چۈشتى. ياتىقىدىكى قىزلار دېرىزىسىدىن پەسكە قاراپ، ھەۋىسىمىزنى ئۇرغۇتتى. بىر خۇيزۇ ئاشخانىسىدا بىللە تاماق يېدۇق، دىلنۇر بىر ئاز سەمرىپ بۇرۇنقىدىن چىرايلىقلىشىپ قالغاندەك قىلاتتى، ھەممىمىزگە تەكشى قاراپ كۈلۈمسىرەيتتى، ساتتار گويا دىلنۇرنىڭ ئاكىسىدەك سالاپەتلىك ئولتۇرۇپ پات-پات گەپ سورايتتى، دىلنۇرنىڭ جىلۋىدار كۆزىگە ئۇنىڭدىن قانداقتۇر بىر يوچۇق، كىرىدىغان تۆشۈك ئىزدەۋاتقاندەك سىنچىلاپ قارايتتى. شاپاقچى گۇيلار ئويۇنچى قىزلارنى بىر قاراشتىلا بايقىۋالىمىش، ساتتارمۇ دىلنۇرنىڭ چىراي ئالامەتلىرىدىن ئاشۇنداق بىر نەرسىنى ئىزدەۋاتقاندەك، ئەمما دەرھال تاپالمايۋاتقاندەك قىلاتتى. دىلنۇرنى ئوينىۋېتىشكە قەسەم قىلغان ئەخمەت دىلنۇرغا قارىماسلىققا تىرىشىپ توختىماي بىر نەرسىلەرنى يەيتتى، ئىچەتتى. يۇرتداشلار تەبىئىي ھالدا يۇرتنىڭ پاراڭلىرىنى قىلىشتۇق، ساقلىقىمىز ياراشمايدىغاندەك، كاللىنى ساراڭ قىلىپ ئىچىشتۇق. ئەخمەت ياندۇرماي ئىچىپ كۆزلىرى غىلايدى، دىلنۇرغا ئالايدى، دىلنۇرنىڭ ئۇنىڭ بىلەن كارى بولمىغانچە زەردىسى قاينىدى، ئەمما ساتتارنىڭ دىلنۇرغا قىلىپ كەتكەنلىرىدىن ھەزەر ئەيلەپ زۇۋان سۈرەلمىدى. سورۇندا دىلنۇر ناھايىتى ئىززەتلەندى، قارىمايلىق مۇھەببىتى ھەققىدە گەپ بولمىدى، بىچارە ئەخمەت قىززىپ قالغان ۋاقىتلىرىدىمۇ دىلنۇرغا قالايمىقان گەپ قىلالمىدى. دىلنۇر ياتىقىمىزنى تاقىۋېتىدۇ دەپ ئالدىراتقاچقا سورۇننى تېزلا يىغىشتۇردۇق، ئۇنى ياتىقىغىچە ئاپىرىپ قويدۇق. ساتتارنىڭ گېپى بويىچە دىلنۇر ئەتىسى بىز بىلەن بىللە باغچىغا بارماقچى بولدى.
ئەتىسى ئەخمەت يەنە ساتتارنىڭ يۈزىنى قايتۇرالماي باغچىغا باردى. قىش پەسلىدە سولۇشۇپ سەتلىشىپ كەتكەن باغچىدا تايىنى يوق رەسىملەرگە چۈشتۇق. ساتتار دىلنۇر بىلەن خېلى كۆپ رەسىمگە چۈشتى، بىللە مۇز تېيىلدى، بىز ئۇ ئىككىسىنىڭ تاماشىنى كۆرۈپ سوكۇلداپ يۈردۇق. كەچتە يەنە بىر رېستۇرانغا ئوينغىلى باردۇق. ساتتارنىڭ مەرتلىك بىلەن ئوينىتىشلىرى نەچچە ۋاقىتتىن مەكتەپ ئىچىدە بىر خىللا ئۆتۈۋاتقان، ئۆزىمىزگە مەنىسىزدەك تۇيۇلۇپ كەتكەن تۇرمۇشىمىزغا يېڭىلىق، خۇشاللىق ئېلىپ كەلگەچكە، ھەممىمىز ئۇنىڭدىن مىننەتدار بولدۇق، بولۇپمۇ دىلنۇر ھەممىدىن خۇشال ئىدى. ئەخمەت ئاخىر ساتتارنىڭ نوچىلىقىغا، دىلنۇرنى ياتلارنىڭ قولىدىن تارتىۋالالايدىغانلىقىغا ئىشەنگەندەك، دىلنۇرغا بولغان مۇئامىلىسىنى ئۆزگەرتىشكە باشلىدى. دىلنۇرنىڭ دىققەت نەزىرى ھامان ساتتاردا ئىدى، نەگىلا بارسا ئۇنىڭ ئەتراپىدىن چۆگىلەپ كېتەلمەيتتى. شۇندىن كېيىن ساتتار بىلەن ئۇچرىشىشىمىز ئازىيىپ قالدى، قارىغاندا ئۇ دىلنۇرنى ئايرىم ئوينىتىپ، ئاللىقاچان كەلتۈرۈپ بولغاندەكمۇ قىلاتتى. ساتتار مېڭىش ئالدىدا ئاخىرقى قېتىم بىر جەم بولدۇق، قىشلىق تەتىلىمىزمۇ توشۇش ئالدىدا تۇراتتى، تازا بىر ئوينىۋالماقچى بولدۇق، ئەمما ھەقىقىي ئويۇن، خۇشاللىق بىزگە نېسىپ ئەمەس ئىدى. دېگەندەك بولدى، مۇزىكىلىق رېستۇراندا ساتتار بىلەن دىلنۇر ئەڭ كۆپ تانسا ئوينىدى، ئارىلىقىنىڭ بارا-بارا يېقىنلىشىپ كەتكەنلىكىنى كۆرۈپ تۇردۇم. بىر چاغدا ئىككىسى يوقاپ كەتتى، ئەخمەت شىركەيىپلىكتە يەنە نېمىگىدۇر ئىچى پۇشۇپ، ئەتراپىغا ئاچكۆزلۈك بىلەن قارايتتى. قوشنا جوزىدىكىلەر ئارىسىدا ئولتۇرغان خەنزۇ قىزلارنى تانسىغا تارتقۇسى باردەك قىلاتتى، ئەمما ئەگەر شۇنداق قىلسا دەككىسىنى يەيدىغانلقىنى بىلەتتى. شۇ ئارىدا ساتتارنىڭ سەپەردىشى، دىققىتىمىزدىن ئىزچىل چەتتە قالغان بۇرادەر ئەخمەتكە ھاراق تەڭلىدى:
— ئاخىرقىسى… ئەخمەت، ئەتە ماڭىدىكەنمىز، خوش دەپ بىر ئىچىڭلا…
— غېنى سەن ئىچە… مېنىڭ پەقەت ھالىم قالمىدى.
— ئۆزەڭ ئىچ،- دېدىم، مېنىڭ ئىچىدىمۇ بىر نېمە قايناۋاتاتتى.
— ئىچىۋېرەمدۇق بۇ سېسىق ھاراقنى،- دېدى ئەخمەت زەردە بىلەن،- ئوينىمامدۇق…
— نېمىنى ئوينايسەن، كېتىمىز ئەمدى…-دېدىم. نوچىنىڭمۇ نوچىسى بار بۇ جاھاننىڭ تاماشىسىنى كۆرۈۋاتاتتىم، كۆڭلۈمدە بىر خۇرسەنلىك…
— بۇ ھاراقنى ئۆزەڭ ئىچ ئاداش… مەن ئىچمەيمەن.
— مېنىڭ كۆڭلۈم بۇ… –دېدى ئۇ بىقوۋۇل بۇرادەر.
— ئىچە چىرايلىق تۇتقاندىكىن،-دېدىم سەل قىززىشىپ،- ساتتار تۇتقان بولسا غىڭ قىلماي ئالاتتىڭ…
— سەن جىم ئولتۇرە ساقال تۈكى.. ئىچسەم ئىچتىم..
ئەخمەت مىڭ تەسلىكتە ئۇ ھاراقنى ئىچىپ قاپىقىنى تۈرۈپ ئولتۇردى. بىر چاغدا ساتتار دىلنۇرنى ئېلىپ يېنىپ كىردى. ئەخمەت ئۇلارغا لەپپىدە بىر قاراپ قويۇپ، دىلنۇرغا قايتىدىن ساپسالدى. دىلنۇرنىڭ چىرايىدا خىجىللىقتىن ئەسەر يوق، گويا ئۈچىمىزنى مازاق قىلىۋاتقاندەك بىخارامان، تەبەسسۇم بىلەن ئولتۇراتتى.
ئەتە بۇ ئىككىسى كېتىدۇ، دىلنۇرمۇ كۆزىمىزدىن يۈتىدۇ… ئەخمەت بىلەن ئىككىمىز يەنە بىر-بىرىمىزنى تاتلاپ ياشايمىز. بۈگۈن ئىچىپ يالغاندىن قىززىغان بىلەن ئەتە رەسمىي سوۋۇيمىز، بەلكىم بىر-بىرىمىزگە تۈزۈك گەپ قىلماسلىقىمىز مۇمكىن.
بۇ كەچتە يەنە دىلنۇرنى دەپ بۇرۇن تارقىدۇق، ساتتار دىلنۇرنى ئاپىرىپ قويغىلى ئېلىپ ماڭدى، يەنە بىز ئۈچەيلەن بىچارىلەرچە ئېشىپ قالدۇق. ئۇ بۇرادەرنى ياتىقىغا ئاپىرىۋېتىپ ئەخمەت ئىككىمىز ئازادە قالدۇق. كۆڭلى-كۆكسىمىز ئېچىلىپ قالدى، پىغانىمىز ئۆرلىدى.
— ئاناڭنى، پۇل دېگەن شۇنداق يامان نېمە بولىدىغان بولسا، خىزمەتكە چىققاندا پۇل دېگەننى تازا تېپىپ تازا ئوينىمايدىغان بولسام…
— شۇ ئەمەسمۇ، پۇلى بارنىڭ ھەممە ئىشى ئوڭ كېلىدىكەن.
— بۇ ساتتار دېگەن گۇيمۇ ئۆتۈپ كەتكەن شاپاقچىكەن… بۇ چاغقا دىلنۇرنى نەچچە قويۇپ بولدى..
— ئۇنداق ئەمەستۇ، ئۇنداق ئاسان ئىش نەدە بار…
— سەن ئىش كۆرمىگەن نېمە-دە، دېسەم پەقەت ئىشەنمەيسەن…
— ھەممە ئادەمنى ئۆزەڭدەك ئويلايسەن-دە، دىلنۇرمۇ بىر كۆرۈشۈپلا ئۇنداق ئاسان بېرىۋەتمەس…
— سەن پوقنى بىلەمسەن، ساتتار نەچچە ۋاقىتتىن بىكارغا پۇل خەجلىمەيدۇ، ئوينايمەن دەپ خەجلەۋاتىدۇ، دىلنۇر دېگەن دۆت بىر نېمە، بىر كىم نېمە دېسە ماقۇل دەيدۇ…ئۇنى كىم خوش قىلسا شۇ نوچى.. قاراپ تۇر، ساتتار كەتكەندە، مەنمۇ ئۇنى ئوينىتىپ ساراڭ قىلىپ ئاندىن مەقسىتىمگە يېتىمەن… مەن قېنىۋالغاندىن كېيىن سەنمۇ جۈرئەتلىك بولساڭ، مەقسىتىڭگە يېتىسەن… ئۇنداق بىر نېمىنى ئاشۇنداق قىلمىساڭ، سېنى كەچكىچە تىللاپ مازاق قىلىپ يۈرۈيدۇ…
— ماڭاۋە… سەن مەستلىكتە ھەر نېمە دەيسەن… ۋاقتى كەلگەندە قاراپ تۇرىسەن… سېنىمۇ كۆردۈم، ئاغزىڭدا پو گەپتىن باشقىسى چىقمايدىكەن..
— قاراپ تۇر، مەن رەسمى نىيەت قىلدىم… سەن بۇ يىل پۈتتۈرىسەن، كېتىسەن، ھېچنېمە قىلالمايلا كېتىسەن، ماڭا يەنە بىر يىل بار، قانغۇدەك ئوينىۋالىمەن، دىلنۇر دېگەننى ئويناپ شالاقشىتىۋەتمىسەم ھېساب ئەمەس…
ئۇ شۇ سېسىق، بەزەپ گەپلەرنى دەۋېتىپ قۇسۇپ تاشلىدى، قاتتىق سەسكىنىپ كەتتىم. مەنمۇ بىچارىلىك، خارلىقتا، ھەۋەسكە قۇل بولۇشتا ئۇنىڭدىن سەللا كېيىن تۇراتتىم. نېمىلا دېگەن بىلەن، تولۇق ئوتتۇرىدىكى سەبى ھالىتىمىز گۈزەل ئىدى.
ئەتىسى ساتتارلارنى ئۇزىتىپ قويدۇق، دىلنۇر پويىز ئىستانسىسىغا چىقمىدى.
تەتىلدىن كېيىن ئوقۇش، ماقالە يېزىش، خىزمەت ئۇقۇشۇش بىلەن ئالدىراش بولۇپ كەتتىم، ئەخمەت بىلەنمۇ ئانچە كۆرۈشمىدىم، كۆرۈشسەكلا دىلنۇرنىڭ گېپى چىقاتتى، ئۇنىڭ مەقسىتىگە يەتكەن-يەتمىگەنلىكىنى بىلمىدىم، لېكىن مەن بىلەن كۆرۈشسە يەنە دىلنۇر ھەققىدە پو ئاتىدىغانلىقىنى بىلەتتىم. ئۇنىڭ مەندىن باشقا پو ئاتىدىغان، ئۆزىنى كۆرسىتىدىغان ئادىمى يوقتەك ھېس قىلاتتىم.
ئەخمەت جەمئىيەتكە ماسلىشىشتا مەندىن ئۈستۈن ئىدى، بۇنداق ئالاھىدىلىك مەندىمۇ بار، لېكىن مەن قابىلىيىتىمگە تايىنىپ ياشاشنى بەكرەك ئەۋزەل كۆرەتتىم. بۇ جەھەتتىن بېيجىڭ ماڭا ئەڭ ماس كېلىدىغان جاي ئىدى. شۇڭا ئوقۇش پۈتتۈرۈش ئالدىدا بېيجىڭدا پراكتىكا قىلدىم، شىنجاڭغا كەتسەملا مۇناسىۋەتكە خاملىقىمدىن زىيان تارتىپ، پەسكە دومىلاپ-دومىلاپ چۈشۈپ ئاخىر ئىشسىز قالىدىغاندەك بىر ۋەھىمىدە توختىماي تىرىشتىم ۋە تەلىيىمگە يارىشا بىر ئىدارىنىڭ شىتاتىغا ئىلىنىپ قالدىم، ئىسمىم تۆمۈر دەپتەرگە پۈتۈلدى؛ نوپۇس ۋە ئارخىپلىرىم «مەركەز»دە ساقلىنىپ قالدى. ئەخمەت دەسلەپتە ھەيران قالدى، شۇندقتىمۇ مېنى تەبرىكلىدى، «سەندەك ئادەمگە مۇشۇنداق يەر بولىدۇ» دەپ راست گېپىنى قىلدى. ئىدارىدىن تەقسىملەپ بېرىلگەن بىر ئېغىزلىق ياتىقىمنى چەينەك دېگەندەك نەرسىلەر بىلەن يوقلاپ مۇبارەكلىدى.

3

ئاشخانا ماڭلىيىغا مىخلىۋېتىلگەن ۋېۋىسكىغا «قەشقەر ئاشخانىسى» دېگەن خەتنى يېزىش كېرەك ئىدى، ئىگىز جازا قۇرۇلدى، سول قولۇمدىكى تەلەڭگىدە يېشىل سىر، ئوڭ قولۇمدا چوتكا، پەسكە قارىساملا بېشىم قايىدۇ، ئورۇننى مۇقىملاپ خەت يازاي دەپ بولغىچە چوتكىدىن سىر ئېقىپ كېتىدۇ، بىرسى كېلىپ يېقىن تۇراي دېمەيدۇ، ھۆكۈمەت كادىرى تۇرۇپ كۆپ خوتۇنلۇق بىر ھاجىمغا ئىشلەۋاتاتتىم، قەغەزگە ھۆسنىخەت يېزىپ كۆنگەن قولۇم ۋېۋىسكىغا ھۆسنىخەت يېزىشقا پەقەت قاملاشمايۋاتاتتى، خەتنىڭ تەكشى، تۈز يېزىلىشى ئۈچۈن ھەرپلەرنىڭ ئورنىنى مۇقىملاشتۇرۇش زۆرۈر، يەنە تېخى چۆرىسىگە نەقىش ئىشلەش لازىم. بۇ ئىشنى بىر كۈندىمۇ تۈگىتىپ بولالمايدىغانلىقىمنى ھېس قىلدىم. قۇياش بارغانسېرى تىكلىشىپ، بېشىمنى قىزدۇرغىلى تۇردى، ئازغىنە پۇل، يۈز-ئابروينى دەپ لىڭشىپ ئاران تۇرغان مۇشۇ جازىنىڭ ئۈستىگە چىقىپ تىترەپ، بىر خەتنىمۇ ئوڭلاپ يازالمىدىم. ھاجىمنىڭ ئوغلى، كېلىنى يېنىمغا پات-پات كېلىپ قولىنى سايىۋەن قىلىپ قارايتتى. بىر خەتنىمۇ ئوڭلاپ يازالماي تۇرغىنىمغا جىلە بولۇپ بىر نەرسىلەرنى دەپ غودۇرايتتى، تىكلەنگەن جازا پەقەت جىم تۇرمايتتى، يولدا ماشىنىلار سىگنال چالاتتى، گەنجياكو دېگەن مانا، بىر دەمدىلا كوچىلار ئاۋات بولۇپ، كاۋابداندىن چىققان ئىسلار ، قازاندىن چىققان بۇسلار بارغانچە قويۇقلاشتى. تاڭجاڭلارنىڭ خېرىدار چىللاشلىرى ئەۋجىگە چىقتى. ھاجىمنىڭ بالىلىرى خېرىدار كۈتۈش بىلەن ئالدىراش بولۇپ كەتتى، ماشىنا ۋە ئادەملەر بىلەن توشقان تار كوچا شاۋقۇن-سۈرەن بىلەن توشۇپ كەتتى، جازا مىدىرلاپ جىم تۇرمىغانچە ئىچىمدىكى ۋەھىمە كۈچىيىشكە باشلىدى، ھېلىلا بىرى ماشىنا ياكى كالاڭپايدىن بىرى قوتو جازىغا پۇتلىشىپ، مېنى مۇئەللەقتىن يىقىتىپ بىر يېرىمنى مېيىپ قىلىپ قويىدىغاندەك قورقۇشقا باشلىدىم، چىدىغۇچىلىكىم پەقەت قالمىدى، قايتىپ چۈشتۈم. ھاجىمنىڭ ئوغلى يېنىمغا يۈگۈرۈپ كەلدى:
— يېنىپ چۈشۈپسەنغۇ، ۋېۋىسكىنى قاچان يازىسەن…
— جازاڭلار پەقەت مىدىرلاپ جىم تۇرمايدىكەن، يازالمايدىكەنمەن…
— بۇنداق ئادەم باشتىلا يازالمايمەن دېسەڭ بولمامدۇ، ئادەمنى بىر مۇنچە ئاۋارە قىلىپ…- ئۇنىڭ كۆزلىرى چەكچىيىپ، چاشقان بۇرۇتلىرى لىكىلداپ كەتتى.
— ۋېۋىسكا دېگەننى ئاۋۋال يەرگە قويۇپ يازىمىز، ئاندىن ئۈستىگە ئەچىقىپ مىخلايمىز. بۇنداق تۇرسا خەتنى قانداق يازغىلى بولىدۇ، سىر ئېقىپ كېتىدىكەن…
— ئابايا مۇشۇنداق دېسەڭ بولمامدۇ، باشقا ئادەم تاپمامدۇق؟ بىر مۇنچە جاپا تارتىپ جازا قۇرۇپ بەرسەكمۇ يازالمىساڭ، بولدى كەت، قولۇڭدىن پوق كەلمەيدىغان ئاداشكەنسەن…
— بۇنداق ئادەم گېپىنى باشتىلا ئوچۇق قىلسا بولىدۇ… ئادەمنى ئاۋارە قىلىپ…- دېدى يېنىمىزغا جىندەك ئۈنگەن خوتۇنى، خېلى چىرايلىق بۇ خوتۇن كۆزۈمگە بىردىنلا سەت كۆرۈنۈپ كەتتى.
— مەن ئۆزەم خالاپ كەلمىدىم، باشلىقىم بۇيرۇغاچقا كەلدىم، مەن بىر مەدىكار ئەمەس، ھۆكۈمەت خادىمى…-دېدىم قورسىقىم كۆپۈپ. ئەتىگەن بۇلارنىڭ ئاشخانىسىدا ئىچكەن سۇيقاش ئىچىمدىن يېنىپ چىقىدىغاندەكلا قىلاتتى.
— نېمە بولساڭ بولمامسەن، ئاتايىتەن كەلگەندىكىن ئىشنى تۈزۈك قىلمامسەن؟ جازىدا تۇرالمىغان ئادەم نېمىشقا چىقىسەن؟ مۇشۇ جازىدىمۇ تۇرالمىساڭ نەرىڭ ئوغۇل بالا سېنىڭ؟! ئىشەككە مىنمەيسەن، مىنگەندىكىن ۋاي دېمەيسەن… مۇشۇنداق قىلساڭ قايسى بىر ئىشنى باشقا ئېلىپ چىقالايسەن؟ لاتاغىلاپ بىر نېمىكەنسەن، ماڭ-ماڭ كەتكىنا، كۆزۈمگە تولا سەت كۆرۈنمەي…
ئىچىم غەزەپتىن ئوت بولۇپ ياندى، سۆرۈن تەلەت بۇ كاۋابچى كۈچتۈڭگۇر بىر نېمىدەك قىلاتتى، گەپ تالىشىپ ئۇرۇشۇپ قالسام چوقۇم تاياق ياكى پىچاق يەيتتىم. نېمىشقا بىر ئىشنىڭ ئاقىۋىتىنى ئويلىيالمايمەن؟ ئەگەر ئېگىزگە مىخلىۋېتىلگەن شۇ ۋېۋىسكىغا بىر قاراپلا خەت يېزىشنىڭ مۈشكۈللىكىنى بىلگەن بولسام ئۇلارنى جازا قۇرۇشتىن توسايتتىم، ئەگەر جازىنى ئىتتىرىپ باققان بولسام ئۇنىڭغا ھەرگىز چىقمىغان بولاتتىم. ھەممە خاپىلىق دۆتلۈكىمدىن كېلىۋاتاتتى. قورقۇنچاقلىق تېخىمۇ ئازابلايتتى. غۇرۇرۇمنى ئۆزەم دەسسەپ پايخان قىلىۋاتقاندەك قەدەم تاشلاپ مەقسەتسىزلا بىر ياققا ماڭدىم. دىلنۇرنىڭ تونۇش ئاۋازى دىققىتىمنى بۆلۈۋەتتى. ئۇ مۇھەببىتى بىلەن قولتۇقلىشىپ كېلىۋاتاتتى.
— بېيجىڭدا قاپسەن، مۇبارەك بولسۇن،- دېدى ئۇ نازلىق كۈلۈمسىرەپ.
— بىرگە بولسۇن –دېدىم، چىرايىم ئۆزەمگىمۇ نامەلۇم بىر ئىپادىدە قېتىپ قالدى. دىلنۇر تېخىمۇ تەننازلىشىپ كەتكەنىدى، ئۇنى قۇچاقلاپ مىجىپ يۈرگەن مۇھەببىتىگە ئىلمان قاراپ قويدۇم، ئۇ قىزغىن قول ئۇزاتتى، پارازىتتەك يۇمشاق قول ئىدى، دىلنۇرنىڭ بىر يېرىنى تۇتقاندەك بوش تۇتۇپ قويدۇم.
— بىللە تاماق يەيلى،- دېدى ئۇ ئاداش سالاپىتىنى كۆرسىتىپ.
— بولدى، مەن ھازىرلا يەۋالغان…
— يۈرىڭە، ئاران بىر كۆرۈشكەندە…-دېدى دىلنۇر كۆزۈمنىڭ ئىچىگە قاراپ. ئۇ ماڭا باشقا ئوغۇللارغىمۇ ئاشۇنداق ھەۋەس ئويغاتقۇچ نەزەردە قاراپ كۆنگەن قىزدەك تۇيۇلاتتى.
بايىقى كۆڭۈلسىزلىكتىن كاللام جايىدا بولمىغاچقا ئۇلارغا قېتىلىپ بىر دەم بولسىمۇ ھېلىقى دەيۈز كاۋابچىنى ئۇنۇتقۇم كەلدى. مۇشۇ باھانىدا ئۇدۇلمۇ ئۇدۇل ئولتۇرۇپ، كۆرۈشمىگىلى ئۇزاق بولغان ئاينۇرنى قانغۇدەك كۆرۈپ، تېخىچە كۆرۈشۈپ باقمىغان قارىمايلىق مۇھەببىتىدىن قۇسۇر ئىزدەپ، ئۇنىمۇ تايىنلىق بىر نېمىگە چىقىرىپ، كۆڭلۈمنى ئاۋۇندۇراتتىم. بىللە تاماق يېگەچ سوقا سۆھبەتلەرنى داۋاملاشتۇردۇق، ئىلمان پاراڭلىرىمىزنى قىزغىنلاشتى. دېرىزىدىن مەن يازالمىغان ۋېۋىسكىنى كۆردۈم، چالا خەتنىڭ سىرى ھېلىمۇ ئېقىپ تۇراتتى. شۇنچە ئېگىزگە چىقىپ ھېلىمۇ يىقىلىپ چۈشمەي يېنىپ چۈشكىنىمگە شۈكرى دېدىم. بۇ ئارامبەخش تۇيغۇ ئىچىدە دىلنۇر بىلەن مۇھەببىتىنىڭ ئارىسىغا قىستۇرۇلۇۋېلىشممۇ ئۆزەمگە كۆڭۈلسىز تۇيۇلمىدى. قارىمايلىقنىڭ ئىسمى زاھىر ئىكەن، ساتتار راستىنلا دىلنۇرنىڭ قىزىل گۈلىنى ئۈزۈۋېتىپ كەتكەنمىدۇ ياكى زاھىر باشتا ئۈزۈپ بولغاندىمۇ؟ دېگەن خىيال كاللامغا كىرىۋالدى. زاھىر ساتتاردىن يۇۋاشتەك قىلاتتى. ئەمما چوڭ سىنىپنىڭ گۇيلىرى ھەرگىز بوش كەلمەيتتى. يەنە كېلىپ، گېپىدىن قارىغاندا قىشلىق تەتىلدىن كېيىنلا پراكتىكا قىلىپ بىر كەتسە، 6-ئايدا كېلىپ ئوقۇش پۈتتۈرەتتى. ئاڭغىچە دىلنۇر جىم يۈرمەيتتى، بۇنى ئۇمۇ بىلىدىغاندەك قىلاتتى، شۇڭا ئالىدىغان «نېسىۋە»سىنى بۇرۇنلا ئېلىپ بولغاندەك ياكى ھامان ئالىدىغاندەك قىلاتتى. ئىشقىلىپ، بۇ گۇي نېمىلا قىلسۇن، دىلنۇر ئۇنىڭغا قانداق بويسۇنسۇن، ماڭا بەرىبىر ئىدى. شۇنداقتىمۇ، كۆڭلۈمدە ئەخمەتنىڭ ئىچىدىكىكە ئوخشايدىغان بىر خىل چىدىماسلىق ھۆكۈم سۈرەتتى. دىلنۇر ئۈرۈمچىدە كىم بىلەن يۈرگەن بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، بېيجىڭغا كېلىشىدىن ئاۋۋال ۋە بېيجىڭغا تۇنجى كەلگەندىن كېيىن مەن بىلەن دەسلەپتە تونۇشقان قىز ئىدى، ساۋاقدىشىم ماينۇرنىڭ سىڭلىسى ئىدى، ھەر ھالدا قەدىناس ئىدى، بۇنى ئۇنتۇپ قالغىلى بولمايتتى. ساتتار كەلگەن چاغدا دىلنۇر خۇددى مۇھەببىتى يوقتەكلا ساتتارغا ھەمرا بولۇپ ئويناپ يۈرگەنىدى، دىلنۇرنىڭ ھېلى ئۇنىڭ بىلەن، ھېلى بۇنىڭ بىلەن يۈرۈشى ئەخمەتنىڭ ھەۋىسىگە ئوت ياققانىدى، ھاراق ئىچكەندە بولسۇن ياكى ساق چېغىدا بولسۇن، ئۇ دىلنۇرنىڭ بەدىنىگە ئېرىشىشنى چۈشەپ يۈردى. ساتتار كەتكەندىن كېيىن ئەخمەت دىلنۇرنى بىر نەچچە قېتىم ئىزدەپ بېرىپتۇ، ئۇنىڭ گېپىگە قارىغاندا، ساتتار كېلىشتىن ئاۋۋال دىلنۇر قارىمايلىق مۇھەببىتى بىلەن سوقۇشۇپ قېيداپ يۈرۈپتىكەن. ساتتار كېلىپ ئوينىتىپ كۆڭلىنى ئوبدان ئېچىپ قويۇپتۇ. ساتتارنىڭ نېمە ئىش قىلغانلىقىنى دىلنۇر ھەر قانچە نېرۋىسى ئاجىز، ساراڭ بولسىمۇ ئەخمەتكە دېمەيدۇ. مەن ئەخمەتتىن نېمە ھاسىلاتقا ئېرىشكەنلىكىنى سورىدىم، ئۇ يەنە پو ئاتتى:
— ئۇنىمۇ سوراش كېتەمدۇ، ئوينىۋەتتۇق…
— سېنىڭ مۇشۇنداق دەيدىغىنىڭنى بىلىمەن، راست گەپ قىلغىنا…
— ئوينىۋەتتۇق دەيمەن بالاڭزا، خەق قىلغان ئىشنى بىز نېمىشقا قىلالمايدىكەنمىز…
— شۇنداق ئاسان بولدىما؟ قانداق ئوينىدىڭ؟ نەگە ئاپىرىپ ئوينىدىڭ؟،- ئاغزىم ئاغزىمغا تەگمەي، نەپسىم نەپسىمگە يېتىشمەي قالدى، ئەخمەت كۈلۈپ مازاق قىلدى:
— قارا، قارا، ما بىچارىنى، پىلنىڭ ئىشى چۈمۈلىگە تەس بىلىنىدۇ-دە، قىلىمەن دېسەڭلا بولمايدىغان ئىش نەدە بار…
— سەن پو ئاتىسەن، بۇ گېپىڭگە ئىشەنمىدىم.
— ئىشەنمىسەڭ مەيلى.
دىلنۇر ئۇدۇلدۇمدا ماڭا يەنە جىندەك سىرلىق، سېھىرلىك تىكىلىپ تۇراتتى، قارىمايلىققا ئاز قارايتتى. ئۇ ناشايان ئىشلارنىڭ مۇشۇ نازۇك تەنلىك دىلنۇرغا مۇجەسسەملىنىپ قېلىشى مېنى گۇمان ۋە ئىزتىراپقا سالاتتى. زاھىرنىڭ مەخپىيەتلىكىنى دىلنۇر، دىلنۇرنىڭ خۇپىيانە ئىشلىرىنى زاھىر بىلمەيتتى، بۇلار پەقەت مۇھەببەت ئويۇنىغا چىرمىلىپ، بىر-بىرىنىڭ ھاجىتىدىن چىقىشىپ، بىر-بىرىنىڭ ھەۋىسىنى قاندۇرۇپ يۈرۈشتىن باشقىنى بىلمىسە كېرەك.
— كېلەر ھەپتە تۇغۇلغان كۈنۈم، قاتنىشىپ بېرەلەمسىز؟-دېدى دىلنۇر، ئۇ يەنە رەت قىلغۇسىز بىر نەزەردە كۆزۈمنىڭ بالىخانىسىغا شۇڭغۇپ كىرىشكە باشلىدى، تىنىق، ئەمما جەزبىلىك كۆز نۇرلىرى جەم بولۇپ ئىچىمدە بىر ھەۋەس ئوتىنى پەيدا قىلدى.
— بولسا شۇنداق قىل، بىر كېچە ئولتۇرىمىز،- دېدى زاھىر، شىماللىق گۇيلار قازاقتەك مۇشۇنداق تۈز ئىدى.
— كېيىن يەنە سىزنىڭ خىزمەتكە چىققانلىقىڭىزنى تەبرىكلەپ بىر ئولتۇرىمىز..
— شۇنداق،- دېدى زاھىر،- پات-پات مۇشۇنداق جەم بولۇپ تۇرىلى، بولمىسا بۇ شەھەردە يالغۇز ساراڭ بولۇپ قالىسەن….
— مەيلى، -دېدىم، مۇشۇ ۋاققىچە دىلنۇر بىلەن تانسا ئويناپ باقمىغانىدىم، ياتىقىدا يەنە باشقا قىزلار بىلەنمۇ تانسا ئويناپ تونۇشۇۋېلىشىم مۇمكىن ئىدى، بۇ شىرىنلىكنى رەت قىلالمايتتىم. ئارىلىق يىراق بولسىمۇ، يول ئاۋارىچىلىقى ھەۋەس ئوتىنىڭ تەپتىنى ئۆچۈرەلمەيتتى.
— تۈنەيمىز جۇمۇ، كۈندۈزى ئوبدان ئۇخلىۋېلىپ كەل…
دىلنۇرغا قاراپ كۈلۈپ قويدۇم، ئۇنىڭ ماڭا سەۋدالىق بىلەن كۈلۈمسىرىشىدىن سەل ئوڭايسىزلاندىم، شۇنچە يىراق يەردىن ئاتايىتەن مۇشۇ يەرگە تاماق يېگىلى كەلگەن بۇ ئىككىسىنىڭ ھەرىكىتى كىشىنى تەسىرلەندۈرەتتى، خىيالىنىڭ، ئارزۇ-ھەۋىسىنىڭ بىر يەردىن چىقىشى ماڭا يەنىلا مۇھەببەت دېگەن نەرسىنىڭ قۇدرىتىنى ھېس قىلدۇراتتى. خوش دەپ بولۇپ، مۇھەببىتىنىڭ قولتۇقىغا كىرىپ كەتكەن دىلنۇر كەينىگە ئۆرۈلۈپ ماڭا بىر قاراپ قويدى، قىسقا بىر ھاياجاندا تەۋرىنىپ تۇرۇپ قالدىم، بۇ باشقا خەق مېنى ئەكىتىۋاتىدۇ، مېنى تارتىپ يۇلۇپ ئال دېگەن بىر ئىشارەتمىدۇ؟ نېمىشقا ئۇنىڭ قەلبى بىر جايىدا جىم تۇرمايدىغاندۇ؟ يۇرتداشلىرىغا ھەممە نېمىسىنى ئاسان ھەم ئايىماي بېرىدىغان پىداكارلىقى تۈپەيلىدىن ساتتار ۋە ئەخمەتلەر ئاشۇنداق ئاسان مەقسىتىگە يەتكەنمىدۇ؟ مۇشۇ ئىشلار ئېسىمگە كېلىۋېلىپ تولىمۇ بىئارام بولدۇم.
شەنبىنى گۈزەل ئۆتكۈزۈش ئالىي مەكتەپكە كەلگەندىن كېيىن بىر تۈرلۈك ئارمىنىم، ۋاز كېچىلمەس مەقسىتىمگە ئايلاندى، قىرائەتخانىدا كىتاب-ژۇرنال دۆۋىلىرىگە مايقۇرتتەك چاپلىشىپ، قۇرۇق نەزەرىيە، ئاقماس ھېكمەتلەردىن بۇسلىنىپ يۈرگىچە، تانسخانىدا نەق، ئەمەلىي ياشاش، قىزلارنى رىئاللىقتا قۇچىقىمغا ئېلىش ئەۋزەل تۇيۇلغان كۈنلەردىن تارتىپ مەن قىزلار دۇنياسىغا ئىچكىرىلەپ كىرىشكە باشلىدىم دەپ ئويلىغانىدىم، ئەمما كېيىن ئۇنداق ئەمەسلىكىنى بىلدىم، تانسىخانىدا ئاساسەن بىچارە ئىدىم: ئىچى پۇشۇپ ئولتۇرغان، يۇۋاش، ھېسسىياتچان، يېڭى كىرگەن، ماڭا ئىچى ئاغرىپ ئورنىدىن قوپقان قىزلارنى تانسىغا تارتاتتىم، ئۇلارنى مەيدىگە يېقىن ئاپىرىشقا تىرىشاتتىم، بىرەرسى تىرەجەپ تۇرۇۋالسا ياكى ئالىيىپ قويسا ئۇنىڭ رايىغا بېقىپ جىممىدە ئوينايتتىم، ئويناپ بولغاندىن كېيىن ئۇ قىزنىڭ قارىماي كېتىشلىرىگە قاراپ، مۇھەببەتسىز ئىككى مەخلۇقنىڭ شەكلەن يېقىنلىشىپ قىسقىغىنە كۈلكىلىك ئويۇنىنى ئاخىرلاشتۇرغانلىقىنى پەملەيتتىم، بۇنىڭغا ئىچىمنى سىقماي يەنە باشقا قىزلارنى چەنلەيتتىم. بۇ ھال يىللاردىن بېرى شۇنداق داۋاملىشىپ كەلدى. دېمەك، تانسا پەقەت شەكىل ئىدى، ھەۋەسنى قاندۇرۇشتا ئانانىزىمدىنمۇ تۆۋەن تۇراتتى. مەكتەپ پۈتتۈرگىچىمۇ بىر قىزنى تانسىخانىدىن ئېلىپ چىقالمىدىم، ئېلىپ چىقساممۇ ئەگەر شۇ قىز ئۆزى تەلەپ قىلسا قانداقكىن، ئۆزەم بىلىپ بىر ئىشنى باشقا ئېلىپ چىقالىشىمغا ئىشەنمەيتتىم، شۇنداق ئىشەنمەي يۈرۈپ، ھارسىنىپ، كۆنگەن تانسامنى گاھى كۆڭۈللۈك، گاھى مەنىسىز ئويناپ مەكتەپ پۈتتۈردۈم، مەن پۈتتۈرۈپ كەتكەندىن كېيىن ئۇ تانسىخانا تاقىلىپ كومپيۇتېرخانىغا ئۆزگەرتىلدى. شۇ مەزگىللەردە ئاجايىپ تانسىخۇمار ئىدىمكى، ئۆز مەكتىپىمدىن ھالقىپ باشقا ئالىي مەكتەپلەرنىڭ تانسىخانىلىرىغىمۇ باراتتىم. ئۆزەمنى تانسىغا خۇمار دېگىنىمدىن كۆرە يېڭى-يېڭى قىزلارنىڭ يۇمشاق قولىغا، بېلىگە، كۆكسىگە خۇمار دېسەم توغرا، تانسىغا ئامراق بولغىنىم بىلەن ئۇنچە ئۇستا ئەمەستىم، بېيجىڭۋۇ، تاڭگۇ..رۇمبا…ئايلانما ۋالىس دېگەندەك تانسىلارنىڭ مۇزىكىسى چىقسا قاراپ تۇراتتىم، ماڭا ئەڭ ياقىدىغىنى ئاستا ئوينىغىلى، قىزلارنى مەيدىگە ياققىلى بولىدىغان تانسا ئىدى، بۇنداق تانسىلارنى ھارماي ئوينايتتىم، سائەت توشۇپ «ئۆيگە قايتىش» مۇزىكىسى چىققاندا، رەڭلىك چىراغلار ئۆچۈپ تانسىخانا يوپيورۇق قىلىۋېتىلگەندە، ئاخىرقى بىر قىز قولۇمدىن، قۇچىقىمدىن ئاجراپ يولىغا ماڭغاندا، مەن تېخىچە قانماي، تەشنالىق بىلەن ئەتراپقا، تانسىخانىدىن چىقىپ كېتىۋاتقان قىزلارغا قارايتتىم، مۇھەببەتداشلارغا ھەۋەسلىنىپ، ئۇلارنىڭ ئارقىسىدىن كۆزىتىپ باراتتىم. بىر چاغدا ئۇلار خالىي بىر جايغا قايرىلىپ كېتەتتى، مەن ھەسرەت بىلەن يولۇمغا ماڭاتتىم…
بىزنىڭ ئىشخانىدا بېيجىڭغا 50-يىللاردا كەلگەن بىر كىشى بار ئىدى، 50-يىللاردا بېيجىڭدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئىززەتلىك، جۇشقۇن ھاياتىنى سۆزلەپ بېرەتتى، ئۇ يىللاردا سوۋېت مەدەنىيىتى مودا بولۇپ، چوڭ تىپتىكى تانسا كېچىلىكلىرى پات-پات ئۆتكۈزۈلۈپ تۇراتتىكەن، ماۋزېدۇڭ، جۇئېنلەي قاتارلىق دۆلەت رەھبەرلىرىمۇ قاتنىشاتتىكەن. شۇ تانسا كېچىلىكلىرىدە كىشىلەر تونۇشۇپ دوستلىشىدىكەن، قىز-يىگىتلەر تويلىشىدىكەن. ئاز سانلىق مىللەتلەر ئىچىدە خەنزۇ خوتۇن ئالغانلار ياكى خەنزۇغا تەگكەنلەر بەلكىم شۇ ۋاقىتلاردا تانسا ئويناپ تونۇشقان بولسا كېرەك. خىزمەتكە چىققاندىن كېيىن بېيجىڭدا ئىشلەيدىغانلارنىڭ توي، ھېيت پائالىيەتلىرىگە قاتنىشىشقا باشلىدىم، دەرۋەقە، پېشقەدەملەر تانسىنى ئاجايىپ ئويناپ قوياتتى، شوخلۇقتا ياشلارنى قاتلاپ قوياتتى. مۇراسىم سۆزى، قەدەھ سۆزى، ناخشا-مۇزىكا، تانسا-دېسكو ئاشۇ قېرىلاردىن ئاشمايتتى. ياشلار ئىچىپلا ئولتۇراتتى. مەن بۇنداق سورۇندىن ھەرگىز مەكتەپتىكى تانسىخانىنىڭ شادلىقىنى ھېس قىلالمايتتىم.
دىلنۇرنىڭ تۇغۇلغان كۈنىگە ئاتاپ 45 كويلۇق بىر پوپايكا ئالدىم. مەكتىپىگە نەچچە ئاپتوبۇس ئالمىشىپ، ئۇزاق يول بېسىپ كەلدىم، شىرىن تەسەۋۋۇردىن يىراقلاشمىدىم، خىيالىم قېتىدا دىلنۇر ئەمەس، باشقا قىزلارمۇ قۇچاق ئېچىپ تۇراتتى. ئۇنىڭ ياتاق بىناسىغا قارايدىغان نۆۋەتچى ئايال دىلنۇرنى دەرھال چاقىرىپ بەردى. ھايال ئۆتمەي دىلنۇر خۇشال ھالدا پەلەمپەيدىن تاراقلاپ چۈشۈپ كەلدى ۋە شامالدەك ئىتتىك كېلىپ مېنى يەڭگىل قۇچاقلىدى، كۆكسى مەيدەمگە يېنىك تېگىپ ۋۇجۇدۇمنى تىترىتىۋەتتى، ئۇنىڭ مەن بىلەن بۇنداق قەدىناسلارچە كۆرۈشۈشىنى ھەرگىز ئويلىمىغانىدىم، يولدا سۈرۈپ كەلگەن خىياللىرىمدىمۇ بۇنداق مەزمۇن يوق ئىدى، خۇدۇمنى ئۇشتۇمتۇت يوقاتتىميۇ، دەرھال ئېسىمگە كەلدىم.
— ھارمىغايسىز، مېنى بەك خوش قىلىۋەتتىڭىز جۇمۇ…
ئۇ مېنى ئىتتىكلا قولتۇقلىۋېلىپ يەنە پەلەمپەيدىن يۇقىرى ئۆرلەشكە باشلىدى:
— ھەممەيلەن يىغىلىپ بولدۇق، سىزگىلا قاراپ قالغانىدۇق، كىرىپلا باشلايمىز.
— تۇغۇلغان كۈنىڭىزگە مۇبارەك بولسۇن…
— رەھمەت.
ئۇ سوۋغاتنى مەمنۇنىيەت بىلەن ئېچىپ كۆردى، مېنى تېخىمۇ چىڭ قولتۇقلىدى.
ياتىقىغا كىرگىنىمدە زاھىر بىلەن يەنە بىر ئوغۇل، دىلنۇرنىڭ قىز ساۋاقداشلىرى تەڭلا ئورنىدىن تۇرۇپ قارشى ئالدى. ئوغۇللاردىن قىزلار كۆپ بۇ سورۇننى بىر قاراپلا ياقتۇرۇپ قالدىم. دىلنۇر مېنى كۆپچىلىككە تونۇشتۇردى. مەن گەرچە قىز كەلتۈرۈشتە چاققان بولمىساممۇ، دىلنۇرغا ئېرىشەلمىگەن بولساممۇ، خىزمەت تېپىشتا چاققان چىققانلىقىم ئۈچۈن بۇلارنىڭ ئارىسىدا بېشىمنى كۆتۈرۈپ ئولتۇرالىدىم. سورۇن باشلىنىپ بىردەمدىلا قىززىپ كەتتى، زاھىرنىڭ يېنىدىكى غۇلجىلىق ئاداش سورۇندىكىلەرنى سۇۋارى كەلتۈرۈپ كەيپىياتنى يۇقىرى پەللىگە كۆتۈردى. پاراڭغا ئۇستا ئادەم تېزلا سورۇننىڭ مەركىزىگە ئايلىنىپ قالىدىكەن، مەن بىردەمدىلا بۇ ئاداشنىڭ گەپدانلىقىغا ھەۋەسلىنىپ، قىزلارنى، تانسىنى، ئەيتاۋۇر كاللامدىكى كونا نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى ئۇنتۇپ كەتتىم. ئىچىۋاتاتتۇق، قىزلارنىڭ دىققىتىنى تارتىشقا تىرىشىۋاتاتتۇق، زاھىرنىڭ ئانچە-مۇنچە سۆلىتى بار، ماۋۇ غۇلجىلىقنىڭ ئېغىزىدا گېپى بار، مېنىڭ نېمەم بار؟ ئىچىم يەنە سىقىلىشقا باشلىدى. بىر چاغدا چىراغ ئۆچۈرۈلدى، دىلنۇرنىڭ تۇغۇلغان كۈنىگە ئاتالغان، 21 تال كىچىك شام يېقىلغان تورتنى بىر قىز ياتاققا كۆتۈرۈپ ئەكىردى، شامنىڭ يورۇقى چېركاۋنىڭ سۈرلۈكلىكىنى، Happy birthday to you خورى مودا كەيپىياتنى نامايەن قىلدى، غەيرى سۆلەت، يېڭى كەيپىيات… ۋاھ، قىزلار نېمېدىگەن خۇشال… دىلنۇر ھاياجاندىن يىغلىۋېتىدىغاندەك قىلاتتى. زاھىر ئۇنىڭغا بىر بۇلاپكا سوۋغا قىلىپ بوينىغا ئېسىپ قويدى. تانسا باشلاندى، ئىككىسى بەختىيارلىق ئىلكىدە بىر تەن، بىر جانغا ئايلىنىشقا باشلىدى، ئۆپچۆرىسىدە بىزلەر بولمىغان بولساق بەلكىم ئۇلارنىڭ ۋىسالى ئەۋجىگە چىقار ئىدى. مەنمۇ بىر قىزنى تارتىپ ئوينىدىم، گەپ قىلىشماي ئوينىدۇق. مۇھەببەتسىز تانسا جىنسىي ھەۋەسكە مەنسۇپ. بىر قېلىپقا كىرىپ قالغان ھەرىكەتلەر كىشىنى شۇنچىلىك ھارغۇزىۋىتىدۇكى، ئوغۇللار خامانغا قېتىلغان بۇقىدەك تەكرار دەسسەيدۇ، قىزلار ياندىكى ئىنەكتەك ماسلىشىدۇ، دەسسىلىدىغىنى قانمىغان ھېسسىيات، چەيلىنىدىغىنى مۇھەببەت… تانسىدا مۇھەببەت يوق، بۇنى مۇزدەك قولۇڭ، قاقشال مەيدەڭ، قىرتاق لەۋلىرىڭ تەكرار ئىسپاتلاپ تۇرىدۇ. تانسا تۈگىگەندە ھەتتا ئۇ قىزغا رەھمەت دېگۈڭمۇ كەلمەيدۇ، رەسمىيەت ئۈچۈن دەپ قويىسەن، قىزمۇ ئۇنىڭ شۇنداقلىقىنى بىلىدۇ، پەرۋا قىلماي بېشىنى تۆۋەن سېلىپ كېتىدۇ، رەھمەت دەيسەنۇ ئەمەلىيەتتە كۆڭلۈڭدە ئۇنىڭدىن چوڭ نەرسىنى تەمە قىلىسەن، قىزلارنىڭ تەمەگەرلىكىمۇ سېنىڭدىن كەم ئەمەس، لېكىن ئۇلار يوشۇرىدۇ، ئۇلار يوشۇرۇش ماھىرلىرى…
قىزلار كۆپ بولغاندىكىن ئاق تانسا ئويناش مۇۋاپىق ئىدى، لېكىن بۇ قىزلار قەستەن خىجىلچان بولۇۋېلىپ، سورۇننىڭ كەيپىياتىنى ئىلمانلاشتۇرغىلى تۇردى. غۇلجىلىق ئاداشنىڭ ساقلىقتىكى پەيزى مەستلىكتە يوقالدى، جىمىپ كەتتى، جىممىدە ھاراق ئىچىپ، جىممىدە تانسا ئويناپ، سورۇننى سوۋۇتىۋەتتى.
دىلنۇرنى تانسىغا تارتتىم، بۇ قېتىمقى يېقىنلىق ئابايا كۆرۈشكەندەك ھاياجان قوزغىيالمىدى. ئۇنىڭ ئورۇق قولىنى، ئىنچكە بېلىنى تۇتىۋېتىپ، ئىلگىرى ھېچقانداق قىزدا تۇيمىغان بىر گۈزەللىكنى، بۇ گۈزەللىكتىن كېلىۋاتقان ئېچىرقاشنى ھېس قىلدىم، ئۇنى چىڭ قۇچاقلاپ سۆيۈش ئىستىكى تويۇقسىز پەيدا بولۇپ كۈچىيىپ كەتتىكى، ھېلىلا ئۆزەمنى يوقىتىپ قويارمەنمىكىن دەپ ئەتراپقا قاراپ قويدۇم، زاھىر ماڭا كۆزىنىڭ قۇيرۇقىدا قاراپ تۇراتتى، ئۇ گۇيغا، ساتتارغا، ئەخمەتكە تەڭلا نەپرەتلەندىم، ئۇ ئەبلەخلەر مېنىڭ ھازىر تېخى ئەمدى ھېس قىلىۋاتقان ھۇزۇرۇمدىن ئېشىپ، تېخىمۇ كۆپ، چوڭقۇر لەززەتلەرگە ئېرىشكەنىدى. گۇمانىم شۇنچىلىك كۈچلۈك ئىدىكى، دىلنۇرنى ھەر قانچە قىلساممۇ ئاقلىيالمايتتىم.
قىزلارنىڭ بەدىنىنى قاچانلاردىن باشلاپ باھالايدىغان بولۇپ قالغىنىمنى ئۇقمايمەن، بۇ بەلكىم بالاغەتكە يەتكەنلىكىمنىڭ ئالامىتى، قىزلار ئېتىزلىقتا ئۆسكەن ھەر خىل ئۆت-چۆپتەك، خىلمۇ خىل گۈل-چېچەكتەك كۆرۈنەتتى، بەزىلىرىنىڭ بېلى ئۇزۇن، پۇتى قىسقا ئىدى، بۇنداقلار ماڭا ياقمايتتى، ئەگەر ئۇلار سېمىز، ساغرىسى يوغان بولسا، كۆرۈڭ، يول ماڭغاندا نازاكىتىنى پۈتۈنلەي يوقىتاتتى. بەزىلىرىنىڭ بويى ئىگىز بولسىمۇ، ساغرىسى ياپىلاق، كۆكسى تۈپتۈز ئىدى، بۇلارمۇ كىشىنى جەلپ قىلالمايتتى. يەنە شۇنداق قىزلار بار ئىدىكى، يۈزى، كۆكسى، ساغرىسى… يۇمىلاق، ئۆلچەملىك ئىدى، بەدىنىدىكى ئەۋرىشىم گۈزەللىك كىشىنى مەست قىلاتتى، بۇلار پاكار بولسىمۇ كىشىنىڭ پاكار دېگۈسى كەلمەيتتى، غۇنچە بوي دېسەك مۇۋاپىق ئىدى. دىلنۇرنىڭ بەدىنىدىن زوقلىناتتىم، شۇڭىمۇ ئاشۇ ئەبلەخلەرگە ھەسەت قىلاتتىم. دىلنۇر پادىچىلار شىمى كىيىپ ساغرىسىنى، ئۇزۇن ھەم ئىنچكە پاچاقلىرىنى چىقىرىپلا يۈرەتتى، ساغرىسى بىلەن بېلىنىڭ تۇتاشقان يېرى مودېللارنىڭكىدەك ئەگرى ئىدى، كۆكسى ئانچە چوڭ بولمىسىمۇ تىكلىنىپ تۇراتتى، تانسا ئويناۋاتقان چاغدا بىر نەچچە قېتىم يۇمشاق تەگدى، ھەر تەگكىنىدە ئىچىم ئۆرتىنەتتى. مەن بىلەن تانسا ئويناش ئۇنىڭدا ئاز- تولا ھاياجان پەيدا قىلغاندەكمۇ قىلاتتى، ئوتلۇق تىنىقلىرىدىن ئۈزۈم ھارىقىنىڭ پۇرىقى كېلەتتى، ئىچىدىغان قىزلارنىڭ ئىپپىتىگە بىر نېمە دەپ بولغىلى بولمايدۇ، ئۇ ئىچمىسىمۇ نېرۋىسىنى ھەۋەس شارابى مەست قىلىۋەتكەن بولسا، ئەركەكلىكنىڭ ھەيدەكچىلىكىدە ئۇشتۇمتۇت ئەسەبىيلىشىپ كەتكەن بولسا، ئۆزىنى خۇددى مۇشۇ چېچىدەك ئەركىن قويۇۋېتىش بۇرۇنلا (ئۈرۈمچىدىكى ۋاقتىدىلا) باشلانغان بولسا… بۇ يەردىمۇ ئېچىۋېتىشنى داۋاملاشتۇرغانلىقىدىن شەك قىلىش ھاجەتسىز، ئاشۇ گۇيلارنىڭ مەقسىتىگە يەتكەنلىكىدىن گۇمانلىنىشمۇ ھاجەتسىز… زاھىر بىر چەتتە پۇشۇلداپ ئولتۇراتتى، غۇلجىلىق ئاداش شۇ جىمىغانچە جىمىپ كەتتى، قىزلارنى ئۇيقۇ باسقاندەك، بىز تانسىنى تۈگەتسەكلا بۇ سورۇنمۇ ئاخىرلىشىدىغاندەك قىلاتتى. دىلنۇرنىڭ تىنىقلىرى خىياللىرىمنى شۇنچىلىك شىرىن، شۇنچىلىك ئەسەبىي قىلىۋەتتىكى، چىدىغۇسىز بىر ئىستەك ۋە ۋەھشىي ھاياجان مېنى تىتماتالاڭ قىلىشقا باشلىدى…
تۈنەيدىغان ئىش بولمىدى، ئۈچ توكتوك ئوغۇل ئالدىدا ئۆزلىرىنى قەدىرسىز ھېس قىلىشقان قىزلارنىڭ بۇ سورۇننى داۋاملاشتۇرغۇسى كەلمىدى، ھەممىسىنىڭ ئۇيقۇسى كەلدى، ھەممىسىگە ئۆزلىرىنىڭ چۈشلىرى شىرىن ئىدى.
مەن زاھىرنىڭ ياتىقىدا تۈنەپ قالىدىغان بولدۇم، قايتىپ چىقىۋاتقاندا جېنىمنىڭ يېرىمىنى دىلنۇر ئېلىپ قالغاندەك شۇنداق روھسىزلىنىپ كەتتىم، زاھىر مېنى كارىۋىتىغا ياتقۇزۇپ قويۇپ ئۆزى سۇخانىغا چىقىپ كەتتى. شۇ كىرگەنچە قايتىپ كىرمىدى، كەيپلىك ۋە ھارغىنلىقتىن ئۇخلاپ كېتىپتىمەن، بىر چاغدا تەرىتىم قىستاپ قوپۇپ كەتتىم، كارىدۇرنىڭ چىرىغى ياتاقنى سۇس يورىتىپ تۇراتتى، خورەك تارتىپ ئۇخلاۋاتقانلارنىڭ تىنىقى، پايپىقى بۇ كىچىككىنە سىغىناقنى سېسىق پۇرىتىپ تۇراتتى، شۇ تاپتا جان تالىشىۋاتقاندەك خاقىراپ، پۇشقۇرۇپ، ئېزىلىپ ياتقان بۇ كونا گۇيلارنىڭ ھەممىسى ئەبلەخ، شەنبە كۈنىنى ئىچمەي، مۇھەببىتىنى سۆيمەي ئۆتكۈزمەيدۇ، مەكتەپ پۈتتۈرۈشكە ئاز قالغانچە ھاراقنى بولۇشىغا ئىچىدۇ، ئەسەبىيلىكتە بەسلىشىدۇ، ئاقىۋەت، غۇلاچ تۈگەپ غېرىچ قالغاندا ئىش چىقىرىپ قوغلىنىدىغان بىر-ئىككى نوچى مەيدانغا كېلىدۇ. مەن نوچىلارغا ھەۋەسلىنىمەن، بولۇپمۇ قىزلارنى ئەيلەپ خېمىر قىلىۋېتىدىغان، ئۇلارنى يىپتەك ئېشىپ بۇرنىغا چۈلۈك ئۆتكۈزۈۋالىدىغان گۇيلارغا زوقلىنىمەن، قىزلار ئۇلارنى قاراقچى، ئوغرى، لۈكچەك بولسىمۇ ياخشى كۆرۈپ ئايىغىغا يىقىلىدۇ… خارلىنىش ساراڭلىرى! كىتابلاردىن، كىنولاردىن ئالغان تەسىراتىم شۇ، ئەمەلىيەتتە كۆرگەنلىرىممۇ شۇ… دىلنۇرغا لۈكچەك كېرەك… ھاجەتخانىدا گاھىدا شۇنداق جۈرئەتلىنىپ، يامان نىيەتكە كېلىمەن. لېكىن… ئاسانلا كۆنگەن ھالىتىمگە قايتىۋالىمەن. مەن ئۆزەم توقۇغان تورغا ئۆزەمنى ئىلىندۇرۇۋالغان ئۆمۈچۈك… زاھىرنىڭ كارىۋىتىغا خۇددى ئۆمۈچۈكتەك ياماشتىم. ئۇخلاي دېگەنگە ئۇيقۇ كەلمىدى، بىر چاغدا زاھىر ياتاققا كىرىپ كەلدى، مەلەق ياتقانلارغا مەغرۇرلۇق بىلەن قاراپ قويۇپ، چاپىنىنى بىر يەرگە ئىلىپ، پەستىكى بىرسىنى نېرى سۈرۈپلا يېنىدا ياتتى. مەن ئۇنىڭ كارىۋىتىدا ئاچچىق خىيال سۈرۈپ خېلىغىچە ئۇخلىيالمىدىم، دىلنۇر چىرايلىق، نەپس بىر ئويۇنچۇق، كېچىسىمۇ، كۈندۈزىمۇ خالىغانچە ئوينىسا بولىدىغان ئويۇنچۇق… ھەتتا ئۇنىڭ بىناسىغا قارايدىغان نۆۋەتچى خوتۇنمۇ ئۇنى ئوبدان بىلىدۇ. دىلنۇرغا ئېرىشمىگەن پەقەت مەنلا قالدىم، ئۇنىڭغا ئېرىشمىسەم ئەركەكلىكىمگە لەنەت! بۇ كۈچلۈك، غەزەپلىك، دەھشەتلىك ئىرادىدىن ۋۇجۇدۇم قىلدەك تولغاندى، كۆزۈمگە ياش كەلدى.

4

ج خ داشۆسىدە ئوقۇيدىغان ئەركىن بىلەن پويىزدا تونۇشۇپ قېلىۋىدىم، كېيىن تۇيۇقسىز ئىزدىشىپ، كۆڭلىمىزدىكىنى تېپىشىپ، دوستلىشىپ كەتتۇق، ئۇنىڭ ناھايىتى چىرايلىق بىر مۇھەببىتى بار ئىدى، بىللە چۈشكەن رەسىمىنى كۆرسەممۇ، پارىڭىنى ئاڭلىساممۇ ھەۋەسلىنەتتىم، ئەركىنمۇ قارىمايلىق بولۇپ، زاھىر بىلەن تونۇشاتتى. ئەركىن سۆيگۈنىنى شۇ قەدەر ياخشى كۆرەتتىكى، مەنچە بولسىمۇ مۇشۇنداق چىرايلىق قىزنى قانچە ياخشى كۆرسە، قانچە سۆيسە، مۇمكىن بولسا چەكلەنگەن مېۋىسىدىن قانچە ئۈزۈپ يېسە، يەپ بولۇپ قانچە ئەسلىسە ئەرزىيتتى، ئۇنىڭ ھېسسىياتىغا دەررۇ ئورتاقلىشالايتتىم. بىر قېتىم ئۇ ياتىقىمغا تاۋۇز كۆتۈرۈپ يوقلاپ كەلدى، ئىچىشىپ ئولتۇرۇپ، ئىچ-باغرىمىزنى ئېچىشتۇق.
— مۇھەببىتىڭگە تامغا ئويدۇڭمۇ؟- دېدىم كۆپتىن بېرى دېيەلمىگەن بىر گەپنى دەۋاتقاندەك ھاياجانلىنىپ…
— ماڭاۋە، ئۇنداق قىلغىلى بولمايدۇ.
— نېمىشقا؟ قولدىن چىقىپ كەتسە قانداق قىلىسەن؟
— ماڭاۋە، چۈشەنمەيدىكەنسەن، غۇنچىسىنى ئېچىلدۇرۇۋەتسەڭ ئۇنى قانداق قىز پېتى ئالالايسەن؟ سەندىن كېيىن خەق ئوينىۋەتسە ئۇنى قانداق بىلەلەيسەن؟ شۇڭا مەن توي قىلغىچە ئۇنىڭغا چېقىلمايمەن، ئۇمۇ ئىشتان بېغىنى چىڭ باغلايدۇ، ئەگەر خەققە بېرىۋەتسە ئۇنى ئۆلتۈرۈۋېتىشتىن يانمايمەن… مەن دېگەن ساقچى… ھازىر قورال ئېتىشنى ئۆگىنىۋاتىمىز.
— ھە، دېمەك، سەن ئېچىپ قويغان ئېچىققا بىرى سۇ باشلىۋالسا بولمايدۇ دېگەن گەپ…
— ئەلۋەتتە، ئۇ ھامان مېنىڭ، ھامان ماڭا تەۋە بولۇشى كېرەك.
— يىگىت! –دەۋەتتىم ئۇنىڭغا يەنە بىر ھەۋەسلىنىپ،— سەندەك پاك، ئېسىل يىگىتلەر بىزدە كەم…
ئۇ گېپىمگە كۈلۈۋەتتى، تاماكا ئىسى ئۆپكىسىگە كېتىپ قېقىلدى، يۆتەلدى، كۆزلىرىدىن ياش چىقىپ كەتتى.
— ئەگەر مېنىڭمۇ شۇنداق گۈزەل مەشۇقۇم بولىدىغان بولسا سەندەك ياشىغان بولاتتىم، شۇ قىزنىلا كۈتەتتىم، باشقا مايماقلارغا قاراپمۇ قويمايتتىم…
— سەن تېخى بىرەر قىزنى ياتىقىڭغا ئەكىرىپ يېتىپ باقمىدىڭما؟- دېدى ئۇ بايىقى كۈلكىسىنى داۋاملاشتۇرۇپ.
— يېتىپ باقمىدىم.
— شۇنىڭدىن قارىغاندا، مەكتەپتىمۇ ھېچ ئىش بولمىغان دېگىنە!
— ئەلۋەتتە، مەنمۇ بىر چىرايلىق قىزنى ياخشى كۆرەتتىم، لېكىن ئېرىشەلمىدىم.
— ئېرىشەلمىگەندىكىن باشقا قىزلارنى ئوينىساڭ بولمامدۇ، ئەخمەق!
— دېمەككە ئاسانكەن، قىلماق تەسكەن.
— شۇنداق يۈرۈپسەن دېگىنە، نېمىگە ئىچىسەن ھاراقنى؟! جۈرئەتلىكرەك بولساڭ بولمامدۇ؟!
— ھاراق ئىچكەنگە جۈرئەتلىنىدىغان بولسام بۇ چاغقىچە مەقستىمگە يېتەتتىم، ئوغۇل بالىدەك مەيدەمنى كېرىپ ياشايتتىم…- دېدىم ھەقىقىي دەردىمنى تۆكۈپ.
— ھاراقمۇ ساڭا كار قىلمايدىكەن-دە، دېمىسىمۇ، بەزى ئادەملەر ئىچكەنچە مۇڭلىنىپ، بوشىشىپ، تۈگىشىپ كېتىدۇ…
— مەن دەل ئاشۇنداق، پىۋىمۇ ئىچىپ باقتىم، ئاق ھاراقمۇ ئىچتىم، ھەممىسى ئوخشاش…
— ھەر ئادەمنىڭ مىجەزى باشقا-دە، مانا مەن ئىچكەنچە شاشلىشىپ كېتىمەن… بىر يىل ئاۋۋال تانسىخانىدا بىر قىز بىلەن تونۇشۇپ قالدىم، تېلېفون نومۇرۇمنى سورىدى، دەپ بەردىم.
— بىر كۆرۈپلا كۆيۈپ قاپتۇ-دە، ئۆزەڭمۇ قاملاشقان گۇي… – ئەركىن ھەقىقەتەن «سەتەڭ» گۇيلاردىن ئىدى.
— ئۆزى سوراپ تۇرۇۋالسا مازلىق قىلساڭ بولمايدۇ-دە، كېيىن مەكتەپ يېنىدا بىر يەردە كۆرۈشتۇق، قىش ۋاقتى بولغاچقا چاپانلار قېلىن، قۇچاقلاشساڭمۇ خوشياقمايدىكەن. ئۇنىڭ ئۈستىگە كۈندۈزى دېگىنە، كېچىسى گۇڭگا، پەيزى كۆرۈنگەن قىز بالىنى كۈندۈزدە كۆرسەڭ كەيپىڭ ئۇچىدىكەن. ئەڭ ئاخىرى ئىككىمىز بىر ئاشخانىدا تازا ئىچىشتۇق. ئىككىلىمىز مەست، ئەمما مەن ھوشۇمنى بىلىمەن، كەچ سائەت 9 دىلا ئۇنى ياتاققا ئەكىردىم. ئەتىسى ئەتىگەندە يولغا سېلىپ قويدۇم. ياتاقتىكى گۇيلار تىللاپ بىر قىلىۋەتتى. ئەسلىدە ئاخشام ھەممىسى قورال ئېتىشنى مەشىق قىپتىكەن. قانچە پاي ئاتتىڭلار؟ دەپ ساپتىمەن…ئۇلار ياندۇرۇپلا مېنى گەپتە كەلتۈرۈۋەتتى. ۋاي، بۇ كۈلۈشمەكنى بىر دېمە… شۇنىڭ بىلەن بۇ ئىشمۇ چاقچاق بىلەن تۈگىگەن بولدى. كېيىن ئۇنداق ئىش بولۇپ باقمىدى…
— سەنمۇ ئويناپسەنغۇ؟-دېدىم بىر خىل ئاچچىق بىلەن.
ئۇ ئەپتىمگە قاراپ تېلېقىپ كۈلۈشكە باشلىدى:
— قارا، قارا، يامان ئوماق گۇيكەنسەن…
— جاھاندا ساق گۇيلار قالماپتۇ جۇمۇ…- دېدىم ھەسرەتلىنىپ، ئەمما ئىچىمدىن ئۆزەمگە ھەسرەتلىنىۋاتاتتىم.
— مېنى بۇزۇق گۇي دەپ قالدىڭ-دە! ئۇنچىلىكمۇ ئويلاپ كەتمە، شۇنداق توغرا كېلىپ قالدى…
— شۇ ۋاقىتتا مۇھەببىتىڭ ئېسىڭگە كەلمىدىمۇ؟
ئەركىننىڭ مۇھەببىتى ھەقىقەتەن چىرايلىق ئىدى، گەرچە جەمئىيەت ئىزگۈ ھېسسىياتنى بىچارە، ئاجىز، ھەتتا ساختا كۆرسىتىۋەتكەن بولسىمۇ مېنىڭ قەلبىم يەنىلا پاكلىققا، گۈزەللىككە تەلپۈنەتتى.
— ئۇنداق چاغدا مۇھەببىتىڭ قانداق ئېسىڭگە كېلىدۇ دەيسەن، ئېچىرقاپ تۇرغاندا ئالدىڭدا بىر لوق گۆش تۇرسا، ئۇ گۆشتىن باشقا نېمە كاللاڭغا كەلسۇن؟!
— شۇ ئىشتىن كېيىن مۇھەببىتىمگە يۈز كېلەلمىدىم دەپ ئويلىمىدىڭما؟!
— ئويلىساڭمۇ قانداق قىلىسەن، مەن بىرسىنى ئوينىۋەتتىم، ئەمدى ساڭا قارىغۇدەك يۈزۈم يوق، ئىككىمىز ئايرىلىپ كېتىلى دەيمەنما؟! سەن بەك ساددىكەنسەن جۇمۇ ، ئوغۇل بالا دېگەن ھەر ئىشىغا پۇشايمان قىلماسلىقى كېرەك.
— شۇندىن كېيىن ئۇ قىز ھەقىچان سېنى ئىزەپ كەلگەندۇ؟
— نەچچە ئىزدەپ كەلدى، ياتاقتىكى گۇيلار ئىشىمغا تولا كاشال قىلدى، بىر توپ چىدىماسنىڭ ئارىسىغا كىرىپ قاپتىكەنمەن دېگىنە… باشقا يەردە تۈنەي دېسەڭ، مەكتەپنىڭ تۈزۈمى بەك چىڭ. ئوقۇش پۈتتۈرۈشكە ئاز قالغاندا بىرەر ئىش بولۇپ قالمىسۇن دېدىم… ئۇ قىز ئىزدەپ كېلىۋەردى، ئاخىر بىر كۈنى تىللىدىم، شۇندىن كېيىن كەلمەس بولدى..
— ئاران قۇتۇلۇپسەن-دە، بۇزۇق قىزمۇ تېخى، ئەيدىز ئەمەستۇ؟!
— ماڭاۋە، تۈزۈك گەپ قىلە!— دېدى ئۇ تۇيۇقسىز ئۆڭۈپ،— يوق ئىشنى ئادەمنىڭ ئېسىگە سېلىپ…
قارىغاندا مەن ئۇنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ قاراڭغۇ، يامان ۋەھىمىدىن بىرىنى تارتىپ چىققانىدىم. ئۇ بايىقى خۇشخۇيلۇقىنى، كۆرەڭلىكىنى يوقىتىپ تېخىمۇ سۆزلىگىلى تۇردى:
— ئوقۇيدىغان قىز ئۇ، ئەيدىز دېگەن نېگىرلاردىن، ئاق چېكىدىغانلاردىن يۇقىدۇ، ئەگەر ئەيدىز بولۇپ قالسام بۇ چاغقا چىقمامدۇ؟!…
— جەمئىيەت دېگەن مۇرەككەپ دېگىنە، ھەر ھالدا دىققەت قىلغان ياخشى… بۇ كېسەل بىر-ئىككى يىلدا بىلىنمەيدىكەن، قان تەكشۈرگەندە چىقىپ قالىدىكەن…
— ماڭغىنا ۋاي، بىر نېمىدىن قورقۇپلا يۈرىدىكەنسەن، شۇڭىمۇ قىز بالىدىن چۆچۈيدىكەنسەن، ئىش كۆرمىگەن سويمىكەنسەن، بۇنداق ئۆتۈۋەرسەڭ خوتۇنمۇ ئالالمىغۇدەكسەن…
— قان تەكشۈرتۈپ باقتىڭمۇ؟! ئۇنداق قىلماي تەكشۈرتۈپ باق،- دېدىم ئۇنىڭ بىلەن تېخىمۇ چېقىشىپ، لېكىن ئۇنىڭ چىرايىنىڭ ئوساللىشىپ كېتىۋاتقىنىغا قاراپ گېپىمنى دەررۇ ئۆزگەرتىۋالدىم،- سەن ھەرگىز ئۇنداق چىقمايسەن، بىر قېتىم ئويناپ قويغانغا ئەيدىز بولىدىغان ئىش يوق…
— ئىش كۆرمەي تۇرۇپلا ئەيدىزشۇناس بوپ كېتىپسەن-دە، ئاز قالدى، يېقىندا ئومۇميۈزلۈك بەدەن تەكشۈرتىمىز، قاننىمۇ تەكشۈرىدۇ، شۇ چاغدا ساڭا خەۋەر قىلاي…
— خۇش خەۋىرىڭنى كۈتىمەن،— دېدىم كۈلۈپ، قولۇمغا رومكىنى ئالدىم— ئىشقىلىپ ساق-سالامەت بولغىن، ئوقۇشۇڭنى ساق پۈتتۈرۈپ، خىزمەتكە چىقىپ مائاشىڭنى ساق ئېلىپ، مۇھەببىتىڭنى ساق ئەمرىڭگە ئېلىپ بەختلىك ياشىغىن، ياشىسۇن ساقلىق!
شۇ تاپتا كەيپياتتىكى ئۈستۈنلۈك مەندە ئىدى، ئۇنىڭ چىرايىمۇ ئوڭشالدى.
بىر كۈنى كەچتە ئىشخانىدا تۇرسام دىلنۇر تۇيۇقسىز تېلېفون قىلدى، دەرۋازا ئالدىغا چىقسام ساقلاپ تۇرۇپتۇ، مېنى كۆرۈپلا كۆزلىرىدىن تاراملاپ ياش ئاقتى، كېلىپلا مېنى قولتۇقلىۋالدى، ياتىقىمغا قاراپ ماڭدۇق.
— نېمە بولدىڭىز؟-دېدىم ئۆزەمنى كۈچلۈك ھېس قىلىپ.
— ياتىقىڭىزغا كىرىپ پاراڭلىشايلى.
ياتاققا كىردۇق، بىر كىشىىك كارىۋات ۋە نېپىز يوتقىنىمغا قاراپ يۈرىكىم ئۆز ھالىغا باقمىغان ھالدا ئويناپ كەتتى.
ئۇ كارىۋاتقا كېلپ ئولتۇردى، تېخىچە ئۈنسىز يىغلاۋاتاتتى.
— نېمە بولدى، دېسىڭىزچۇ؟
— زاھىر دېگەن ھەزلەك بىلەن ئۇرۇشۇپ قالدىم…
— سىزنى ئۇرمىغاندۇ؟
— ئۇردى، مەنمۇ ئۇردۇم…
بۇنىڭغا ھەيران قالمىدىم، دىلنۇر ئادەتتە دېگىنىنى قىلاتتى.
— كۆڭلىڭىزنى يېرىم قىلماڭ، ئىشقىلىپ ئۇ گۇي مېنىڭ كۆزۈمگىمۇ ئانچە سىغمايتتى.
دىلنۇر مەندىن ئۇنى مەكتىپىگە بېرىپ ئۇرۇپ بېرىشىمنى تەلەپ قىلمايتتى، مۇشۇنداق تەسەللىي بېرىشىمنىلا كۈتەتتى. ئۇ ئۆتكەندە بىر قېتىم ياتىقىمنى تازىلاپ بېرىپ، تاماق ئېتىپ بېرىپ كەتكەنىدى، شۇ چاغدا ئەبگا ياتىقىم خۇددى ئىللىق بىر ئۆيگە ئوخشاپ قالغانىدى.
— كېلىۋېتىپ ئۇ ھەزلەكنى ئىچىمدە تىللاپ يۈرۈپ بېكەتتىن ئۆتۈپ كېتىپتىمەن، قاراڭغۇدا خاتا بىر يەرگە چۈشۈپ ئېزىپ قالدىم، قورقۇپ جېنىم چىقاي دېدى، مىڭ تەستە بىر تاكسى توسۇپ كېلىۋالدىم…
— كېلىشىڭىزنى بۇرۇنراق بىلگەن بولسام ئالدىڭىزغا چىقىپ تۇراتتىم، بوپتۇ، بۇمۇ ئۆتۈپ كېتىدۇ…
— نەچچە سائەت يول مېڭىپ ھالىم قالمىدى،— دېدى ئۇ يوتقىنىمغا يۆلىنىپ،— بېشىم بەك ئاغرىپ كېتىۋاتىدۇ، بىر دەم ئۇخلىۋالايچۇ…
— مەندە باش ئاغرىقىنىڭ دورىسى بار، ئىچىۋالامسىز؟ قورسىقىڭىزمۇ ئاچقاندۇ، سىرتتىن بىر نەرسە ئەكىرىپ بېرەيمۇ؟
— دورا ئىچمەي، بىر دەم ياتسام ئوڭشىلىپ قالىمەن، ئاڭغىچە سىرتقا چىقىپ جۇۋاۋا ئالغاچ كىرەمسىز؟
— ماقۇل ،- دېگەچ سىرتقا ماڭدىم، ئىشىكنى ئېتىۋېتىپ كەينىمگە بىر قارىدىم، ئۇ بىر دەمدىلا يوتقاننى بىر ياققا ئېلىۋېتىپ، ياستۇققا بېشىنى قويۇپ يېتىپ بولغانىدى ، تۈگۈلۈپ يانچە ياتقاچقا تولغان ساغرىسى شىمىدىن ھازىرلا ئېتىلىپ چىقىدىغاندەك كۆرۈنەتتى، مانا مەن ھەۋەسلىنىدىغان بۇ بەدەن كارىۋىتىمدا يىلاندەك تولغىنىپ ياتماقتا، يۈرىكىمگە ھەۋەس نەشتىرى سانچىلماقتا، قانداق قىلاي، بۇرۇن قانداق ياشىغان بولسام شۇنداق ياشايمۇ ياكى ئۆزەمدىن ھالقىپ باقايمۇ! ئىشىكنى ئاستا يېپىپ قويۇپ سىرتقا ماڭدىم، ۋەسۋەسىلەرگە چىرماشتىم، نەگە ماڭغىنىمنى بىلمەستىن ماڭدىم.
روھىمدا بىر ئىسيان، كۆڭلۈمدە بىر چۇقان، قېنىمدا بىر غالجىرلىق، نەپسىم نەپسىمگە يېتىشمەيدۇ. مۇھەببەت، تەلپۈنۈش دېگەنلەر كونا كىتابنىڭ كىرلەشكەن، يىرتىلغان، سارغايغان بەتلىرىدەك تاشلىنىپ ياتىدۇ، ئۇنى داۋاملىق چىقىۋېرىپ كىشىنى زېرىكتۈرۈۋەتكەن سوغۇق بىر ھېسسىيات شامىلى توختىماي ۋاراقلايدۇ… تالاغا چىقىۋىدىم، شەھەرنىڭ ئەتىيازدىكى سەت شامىلى يۈزۈمگە ئۇرۇلدى، كەيپىم بۇزۇلدى، جۇۋاۋىنى ئالدىم، ياتاققا كىرىپ بولغىچە سوۋۇپ قالدى. دىلنۇر كىرپىدەك تۈگۈلۈپ ئۇخلاپ قالغانىدى، ئۇنى قانداق ئويغىتىش كېرەك، بېشىنى سىلاپ ئويغىتايمۇ، سۆيۈپ ئويغىتايمۇ ياكى تۈرتۈپ ئويغىتايمۇ، پۇتىنى سىلايمۇ، بىلىكىنىمۇ، بىر دەم قاراپ تۇردۇم؛ ئۇ رېتىملىق تىنىپ، ئاللىكىم، ئاللىنىمىلەرنى چۈشەۋاتقاندەك كۈلۈمسىرەپ ياتاتتى، چېچى يۈزىنى يېرىم يېپىۋالغان، قولى كۆكسىنى تورىۋالغان، تىزى جان يېرىنى قوغداۋاتقاندەك ئۈستىگە ئېگىلگەنىدى، خۇددى بىر باسقۇنچىغا «ماڭا يېقىنلاشما» دەۋاتقان قىزدەك ياكى تۇتسىلا قولغا سانچىلىدىغان تىكەنلىك گۈلدەك ياتاتتى. باشقا ئەبلەخلەرگە ئاسان ئىش ماڭا نېمانچە تەس بىلىنىدۇ، خۇدايىمدىن قورقىمەنمىكىن دېسەم، تەقۋالىقىمنىڭ تايىنى يوق، شەيتاننىڭ كەينىدىن ماڭغىنىم ماڭغان، ئازغىنىمنى بىلمەي مېڭىۋېرىپ مۇشۇ كۈنگە كەلدىم، ھېلىھەم شەيتىنىمنىڭ ئارزۇسىنى ئىشقا ئاشۇرۇش غېمىدە پۇچۇلىنىپ يۈرمەكتىمەن. دىلنۇرنىڭ مەسخىرىسىگە قېلىشتىن قورقىمەنمىكىن دېسەم، بۇ مەن قورقۇپ كەتكۈدەك ئۇنچە ئەخلاقلىق، ئىپپىتىنى جان دەپ قوغدايدىغان قىز ئەمەس. يەنە كېلىپ ئۇ ئاجىز نېرۋىسىغا سەۋدالىقنى قوشۇۋېلىپ، مۇھەببەت بېغىغا بىلىپ-بىلمەي كىرىپ قېلىپ، چەكلەنگەن مېۋىنى يەيمۇ يېمەيمۇ دەپ ئاخىر يەپ بېقىپ، بىرسىگە قانماي يەنە بىرسىگىمۇ ئېسىلىپ، ياشلىقىنىڭ تەلەپ-تەقەززالىرىغا ئىزچىل باش ئېگىپ كەلگەن بىر قىز… مۇھەببىتى بىلەن سوقۇشۇپ قالسا بىر بۇلۇڭدا تەنھا ئولتۇرۇپ ياش تۆكۈپ دەردىنى ئىچىگە سىغدۇرۇشنىڭ ئورنىغا دەرھال مېنى يادىغا ئېلىپ، ماڭا ئېسىلغۇسى كېلىپ، قېشىمدا ياتماقتا. دېمەك، ئۇ بىر كۈن، بىر دەم بولسىمۇ يالغۇز قېلىشتىن، بىر ئوغۇلنىڭلا كەينىدىن مېڭىۋېرىشتىن بىزار، ئوخشىمىغان ئوغۇللار ئۇنىڭغا ئوخشىمىغان تۇيغۇ ئاتا قىلىپ تۇرمىسا بىكار. شۇ تاپتا ئۇ مېنىڭ ئەسەبىي قۇچاقلىشىمنى، نېرۋىسىغا ئۇشتۇمتۇت تەسىر قىلىپ كاللىسىدىكى جىمى غەللە-غەشنى سۈپۈرۈۋېتىشىمنى، بىر دەم بولسىمۇ ھاياجانلاندۇرۇپ بۇ جاھاندىكى كۆڭۈلسىزلىكلەردىن قۇتۇلدۇرۇشۇمنى ئۈمىد قىلىۋاتقاندۇ… ئەمما، دەل مۇشۇ ئەمما، لېكىندىن كېيىن ھاياجانلىنىپ توختاپ قالدىم: ئەگەر ئۇ ئۇنداق ئويلىمىغان بولسىچۇ؟ كۆزىنى لاپپىدە ئېچىپ تونۇغۇسىز بىر ئىنسانغا ئايلانغان مېنى كۆرسە چىرايى قانداق ئۆزگىرىپ كېتەر؟! شۇ چاغدا يۈزۈمنىڭ تېرىلىرى قېلىن تامنىڭ تۇتمىغان سۇۋاقلىرىدەك سويۇلۇپ چۈشمەسمۇ؟ ئەپتى-بەشىرەم چۇۋۇلۇپ چىقماسمۇ؟ ئۇ ھەر قانچە دۆت بولسىمۇ ئۆزىنىڭ ئىززىتىنى بىلىدىغان بىر قىز ئەمەسمۇ؟ « ۋاي بۇ نېمە قىلىق! يۇرتلۇقۇم دەپ كەلسەم ما بالىنىڭ قىلغان ئىشىنى! مېنى نېمە چاغلاپ قالدىڭىز؟! سىزنى ھەرگىز ئۇنداق قىلىدۇ دەپ ئويلىماپتىكەنمەن، ئىشەنگەن تاغدا كىيىك ياتماپتۇ دەپ … بېرىڭە نېرى، سىزگە مەن تەييار ئاش بولۇپ يېتىپ بەرگىلى كەلمىگەن بۇ يەرگە… تەييارغا ئەجەپ ئاسان ھەييار بولىدىغان غوجامكەنسىزغۇ؟ نوچى بولسىڭىز مەن ئۇخلاپ قالغاندا ئېسىلماي، راۋرۇس كەلتۈرۈپ بولغاندا ئېسىلىڭ جۇما؟! قانداق دېگەن نامەرتلىك بۇ…» دەپ ياتاقنى بېشىغا بىر كەيسە، ئىزاغا ئۆلمەمدىمەن؟! بۇنداق قىزنىڭ ئويلىمىغان يەردىن ساختا غۇرۇرى، ساراڭلىقى تۇتۇپ كەتسە ھېچنېمە دېگىلى بولمايدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ يېنىدا بىر دەم بېشىمنى ساڭگىلىتىپ ئولتۇردۇم، پات-پات ئۇنىڭ چىرايىغا قارايمەن، ئورۇق، سوزۇنچاق، ئاق، تاتىراڭغۇ يۈزىگە ھەر بىر قارسام سىرىنى يېشىپ چۈشەندۈرگىلى بولمايدىغان بىر نەرسىگە قارىغاندەك مۇرەككەپ تۇيغۇلارغا كېلىمەن، ۋەسۋەسە قۇترايدۇ، ئارقىدىنلا يەنە ئەندىشىگە چۆكىمەن. ئۇنىڭ ساغرىسىغا يېقىن ئولتۇردۇم، ئۇنىڭ بىلەن ئەزەلدىن بۇنداق يېقىنلىشىپ باقمىغانىدىم، ئۇ ئۇخلاۋاتقان بولۇپ مېنى سىناۋاتامدىغاندۇ؟ ياتاق ئىچى جىمجىت، ئەمما خىيالىم دەھشەتلىك بىر قاينامنىڭ ئىچىدە قالغاندەك سۈرەن سالاتتى، دىلنۇرمۇ بۇنىڭغا جۇر بولاتتى:
— يېقىنراق كېلىپ مېنى قۇچاقلاڭ، توڭۇپ كەتتىم..
— راستما؟ گېپىڭىز راستما؟
— ئىشەنمىسىڭىز ئاشۇنداق ئولتۇرۇڭ.
— كەينىڭىزدە يېتىپ قۇچاقلاپ قويايمۇ؟
— جۈرئەت قىلالىسىڭىز كېلىڭ..
— باشقىچە ئويلاپ قالمايدىغانسىز…
— نىمانداق لامزەللە بالىسىز!؟
— ماقۇل، قۇچاقلاپ قوياي، ئاندىن كېيىنچۇ؟
— قانداق قىلىشنىمۇ مەن ئۆگىتەمدىم؟
— مەن بىر قىزنى بۇنداق قۇچاقلاپ باقمىغان…
— ئەمىسە قانداق قۇچاقلاپ باققان…
— تانسا ئوينىغاندا.
— ئۇ دېگەن تانسا، ھېچنېمىگە ھېساب ئەمەس.
— ئۇغۇ شۇ، لېكىن شۇمۇ ماڭا ئاسان ئەمەس.
— قورقۇنچاققا ھەممە نېمە تەس!
— مەن ئۆزەمنىڭ قورقۇنچاق ئەمەسلىكىمنى سىزگە ھامان كۆرسىتىپ قويىمەن.
— نەچچە ۋاقىتتىن كۆرسىتەلمىدىڭىز، بولدى قىلىڭ.
— ئەمدى كۆرسەتسەمچۇ؟
— مۈشۈكنىڭ يولۋاس بولمىقى ئۇنداق ئاسان ئەمەس.
— بۇ نېمە دېگىنىڭىز؟
— مېنىڭ نەزىرىمدە سىز مۈشۈك، يولۋاسقا ئايلىنىمەن دېسىڭىزمۇ سىزگە ئىشەنمەيمەن. شۇڭا ئەڭ ياخشىسى ئۆز سۈپىتىڭىزنى ساقلاپ جىم ئولتۇرۇڭ.
— قاچاندىن بېرى سىزنىڭ ئالدىڭىزدا مۈشۈك بولۇپ قالدىم؟
— تۇنجى كۆرگەندىن باشلاپ.
— ئۆيىڭىزگە ماڭغاندا مېنى تېخى تونۇمايدىغان تۇرسىڭىز؟
— تونۇماستىلا كۆرۈپ بىلىپ بولغان.
— ئۇنچىلىك سەزگۈر، ئەقىللىق ئەمەسقۇ سىز؟
— كىم شۇنداق دەيدۇ، ئەقىللىق بولمىساق داشۆگە ئۆتەلەمتۇق؟ كۈندە خۇشال يۈرەلەمدۇق؟
— راست دەيسىز، بەك ئىشلەيدۇ كاللىڭىز. ئۇنىڭدىن تاياق يېسىڭىز بۇنىڭ يېنىغا كېلىپ ياتىسىز، نېمىشقا كارىۋىتىمدا خاتىرجەم ئۇخلىيالايسىز؟
— چۈنكى سىز يۇۋاش.
— يۇۋاشنىڭ ئىچىدە مۈڭگۈزى چىقىپ قالسىچۇ؟
— چىقمايدۇ، چىقسىمۇ تايىنلىق.
— مانا ئەمىسە دەپ بىر كۆرسىتىپ قويىمەن ھېلى…
— كۆرسىتىڭە قېنى، كۆرسەتسىڭىزمۇ مېنىڭ نەزىرىمدە سىز ھامان شۇ غېنى…
— سىز مېنى نېمە كۆرۈپ قالدىڭىز؟ نېمىشقا مەن سېنى تېخىچە سىزلەپ يۈرۈيمەن؟!
— سەن دېسەڭ بولمامدۇ؟ ئەخمەت بىرىنچى كۈنىلا مېنى سەنلەپ بولغان، سەن تېخىچە ئەزمەڭنى ئېزىپ، ئىچىمنى سىقىپ يۈرۈيسەن.
— سەن دەي ئەمىسە، يېنىڭغا كەلدىم ئەمىسە، سۆيسەم قوپىسەنغۇ، قوپە، جۇۋاۋاڭنى يە!
— غەلىتە ئاڭلىنىدىكەن، لېكىن ئەمدى بىر ئوغۇل بالىغا ئوخشىدىڭ…
— مېنى نېمە دەپ قالغانتىڭ، مەنمۇ بىر ئوغۇل بالا، بەز يېمەيدىغان مۈشۈك يوق…
— دېمىسىمۇ سەن بىر مۈشۈك، يولۋاس بولالمايدىغان مۈشۈك…
— مۈشۈك بولساممۇ بولاي، كۈچۈك بولساممۇ بولاي، مېنى سۆيگىلى قوي…
— بارە نېرى، سۆيۈشنىمۇ ئۇقمايدىكەنسەن…
— تەبىئىي سۆيدۈمغۇ؟!
— مۈشۈكنىڭ ئاغزى تەككەندەك… ئەجەپ بىر قانداق قىلىۋەتتىڭ!
— قانداق قىلدىم؟
— نېمىشقا باشقا ئوغۇللاردەك سۆيەلمەيسەن؟!
— قايسى ئوغۇللاردەك؟!
— مەسىلەن، زاھىردەك، ساتتاردەك، ئەخمەتتەك، …. دەك، …دەك…
— باشقىلار شۆپۈكدەپ بولغان ئېغىزىڭغا سۆيسەم تېخى ياراتمايۋاتامسەن؟
— سۆيۈشنىمۇ بىلمىگەن ئادەم نېمىدەپ سۆيىسەن؟!
— خاپا بولما، مەن تېخى بىر قىزنى سۆيۈپ باقمىغان…
— كىنودا كۆرگەن بولغىيتىڭ؟
— كۆرگەننى دوراپ باقتىمغۇ، بولمىدىما؟
— بولمىدى، سۆيۈشۈڭ پەقەت ياقمىدى، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئېغىزىڭ پۇرايدىكەن…
— چىشىمنى ئەتىگەن چوتكىلىغان بولمىسا…
— سېغىز كەمپۈت چايناپ كەل…
— بولدىلا، كېلەر قېتىم…
— قاچان كەلسەم سۆيىدىغان ئوخشايمەن دەپ ئويلاپ قالدىڭما؟ سەن مېنىڭ نېمەم؟
— ئەمىسە مەن سېنىڭ نېمەڭ؟ مېنى نېمىگە ئىزدەيسەن، نېمىشقا مېنى كۆرۈپ يىغلايسەن، نېمىشقا مېنى قولتۇقلىۋالىسەن، نېمىشقا كارىۋىتىمغا چىقىپ ياتىسەن؟
— مەن ئوخشىمىغان ئوغۇللارغا ئامراق، يامانلارنىمۇ كۆرۈپ باقتىم، زېرىكتىم، سەن يۇۋاشنى كۆرگۈم كېلىپ قالدى…
— سەن شۇ ئىشنى دەپ قېشىمغا كەلمىگەنسەن-ھە؟! مەن تېخى پاك ئوغۇل جۇمۇ!
— قېشىڭغا كەلسەممۇ نېمە قىلالايتتىڭ، لامزەللە؟! ئۆزىنى پاك دەپ كەتكىنىنى تېخى، ھەممىنى قورقۇنچاقلىقىڭدىن كۆر، سەندەك جۈرئەتسىز ئوغۇللار كىشىنىڭ نەپرىتىنى قوزغايدۇ…
— مېنى ھاقارەتلىمە، سەن پوستى سويۇلۇپ بولغان ئالما، چېقىلىپ بولغان تاۋۇز!
— يېيەلمىگەن ئۈزۈم ئاشۇنداق ئاچچىق، يېيەلىگەن نوچى…
— ئۆزەڭنى قول يەتمەيدىغان ئۈزۈمگە ئوخشىتىپ قالدىڭمۇ تېخى!؟ سېنىڭ ئارزۇلىغۇدەك نېمەڭ بار؟ قىزلىقىڭنى خەققە بېرىپ بولۇپ يەنە نېمە كۆرەڭلەيسەن؟!…
…………………………
غەزەب ئاچچىقتىن ئورنۇمدىن دەس تۇرۇپ كەتتىم، جۇۋاۋىدىن ئەمدى ھور چىقمايتتى، قىيمىسى ئىچىدىن سوۋۇپ مۇزلاپ كەتكەنىدى. دىلنۇر مېنى ئاچچىق ئوي ۋە ئىزتىراپقا تاشلاپ قويۇپ داۋاملىق ئۇخلاۋاتاتتى. شۇ تاپتا ئۆزەمنى باشقىلار ئاللىقاچان چېقىپ يەپ بولغان تاۋۇزنىڭ شاپىقى ئۈستىدە جاھىللىق بىلەن گىژىلداپ ئۇچۇپ يۈرگەن چىۋىندەك رەزگى، خار ھېس قىلماقتا ئىدىم، بۇ تۇيغۇنىڭ ئازابىدىن پارتلاپ كېتەي دەپ قالدىم.
ئۇنىڭ ئالداتقۇچى، قىينىغۇچى تېنىدىن كېلىۋاتقان شەھۋەت پۇرىقىدىن بېشىم ئايلاندى، جەسۇر، مەرت ئەرلەرنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكىنى تەسەۋۋۇر قىلدىم، ئامېرىكىنىڭ كىنولىرىدا چىقىدىغان مۈرىسى كەڭ، سۆز-ھەرىكىتى ئازادە ھەم كەسكىن ئەرلەردەك بولالماسمەنمۇ؟ ئۇنى خوتۇنۇم، ئاشنام دەپ تەسەۋۋۇر قىلسام ئىشىم ئاسانراق بولارمۇ؟
خىياللىرىمنىڭ خاملىقى ئىچىمنى سىقىۋەتتى، خىيال خىيالنى، تەسەۋۋۇر تەسەۋۋۇرنى ئۆزگەرتىپ باشقا بىر نېمە قىلىۋەتتى، تەسەۋۋۇرۇم گويا بىر كىچىك بالا پۈۋلەۋاتقان مازغاپ شارچىلىرىدەك ئۇچۇپ چىقاتتى-دە، سېكونت ئىچىدە ئېتىلىپ يوق بولاتتى، مەن شۇ كىچىك بالىنىڭ ئورنىدا ئۆز ئويۇنۇمنى ھېرىسمەنلىك بىلەن تاماشا قىلىۋاتاتتىم، شىرىن تەسەۋۋۇرۇمنىڭ نەق مەركىزىدە مەن بىلەن قېرىشىۋاتقان يەنە بىر ئۆزلۈكۈم بار ئىدى، مۇمكىن ئەمەسلىك شوئارىنى توۋلاۋاتقان، رىئاللىققا ھۆرمەت قىلىشنى تەكىتلەۋاتقان بۇ ئۆزلۈكۈم ھەر دائىم تۈگۈلۈپ تۇرۇۋالاتتى، چېكىنەتتى، ھەتتا رەسۋالارچە قېچىپ كېتەتتى. ئادەمنىڭ ئەڭ چوڭ دۈشمىنى دەل ئۇنىڭ ئۆزى دېگەن گەپنىڭ توغرىلىقىنى ئىسپاتلاۋاتاتتىم. نەپسىمگە خائىنلىق قىلىشىم توغرا، ئۆزۈمگە زۇلۇم قىلىشىممۇ توغرا، ئۇنىڭ بەدىنىگە پاشىدەك قونۇپ شەھۋەت لەززىتى ئېلىشىممۇ توغرا، پالاقتىن قورقۇپ نازۇنېمەتكە يېقن كېلەلمىگەن چىۋىندەك ئايلىنىپ يۈرۈشۈممۇ توغرا، ئۆزەمدىن ھالقىپ، ئىچىمدىكى دۈشمىنىمنى باش ئەگدۈرۈپ نازىنىن قۇچىقىدا ۋىسال سۈرۈشۈممۇ توغرا، رەسۋا بولۇشتىن قورقۇپ ئۇنىڭدىن ۋاز كېچىشىممۇ توغرا، ھەممىسى توغرا! نېمىدېگەن تۇترۇقسىز، بىتايىن ئىنسانمەن؟ ئۆزەمنى قايسى ئورۇنغا قويىمەن، مەۋقەيىم نېمە، نىشانىم نېمە؟ نېمىگە ياشايمەن؟
ئۇنىڭ يېنىدا ئۇنىڭ يېنىك پۇشۇلدىشىنى، ھەتتا چۈشىدە بىرسىنىڭ قۇچىقىدا تولغىنىۋاتقاندەك سۇس ئىڭراشلىرىنى تىڭشاپ، تىترەپ ئولتۇرىمەن. قوپە قېلىن، بىز نېمىشقا تەبىئىي بىرلىشەلمەيمىز؟ ئادەملىك نىقابىنى يىرتىپ تاشلاپ ھايۋانغا ئايلىنالمايمىز؟ ئادەم دېگەن شۇ ئالىي دەرىجىلىك ھايۋانغۇ؟ بىرەر قېتىم شۇ ياسىما ئالىيلىقنى چۆرۈۋەتسەك نېمە بولار؟ سەن يا قىز ئەمەس، چوقۇم بۇزۇلۇپ بولدۇڭ، بۇنىڭغا گۇمانىم كۈچلۈك، بەلكى ئىشەنچىم تولۇق. ئاشۇلارغا بەرگەن نېمەڭنى ماڭا نېمىشقا بېرەلمەيسەن؟ مەنمۇ بىر ئەركەكقۇ؟ مېنىڭمۇ بىر قىزدىن (گەرچە ھەقىقىي قىز بولمىساڭمۇ) ھوزۇرلىنىش ھوقۇقۇم بارغۇ؟ ….
خىياللىرىم دەھشەتلىك بولسىمۇ ھەقىقىي ئىدى، بۇ ھەقىقىيلىقنى جاللاتنىڭ قىلىچى ئالدىدا باش ساڭگىلىتىپ تۇرغان، ئۆزىنىڭ گۇناھكار ياكى ئۇۋال قىلىنغانلىقىنىمۇ بىلمەيدىغان بىر ماڭقۇرت جىنايەتچىدەك قوبۇل قىلماقتا ئىدىم، قورقۇنچلۇق بىر لەززەت پۈتۈن ۋۇجۇدۇمنى لەرزىگە سېلىش ئالدىدا تۇراتتى. ئۆلۈم ئالدىدىكى كىشىلەر قورقۇنچتىن لەززەتلىنەلەمدىغاندۇ؟ ئۆلۈمدەك قاتتىق ئىش ئالدىدا ماڭا قىيىن كېلىۋاتقان بۇ جىنسىي ھەرىكەت ھېچنېمىگە ئەرزىمەيتتى. سەپرايىم ئۆرلىسۇن، نەپسىم يوغىنىسۇن، بىر دەمدە ھايۋانغا ئايلىنىش ئارزۇسى ۋە راستىنلا شۇنداق بولۇش تەقەززالىقى ئىچ-ئىچىمگە پاتمىسۇن، ئوسال بولساممۇ باتۇرلارچە ئوسال بولاي، رەسۋا بولساممۇ ھەقىقىي ھالىتىمگە يېتىپ رەسۋا بولاي… ماھىيەتتە، كارىۋاتتىكى بۇ ئېزىتقۇ مېنىڭ مۇشۇنداق ئېزىپ كېتىشىمنى چىن كۆڭلىدىن خالايدۇ، ھەر قانداق قىز بىر ئوغۇلنىڭ ئۆزىنى تۇيۇقسىز خۇشال قىلىۋېتىشىنى تىلەيدۇ، بۇ خۇشاللىققا ھەيرانلىق ئارىلىشىپ كەتسە تېخىمۇ ياخشى!
ئۇنىڭ ساغرىسىنى ئاستا تۇتتۇم، شۇ چاغدا لەنىتى ئىشىك چېكىلدى. قوشنىلاردىن بىرسى بولسا كېرەك دەپ ئىشىكنى قىيا ئاچتىم، ئەركىن كۈلۈمسرەپ تۇراتتى، ئەمما ماڭا ئۇنىڭ چىرايى تولىمۇ بەدبەشىرە كۆرۈنۈپ كەتتى. چاقىرغۇمۇ ئۇرىۋەتمەي كالىدەك ئۈسۈپ كېلىۋەرگەن بۇ ئاداشنى كۆرۈپ ئەرۋاھىم قاتتىق ئۇچتى، چاندۇرمىدىم دېسەممۇ چاندۇردۇم، ئۇمۇ ئېسەنكىرەپ قالدى، لېكىن ئۇ بۇنداق ئوڭايسىزلىققا باش ئەگمەيدىغان، ئۇنى ئوڭشىمىسا ئۇنىمايدىغان بالاڭزا ئىدى، مەن بولسام بۇ ئوڭايسىزلىقنى دەرھال ئوڭشاپ بولالمايدىغان، ئالدىمغا كەلگەننى ئۈنسىز قوبۇل قىلىدىغان بىقوۋۇل ئىنسان ئىدىم. نېمىدەپ ئويلاپ قېلىشىدىن قەتئىينەزەر ئۇنى ياتاققا باشلىمىسام بولمايتتى.
— ئۈستىدىنلا چۈشتۈممۇ نېمە؟- دېدى ئۇ ھىجىيىپ، ئاڭغىچە ياتاققا كىرىپ دىلنۇرنى كۆرۈپ بولدى، ئۇنىڭغا بىر ھازا ھاڭۋېقىپ قارىدى، ئىتتىكلا ماڭا بۇرۇلۇپ ھەسەت ۋە ھەۋەس ئارىلاش كۈلدى،- مانا دېمىدىممۇ، ئۆتكەنكى گېپىم تازا ئۆتۈپتۇ-دە، مۇبارەك بولسۇن…
— ئانداق ئىش يوق، ئۇ بايىلا كېلىپ ئۇخلاپ قالغان..
— ھارغۇزۇپ بىر دەمدىلا ئۇخلىتىپ قويۇپسىلە-دە، يامان باللا جۇمۇ..
— سىلىگە يەتمەيمىز،-دېدىم مەنمۇ ئاخىر خۇددى شۇنداق بىر ئىشنى قىلغاندەك مەغرۇرلىنىپ، ئەگەر ئۇ كىرىپ قالمىغان بولسا ئارزۇيۇمغا يېتەلەيدىغاندەك ئويلاپ، بۇ خىيالىمغا ئىشىنىپ قالغانىدىم.
دىلنۇر تېخىچە ياتاتتى، ئەركىنگە بىر ئورۇندۇق قويۇپ بەردىم، مەنمۇ بىر ئورۇندۇقنى ئەكىلىپ ئولتۇردۇم، ئىككىمىز بۇ غەلىتە ئۇچرىشىش پەيتىدە بىر-بىرىمىزنىڭ ئىچىنى تىڭشاپ، بۇرۇقتۇرمىلىق ئىچىدە دىلنۇرغا قاراپ ئولتۇردۇق. دىلنۇردىن كېلىۋاتقان بىئاراملىق ئىچىمنى سىقاتتى، بۇ بىئاراملىق خۇددى بۆرىكىمگە چۈشكەن تاشقا ئوخشاش قاتتىق، ئازابلىق بىر نەرسە ئىدى، ئەركىننىڭ كېلىشى بىلەن بۇ دۇنيا ماڭا بىردىنلا تار كۆرۈنۈپ كەتتى، ئۆزەمنى ھەر قانچە تەنھا دېسەممۇ تەنھا ئەمەستىم، خەقلەر ھەر دائىم مېنى يوشۇرۇن كۆزىتىپ پايلاپ تۇراتتى، بىچارە ۋاقىتلىرىمدا يېنىمدا ھېچكىم يوق، ھوزۇر سۈرەي دېگەن ۋاقىتتا بىرسى چىۋىندەك پەيدا بولۇپ ئارامىمنى بۇزاتتى. ئەركىن دىلنۇرغا پات-پات قارايتتى، بۇغدىيەكلىرى غىلدىرلايتتى، ماڭا قارايتتى، چاندۇرمايتتى، ئەمما يوشۇرۇن ئېڭىدا ئۇنىڭ ۋۇجۇدىنىڭ شامال سوققان ياپراقتەك تىترەپ ئاران تۇرۇۋاتقانلىقىنى سېزىپ تۇراتتىم. ھەۋىسى ئۆرلەپ قىينىلىپ تۇرغان ئىككى ئوغۇلنى قارىتىپ قويۇپ بىخارامان ئۇخلاۋاتقان دىلنۇرنىڭ ھەقىقەتەن نېرۋىسى چىگىش، ھېسسىياتى مۇرەككەپ، مەيلىخۇش بىر قىز ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدىم، شۇ تاپتا ئەركىن ئىككىمىز بىر-بىرىمىزگە نازارەتچىلىك قىلىۋاتاتتۇق. جاھاندا بىرى ھەددىدىن ئاشسا يەنە بىرى چەكلەپ تۇرۇشى كېرەك، ئەگەر ھەممە ئادەم ھەددىدىن ئېشىپ كەتسە جاھان تۈگىشىدۇ. جاھاننى تۈگەشتۈرىدىغان نەرسە ئەڭ ئاۋۋال شەھۋەتتىن باشلانسا كېرەك. ئاياللار پوتەي، ئەرلەر ئەسكەر، جاھان ئۇرۇشى قەدىمدىن بېرى مۇشۇنداق داۋاملىشىپ كەلدى، بۇ ئۇرۇشنىڭ ئوت-يالقۇنلىرى بىزگىچە، مۇشۇ ياتاققىچە تۇتاشتى. بىز نېمىدېگەن دەھشەت، ئۆزىمىزنى تىنچ دەپ ھېس قىلساقمۇ، يۈرىكىمىز ئاشۇنداق ھەۋەسلەرنىڭ ئوت-يالقۇنىدا گاھى كۈچلۈك، گاھى ئاجىز كۆيۈپ تۇرىدۇ. ئۆلگەندىلا ئاندىن ئۆچىمىز…
دىلنۇر شۇ تاپتا بىر جەسەت بولغان بولسا بىزنى شۇ قەدەر جەلپ قىلارمىدى، ئەمەلىيەتتىمۇ ئۆلۈكتەك ياتقان بۇ قىز قانداق قىلىپ جېنىمىزنى ئاران قويدى؟ ماھىيەتتە تۈپ ئېنىرگىيە ئۆزىمىزدە، ئوت ئۆزىمىزدە، ئۇنى ئۆزىمىز پۈدەپ ئۇلغايتىپ يۈرىكىمىزنى كۆيدۈرىمىز.
ئەركىن توساتتىن تەبىئىي ھالىتىگە يېنىپ خۇشال سۆزلەپ كەتتى:
— ئاداش، تۆنۈگۈن بىز ئومۇميۈزلۈك بەدەن تەكشۈرتكەنىدۇق، قېنىم ساق چىقتى…
— بوش گەپ قىل،- دېدىم مەنمۇ سەل يەڭگىللىشىپ،- مۇبارەك بولسۇن.
— ھېچقانداق چاتاق چىقمىدى، بەك خوش بولدۇم دېگىنە…
— قارىغاندا ئۆزەڭدىن بەك ئەنسىرەپ يۈرۈپتىكەنسەن-دە؟
— ئەنسىرەيسەن-دە، كىچىك ئىش بولمىسا ئۇ…`
— ئىش دېگەننى ئويلاپ قىلىسەن.
— ئىشقىلىپ، ئەمدى خاتىرجەم بولدۇم.
— ئەمدى ئۇنداق ئىش قىلمايدىغانسەن؟
— قىلمايمەن دېگىلى بولمايدۇ-دە، چارىسىنى قىلىپ قىلساق بولىدىكەنغۇ؟!
— ئالدىراپ قالغاندا ئۇنتۇپ قالارسەنمىكىن…
— ياقەي، ئەمدى دىققەت قىلىمەن.
— سەن گۇيغا ئامال يوقكەن…
— قورقۇپ كەتكۈدەك ئىشمۇ ئەمەسكەن… ئەمما ئادەمنى يامان ئەنسىرىتىپ قويىدىكەن كاساپەت!
— شۇڭا نەپسىڭنى يىغىپ، قايتىپ بېرىپلا تويۇڭنى قىلىۋال. سەندەك چىرايلىق مۇھەببىتىم بولىدىغان بولسا باشقا نېمىلەرگە قاراپمۇ قويمايتتىم.
— توينى چوقۇم قىلىمەن، لېكىن ئويناشنىمۇ قولدىن بەرمەيمەن. بىر خوتۇنغا قاراپلا ئولتۇرىدىغان ئىش يوق…
— نېمانداق قانماس نېمە سەن، ھەممىسى ئوخشاش بىر چىشى مەخلۇققۇ؟
— ئوخشىمايدۇ دەيمەن بالاڭزا، ئوخشىمايدۇ. سەن تېخى چۈشەنمەيسەن.
— توي قىلساڭمۇ يەنە باشقا قىزلارغا مەڭگۈ ھەۋەسلىنىپ ئۆتكۈدەكسەن.
— ئەلۋەتتە، قىزلارمۇ شۇ، بۇ دېگەن ئىنسان تەبىئىتى. ئۆزەڭمۇ ئۆتكەندە شۇنداق دېدىڭغۇ، قىزلارنى تەتقىق قىلغان بىلەن ئەمەلىيەتنى چۈشەنمەيدىكەنسەن جۇمۇ… لېكىن بۈگۈن ئەھۋال باشقىچە تۇرىدۇ، تەجرىبە قىلىپ باقاي دەپسەن-دە…
— بوش گەپ قىل، ماڭە بولمىسا تالاغا چىقىپ پاراڭلىشايلى…
ھەر بىر گەپ قىلغىنىمىزدا ھەر ئىككىمىز دىلنۇرنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئەلۋەتتە ئېسىمىزدىن چىقارمايتتۇق، ئۇنىڭ ئۇخلىغان بولۇۋېلىپ گېپىمىزنى تىڭشاۋاتقانلىقىغا ئىشەنمىسەكمۇ ئىشىنەتتۇق.
قاپقاراڭغۇ تالاغا چىقىپ تاماكا چېكىشىپ، بىر-بىرىمىزنىڭ چىرايىنى كۆرمەي ئازادە پاراڭلاشتۇق، دىلنۇرنى ئويغىتىپ بىر كىچىك سورۇن قىلىپ ياتاقتا ئولتۇرماقچى بولدۇق. دىلنۇر گويا پارچە ھاراق ساتىدىغان بىر قاۋاقخانا خوجايىنىدەك كۈلۈمسىرەپ بىز پىيەنچۈكلەرنى ئالدىرىتىپ تۇراتتى. قىزغىن ئۈمىد، خۇشال ھەۋەسلەر بىلەن ئارامگاھىمىزغا ماڭدۇق، ياتاققا كىرگىنىمىزدە دىلنۇر يوق ئىدى، كۈتۈپ ئولتۇردۇق، بىر دەمدىن كېيىن ئۇ يۈزىنى يۇيۇپ كىردى، ماڭا قارىماي ئەركىنگە قاراپ سەل ئەندىكتى، ھودۇقۇپراق سالاملاشتى.
سورۇننى باشلاپ كەتتۇق، خام سەي، ئۇششاق-چۈششەك نەرسىلەرنى زاكۇسكا قىلىپ ئاق ئىچتۇق، دىلنۇر سوۋۇپ قالغان جۇۋاۋىنى سوغۇق سەيلەر بىلەن قوشۇپ يەپ تۈگەتتى. بىز ئىچكەنچە ئېچىلىپ قىزغىن پاراڭغا چۈشتۈق، ئەركىن يۇمۇر سۆزلىدى. دىلنۇرمۇ ماسلىشىپ ئولتۇرۇپ بەردى، لېكىن تازا ئېچىلالمىدى. ھاراقنى ئىچىپ تۈگەتتۇق، ئەركىن ئەمدى ھاراقنى مەن ئەكىرىمەن دەپ چىقىپ كېتىپ، بىر نەچچە بۇتۇلكا پىۋا ۋە ئۈزۈم ھارىقى ئېلىپ كىردى. دىلنۇر قىزىلنى ئىچمەيمەن دەپ بېقىپ ئاخىر ئەركىننىڭ رايىغا باقتى، ئەركىن ئۇنىڭغا بېسىم ئىشلەتسە خۇددى ئۇنىڭغا مۇھەببىتىدەك بويسۇندى. ئەركىن ئۇنى تانسىغا تارتىپ ئۆزىگە يېقىن ئەكەلسە، بېلىنى قورۇسا غىڭ قىلمىدى، ئەگەر ياتاقتا مەن بولمىسام ئۇنى نېمىلەرنى قىلىۋېتىدىغانلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلالايتتىم، مەن دىلنۇر بىلەن تانسا ئوينىسام ئۇ مەندىن يىراق تۇرۇپ ئوينايتتى، چىرايىدىن ئادەم چۈشىنىپ بولمايدىغان سوغۇقلۇق، زەن سېلىپ قارىمىسا ئۇققىلى بولمايدىغان بىزارلىق، بۇ يەرگە كەلگىنىگە پۇشايمان قىلغانلىقى ئەكس ئېتەتتى. ئۇ مېنى ئەركىننى بۇ ياتاققا چاقىرىپ كەلدى دەپ ئويلاپ قالغانىدى، چاقىرىلمىغان مېھماننىڭ ئۇنى مەندىنمۇ بەكرەك پاراكەندە قىلىۋەتكەنلىكىنى ئويلاپ، بۇنى دىلنۇرغا چۈشەندۈرۈپ بولالماي ئىچىم سىقىلدى. ئەركىن ماڭا ھاراقنى شۇنچە زورلاپ مېنى مەست قىلىۋېتىشكە تىرىشسىمۇ، مەن تېخىچە ھۇشىمنى يوقاتماي تۇراتتىم. ئىككىنچى قېتىم ھاراق يەنە تۈگىدى، پىۋىنى بىر ياقتىن ئىچسەم، بىر ياقتىن تالاغا يۈگۈرەيدىغان، ئاسان مەست بولمايدىغان بىر ياخشى خۇسۇسىيىتىم بۇ كۈنى بەك ئەسقاتتى. ” ئەركىن، ئەمدى ئارام ئالايلى“ دېسەم ئۇنامدىغان، تاڭ ئاتقىچە ئىچىمىز دەپ تۇرۇۋالدى، تالاغا چىقىپ كىرەي دەپ بىر دەمدە يوقاپ كېتىپ يەنە ئىككى قۇتا پېۋا ئېلىپ كىردى، بىر قۇتا قىزىلنىڭ يېرىمىنى ئىچىپ بېشى ساڭگىلاپ كەتكەن دىلنۇر بىز بىلەن داۋاملىق بىللە ئىچىشكە مەجبۇر بولدى. ئەمدى ئىچمەيمەن دېسەم ئەركىن قەتئىي ئۇنىمايتتى، كەيپ بولغانچە ئۇنىڭ مىجەزىنىڭ ئوساللىشىپ كېتىدىغانلىقىنى نەدىن بىلەي، ئىچىسەن دەپ بۇيرۇق سوقاتتى، ساقچىدەك ھەيۋە قىلىپ ئادەمنى قورقۇتاتتى. ئۇنىڭ مەكتىپى بارلىق ئوقۇغۇچىلىرىغا ئاشۇنداق قاتتىق قوللۇقنى ئۆگىتەمدىغاندۇ؟ سىلەر ساقچىلار خىللانغان ئادەملەر، باشقا پۇقرالار سىلەرنىڭ ئالدىڭلاردا بىر توپ قوي، نېمە قىلساڭلار قىلىپ شۇلارنى بويسۇندۇرۇڭلار دەپ تەلىم بېرەمدىغاندۇ؟ ئەركىننىڭ ھەرىكىتىگە بارغانچە دىققەت قىلىشقا باشلىدىم، ھۇش-كاللامنى يوقاتماسلىققا تىرىشتىم. ئۇ مېنىمۇ، دىلنۇرنىمۇ توختىماي ئىچىشكە زورلايتتى، بەزىدە قاپىقىنى تۈرۈپ سەل سىلكىسە، بەزىدە بىمەنە گەپ قىلىپ قاقاخلاپ كۈلەتتى. كېچە سائەتلىرى تولىمۇ تەستە ئۆتەتتى، تالاغا 10 نەچچە قېتىم چىقىپ كىرگەندىمەن، ئەمما ھەر قېتىمقىسى 3 مىنۇتتىن ئاشمايتتى، ئۇچقاندەك چىقىپ ئۇچقاندەك ياناتتىم، ھەتتا قولۇمنىمۇ يۇمايتتىم. ياتاققا كىرسەم ئەركىن دىلنۇرنى ئۆزىگە چاپلاپ تانسا ئويناۋاتقان بولسا دەررۇ ئۆزىنى تارتاتتى، كەيپلىكتە ئادەتتىن تاشقىرى سەزگۈرلىشىپ، تېتىكلىشىپ كېتىدىغانلىقىمنى، ۋاقىت ئۇزارغانچە مەستلىكىمنىڭ ئوڭاي يېشىلىپ كېتىدىغانلىقىنى ئۇ قەتئىي ئويلاپ باقمىغان بولسا كېرەك، ئۈچىنچى قېتىم ھاراق تۈگىگەندە ئاچچىقى كەلدى، قۇرغان قىلتاقلىرى بىكارغا كەتكەن قويمىچىدەك چىچاڭلىدى:
— ھاراق ئەكىر، تاڭ ئاتقىچە ئىچىمىز….!
— ئەمدى بولدى قىلىلى، دىلنۇرمۇ ئارام ئالسۇن…
— دىلنۇر ئۇخلاپ بولغان، تاڭ ئاتقىچە ئولتۇرۇشقا چىدايدۇ، قانداق دېدىم دىلنۇر…
دىلنۇر يەنە ئۇنىڭغا ئۈنسىز بويسۇنۇپ، قىچىشمايدىغان، ئېچىشمايدىغان بىر گەپ قىلدى:
— ئىچمەي ئولتۇرساڭلار بولىدىغۇ…
— ئىچمەي قانداق ئولتۇرغىلى بولىدۇ دەيمەن، گىرادۇس تېخى توشمىدى…
— تاڭمۇ ئېتىپ قالدى،-دېدىم تالاغا قاراپ قويۇپ،- مەكتىپىڭگە بېرىۋالمىساڭ بولماس. تەكشۈرۈپ قالسا…
— نېمىنى تەكشۈرەيدا ۋاي گۇي، تەكشۈرۈرىدىغاننى تەكشۈرۈپ بولدى… ئولتۇرىمىز تېخى، پەقەت چىدىمىغان بولساڭ ھاراقنى ئۆزەم ئەكىرىمەن…
— ھاراق ئەكىرىش چوڭ مەسىلە ئەمەس، سېنىڭ مەكتىپىڭ…
— ۋاي بولدى قىلە، ھاراق ئەكىرەمسەن-ئەكىرمەمسەن…
— ئەكىرمەيمەن…- دېدىم ئۇنىڭ كۆزىگە قاراپ، شۇ تاپتا مېنىڭمۇ جۇدۇنۇم ئۆرلەپ قالغانىدى.
— چىدىماس گۇيكەنسەن… بوپتۇ، ئۆزەم ئەكىرەي…
— ئەكىرمە، ئوسال مەست بولۇپ قالىدىكەنسەن، ھېلى مەكتىپىڭگە كېتەلمەي قالىسەن…
— ئەجەپ بىزنىڭ جىداۋيۈەندەك قىلىپ كەتتىڭا… گىجىڭ گۇي…نېمە بولسا بولمامدۇ، مېنى ياتىقىڭدىن قوغلىماقچىما؟
— چىرايلىق يولغا سېلىپ قوياي دەۋاتىمەن…
— ماڭمىسام قانداق قىلىسەن، كېلە دىلنۇر، تانسا ئوينايمىز… – ئەركىن دەلدەڭشىپ دىلنۇرنىڭ ئالدىغا كەلدى. دىلنۇر ئۇنىڭدىن قورقۇپ دېگۈدەك قولىغا ئېسىلدى.
— دىلنۇر… قالتىس… قىز-دە، ئادەمنىڭ كۆڭلىنى چۈشىنىدۇ… مانا بۇنى سورۇن كۆرگەن دەيمىز… سەنچۇ، يا ھاراق ئىچەلمەيسەن… يا چاقچاق قىلالمايسەن، كۆزۈڭنى مۈشۈكتەك پارقىتىپ ئولتۇرىسەن… مېھمان كەلسە يا كۆڭلىنى ئالالمايسەن… تېخى مېھماننى قوغلايسەن… نەرىڭ ئوغۇلبالا سېنىڭ… ئوغۇل بالا دېگەن گاڭگۇڭ ياشىشى كېرەك… ئىچكەندە ئىچىشى، ئوينىغاندا ئوينىشى، ئاغىنىلىرىگە ماسلىشىشى كېرەك… سەنچۇ… سەن چىدىماسلىق قىلىۋاتىسەن… دىلنۇرنى مەندىن قىزغىنىۋاتىسەن… دىلنۇرنىڭ مۇھەببىتى بار، ئۇنىڭ مۇھەببىتى مېنىڭ جانجىگەر ئاغىنەم… ئاغىنە دېگەن ئاشۇنداق بولسا…- ئەركىن سۆزلەۋېتىپ دىلنۇرنى يەنە ئۆزىگە چاپلىۋالدى. دىلنۇر قويۇپ ئەركىنگە:
— ئەركىن، مەست بولۇپ قاپسىز… مەست بولۇپ قاپسىز… ئۇنداق قىلماڭ، سەت تۇرىدۇ… ۋاي .. پۇتۇمنى دەسسىۋەتتىڭىز… -دېگىلى تۇردى.
دىلنۇرنىڭ كۆڭلىدىكىنى چۈشىنىش تەس ئىدى، مەندىن ياردەم تەلەپ قىلىش يوسۇنىدا بولسىمۇ ماڭا قاراپ قويمىدى، مېنى ئېسىدىن پۈتۈنلەي چىقىرىۋەتكەندەك ياكى بولمىسا مېنىڭ ئۇنچىلىك جۈرئىتىمنىڭ بارلىقىغا پەقەتلا ئىشەنمەيدىغاندەك قىلاتتى، ئەمەلىيەتتە ھەر ئىككىسى مېنىڭ بۇ ياتاقنىڭ ئىگىسى ئىكەنلىكىمنى ئۇنتۇپ قېلىشقانىدى. ياتاققا بۇ ئىككىسىنى تاشلاپ قويۇپ چىقىپ كېتىشنى غۇرۇرۇم كۆتۈرمەيتتى، ئەمما غۇرۇرۇم بىلەن باش كۆتۈرۈپ چىقىشقا ئاجىزلىق قىلىۋاتاتتىم. ئۆزەمنى يېڭەلمەسلىك ئاچچىقىدا ساراڭ بولاي دېدىم، ئەگەر راستىنلا تەلۋە ساراڭغا ئايلىنالىغان بولسام بۇنچىلىك ئازابلىنىپ كەتمەستىم، دەل مۇشۇ ساراڭ بولالماسلىق ئالدىدىكى ئىككىلىنىش مېنى ئەخمەق قىلاتتى، بۇ ئەخمەقلىققە كۆنۈپ قېلىش ئاجايىپ ئېچىنىشلىق بىر ئىش ئىدى. ھەر قانچە موللا مۈشۈك بولساممۇ بىر ئاۋاز چىقىرىپ، تىرىكلىكىمنى، مەۋجۇتلۇقۇمنى بىلدۈرۈپ قويۇشۇم كېرەك ئىدى، بۇ ئېچىنىشلىق ھالەتكە خاتىمە بەرمىسەم مېنىڭ بۇ دۇنيادا ياشىمىغىنىم تۈزۈك ئىدى. ئەسلى جۈرئىتىم ئويغاندىمۇ ياكى كەيىپنىڭ كۈچى كېلىۋاتامدۇ، بىلمىدىم، ئىككىسىنىڭ يېنىغا بېرىپ ئەركىنگە دېدىم:
— دىلنۇرنى زورلىما، بىلىپ قوي، بۇ ياتاق مېنىڭ، سەن ئاستا كېتىۋال، ئەڭ ياخشىسى مەشەگىچە بولسۇن، چىرايلىق خوشلىشايلى…
— مۇشۇ بىر قول تۈگىسۇن،-دېدى ئەركىن دىلنۇرنى ئۆزىگە تېخىمۇ چىڭ چاپلاپ،- بىر مىنۇت چىداپ تۇر…
دىلنۇر بۇ ھالدىن بىزار بولسىمۇ كۈچلۈك قارشىلىق كۆرسىتەلمەيۋاتاتتى، بىر يېرى خوشيېقىۋاتقان ئوخشايدۇ رەسۋانىڭ دەپ تولغىنىپ كەتتىم، ئەسلىدە بۇ ئىككىسى مەن چاقىرمىساممۇ كېلىپ، ۋەدىلەشكەن بويىچە ياتىقىمدا تېپىشىپ، پاسىق ھەۋەسلىرىنى تولۇق قاندۇرۇشلىرىغا پۇتلىكاشاڭ بولغانلىقىم ئۈچۈن مەندىن تېرىكىپ، ئىچىدە مېنى نەچچە قېتىم تىللاپ بولغانمىكىنە ؟! ئەگەر ھەقىقەتەن شۇنداق بولىدىغان بولسا مەن ئۇلارنى ھەرگىز كەچۈرمەيتتىم، دىلنۇرنىڭ چۈشىنىكسىزلىكى مېنى ھەر خىل ئويلارغا سالاتتى. ماڭا كۆرە ئۇنىڭ ھازىرقى ھالىتى ئەركىننىڭ ياكى باشقا بىرىنىڭ تېگىدە ياتقاندىكى ھالىتىدىن ئانچە پەرقلەنمەيتتى. رەسۋالىققا ھەسەت قىلىشنىڭ دەھشىتى بىر نەچچە مىنۇت داۋاملاشتى. مۇزىكا تۈگىدى، دىلنۇر كارىۋاتقا يېنىپ كېلىپ ئولتۇردى، ئەركىننىڭ كۆزى يەنە دىلنۇردا ئىدى، ئۇنىڭ جىڭ مەستلىكى ياكى يالغان مەستلىكىنى ئايرىماق تەس ئىدى، يالغان مەست بولۇۋېلىپ ئەسلى ماھىيىتىنى ئاشكارىلاپ، مېنى بىر ياقتىن سەل قورقۇتسا، بىر ياقتىن غەزەپلەندۈرۈپ تۇراتتى.
— ئىچىمىز، ئوينايمىز بۈگۈن!…-دېدى ئۇ قولىنى شىلتىپ.
— ئەمدى بولدى قىل ئەركىن…-دېدىم مەن ئۆتۈنۈش ئاھاڭىدا،- بىزمۇ ئارام ئالايلى…
— كىم بىلەن ئارام ئالىسەن، دىلنۇر بىلەنما؟-دېدى ئۇ كۆزىنى قىسىپ ھىجىيىپ،- ئەر-خوتۇن بولۇشۇپ كەتتىڭلارما تېخى…
— نېمە دەۋاتىسىز!-دېدى دىلنۇر غەپلەتتىن ئەمدى ئويغانغاندەك،- غېنى دېگەن مېنىڭ بىر يۇرتلۇقۇم، قانداق چۈشەنسىڭىز كارىم يوق. بۇ دېگەن ئۇنداق قىلىدىغان بالا ئەمەس، ھەممە ئادەمنى ئۆزىڭىزگە ئوخشىتىپ قالماڭ…
— ھە.. راست، غېنى ھېچنېمە قىلالمايدۇ… خاپا بولماڭ..
— بېرىپ ئاغىنىڭىزگە چۈشەندۈرۈپ قويارسىز، غېنى بىلەن ئارىمىزدا ھېچقانداق ئىش يوق…
— ئاغىنەم چۈشەنمەيدۇ، سەن غېنىنىڭ كارىۋىتىدا يېتىپ تۇرۇپ ئۇنى يەنە چۈشەنسۇن دەمسىنا؟ سەن جىم ياتىدىغان قىز بالىما؟! ئۇقۇپ قوي، جاھاندا بەز يېمەيدىغان مۈشۈك يوق… غېنى دەپ باقە، جاھاندا بەز يېمەيدىغان مۈشۈك بارمۇ- يوق؟
تۇيۇقسىز چىققان بۇ سوئالدىن ئەندىكىپ كەتتىم، بۇ سوئالنى ئەركىن ماڭا قويماستا ئۆزەمدىن نەچچە قېتىم سوراپ بولغانىدىم ۋە ئاللىقاچان «يوق» دەپ جاۋاب بېرىپ بولغانىدىم. ئەمما دىلنۇر ماڭا تىكىلىپ تۇراتتى، مېنى سىنايدىغان، سىناپ بولۇپ ماھىيىتىمنى ئاشكارىلايدىغان بۇ سوئالغا ئادەمدەك تەبىئىي جاۋاب بېرىشىم كېرەك ئىدى. «ياق» دېسەم ئەركىنمۇ، دىلنۇرمۇ بەرىبىر ئىشەنمەيتتى.
— ئۇنداق مۈشۈك يوق،- دېدىم دىلنۇرغا قارىماي تۇرۇپ،- بىزمۇ ئادەم، لېكىن بىز ئۆزىمىزنى تۇتىۋېلىشنى بىلىمىز. قىزلارغا قالايمىقان چاچرىمايمىز.
— چاچرىمايمىز ئەمەس، چاچرىيالمايمىز…دە، سەن ئاشۇنداق قېتىپ قالغان جىڭ مومىدەك بالا…
— شۇڭا ئاغىنىڭىزگە توغرا چۈشەندۈرۈپ قويۇڭ،-دېدى دىلنۇر.
ئۇنىڭ كاللىسىدا تېخىچە شۇ مۇھەببىتى دىۋەيلەپ تۇراتتى.
— ئەمىسە… مەن بىلەن تالاغا چىق… ئىككىمىز ئايرىم پاراڭلىشايلى…- ئۇ كېلىپلا دىلنۇرنى تالاغا سۆرىدى. شۇ ئارىدا دىلنۇر ماڭا قارىدى، جۈرئىتىمگە كەلدىم، ئەركىننىڭ قولىنى تۇتىۋېلىپ ئۇنى تالاغا ئىتتىردىم، ئۇ بەرىبىر مەست، مەن ساقراق ئىدىم. مەست ئادەم بەرىبىر ساق ئادەم بىلەن كۈچ ئېلىشالمايتتى. ئەگەر ئۇ يالغان مەست بولۇۋېلىپ ھەددىدىن ئېشىۋاتقان بولسا مۇشۇنداق پەيتتە ئەپتى بەشىرىسى چۇۋۇلۇپ چىقاتتى. ئۇ ئەمدى ساق بولۇپ ماڭا تاقابىل تۇرالمايتتى، ئەگەر ساق ھالىتىگە قايتىۋالسا رەزىل ماھىيىتىنى تېخىمۇ ئاشكارىلىنىپ يۈزى تۆكۈلەتتى. ساق ئادەمدە ھايا بولىدۇ، رەسۋا بولۇشتىن قورقىدۇ. مەن بىلىدىغان ئەركىندە ئاز-تولا ھايا بار ئىدى، مەستلىكىدە بۇ ھايانى يوقاتقان دېسەكمۇ، ساقلىقىدا ئۆز ئىززىتىنى ساقلىشى كېرەك-تە، ئەگەر مۇشۇ پەيتتە ئۇ نەپسىنى دەپ نومۇسسىزلىق قىلىدىغان بولسا بۇنداق نامەرت گۇيدىن چوقۇم ئادا-جۇدا بولۇش كېرەك ئىدى. مەن ئۇنى تالاغا ئىتتىرىۋاتقاندا ئۇ توساتتىن ساق ھالىتىگە قايتىۋالغاندەك كۈچلىنىپ، مۇشتىىنى دىۋەيلەپ مېنى ئۇرغىلى قەستلىدى، لېكىن ئۇرالمىدى، شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ ئەمدى ساق ھالىتىگە مەڭگۈ قايتالمايدىغانلىقىنى پەملىدىم، بارلىق كۈچۈم بىلەن ئۇنى مەھكەم قاماللاپ كارىدورغا ئېلىپ چىقتىم. ئەمدى ئۇ بىردىنلا يېلى چىققان توپتەك سولىشىپ، ماڭا ئامالسىز بويسۇنۇپ ماڭدى، بىر نېمىلەرنى دەپ مېنى تىللىدى، بىنادىن چۈشتۈق، مەن يۆلەپ تۇرمىسام ئۇ پەلەمپەيدىن دومىلاپ چۈشۈپ كېتىدىغاندەك دەلدەڭشىپ تۇراتتى. شۇ ئەسنادا كاللامدا ئۇنى پەلەمپەيدىن ئىتتىرىۋېتىشتەك بىر يامان نىيەت پەيدا بولدى، بۇ گۇينىڭ ماڭا قىلغانلىرىغا ئەمدى رەسمى ئاچچىقىم كېلىۋاتاتتى، غەزەپلىك بىر ئادەمنىڭ كۆڭلىدە قاتىللىق نىيىتى شۇنداق ئاسان پەيدا بولامدىغاندۇ؟! ئۆزەمدىن قورقۇپ تىترەپ كەتتىم. پۈتۈنلەي كېرەكتىن چىققان بۇ مەست مەخلۇقنى پەلەمپەيدىن تەستە ئېلىپ چۈشۈپ يولغا چىقتىم، تاكسىدىن بىرنى توسۇپ يېنىدا ئولتۇردۇم، ئەسلىدە بىللە بارماي دېگەنىدىم، يەنىلا ئەنسىرەپ قالدىم. مەكتىپىگە بارغىچە ئۇ چاترىقىغا تازىم قىلىپ مۈگدەپ ئولتۇردى، مەكتىپىگە كەلگەندىن كېيىن لاپپىدە كۆزىنى ئېچىپ، ماشىنىدىن چۈشۈپ، ماڭا خوشمۇ دېمەي مەكتىپىگە كىرىپ كەتتى، مېڭىشلىرى خېلى تۈزۈك ئىدى. ساقچى بولىدىغان بۇ يالغانچى گۇي ئەمەلىيەتتە كېچىدىن بېرى ماڭا گوشۇڭلۇق قىلىپ، ئىشىنى ئاقتۇرالمىغانسېرى ماڭا غەزەپلىنىپ، ئاخىر يەنە سىيىپ كىرىپ ئۇخلاپ قېلىشقا مەجبۇر بولغانىدى. شۇندىن كېيىن ئۇ مېنى ئىزدەپ كەلمىدى، قىلغان ئىشلىرىغا كەچۈرۈممۇ سورىمىدى، مەنمۇ ئىزدەپ بارمىدىم.
مېنىڭ ھېچ ئۇيقۇم كېلىدىغاندەك ئەمەس ئىدى، ياتاققا قايتىپ كېلىۋېتىپ، پەلەمپەيدىن چىقىۋېتىپ، ياتاقتا كەيىپ ۋە ئۇيقۇنىڭ تەسىرىدىن مەستخۇش ياتقان دىلنۇرنى خىيال قىلدىم، ياتاققا كىرىپ نېمىلەرنى قىلىشىم مۇمكىن؟ نېمە قىلالايمەن؟ ئەركىن ۋاقىتلىق ئۆچۈرۈپ قويغان ھەۋەس ئوتىنى قايتا ياقالامدىمەن؟ ياتاققا كىرسەم دىلنۇر يەنە ئۇخلاۋېتىپتۇ، يېنىدا ئولتۇردۇم، ئەركىن كەلمەستە تىترەپ ھالىم قالمىغانىدى، ئەمدى يۈرىكىم خېلى توق ئىدى، چۈنكى شىركەيپ ئىدىم، دىلنۇرمۇ بۇنى بىلەتتى، توغرا چۈشىنەتتى. ئۇنىڭ توغرا چۈشىنىشى ماڭا ھەۋەس ئىشىكىنى كەڭ ئېچىپ بېرەتتى. بەز يېمەيدىغان مۈشۈك يوقلۇقىنى بايا ئېتىراپ قىلدىم، لېكىن مەن باشقىچىرەك مۈشۈك، قورسىقى ئېچىپ ئۆتۈپ كەتكەن مۈشۈك. ئەگەر دىلنۇرغا چاچرىسام قىززىق مايغا سۇ چاچرىغاندەك ئىش بولماسمۇ؟ نورماللىق بۇزۇلماسمۇ؟ نورماللىقنىڭ بۇزۇلۇشى ئۇنىڭ ئالدىدىكى ئوبرازىمنىڭ قايتىدىن چۇۋۇلۇشى ئەمەسمۇ؟ ئوبرازىمنى بىر چۇۋۇپ توقۇش ماڭا ئۇنداق ئاسان ئەمەس، نومۇسسىزلارلا ئۆزىنى توختىماي بۇزۇپ، يەنە قايتا قوراشتۇرۇپ يۈرۈيدۇ. ئەركىن دېگەن نومۇسسىزنى قوغلىۋەتكەن بىلەن ئەمدى ئۇنىڭدەك نومۇسسىز بولالمىدىم، شۇ تاپتا دىلنۇر مېنى ئەمەس، ئەركىننى ياكى ئۇرۇشۇپ قالغان مۇھەببىتىنى ئويلاپ چۈش كۆرۈپ ياتىدۇ. مەن يېنىدا ياتسام چوقۇم چۆچۈپ كېتىدۇ، ئۇنىڭ كۆزىنى ئېچىپ ماڭا قارىغاندىكى ھالىتىدىن جىندىن قورققاندەك قورقىمەن، تاتارغان، بوزارغان يۈزۈمنى گويا ئەينەكتىن ئۆزەم كۆرۈپ قورقۇپ كەتكەندەك قورقىمەن. بايا ئۇ مېنى، غېنى دېگەن مېنىڭ يۇرتلۇقۇم، ئۇ ئۇنداق قىلىدىغان بالا ئەمەس دېدى ئەمەسمۇ، شۇنىڭغا لايىق ئىش قىلىشىم، سۈپىتىمنى ساقلاپ ئولتۇرۇشۇم كېرەك. ئۇ ماڭا بىر ئەندىزىنى پىچىپ قويدى، ئەمدى ئۇنىڭدىن چىقالمايمەن، ئەسلىدە ئۇ ئەندىزىنى ئۆزەم شەكىللەندۈرۈپ قويغان، بۇ ئەندىزە مىجەزىمدەك مۇستەھكەم بىر نەرسە، ئۇ بىردەمدە شەكىللەنگەن بولماستىن بەلكى مېنىڭ بىر ئۆمۈرلۈك ھاسىلاتىم. بىر ئۆمۈرلۈك ھاسىلاتىمنى بىر دەمدە ۋەيران قىلىۋەتكۈدەك قۇدرەت مەندە يوق!
مەن مۇشۇنداق قۇرۇق خىيال سۈرۈپ دىلنۇرنىڭ يېنىدا ئۇخلىغان بولۇپ ياتتىم، بىر چاغدا ئۇ ئويغىنىپ تالاغا چىقىپ كەتتى، يۈزىنى يۇيۇپ كىرىپ مېنى ئويغاتتى. سىرتقا چىقىپ بىللە تاماق يېدۇق. ئۇ تۈزۈك بىر نەرسە يېمەي خاپا ئولتۇراتتى. مېنىڭمۇ كەيپىم ئۇچتى، يۇۋاش ئادەم دائىم دەككىسىنى يەپلا يۈرەمدىغاندۇ؟
— ئەركىننى نېمىشقا چاقىرغانتىڭ؟
چۆچۈپ كەتتىم، ئۇ مېنى رەسمى سەنلەشكە باشلىغانىدى. مۇشۇنداق بىر پەيتنىڭ ھامان كېلىدىغانلىقىنى بىلەتتىم، لېكىن بۇنچە تېز بولۇشىنى ئويلىماپتىكەنمەن. گالۋاڭلىقىمنى ئاخىر ئېتىراپ قىلدىم.
— ئۇنى مەن چاقىرمىغان، ئۆزى كەپتۇ.
— چاقىرمىساڭ كېلىۋالامدۇ؟
— مەن تۆنۈگۈن ياتاققا ھېچكىمنى چاقىرمىغان، سەنمۇ ئۆزەڭ كەلدىڭ، ئۇمۇ ئۆزى كەلدى…
ئاچچىقىم كېلىپ ئۇنى ئاسانلا سەنلىدىم، يەنە نېمىلەرنى دەۋەتكەن بولار ئىدىم، ئەركىندىن ئاران قۇتۇلسام ئەمدى بۇ قوپۇپ مېنى بىمەنە سوراققا تارتىۋاتاتتى.
— ئاخشامقى ئۇ ئىشنى ئۇ زاھىرغا دېسە، مەن نېمە دەيمەن؟!— دېدى ئۇ بېشىنى چاڭگاللاپ.
— سەن زاھىر بىلەن سوقۇشۇپ قالمىغانمىدىڭ؟
— سوقۇشۇپ قالغان بىلەن ئايرىلىپ كەتمىگەن، سەن ھېچنېمىنى ئۇقمايسەن!-دېدى ئۇ چوكىنى تەخسىگە ئۇرۇپ. ئەتراپتىكىلەر بىزگە قارىدى، مەن ئۇنىڭ ساراڭلىقىغا قاراپ يا كۈلۈشنى، يا يىغلاشنى بىلمەي تۇرۇپ قالدىم. ئاچچىقىم كېلىپ ئورنۇمدىن قوپۇپ، تاماقنىڭ پۇلىنى تۆلەپ ئاشخانىدىن چىقىپ كەتتىم. «مېنى نېمە كۆرۈۋاتىسەن؟» دەيتتىم ئىچىمدە. شۇنداق قىلىپ تۇنجى قېتىم ئۇنىڭغا ئۆزەمنى كۆرسەتتىم. بۇ ھەرىكەت ئۆزەمگە ئۇنى سۆيۈشتىنمۇ پەيزى، كۆڭۈللۈك تۇيۇلۇپ كەتتى.

5

دىلنۇرنىڭ ماڭا بۇ شەھەردىكى ھاياتىمنىڭ بىردىنبىر مەنىسى بولۇپ تۇيۇلۇشىدىكى سەۋەب ئۆزەمنىڭ باشقا ئىشلىرى مەنىسىز، يۈكسەك پىلانىم، قىلالىغۇدەك چوڭ ئىشىم يوق، ھۆكۈمەتنىڭ تۆمۈر دەپتىرىگە كىرىۋالدىم، ھۆكۈمەتنىڭ تايىنى يوق مائاشى مېنى ئاچ قويماي باقىدۇ، خىزمەتنى شۇنىڭغا چۇشلۇق ئىشلەيمەن، ئىلمان سۇغا كىرىۋالغان خاتىرجەم پاقىغا ئوخشايمەن، ئاللىقانداق بىر ئىرادىگە كەلسەم سەكرەپ قويىمەن، ئارقىدىن ئۇزاققىچە جىم. نەچچە يىل خىزمەت قىلغان بىلەن تاپقان تەرگىنىمنىڭ تايىنى يوق، ئەھۋالىم ئايرىم ياتاقتا يېتىپ ئاسپىرانلىقتا ئوقۇۋاتقانلاردىنمۇ ناچار، ئۇلارنىڭ ھېچ بولمىسا روھى كەيپىياتى تولۇق، ئاخىر بىر كۈنى قالپاقنىڭ چوڭىنى كىيىدۇ. مەن مۇشۇنداق ئىشلەپ، ئۇنۋان-مائاش كويىدا پۇچىلىنىپ ئاخىر سەپتىن چۈشىمەن. ھاياتىمدا مەن ئېرىشەلەيدىغان ھەقىقىي نەرسە نېمە؟ مۇھەببەتمۇ؟ مائاشمۇ؟ خوتۇنمۇ، بالىمۇ؟ ئارتۇق ئويلانمايمەن، ئويلانمايمۇ ياشاپ كەلدىم، يەنە ياشاۋېرىمەن. قۇرۇق خىيالدىن بىر يۇتۇم سۇ ئەۋزەل. خوتۇن ئېلىشتىن ئاۋۋال بىرەر قىزنىڭ ۋىسالىغا يېتىش ئەۋزەل، بالىلىق بولۇشتىن ئاۋۋال بىر دەم بولسىمۇ بالىلاردەك شاد-خورام، غەمسىز ياشىۋېلىش ئەۋزەل. ھاياتىم مېنى داغدا قويۇپ كېتىۋېرەمدۇ؟ دەپ ئۆزەمگە سوئال قويغان چېغىمدا ئېسىمگە ھەممىدىن ئاۋۋال كېلىدىغىنى نەتىجىسىز مۇھەببەت، قانمىغان شىرىن ھەۋەس. ھەۋەس ئۆلمەيدۇ دېيىشىدىكەن، مانا بۇ ئاچكۆز ئادەملەرنىڭ توغرا گېپى. ھەۋەس دېگەن ئۆزىنىڭ ھامان ئۆلىدىغانلىقىنى بىلىدىغان ئىنساننىڭ بۇ دۇنيادىكى بارلىق قىتىغۇرلۇقلىرى، تەبىئىي قىلىقلىرى، ئارزۇ-ئىنتىلىشلىرى، ئۇرۇنۇشلىرى ۋە ئۆزىنى ئىسپاتلىشىدۇر. تىرىكچىلىكىم ھەۋەسنى ئەگەشتۈرۈپلا يۈرىدۇ، ھۆكۈمەتكە ئىشلەپ قورسىقىمنى باقىمەن، قېنىمنىڭ ئايلىنىپ تۇرۇشىغا كاپالەتلىك قىلىمەن، قورساق تويغاندىن كېيىن ھەۋەسنىڭ ئىشى باشلىنىدۇ. بۇ رېتىم تۇرمۇشۇمنىڭ ئاساسىي مىلودىيىسى. ئەبگا ياتىقىمدا مايقۇرتلارمۇ جان ساقلايدۇ، ئۆزەمنىڭ كۈچلۈكلىكىنى كۆرسىتىپ قويۇش ئۈچۈن ئۇلارنى دەسسەپ مىجىپ سىمونت پولنى ماي سەپكەندەك پارقىرىتىۋېتىمەن. بىر چاغدا ياتاقنى تازىلاۋېتىپ كارىۋىتىمنىڭ ئاستىدا ئۆلۈپ قالغان بىر چاشقاننى كۆردۈم. ئىشىكتىن كىرگەندە ئورۇق كىرگەن چاشقان سېمىزلىكتىن چىقالماي، ئاخىرىدا يەيدىغان بىر نەرسە تاپالماي ئۆلگەن بولسا كېرەك، ئەخلەتخانىغا ئاپىرىپ تاشلىۋەتتىم. رەزگى نەرسىلەر بەدىنىمنى تىكەنلەشتۈرىدۇ، ئۆزەمنى بىچارە، خار ھېس قىلغان چېغىمدا ئاشۇ ئۆلۈك چاشقان ۋە مايقۇرتلار كۆز ئالدىمغا كېلىۋالىدۇ.
قۇرۇق ھەۋەس، ئاقماس پىلان، يوقالماس ئۈمىدلەر بىلەن يەنە بىر شەنبە-يەكشەنبىنى كۈتۈۋالدىم. ساقىلىمنى ئېلىۋېتىپ قاچانلاردۇر بىر ۋاقىتتا پەيدا بولۇپ قالغان كونا سۆگىلىمنى كېسىۋالدىم، قان ئېقىپ توختىمىدى، تازىلىق قەغىزىنى چىڭ بېسىپ ياتاقتا ئۇياق-بۇياققا مېڭىپ يۈرسەم ئىشىكنى چېكپلا دىلنۇر كىرىپ كەلدى. ئۆزى كەلگەن يارەي، ئۆزى كەتكەن يارەي، ئۇنىڭ ئادىتى شۇ بولغاچقا كەلگىنىگە بەك خوش بوپمۇ كەتمىدىم، ئۇنىڭغا بۇرۇنقىدەك قىزغىن بولۇشۇم مۇمكىن ئەمەس ئىدى. لېكىن ياتىقىم يات جىنسىنىڭ پۇرىقىغا سېزىك بولغاچقا، ئەلۋەتتە كۆڭلۈمدە بىر شادلىق، بىر ئازادىلىك پەيدا بولدى. ئۇ كېلىپلا «نېمە بولدى؟» دەپلا قولىنى ئېڭىكىمگە ئۇزاتتى، قولۇم چۈشۈم كەتتى، ئۇ قەغەزنى چىڭ بېسىپ ماڭا كۆيۈمچانلىق بىلەن بىر دەم قاراپ تۇردى، ھەر قانچە قېتىۋالساممۇ ئۇنىڭ تىنىقىدىن ئېرىپ كەتتىم، ئىككىمىز تەبىئىي ھالدا كارىۋاتقا بېرىپ ئولتۇرۇپ قالدۇق، ئۇ تېخىچە قەغەزنى بېسىپ تۇراتتى، ئۇ مەن بىلەن شۇنچە يېقىندىن تېگىشىپ تۇراتتىكى، قولۇمنى ئۇزاتساملا ئۇنىڭ ئورۇق، زىلۋا، نازۇك بەدىنىنى تامامەن قۇچاقلىۋالاتتىم. «قان توختىدىمىكىن» دېدىم، لېكىن سۆگەل كېسىلىپ كەتسە قان ئاسان توختىمايتتى، ئۇ قەغەزنى ئېلىپ بېقىپ «ياق، يەنە چىقىۋاتىدۇ» دەپ قايتىدىن باستى، بىر دەم تۇردى، بۇ ماڭا بەكمۇ ئۇزۇن، بەكمۇ شىرىن تۇيۇلدى. ئۇنىڭ بۇ مېھرىبانلىقى ۋە سەۋرچانلىقىغا ھەيران قېلىۋاتاتتىم ۋە بۆلەكچە تەسىرلىنىۋاتاتتىم، كىچىككىنە سۆگەل ئويلىمىغان يەردىن كېسىلىپ كېتىپ، ئويلىمىغان يەردىن دىلنۇرنىڭ كۆيۈمچانلىقى ۋە شىرىن خۇلقىنى باشلاپ كېلىۋاتاتتى. مۇھەببەتكە، قىزنىڭ (مەيلى ئۇ قانداقلا قىز بولسۇن) نازۇك تېنىگە تەشنا بۇ ئەركەك ۋۇجۇدۇم زىل-زىلىگە كېلىپ، پۇت-قوللىرىم تىترەپ كېتىۋاتاتتى. ئۇنىڭ خۇنۇك ئوبرازى ئەمدى قەلبىمدە باشقىچە نۇرلىنىپ، ھەۋەسنىڭ ئوتقاشتەك يۈزىنى نامايان قىلىۋاتاتتى. ئۆزگەردىم، يۈرىكىمنىڭ تەپتىدىن يۈزۈم قىززىشىپ كەتتى، جەڭ ئالدىدا يا ئۆلۈم يا كۆرۈم دەپ ئەسەبىيلىشىپ تۇرغان ئەسكەردەك جىددىيلەشتىم. ئۇ تېخىچە كۆيۈمچانلىقىنى داۋاملاشتۇرۇپ،«سەت كېسىۋېتىپسەن»، «ئاۋايلىساڭ بولمامدۇ» دېگەچ بىر دەم زاڭىقىمغا، بىر دەم پېشانەمگە، بىر دەم باشقا بىر يېرىمگە قارايتتى، تىنىقلىرى تېگىپ -تۇراتتى، تاقەت قىلغۇسىز بىر ھال خېلى ئۇزاق ھۆكۈم سۈردى، ئۇنىڭ ئاكتىپ ھەرىكىتى ئالدىدا ئۆزەمنى نەقەدەر چۈشەپ قويۇۋاتقانلىقىم ئېنىق ئىدى، «ئۆزەم تۇتۇپ تۇراي» دەپ قولۇمنى يىغىۋالدىم، ئۇ چاپىنىنى سېلىۋېتىپ كارىۋاتقا چىقىپ تامغا يۆلىنىپ ئولتۇردى، مەن كارىۋاتنىڭ قىرىدا ئولتۇراتتىم، «سەنمۇ بۇ ياققا كېلىپ يۆلىنىپ ئولتۇرە، جېنىڭغا ئىچىڭ ئاغرىمايدىكەن» دېدى ئۇ. راست، مەن ئۆز جېنىغا ئىچى ئاغرىمايدىغان، جېنىغا راھەت بېغىشلاشنى ئۇقمايدىغان مەتو، ئۇ دەپ تۇرمىسا مەن قىلالمايمەن، ئۇ ئاكتىپ بولمىسا مەن ئەسلا جۈرئەت قىلالمايمەن. مېنىڭ نەرىم ئەركەك؟! ئۇنىڭ يېنىغا كېلىپ ئولتۇردۇم، بىر دەم پاراڭلاشتۇق، ئۇ مەكتەپتىكى ئىشلىرىنى دەپ بەردى، ئۇ ياتىقىدىكى قىزلارنىڭ ھەممىسى بىلەن ئۇرۇشۇپ چىققانىدى، زاھىردىن ئايرىلىپ كەتكەنىدى. دېمەك، ئىككى ھەپتە ئىچىدە ئۇنىڭ ئوقۇغۇچىلىق ھاياتىدا نۇرغۇن ئىش يۈز بېرىپ بولغانىدى. مېنىڭ توختام سۇدەك ئۆتۈۋاتقان ھاياتىمغا باققاندا ئۇنىڭ ھاياتى ۋەقەلىكى جىددىي كىنودەك تېز، ئاجايىپ-غارايىپ ئىدى.
— ياتىقىڭدىكى قىزلارنىڭ ھەممىسى ساڭا ئامراقتەك قىلاتتىغۇ؟-دېدىم ئۇنى گەپكە سالغۇم كېلىپ، مېنىڭچە ئۇنىڭ ياتاقداشلىرى بىلەن سوقۇشۇپ چىقىشى ئۇنىڭ مىجەزىنىڭ غەلىتىلىكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، قىلچە ئەجەبلەنمەيتتىم. يەنە كېلىپ بۇ بىر نەچچە كۈنلۈك ئىش بولماستىن، ئوقۇش پۈتتۈرۈش ئالدىدىكى قىزلارنىڭ ئۇزاقتىن بۇيانقى سۈركىلىش ۋە زىددىيەتلىرىنىڭ بىراقلا پارتلاپ چىقىشى ئىدى، ئۇنىڭ مۇھەببىتىدىن ئايرىلىپ كەتكىنىگە بىر ئىشەنسەم، بىر ئىشەنگۈم كەلمەيتتى، ئۇنىڭ قايسى گېپىنىڭ راست، قايسى گېپىنىڭ يالغانلىقىنىمۇ ئۇققىلى بولمايتتى.
— سەن ئۇقمايسەن، ئۇ جالاپلار ماڭا ئامراقتەك قىلغان بىلەن مېنى كۆرەلمەيدۇ. مېنىڭ ئارقامدىن گەپ تېپىپلا يۈرىدۇ.
«جالاپ» دېگەن سۆزنى ئۇنىڭ ئاغزىدىن ئاڭلاپ ئاجايىپ بىر تۇيغۇدا تىترەپ كەتتىم.
— بىر ياتاقتا تۇرۇپ ئۇنداق سەتلىشىپ يۈرمىسەڭلار بولاتتى…
— مەن نەچچە ۋاقىتتىن چىداپ كەلدىم، ئەمدى بولدى قىلمايمەن.
— ئۇنچىلىك بولۇپ كەتكۈدەك زادى نېمە ئىش بولدى؟
— دېسەم گەپ جىق، ھەممىسى بىر بولۇپ زاھىرغا مېنى چېقىپتۇ. زاھىر مەن بىلەن سوقۇشسا ھەممىسى تاماشا كۆرۈپ تۇرىدۇ. زاھىر چىقىپ كەتكەندە ھەممىسى بىلەن سوقۇشتۇم…
— قانداق سوقۇشتۇڭ، چاچلىشىپ كەتتىڭلارما؟
— ئايرىم كەلسە ماڭا تەڭ كېلەلمەيتتى، ھەممىسى بىرلىشىۋالدى… جالاپلارنىڭ بىرسىنىڭمۇ تۈزۈك مۇھەببىتى يوق، شۇڭا مېنى كۆرەلمەيدۇ. ئەگەر ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ساڭا دەپ بېرىدىغان بولسام، بېرىپلا يۈزلىرىگە تۈكۈرگۈڭ كېلىدۇ… ھازىر باشقا ياتاققا ئالمىشىپ كەتتىم.
— زاھىرغا ئۇلار نېمە دەپتۇ؟
— نېمە دەيتتى، يۇرتلۇقىنى ئىزدەپ بېرىپ نەچچە ئاخشام تۈنەپ قالدى، ئەتىسىمۇ كەلمىدى… دېمەمدۇ!
— توۋا، ئەجەپ پىتنىخور نېمىلەركىنا ئۇ،— دېدىم بىر نەرسە دېيىشمنىڭ زۆرۈرلىكىنى ھېس قىلىپ،- بىز يا بىر ئىش قىلمىساق…
دىلنۇر ماڭا لەپپىدە قاراپ قويدى، ھەرىكىتىم گال بولغان بىلەن ئېغىزىم سەل ئىتتىك ئىدى، دىلنۇر بىر دەم توختىۋېلىپ:
— دېدىمغۇ، ئۇ پاسكىنىلار ھەممە ئادەمنى ئۆزىگە ئوخشىتىپ يۈرۈيدۇ. كىمنىڭ نېمە ئىش قىلغانلىقىنى مەن ئوبدان بىلىمەن، لېكىن بىر كىمگە ئالدىراپ دېمەيمەن.
— مەن بارغان چېغىمدا ياتىقىڭلار شۇنداق چىرايلىق، ھەممىڭلار شۇنداق بەلەن تۇراتتىڭلار…توۋا دەيمەن…
— ئۇ ۋاقىتتا ياخشى ئىدۇق، كېيىن ئۇ نېمىلەر بۇزۇلۇپ كەتتى..
— توۋا، قىزلار دېگەننى چۈشەنمەك تەسكەن جۇمۇ…
— مۇھەببىتى يوقنىڭ ھەممىسى بىشەم، ئۆكتەم، بىر-بىرىدىن ئەسكى…
— سەنمۇ ئەمدى شۇنداق بولارسەنمۇ؟— دېدىم كۈلۈپ، — شۇنداق قىلىپ، زاھىر بىلەن پۈتۈنلەي ئادا-جۇدا بولدۇڭما؟
— ھەئە، ئۇ مازنىڭ ھېلىقى كۈندىكى قىلىقلىرى ئىچىمگە بەك ئۆتۈپ كەتتى.
— لېكىن سەن ئۇنى بەك ياخشى كۆرىدىغاندەك قىلاتتىڭغۇ؟
— كىم شۇنداق دەيدۇ، ئۇ مېنى شۇنىڭغا مەجبۇرىي قىلغان، ئۇ ۋاقىتتا كىچىك ئىدىم، ئىش ئۇقمايتتىم، ئەمدى مەنمۇ ئۆزەمنىڭ يولىنى تاپقۇدەك بولدۇم، ئۆز بەختىمنى تاللىشىم كېرەك. ئۇ بىر ئايدىن كېيىن ئوقۇش پۈتتۈرۈپ كەتسە كىم بار، كىم يوق، بۇندىن كۆرە، ئۇنىڭدىن بۇرۇنراق قۇتۇلغىنىم ياخشى..
دىلنۇرنىڭ ئوقۇش پۈتتۈرۈشىگە يەنە بىر يىل بار ئىدى، لېكىن مۇشۇ بىر يىلمۇ قىزلارنى ئالدىرىتىپ تۇراتتى، ياخشى بىر ئەركەك ۋە خىزمەت ئۇلارنىڭ ئەڭ ئەقەللىي، ۋاز كېچىلمەس كۈرەش نىشانى ئىدى، دىلنۇرنىڭ مېنى چەنلەۋاتقانلىقىنى ئازراق پەملەپ تۇرساممۇ، ئۇنىڭ كاللىسىدىكى ئويلىرىغا ئېنىق ئىشەنچ قىلالمايتتىم. ئەمما بۈگۈن ئەھۋال باشقىچە ئىدى. ئۇ تامامەن يالغۇز قالغانىدى، شۇڭا ماڭا ھەر قانداق ۋاقىتتىكىدىنمۇ بەك موھتاج كۆرۈنەتتى. ئۇ ياتىقىدىكى قىزلار بىلەن ئۇرۇشۇپ قالغانلىقىنى دەۋېتىپ يىغلاپ سالغاندا چىققان كۆز ياشلىرى كۆز چانىقىدىن تېخى قۇرىمىغانىدى.
سۆگەلگە بېسىپ تۇرغان قەغەزنى ئالماشتۇرۇش ئۈچۈن ئورنۇمدىن قوپتۇم، قان يەنە توختىمىغانىدى، دىلنۇر ئەمدى بۇنىڭ بىلەن كارى يوق كۆزىنى بىر نۇقتىغا تىكىپ خىيال سۈرۈپ ئولتۇراتتى، ئۇنىڭ يېنىغا كېلىشىمگە ئۇ ماڭا جىندەك تىكىلدى، بۇ سىرلىق نەزەر مېنى بىر نەرسىگە ئۈندەيتتى.
— قان تېخىچە توختىمىسا قەغەزگە جوبو چاپلىۋەتسەڭ بولمامدۇ؟ ياتىقىڭدا چۇاڭكېتى (يارىغا چاپلىغۇچ) يوقمىدى؟ نېمانداق بىچارە سەن؟!
بۇ تەنبىھ ۋە ئاچچىق مېنى سىلكىۋەتتى، بىچارىلىك ھەقىقەتەن غاپىللىقتىن باشلىناتتى. ئۇنىڭ دېگىنىدەك قىلىپ قەغەزگە سۇلياۋ جوبو چاپلىدىم، ئۇ ياردەملەشتى ۋە ماڭا داۋاملىق دوق قىلىشقا باشلىدى:
— بۇ مىس- مىس بىچارىلىقىڭغا قاراپ ئىچىم ئاغرىپ كېتىۋاتىدۇ، ئادەتتە ئىشلىتىدىغان نەرسىلىرىڭمۇ يوقكەن، ئۆزەڭنىڭ ئىشىغا ئۆزەڭ كۆيۈنمەيدىكەنسەن؟ ئاغرىپ قالساڭ قانداق قىلىسەن؟ بۇ ئۆيدە يالغۇز قانداق ياشايسەن؟! خۇدايىم ساقلىسۇن، ئەگەر مۇشۇ كارىۋىتىڭدا ئاغرىپ يېتىپ قالساڭ ئىش باركەن، قوشنىلىرىڭمۇ كۆرمەي قالسا، مەنمۇ ئۇقماي قالسام، ئاقىۋەت نېمە بولۇپ كېتەرسەن؟
— خۇدايىم ساقلار…- دېدىم تەسىرلىنىپ، بۇنداق ئېچىنىشلىق ئەھۋالغا ئۇچرىمايمەن دېگىلى بولمايتتى.
ئۇ مېنى كارىۋاتقا ئولتۇرغۇزۇپ مەن ئويلاپ باقمىغان، ئەمما ئۇنىڭ دېيىشىنى غايىۋىلارچە، بىچارىلەرچە كۈتۈپ كەلگەن گەپلەرنى دېگىلى تۇردى:
— تۇرمۇشۇڭنى ئويلىشىدىغان ۋاق كەلدى، قاچانغىچە مۇشۇنداق ياشايسەن؟! قابىلىيىتىڭ بولغاچقا مەشەدە قالدىڭ، لېكىن بۇ يەردە ياشاش ئۈچۈن تۇرمۇش قابىلىيىتىڭ بولۇشى كېرەك، بۇنداق يالغۇز ياشاۋەرسەڭ تۈگىشىپ كېتىسەن، سېنى بۇ ھالدا كۆرگۈم يوق، ئەينى چاغدا سەن بىزنىڭ ئۆيدە مۇشۇ شەھەرنىڭ گېپىنى قىلىپ بەرگەندە ساڭا قايىل بولغانىدىم، ئوقۇش پۈتتۈرۈپ قالغان چېغىڭدا تېخىمۇ قايىل بولدۇم، لېكىن تۇرمۇشۇڭغا قاراپ بەك ئىچىم ئاغرىدى، سەن قانداق چۈشەنسەڭ بەرىبىر، سېنى ھۆرمەتلەيمەن ھەم ياخشى كۆرىمەن، ساڭا قانچە كۆيۈنسەم شۇنچە كۆيۈنگۈم كېلىدۇ، نەچچە ۋاقىتتىن سەندىن مۇشۇ گەپلەرنى كۈتۈپ كەلدىم، ئەمما ماڭا پەقەت ئېغىز ئاچمىدىڭ، ياتىقىڭغا ھەر قېتىم كەلسەم كارىڭ بولمىدى، مەن بۇ ياتىقىڭغا شۇنچە يىراقتىن نېمىدەپ كېلىمەن، ئويلاپمۇ قويمىدىڭ. ماڭا گەپ قىلسىكەن، ھالىمغا يەتسىكەن دەپ شۇنچە تەلمۈردۈم، سەن جىم تۇرۇۋالدىڭ. يا مېنى مۇھەببىتى بار دەپ قالدىڭمۇ، لېكىن ئۇ ئايىغى چىقمايدىغان ۋاقىتلىق بىر مۇناسىۋەت. بىزنىڭ مەكتەپ شەھەردىن بەك يىراق، مىللىيلار بەك ئاز، شۇڭا قىز-ئوغۇللار بىر-بىرى بىلەن پاراڭلىشىپ، ئانچە مۇنچە يالغاندىن بولسىمۇ مۇھەببەتلىشىپ كۆڭلىنى ئاچىدۇ. بولمىسا ئۇ جاڭگاللىقتا ئادەم زېرىكىپ قالىدۇ. سەن ئاشۇ ۋاقىتتا تۇغۇلغان كۈنۈمدە بارغان چېغىڭدا بەك خوش بولغانىدىم، شۇ بىر قېتىم بېرىپ ئىككىنچى بارمىدىڭ. سېنى يەنە مەن ئىزدەپ كەلدىم، ھەر قېتىم ئىككى سائەت يول بېسىپ مىڭ جاپادا كەلسەم يەنىلا جىم يۈردۈڭ، ساڭا ھەيران قالدىم، ئىچىم پۇشتى، ھەتتا ئاچچىقىم كەلدى، ھېلىقى ئاخشىمى ئەركىن دېگەن لاۋزىنىڭ قىلىقلىرىغا شۇنداق تەستە چىدىدىم، ئەمما سېنى قانداق قىلىدىكىن، مېنى ياخشى كۆرەمدىكىن دەپ سىناپمۇ باقتىم، كۈتكەن يېرىمدىن چىقالمىدىڭ، ئاخىرىدا خېلى ئوغۇل بالىدەك ئىش قىلغان بولساڭمۇ لېكىن ساڭا ئاچچىقىم بېسىلمىدى. شۇنىڭ بىلەن ئاشخانىدا كۆڭلۈڭنى رەنجىتىپ قويدۇم… مەندىن خاپا بولما…
ئۇ مېنى ئۆزىنىڭ شىرىن قۇچىقىغا، لەۋلىرىگە چىللاۋاتاتتى. قانداقلا بىر مەقسەتتە ئېيتىلغان بولمىسۇن، بۇ بەلەن گەپلىرى ھېسسىياتىمنى قاندۇرۇشۇمغا يېتەرلىك ئىدى، دېمەك، يېنىمدا بىر شىرىن بۇلاق قايناپ تۇراتتى، مەن ئۇزاقتىن بېرى چاڭقاپ يۈرگەن تەشنا يولۇچى ئىدىم، بۇلاققا تىكىلىپ بىر ھازا ھاياجاندا تەۋرىنىپ تۇرۇپ قالدىم، بۇلاق ئوخچۇپ چىقتى، مەن ئاغزىمنى، ياق، نەپسىمنى تۇتتۇم. تىنىقلىرىم بىر-بىرىگە ئۇلاشمايتتى. ئۇنى كارىۋاتقا بېسىپ ئۈستىگە چىقتىم. ئېچىرقاپ كەتكەن كالا قوناقلىققا كىرىپ قالغاندەك يايراپ كەتتىم، قانلىرىم، شۆلگەيلىرىم، ئىشقىلىپ تېنىمدىكى جىمى سەپرا، سەۋدا خىلىتلىرىم ھەرىكەتكە كەلدى، قايناپ جۇش ئۇردى، شەيتانلىرىم ساماغا چۈشتى. ئۇنىڭ تەسەۋۋۇرۇمدىكى ۋۇجۇدى شۇ پەيتتە ئاستىمدا، نەق رىئاللىقتا ئىدى، ئەركەكلىكىمنىڭ ئويغىنىشى ئەمدى ھەقىقىي باشلىنىۋاتاتتى، ئوغۇل بالا جەڭگە يارىتىلغان دەيدىكەن، بۇ دۆلەتتە نەدە ئۇرۇش- جەڭ، تۇغۇلغىنىمدىن بېرى تىنچلىقتا خاتىرجەم ياشاپ، شىرىن خىيال سۈرۈپ، جىنسىيەتكە ئەل، مۇھەببەتكە قۇل بولۇپ ياشاپ كەلدىم، تىنچ دەۋردە جىمى ئۇرۇش- جېدەل ئاساسەن ئەر-ئايال ئارىسىدا، كارىۋات ئۈستىدە داۋاملىشىدۇ. مانا مەنمۇ شۇنىڭ ئىچىدىكى بىر ئەر بولۇپ، رەسمى ئويۇننى ئەمدى باشلىماقتىمەن، جەڭ ئىچىدە قېنى قىززىق ئەسكەرنىڭ نەق ئۆزى بولماقتىمەن. قورقۇنچ ۋە ھاياجان تەڭلا يۈرىكىمنى پۇلاڭلاتماقتا، ھازىر تېخى ئۇرۇشنىڭ دەسلەپكى باسقۇچى، قارشى تەرەپ يەنىلا كۈچلۈك ھەم سىرلىق. مەن قېنىم قىززىپ تۇرسىمۇ ئالدىمدا گويا بىر خەندەك ياكى تام باردەك ئىككىلىنىپ، ئۆپكەمنى بېسىپ تۇرماقتىمەن، سەۋر بىلەن كۈتمەكتىمەن.
— توڭۇپ كەتتىم،-دېدى دىلنۇر نازلىق ئىڭراپ.
— لېكىن مەن بەك ئىسسىپ كەتتىم…-دېدىم ھاياجان بىلەن.
ئەمەلىيەتتە مەن قىززىق مەشنىڭ ئۈستىگە تاشلانغان مۇزدەك ئېرىپ كەتتىم، ھاياجان شىددىتى مېنى شاردەك ئېتىلدۇرۇپ يوق قىلدى. قىز بىر پوتەي، ئوغۇل ئۇنىڭغا جان جەھلى بىلەن يامىشىۋاتقان ئەسكەر. پوتەينىڭ كەينىدە سىرلىق قەلئەگە ئوخشايدىغان بىر مەنزىل، بىر غەلىبە نىشانى بار. ئۇنىڭغا يۈرۈش قىلىش نىشانى مەن ئۈچۈن ئۇزاققا سوزۇلىدىغان پارتىزانلىق ئۇرۇشىنىڭ پىلانىغا ئايلاندى. بىلىمەن، بۇ تىنچلىق دەۋرىدە كۆپلىگەن ئەركەكلەر جەڭ مەيدانىدا ئەمەس، كارىۋاتتا جان بېرىدۇ، ئايالى ئېچىنىپ تۇرۇپ ئۇنىڭ كۆزىنى يۇمدۇرۇپ قويىدۇ ياكى پىشانىسىگە سۆيۈپ قويىدۇ. مەن دىلنۇرنى خوتۇنۇم بولىدۇ دەپ ئويلاپ باقماي تۇرۇپ قۇچاقلىدىم، سۆيدۈم، ، لېكىن بۇنىڭلىق بىلەن ئۇنىڭ ۋۇجۇدىنى تامامەن بويسۇندۇرالىغىنىمغا ئىشەنمىدىم. كىچىك نەپسىم قانغاندا چوڭ نەپسىم ئىسيان كۆتۈرۈپ: سەن تېخى ھېچېنىمىگە ئېرىشمىدىڭ، سەن نەپرەتلەنگەن، ھەسەت قلغان گۇيلار ئاللىقاچان مەقسىتىگە يېتىپ بولغان دەپ ماڭا ۋەسۋەسە قىلدى. لېكىن جۈرئىتىمنىڭ شۇنچىلىكلىكىنى بىلەتتىم. ئىشنىڭ تەرەققىياتىغا قاراپ چوڭ نەپسىمنىمۇ ئاخىر قاندۇرۇۋالارمەن دەپ ئويلىدىم. سۆيۈشۈش تاماملاندى، شۇنچىلىكلا ئىش ئىكەن، لېكىن مۇشۇنچىلىك ئىشنىڭ دىلنۇرنىڭ ئاكتىپلىقى بىلەن ئىشقا ئاشقانلىقىنى ئويلاپ كۆڭلۈم يەنە يېرىم بولدى، سۆيۈشۈش لەززىتى ئاللىقاياقلارغا غايىپ بولدى، دىلنۇر خۇددى ئوقى بىكار كەتمىگەن ئوۋچىدەك خۇشال بولۇپ، كارىۋاتتا ياتقىنىچە قوللىرىنى پۇلاڭلىتىپ ئۇسسۇل ئوينىغاندەك بىر قىلىق قىلدى، قايسىبىر ناخشىنىڭ ئاھاڭىغا غىڭشىپ قويدى. مەن ئۇنىڭ پۇتى تەرەپتە تامغا يۆلىنىپ ئولتۇرۇپ ئۇنىڭغا قاراپ ئىچىمدە ئاچچىق كۈلدۈم، لېكىن چىرايىمغا بەخت كۈلكىسى يۈگۈرتتۈم. دۆت بولساممۇ، تۇرمۇش تەجرىبىلىرىمدىن شۇنى خۇلاسىلىغانمەنكى، مۈشۈك بىكارغا ئاپتاپقا چىقمايدۇ، مەن ئۇنى سۆيگەننىڭ بەدىلىنى ھامان تۆلىشىم كېرەك، ئۇنىڭ رۇخسىتىگە ئېرىشىپ، ۋۇجۇدىغا بىر قەدەم بولسىمۇ ئىچكىرىلەپ كىرگەندىن باشلاپ ئۇنىڭ ئارزۇ –ھەۋىسىنى كۆزدە تۇتۇشۇم، چەكتىن ئاشمىغان ھەر قانداق تەلىۋىنى قاندۇرۇشۇم، پۇل خەجلىشىم، بىر ئىشلىرىنى بىللە قىلىشىپ بېرىشىم كېرەك. سۆيگەندىن كېيىنلا ھېسسىيات قىلتىقىغا ئىلىنىسەن، ئۇنىڭ ئىشىغا چېتىلىسەن، ئارزۇسىغا قېتىلىسەن، ئۇنداق قىلمىساڭ نامەرت، ۋاپاسىز ئاتىلىسەن. ھەقىقەتەن نامەرت، نومۇسسىز بولسامغۇ ئۇنىڭدىن ۋاز كېچىشنىڭ ئىشى ئاسان، لېكىن مەن ھەرگىز ئۇنداق قىلالمايتتىم، پەقەت ئۇ ماڭا ئاشۇنداق نومۇسسىزلىق، ۋاپاسىزلىق قىلمىسىلا مەن ئۇنىڭدىن ئاسان ۋاز كەچمەيتتىم، نېمىلا بولمىسۇن، بايا بولغان سۆيۈشۈش يۈرىكىمنى لەرزىگە سېلىش بىلەن بىر ۋاقىتتا مەسئۇلىيىتىمنى ئېسىمگە سالغان سۆيۈشۈش ئىدى.
— بۇرۇن كەلگەندە ئىچىمنى بەك سىقىۋىتەتتىڭ،-دېدى دىلنۇر چىرايىغا ئويچان تۈس بېرىپ،— بۇ بالا سۆيۈشۈشنى ئۇقمامدىغاندۇ دەيتتىم.
— ھازىرچۇ…-دېدىم خۇددى ئىمتىھان نەتىجىسىنى كۆرۈشكە ئالدىراپ كەتكەن ئوقۇغۇچىدەك.
— بولدىغۇ، شۇنچىلىك تەبىئىي ئىشقۇ؟!
— ئۇغۇ شۇ، لېكىن سېنىڭ مۇھەببىتىڭ بولغاندىكىن…—دېدىم ئوڭايسىزلىقتىن قەتئىي قۇتۇلماقچى بولۇپ.
— جۈرئەت قىلالمىدىملا دېگىنە گەپنى ئوچۇق قىلىپ، سېنىڭ قانداقلىقىڭنى مەن بىلمەمدىمەن؟!
بۇ گەپ ماڭا تىغدەك تەگدى، ئۇنىڭ نېرۋىسى چېچىلغاق بولسىمۇ ئەقلى، پىكرى بەزىدە مۇشۇنداق تۇيۇقسىز ئۆتكۈرلىشىپ كېتەتتى.
— بىلىسەن، شۇ، ھەممە ئادەم ئوخشاش بولمايدۇ…
— شۇڭا ئۆزەم ھەرىكەتكە كەلدىم، ساڭا قاراپ ئولتۇرسام ئوقۇش پۈتتۈرگىچىمۇ ماڭا گەپ قىلمايسەن. ماڭىلا ئەمەس، باشقا ھەر قانداق قىزغا گەپ قىلالمايسەن.
— مېنى بەكلا يۇۋاش كۆرىدىكەنسەن-دە!
— يۇۋاش ئەمەس، بىر ئىشقا ئالدىرىمايسەن، بەك ئېغىر…
— شۇڭا مەن تېخىچە بىر قىزنى تۈزۈك سۆيۈپ باقمىغان…
— ۋاي بىچارە، مۇشۇ ۋاققىچە بىر قىزنى سۆيۈپ باقمىدىڭما؟
— بىرسى بىلەن يۈرۈپ باقمىسام….
— پەخىرلەنسەم بولغۇدەك ئەمىسە… لېكىن بۇ ئوغۇللار پەخىرلەنگۈدەك ئىش ئەمەس.
— قىزلار تۇنجى سۆيگىنىنى قەدىرلەيدىغۇ دەيمەن، لېكىن مەن سېنىڭ تۇنجى سۆيگىنىڭ ئەمەس،-دېدىم، كۆڭۈمدىكىنى كۈلۈپ تۇرۇپ دەۋالغان بىلەن ئىچىم ئاچچىق ئىدى.
— لېكىن مەن سەن ئۈچۈن يېڭى ئەمەسمۇ، ھەر بىر ئوغۇلنىڭ سۆيۈشى ئوخشىمايدۇ، شۇنىڭغا بېقىپ قىزلارنىڭ لېۋىمۇ ئېچىلىپ تۇرغان گۈلدەك يېڭى تۇرىدۇ، قىزلار پەقەت ئۆزىنى تۇتقۇزۇپ قويمىسىلا مەڭگۈ يېڭى پېتى تۇرىدۇ. پېچىتىنى بۇزۇۋەتكەنلەرنى كونا دېسەڭ بولىدۇ، ئۇلار ئۆتمەس ماتا، زورلاپ ساتا! شۇڭا دۆتلۈكىدىن پۇشايمان يەپ ئولتۇرىدۇ. بىزنىڭ ياتاقتىكى پاسكىنلار ئەنە شۇنداق. ئۇنداق نېمىلەرگە ھېچقانداق ئوغۇل قارىمايدۇ. قارايدىغانلارنىڭ ھەممىسى ئوينايدىغانلار، ئويناپ بولۇپ تاشلىۋېتىدۇ…
ئۇنىڭ چىريىغا ۋە گەپلىرىگە قاراپ ھەيرەتتە قالدىم، مېنىڭ ئىشەنچىمگە، ياخشى كۆرۈشۈمگە ئېرىشىش ئۈچۈن بۇ گەپلەرنى ئۇ ئالدىن ئويلىۋالغاندەك دەۋاتاتتى. ئۇ قىزلىقنى مۇقەددەس بىلىدىغاندەك، ئۇنداق ئىشنى ھەرگىز قىلمىغاندەك، قىزلىقى بۇزۇلمىغاندەك كۆرۈنسىمۇ مېنىڭ گۇمانىم تېخى يېشىلمىگەنىدى، ئۇ ئۈچ ئەبلەخ خىيالىمدا پەيدا بولۇپ دىلنۇرنىڭ سۆزىنى ئىنكار قىلىۋاتاتتى، ئىشەنمىسەڭ ئۆزەڭ سىناپ باق دەۋاتاتتى. دىلنۇر ئىشتان بېغى بوش قىزلاردىن ئەمەستەك تۇيغۇ بەرسىمۇ، يەنە بىر جەھەتتىن نېرۋىسىنىڭ چېچىلاڭغۇلۇقى تۈپەيلىدىن ئۆز نەپسىنىڭ ئىختىيارىغا تۇيۇقسىز بېرىلىپ، ئىپپىتىدىن ئايرىلغان بولۇشىمۇ مۇمكىن ئىدى. ساتتارنىڭ ئۆز نەپسىنى قاندۇرۇش ماھارىتىدىن گۇمانلانمايتتىم، ئەخمەتنىڭ گېپىنى پوچىلىق دەپ ئويلىساممۇ، نەچچە يىل دىلنۇر بىلەن سۆيۈشۈپ يۈرگەن زاھىرنىڭ ئوقۇش پۈتتۈرۈش ئالدىدا نىيىتىنى بۇزۇپ مەقسىتىگە يەتكەنلىكىگە ئىشەنمەي قالمايتتىم، ھەر قانداق نىيىتى يامان ئوغۇل مەكتەپتىكى مۇھەببەتنى ئەنە شۇنداق ئۇسۇل بىلەن ئاياغلاشتۇراتتى، بۇنداق قىلمىسا ئۆمۈرلۈك پۇشايمانغا قالىدىغاندەك ھېس قىلىشىپ، «مۇھەببىتىنى ۋايىغا يەتكۈزۈش»كە جان-جەھلى بىلەن تىرىشاتتى، بۇ نىشان ئۇلار ئۈچۈن ھەتتا ئوقۇش پۈتتۈرۈش گۇۋاھنامىسى ۋە باكلاۋېرلىقتىنمۇ مۇھىم ئىدى. دېمەك، دىلنۇر مېنىڭ نەزەرىمىدە باشقىلاردىن ئېشىپ قالغان، غاجاپ قويۇلغان، زېدىلەنگەن مېۋە ئىدى. مەن شۇ ھالدا تېخى ئۇنىڭ ئاران لېۋىگە ئېرىشكەنلىكىمدىن خۇشاللىنىپ، ھاياجاندىن خۇدۇمنى يوقىتىۋاتاتتىم. مۇشۇنداق تۇرسا مەن يەنە ئۇنىڭ ئىچكىرىسىگە كىرىشكە قانداق جۈرئەت قىلالايمەن؟ ئۇنىڭ ۋۇجۇدى ماڭا يەنىلا سىرلىق ئۆڭكۈر ئىدى، ماھىيەتتە ئۇنىڭ ۋۇجۇدى ئەمەس، بەلكى كاللىسى، روھى، ھېسسىياتى سىرلىق ئۆڭكۈرگە ئوخشايتتى. ئۇنىڭغا كىرىش تەقەززاسى قورقۇنچ بىلەن ئارىلىشىپ كەتكەن ئەھۋالدا ئۆزەمنى جاسارەتلەندۈرۈش ئۈچۈن قەلبىمدىكى ئەسەبىي ئىستەككە ماسلىشىشىم، غەزەپلىك ۋە كەسكىن بىر ھەرىكەتكە، بىر تەۋەككۇلچىلىككە مۇراجىئەت قىلىشىم كېرەك ئىدى. ئۇنىڭ ئىشتىنىنى سالدۇرۇش ئارقىلىق ئۇنىڭ ئىشتان بېغىنىڭ بوش ياكى چىڭلىقىنى سىناپ بېقىشقىمۇ جۈرئەت قىلالمىغان يەردە ساتتار ۋە زاھىرلارنىڭ ئىزىنى ئەركەكلەرچە بېسىپ، ۋاز كېچىلمەس ھاۋايى ھەۋىسىمنى قاندۇرۇشتىن سۆز ئېچىشىم مۇمكىنمۇ؟
دىلنۇر ماڭا ئارغامچىدەك چىرماشتى، ئۇ چىگىش بىر ئارغامچا ئىدى، ئۇنىڭ تۈگۈنچەكلىرىنى يەشمىسەم ئۇنىمايتتىم. ئۇنىڭ چىگىشلىرىنى يەشكەندىلا ئاندىن پۇخادىن چىقاتتىم، توي قىلىمەن دەپ يۈرگەن يىگىت پېچىتى بۇزۇلمىغان قىزنى ئالىدۇ، ھېچكىمنىڭ بۇ ئۆمۈرلۈك ئىشتا قويۇلۇپ كەتكۈسى يوق. دىلنۇر ئۆزىنى داڭلىسىمۇ مەن ئۇنىڭغا خۇددى ئۆز مېلىنى كۆپتۈرۈپ، ساختا يېرىنى يوشۇرۇۋاتقان پىركازچىك قىزغا ئىشەنمىگەندەك ئىشەنمەسلىكىم كېرەك، لېكىن كۆڭلۈم بەك يۇمشاق، يۇۋاشلارنىڭ ھەممىسىنىڭ كۆڭلى يۇمشاق كېلىدۇ، ئاسان ئېرىپ تەسىرلىنىپ كېتىدۇ. بىر كۈن بولسىمۇ يۇمشاقباش بولاي، تەسىرلىنىپ خۇدۇمنى يوقۇتاي، ئۇنىڭغا ئېسىلاي، نەپسىمگە قاناي دەپ ئويلىدىم، كارىۋاتتا ئۇزاققىچە ئۇنىڭ گېپىنى تىڭشاپ، نەچچە ۋاقىتتىن مەن ھەۋەسلىنىپلا يۈرگەن نازۇك بەدەنلىرىنىڭ ئۇ يەر-بۇ يېرىنى سىلاپ، سۇس لەۋسۇرۇخ سۈرۈلگەن لەۋلىرىگە پات-پات سۆيۈپ، ئاران تەستە ئېرىشكەن بۇ ۋىسال پەيتىدىن داۋاملىق شادلاندىم. «موللا كۈلمەيدۇ، كۈلسە تېلىقىپ قالىدۇ»دېگەن تەمسىل مەندە ئىجرا بولۇۋاتاتتى. ئۇنىڭ تاياقتەك تۈز، ئۇزۇن پاچاقلىرىنى سىلاۋېتىپ قولۇم سېھىرلىك جايغا كېتىپ قالغاندا ئۇ قولۇمنى ئىتتىرىۋېتىپ ماڭا لەپپىدە قارىدى، سەت ئالايدىمۇ ياكى تاتلىق جىلمايدىمۇ ئۇقالمايلا قالدىم، ئۇنىڭ سىرلىق تىكىلىشلىرىنى گاھىدا پەقەت ئاڭقىرغىلى بولمايتتى. ئۇ چەكلەنگەن رايونغا كىرىشنىڭ چەكلەنگەنلىكىگە بېرىلگەن بىشارەت ئىدى، ساغرىسىنى قىسىپ تۇرغان شىمى ئۇنى قىزلىق ھەۋىسى تولۇپ تېشىپ تۇرغاندەك كۆرسىتىپ مېنى تىنماي بىئارام قىلاتتى، قولۇم ئىختىيارىمغا بويسۇنمايتتى، يەنە نەچچە قېتىم شۇ يەرگە يېقىنلاپ كەلدىم، ئۇ يەنە قولۇمنى تۇتۇۋالدى، كۆزىنى يۇمۇۋالدى، مېنىڭ يۇۋاشلىقىمغا ھەقىقىي ئىشەنگەندەك قىلاتتى، بۇ ئىشەنچنى يەردە قويسام بولمايتتى، ھازىرچە چىن ماھىيەتنى ئاشكارىلاشقا، تۇيۇقسىز ھايۋانغا ئايلىنىپ كېتىشكە بولمايتتى، مۇشۇنداق ئىككىلىنىش ئەمەلىيەتتە بىر بىچارىلىك ئىدى، دىلنۇرمۇ بۇنىڭدىن بىئارام بولۇۋاتقاندەك قىلاتتى. ھەر ئىككىلىمىزنىڭ مۇراد-مەقسىتى بىر ئەمەسمىدى؟ سۆيۈشكەندە بىر ئىدۇق، شىمنى يەشكەندە ئايرىلدۇق… مەيلى نېمىلا بولسۇن، قانغۇدەك ھاياجانلاندىم، قاغجىراپ كەتكەن ئېڭىزلىقىمغا سۇ باشلىۋالدىم، ھاياتىمدا تۇنجى قېتىم ياشىرىپ كۈلدۈم. كونا، لەش كۆلدىن يېڭى، سۈزۈك كۆلگە سەكرەپ چىققان پاقىنىڭ شادلىقىغا يەنە نېمە يەتسۇن! ، نەپسىمنى مۇشۇ يەرگىچە بولدى قىلدىم ، كەيپىياتقا بېقىپ ئازادە ياشىشىم كېرەك ئىدى. دىلنۇر ئۆزىنى تۈزەشتۈرۈپ كارىۋاتتىن چۈشتى، ئۇ ئۆرە تۇرۇپ كوپتىسىنى ئوڭشاۋاتقاندا يەنە ئۆزەمنى باسالماي ئۇنى قۇچاقلىۋالدىم، ئۇ ئۆرە تۇرغاندىمۇ شۇنچە جەلىپكار ئىدى!
بازارغا ماڭدۇق، قىستاڭ ئاپتوبۇستا مىجىلىپ كەتكۈدەك قۇچاقلاشتۇق، ئۇنىڭ چىڭ كۆكسى شۇنچە بېسىلدى، يەنە ئەسلىگە قايتتى. ئاياللارنىڭ ئىلاستىكىلىق كۈچى شۇنچىلىك زور ئىكەنكى، چۈرۈك ئەرلەر ئۇلارغا مەڭگۈ تەڭلىشەلمەيدۇ. دۇنيانى ئەرلەر باشقۇرغان بىلەن ئەرلەرنى ئاياللار باشقۇرىدۇ. ئاياللار پەردە ئارقىسدا تۇرۇپ جاھاننى چۆگىلىتىدۇ. ھەر قانداق بىر ئەركەك ئۆزى ياخشى كۆرگەن ئايالنىڭ ئالدىدا قۇلدىن بەتتە بىچارىدۇر، قىزلار قېرىپ كېتىشتىن ئاۋۋال بارچە زىبالىقى، جەلپكارلىقىدىن، ئۇنىڭدىن كېلىدىغان شادلىقتىن ھەرگىز ۋاز كەچمەيدۇ. مەن دىلنۇرنىڭ بەدىنىدىن، قىلىقىدىن مۇشۇ ياشتىكى بارلىق قىزلارنىڭ ئورتاق خۇسۇسىيىتىنى چوڭقۇر ھېس قىلماقتا ئىدىم. دىلنۇر مېنى ئېزىقتۇرۇپ سۆيدۈرۈپ، ئارقىدىن كەينىگە سېلىپ بىر يەرگە ئەكەلدى. چوڭ سودا سارايلىرىنىڭ بىرىنچى قەۋىتىدىكى زىبۇ زىننەت، پەرداز بويۇملىرى، ئاياغ، سومكىلارنىڭ ھەممىسى ئاياللارنىڭ، ئىككىنچى قەۋىتىدىكى كىيىملەرمۇ ئاياللارنىڭ، ئۈچىنچى قەۋەتتىكى ماللارنىڭ ئۈچتىن ئىككى قىسمى ئاياللارنىڭ، تامدىكى، ئەينەكتىكى پۈتۈن ئېلانلاردىكى نەرسىلەر ئاياللارنىڭ، جاھاننىڭ جىمى زىننىتى، كۆزنى پارقىرىتىدىغان، ھەۋەسنى قوزغايدىغان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئاياللارنىڭ ئىدى. ئەگەر مەن دىلنۇرغا ئۇ تەلمۈرۈپ قاراپ كەتكەن ئالتۇن ھالقا، ئالماس ئۈزۈكلەردىن بىرنى ئېلىپ بەرسەم تەسىرلىنىپ مېنى مەقستىىمگە يەتكۈزەرمۇ؟ مەن ئۇنى ئېلىپ بېرەلمەيمەن، ئۇمۇ ئۆزىنى ماڭا ئاتىۋەتمەيدۇ. ئۆزىنى ئەرزىنىغا ئاتىۋېتىدىغان، بەدىنىنى بىر دەملىك ھەۋەسكە سېتىۋېتىدىغان قىزلار قانداق قىزلاردۇ؟ دىلنۇر نەگە ماڭسا شۇ يەرگە ماڭدىم، نېمىگە كۆزى چۈشسە شۇنىڭ باھاسىغا قارىدىم، ھەممىسى زەھەردەك قىممەت نەرسىلەر ئىدى، بىر كوپتا ياكى يوپكىغا، بىر ئىشتانغا بىر ئايلىق مائاشىم يەتمەيتتى، ئۇ مېڭىپ ھاردى، كۆزلىرى تالدى، ئامالسىز ياندى، كۆزى كەينىدە قالدى. بۇ سودا سارىيى ئەسلىدىمۇ بىزدەكلەر كىرىدىغان يەر ئەمەس ئىدى. مەن بۇ يەرگە كېلىپ ئۆزەمنى خۇددى ئۇنىڭغا تويلۇق ئالغىلى كەلگەندەك ھېس قىلدىم. دىلنۇر راستىنلا مېنىڭ خوتۇنۇم بولۇپ قالارمۇ؟ تويدىن ئاۋۋال مەقسىتىمگە يېتىۋالسام تاشلىۋېتىمەن، شۇڭا ئۇمۇ مېنى مەقسىتىگە يەتكۈزمەيدۇ، لېكىن ئۇنى ئالداپ ياكى زورلاپ مەقسىتىگە يەتكەنلەرچۇ؟ ساتتار بىلەن زاھىر يەنە كۆزۈمگە كىرىۋالدى، ساتتار دىلنۇرغا قىممەت بىر نەرسە ئېلىپ بېرىپ، يالغان ۋەدىدىن بىرنى قىلىپ، بارچە ھۈنىرىنى ئىشلىتىپ مەقسىتىگە يەتكەن بولسا، زاھىر دىلنۇر بىلەن نەچچە يىل يۈرۈپ، سۆيۈشۈپمۇ زېرىكىپ ئاخىرى ئوقۇش پۈتتۈرىدىغانغا ئاز قالغاندا ئارزۇسىنى قاندۇرغانىدى، بولمىسا ئۇ دىلنۇرنى ئالدىراپ تاشلىۋەتمەس، تاشلىۋېتىش ئالدىدا خالىغانچە بوزەك قىلىپ ئۇرۇپ يۈرمەس ئىدى، دىلنۇرمۇ ئالدىنىپ قىزلىقىدىن ئايرىلمىغان بولسا چىشى بۆرىدەك ۋەھشىلىشىپ ئۇنىڭغا قول ياندۇرۇپ سوقۇشماس ئىدى. پېچىتى بۇزۇلۇپ پېتىدىن چۈشكەن ئۇ ئەرزىمەس قىز مەكتىپىدە يۈزى تۆكۈلۈپ، باشقا بىر ئوغۇلنى تاپالماي، مەن يۇۋاشنى ئىزدەپ كېلىپ مېنى بىر دەمدىلا كەلتۈرۈۋالغاانىدى. شۇنداق تۇرسا مەن ئەخمەق ھېچنېمىنى بىلمەي، خام تامادا پۇچۇلىنىپ يۈرەمدىمەن؟ بۇ قاپقارا گۇمان، خۇنۇك ئاچچىقىمدىن بىخەۋەر ئالدىمدا نايناقلاپ كېتىۋاتقان دىلنۇر شۇ ئەسنادا كۆزۈمگە نىمكەش مالدەك، بۇزۇقلۇق كوچىسىغا يېڭىدىن كىرىپ كەلگەن قىزدەك بەدبەشىرە كۆرۈنۈپ كەتتى. ھازىرقى ئاچچىقىم داۋاملاشسا ئۇنى كەچتە ياتىقىمدا بىر نېمە قىلىۋېتىشىم ئېنىقتەك قىلاتتى. ئۇنىڭ ئوبرازىنى خىيالىمدا قانچىكى خۇنۇنكەشتۈرسەم شۇنچە خۇنۇكلەشتۈرۈپ، يۈزىگە قانچىلىك قارا سۈرسەم شۇنچە سۈرۈپ، قەدىر-قىممىتىنى قانچىكى چۈشۈرسەم شۇنچە چۈشۈرۈپ، نەزىرىمدە ئۇنى ئەرزىمەس بىر لاتا قورچاقتەك قىلالىسام ئۇنىڭغا چېقىلىش جاسارىتىم شۇنچە كۈچىيىپ مەقسىتىمگە تېزرەك يېتىدىغاندەك قىلاتتىم. تۇيۇقسىز پەيدا بولغان ئاچچىق مەندە جۈرئەت پەيدا قىلىشقا باشلىدى. بۇ جۈرئەتنىڭ نېمىشقا بايا ياتاقتا پەيدا بولمىغانلىقىغا ئېچىندىم، غەزەپلىك ئىرادە ئاجىز قەلبىمگە شۇنچە تېز يېتىپ كەلدىكى، ئۆزگىرىپ باشقىچە بولۇپ كەتتىم. دىلنۇر ئىچىمدىكى سىقىلىشتىن، غەزەپلىك ئىسيانلاردىن، دۈشمەنلەرچە پىلانلىنىۋاتقان جەڭنىڭ تەييارلىقىدىن پۈتۈنلەي خەۋەرسىز ئىدى.
زىبۇ-زىننەت، ئالىي كىيىم-كېچەك ماڭا تولىمۇ يات بىر نەرسىلەر ئىدى، لېكىن ئۇنىڭ جەزبىدارلىقى ئاياللارنى ساراڭ قىلاتتى. دىلنۇر ماڭا ئەمدى پەقەت قاراپ قويمىدى، ئۇنىڭ ئەينەك جازىغا قارىغاندىكى كۆزلىرىدە ئەكس ئەتكەن تەشنالىق شۇ قەدەر كۈچلۈك ئىدىكى، ئۆزىنىڭ ئەڭ ياخشى كۆرگەن ئادىمىگىمۇ بۇنداق قارىمىسا كېرەك. خېلى ئۇزاق ئايلانغاندىن كېيىن ئۇنىڭغا بىر دۇكاندىن كەينىدە زەر نەقىشلىرى بار پادىچى شىمى ئېلىپ بەردىم، يېڭى چىققان مودا بولسا كېرەك، دىلنۇر ئۇنى كىيىپ ئەينەككە قاراپ بېقىۋىدى، ساغرىسى تېخىمۇ چىرايلىق كۆرۈنۈپ كەتتى، 80 كويغا رازى بولۇپ قالدىم. ئۇ يەنە يالغان چاچ ساتىدىغان بىر دۇكانغا كىرىپ سېرىق، بۈدرە بىر چاچنى كىيىپ باقتى، ئەينەككە قاراپ كۈلۈمسىرىدى، ماڭا بوپتۇمۇ دېگەندەك قارىدى، بىر مىنۇتتىلا سېرىق چاچ سەتەڭگە ئۆزگىرىپ كەتكەن دىلنۇر ساتراچخانىلاردىكى بۇزۇقلارنى ئېسىمگە سېلىپ قويدى، ئوبرازى قەلبىمدە تېخىمۇ ساختىلىشىپ، خۇنۇكلىشىپ كەتتى، ئۇنىڭ قەلبى ئۆلگەن، ۋۇجۇدىدا پەقەت ھەۋەسلا بار ئىدى. جەمئىيەتكە چىقىش ھەۋىسى، ئەرگە تېگىش ھەۋىسى، كىيىم، زىبۇزىننەت، يالغاچ چاچ ھەۋىسى… ئۇنىڭ شۇنچە كۆپ ھەۋەسلىرىنى قاندۇرۇپ بولالامدىمەن؟ ئاۋۋال قايسى ھەۋىسىنى قاندۇرۇشۇم كېرەك؟ ھەر قانچە بولسىمۇ بۇ سېرىق چاچنى ئېلىپ بەر دېمەيدىغاندۇ بۇ ساراڭ! ئۇنىڭغا ھەۋەسلىنىپ قاراپ قويدۇم، «سەن ئورۇق بولغاندىكىن يارىشىدىكەن، چەتئەللىككە ئوخشاپ قالىدىكەنسەن» دەپ قويدۇم. ئۇ ئۆزىنى چەت ئەللىككە ئوخشاتقانلىقىمدىن پەخىرلىنىپ كۈلدى. چەت ئەللىك قىزلار جىنسىيەتتە ئەركىنمىش، بۇنى دىلنۇر بىلەمدىغاندۇ؟ چوقۇم بىلىدۇ، يوشۇرۇن ئېڭىدا ئاشۇنداق قىزلاردەك ياشاشنى، ياش بەدىنىنىڭ پەيزىنى سۈرۈشنى ئويلايدۇ، دىلنۇرنىڭ زىيادە تار كۇسار، تار ئىشتان كىيىشلىرى چەت ئەللىك قىزلارنى دورىغانلىقى، تەبىئىي تەقەززالىرىنى تەبىئىي قاندۇرۇشى بولماي نېمە! قىزلارنىڭ خۇسۇسىيەتلىرى ئىنچىكە تەتقىق قىلغانمەن، بۇ جەھەتتە شۇنچە سەزگۈر ۋە بىلىملىك تۇرۇپ، كۆپلىگەن ئىشلارنى تەجرىبىدىن ئۆتكۈزەلمىدىم. نادانمەن، بىچارىمەن، دىلنۇردەك قاقۋاشنىڭ قۇچىقىغا يىقىلغان مەجرۇھمەن.

6

شۇنداق قىلىپ دىلنۇر بويتاقلىق ھاياتىمغا بۆسۈپ كىردى، يۈرىكىمدىن ئەمەس، جىنسىي ھېسسىياتىمدىن بۆسۈپ كىردى. دەسلەپتە ئۇنىڭغا قىزىققانلىقىم پەقەت جىنسىي تەلپۈنۈشۈمدىن بولغان، ئارىلىقتا ئۇ باشقىلارنىڭ ھەۋىسىگە تۇترۇق بولدى، كېيىن يەنە ماڭا ئېشىپ قالدى. ئۇنىڭ قەلبىدە مەن ياخشى كۆرگىدەك خىسلەتلەرنىڭ تولىمۇ ئازلىقىنى بارا-بارا ھېس قىلىشقا باشلىدىم، بەزىدە سوقۇشۇپ قالاتتۇق، بۇنىڭغا كۆپ ھاللاردا ئۇنىڭ خىزمەت ئىشى توغرۇلۇق بېشىمنى ئاغرىتىشى سەۋەب بولاتتى. ئۇ بۇ يىل ئوقۇش پۈتتۈرەتتى. ئۇنى ئىدارەمگە ئېلىپ قېلىشىم كېرەك ئىكەن. مەن بۇنى ئەزەلدىن ئويلاپ، تەسەۋۋۇرۇمغىمۇ سىغدۇرۇپ باقمىغانىدىم. ئۇنىڭ كەسپى بىلەن مېنىڭ ئىدارەمنىڭ خاراكتېرى زادىلا ماس كەلمەيتتى. شۇنداقتىمۇ ئەگەر ئۇنىڭ توي قىلىمەن دېسەم قانداقلا قىلىپ بولمىسۇن ئۇنى بېيجىڭدا ئېلىپ قېلىشىم كېرەك ئىدى. ئۇ ھەر قېتىم كەلسە سۈيلەتتى، باشلىقىڭغا دېدىڭمۇ دەپ كۆزۈمگە كىرىۋالاتتى، ئۇنىڭ كۆڭلىگە تەسەللىي بولغۇدەك بىر گەپنى دېمىسەم شۇ ھامان بۇتناپ تەتۇر قاراپ ياتاتتى، بۇ چاغدا ئۇنى سىلاش، سۆيۈش ھەرگىز مۇمكىن ئەمەس، ئىشتان بېغىغا قول ئۇزىتىشىمغۇ ئاسماندىكى ئايغا قول ئۇزاتقاندەك ئىمكانسىز ئىش ئىدى. بۇ مەقسەتكە ئىزچىل يېتەلمەي كەلدىم، شەيتىنىم ئازابلاپ كەلدى، نەپسىمنى قاندۇرۇشۇم ئۈچۈن ئۇنىڭغا بەدەل تۆلىشىم كېرەك ئىدى. ئۇنىڭ بىلەن جىنسىي ھەۋەسكە باغلىنىپلا ئارىلىشىپ قالغاندىن بۇيان بۇرۇنقى ئەركىنلىكىم يوقالدى، ئۇنى ئاز دەپ ئۇنى سۆيۈشمۇ يېڭىلىق تۇيۇلمايدىغان، نەپسىم ئۇنىڭغا رازى بولمايدىغان، شۇنداق تۇرۇقلۇق ئۇ ماڭا چوڭ ئىش قىلىپ بەرگەندەك مەندىن ئارتۇقچە نەرسىلەرنى تەلەپ قىلىدىغان بولۇۋالدى. ھەممە ئىشىمغا ئارىلىشىپ، گويا ھامان مېنىڭ خوتۇنۇم بولۇپ قالىدىغاندەك بىر نىيەتتە مېنى ھازىردىن باشلاپ ئۆز ئىرادىسى بويىچە ئوڭشاشقا، ئىسلاھات ئېلىپ بېرىشقا باشلىدى. شەنبە-يەكشەنبىدە گەپ تالىشىپ قالماي ئۆتكەن كۈنلىرىمىزدە بىز گويا توي قىلىپ بولغان ئەر- خوتۇنلاردەك ياشايتتۇق، ئارىمىزدا پەقەت جىنسىي مۇناسىۋەتلا كەم ئىدى. ئۇ بۇ مۇناسىۋەتنىڭ قىممىتىنى، ئېلىپ كېلىدىغان نەتىجىسىنى ئېنىق بىلگەچكە ئالدىراپ ئۆزىنى تۇتقۇزمايتتى، ھاياجانلانسىمۇ دەرھال ئۆزىنى تۇتۇۋالاتتى. بەدىنىنى كۆرسىتىپ قويۇپ، ھەۋەسنى ئۆرلىتىپ قويۇپ، ئۇشتۇمتۇت مۇزدەك قېتىۋالاتتى، جىسمىدىكى سېھرىي كۈچنى ماڭا يوشۇرۇن كۆز-كۆز قىلاتتى، مېنى قىينىۋالغانلىرىدىن خۇش بولاتتى. مەن ھەۋەس ساھىلىدا تاشپاقىدەك ئۆمىلەيتتىم، ئۆزەم ئۇزاق يىللاردىن بۇيان شەكىللەندۈرۈۋالغان قېپىمدىن چىقالماي تىپىرلايتتىم. ھېسسىياتىم دولقۇنلىرى قىرغاققا ئۇرۇلۇپ يەنە ئارقىغا ياناتتى. بۇنىڭغىمۇ كۆنۈپ كەتتىم.
بىر شەنبە كۈنى ئۇ يەنە كەلدى، باشلىقىمغا تېخىچە ئۇنىڭ ئىشىنى دېمىگەنىدىم. دېسەممۇ ئۇ باشلىقنىڭ قولىدىن ئۇنداق مۇھىم ئىشلار كەلمەيتتى، بېيجىڭدىكى ئاز سانلىق مىللەت كادىرلىرى ئىشلەيدىغان ئىدارىلەردە خىزمەتچىلەرنىڭ تۇرمۇش مەسىلىسىنى ھەل قىلىش ھازىر ئېتىبارغا ئېلىنمايدىغان بىر ئىش ئىدى. ئۈمىد چوڭ ئەمەس، ئەمما يوقمۇ ئەمەس ئىدى. باشلىققا نېمە دېيىشىم، قانداق دېيىشىم كېرەكلىكىنى ئويلىنىپ ۋاقىت ئۆتكۈزۈاتاتتىم. يەنە كېلىپ مەندەك ئىچ مىجەز، ئۆزىگە بېكىنىپلا ياشايدىغان ئىنساننىڭ باشلىق بىلەن ئىچقويۇن، تاشقويۇن بولۇپ ياشىشى مۇمكىن ئەمەس ئىدى، ئادەتتىكىدەك ياخشى مۇئامىلىنىمۇ چەكتىن ئاشۇرۇۋەتسەم ئۆزەمگە خوشامەتچىلىكتەك تۇيۇلۇپ ئىچىم سىقىلاتتى. قىسقىسى، مەن مۇناسىۋەتكە تولىمۇ خام ئىدىم، چىش يېرىپ بىرسىگە ھال ئېيتىشقا ھارسىناتتىم. دىلنۇرنىڭ كېلىشى ماڭا يەنە قەرزدارنىڭ قەرز سۈيلەپ كەلگىنىدەك تۇيۇلدى، قىلچە خۇش بولمىدىم، ھاياجانلانمىدىم. ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ قەرزنىڭ بېسىمى بارغانچە كۈچييىۋاتاتتى.
— ئىشىمنى دېدىڭمۇ؟- دېدى ئۇ دېمىنى ئېلىۋالغاندىن كېيىن. چىرايىدا يەنە قانداقتۇر بىر ئامالسىزلىق، دېلىغۇللۇق، بىزارلىق پەيدا بولۇشقا باشلىدى.
— تېخى دېمىدىم،- دېدىم ئۇنىڭ چىرايىغا قارىماي.
— نېمىشقا دېمەيسەن؟
— دېگۈدەك پۇرسەت يوق.
— قانداق پۇرسەت يوق، كۈندە كۆرۈشۈپ تۇرىدىغانسىلەر؟ ئايغا چىقىپ كەتمىگەندۇ ئۇ باشلىقىڭ؟
— باشلىق بىلەن تازا ئېپىم كېلىشمەيدۇ. مۇناسىۋىتىمىز ياخشى ئەمەس.
— مەن بىلەتتىم، سەن زادى ئۇنداق ئىشلارغا بەك خام. بېشىڭنى ئىچىڭگە تىقىپلا يۈرۈيسەن، مۇناسىۋەت دېگەننى ئۇقمايسەن. قانداق بولۇپ بېيجىڭدا قېلىپ قالغىنىڭغا ھەيرانمەن. ئوغۇل بالا دېگەن مانداق جۈرئەتلىك، كەسكىنرەك بولمامدۇ؟ نەچچە قېتىم بولدى، دېمىدىملا دەيسەن، ھازىر دېمىسەڭ قاچان دەيسەن، يەنە ئىككى ئايلا قالدى، مۇشۇنداق يۈرىۋەرسەڭ كېچىكىمىز…
مەن مۇشۇ ۋاقىتتا ئۇنىڭ ”مۇشۇنداق يۈرىۋەرسەڭ ئىشىمىز ئاقمىغۇدەك، سەندەك نېمىگە ئۈمىد باغلاپ ياشىغىچە شىنجاڭغىلا كېتەي“ دېيىشىنى كۈچلۈك ئۈمىد قىلىدىغانلىقىمنى، ئۇنىڭدىن بۇرۇنراق قۇتۇلۇپ ئازادىلىككە چىقىشقا شۇنچە تەشنا بولۇپ كېتىۋاتقانلىقىمنى ھېس قىلدىم. ئەپسۇس، ئۇنىڭ ھېچقانداق ئۇنداق نىيىتى يوقتەك قىلاتتى. ھەتتا بۇ گېپى مېنى چۆچۈتىۋەتتى:
— سەن دېيەلمىسەڭ ئۆزەم كىرىپ دەيمەن.
داڭقېتىپ تۇرۇپ قالدىم، كاللامغا ھېچقانداق پىكىر، ئېغىزىمغا ھېچقانداق گەپ كەلمىدى. ئۇنىڭغا ئەجەبلىنىپ، ئەجەبلىنىشتىن بەكرەك غەزەپلىنىپ تۇرۇپ قالدىم.
— ساڭا قاراپ تۇرسام ئىش ئاقمىغۇدەك…
مانا شۇ چاغدىلا ئۇنىڭ كاللىسىنىڭ دەردى بارلىقىغا تولۇق ئىشەندىم.
— سەن… سەن قانداق دەيسەن؟
— نېمىشقا دېيەلمەيمەن، باشلىقىڭنىڭ ئىشخانىسىغا بىللە كىرىمىز.
— قانداق بولىدۇ… تۈزۈك گەپ قىل.
— تۈزۈك گەپنى سەن قىل، گېپىڭنى ئوڭلاپ قىلالمىغاچقا مەن بىللە كىرەي دەۋاتىمەن.
— توۋا دېگىن، بولدى ئۆزەم دەيمەن.
— توي قىلىمەن دەپ يۈرگىنىڭدىن ئۇلارنىڭمۇ خەۋىرى باردۇ؟ سەن دېمىگەن بىلەن ئۇلار سېنىڭ ئىشلىرىڭنى بىلىدىغاندۇ؟ كىرىپ دېسەڭ نېمە بولىدۇ ئەلۋەتتە، بېشىڭنى ئېلىۋېتەمدۇ؟
راست، ئۇ كاتىباشتىن نېمىشقا قورقىمەن؟ . دىلنۇر بىلەن كىرىپ ئۇ ئادەمنى چۆچۈتىۋەتكىنىمدىن كۆرە ئۆزەمنىڭ كىرگىنى ياخشى. ئۇزاق ۋاقىت تۇرمۇشۇم توغرۇلۇق باشلىققا بىر نەرسە دەپ باقمىغاچقا، ئاقمايدىغان ئىشقا ئىچىمنى سىقماي، ئەھۋالغا قاراي، دېمەيلا قوياي، ئازادە ياشاي، كەيپىمگە باقاي… دەپ سۆرەلمىلىك قىلدىم.
— سەن كىرسەڭ سەت تۇرىدۇ، سەن ئۇقمايسەن، باشلىق دېگەننىڭ سۈرى بار. قالايمىقان گەپ قىلغىلى بولمايدۇ، مەنمۇ نەچچە ۋاقىتتىن بۇ ئىشنى ئويلاپ يۈرۈۋاتىمەن…
— ئويلاپ-ئويلاپ، شۇنچە ئويلاپ بولالمىغۇدەك، دەپ بولالمىغۇدەك گەپمىدى ئۇ؟
— سەن بىزنىڭ باشلىقنى چۈشەنمەيسەن…
— چۈشەنسەم- چۈشەنمىسەم، بەرىبىر، ئۇ كىشى ئادەم يېمەيدىغاندۇ؟
— بىزنىڭ باشلىق ئىچ-سىرىنى ئۇققىلى بولمايدىغان ئادەم، بىرەر ئىش بولمىسا نەچچە ھەپتە كۆرۈشمەيمىز . مۇناسىۋىتىمىز پەقەت شۇ : ئۇ مېنى باشقۇرىدۇ، مەن بويسۇنىمەن.. ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ ئىش ئۇ ئادەمنىڭ قولىدىن كەلمەيدۇ…
— قولىدىن كەلمىسۇن-كەلمىسۇن، سېنىڭ ئىشىڭغا ئىگە بولىدىغان ئادەم شۇ. سېنى ئېشەكتەك ئىشلىتىپ تۇرمۇش ئىشىڭغا كۆڭۈل بۆلمەيدىغان قانداق باشلىق ئۇ؟
— ئۇ ئادەمنىڭ كۆڭۈل بۆلىدىغان ئىشلىرى بەك جىق. بىزگە قاراپ بولالمايدۇ. شۇڭا ئاۋارە قىلغۇم كەلمەيدۇ.
— بۇرۇن ئاۋارە قىلمىغان بولساڭ، ئەمدى بىرەر قېتىم ئاۋارە قىل، تالاغا ئەچىقىپ مېھمان قىل. گالدىن بىر نېمە ئۆتكەندە تاش بولسىمۇ ئېرىيدۇ.
— ئۇ ئادەم بىلەن بىللە تاماق يېيەلمەيمەن، ئېچىلىپ- يېيىلىپ پاراڭلىشالمايمەن.
— بۇرۇن بىرەر قېتىممۇ بىللە تاماق يەپ باقمىغانما؟
— يەپ باققان، لېكىن ئۇ چاغدا باشقىلارمۇ بار.
— توۋا، سەن مۇشۇ ۋاققىچە باشلىقىڭ بىلەن قانداق ياشىدىڭ؟ مەن بولغان بولسام سىقىلىپ ئۆلۈپ قالغۇدەكمەن.
— دېدىمغۇ، ئۇ مېنى ئىشقا بۇيرۇيدۇ، مەن قىلىمەن. پەقەت شۇلا.
— ئۇ ئادەم سېنى ماشىنا ئادەمدەك باشقۇرۇپلا كەلگەن دېگىنە.
— توغرا دېدىڭ، مەن ماشىنا ئادەمگە ئايلىنىپ قالغاچقا ئۇ گەپنى دېسەم غەلىتە تۇيۇلىدۇ…
— قورقۇنچاقلىق قىلماي بىر دەپ باققىن.
— ماقۇل، دۈشەنبە كۈنى چوقۇم دەيمەن…- دېدىم ئۇنى ئۆزەمگە تارتىپ.
ئۇ مېنىڭ ۋەدەمگە، بۇ ۋەدەمدىكى ئىشەنچكە ئېرىشىۋالغاندىن كېيىن ھەۋىسىمگە يول قويدى. مۇزدەك سۆيۈشتۇق. ھەۋەس ئوتى بەدەنلىرىمگە ياماشقان بولسىمۇ چەكلەنگەن رايونغا يەنە ھۇجۇم قىلالمىدىم، مەندە يەنىلا يېتەرلىك سالاھىيەت، ئىمكانىيەت يوق ئىدى. شەنبە-يەكشەنبىنى گەپ تالاشماي، سەتلەشمەي ئۆتكۈزدۇق، ياتاقتا تاماق ئېتىپ يېدۇق، بازار ئايلاندۇق، باغچىغا كىردۇق، رەسىملەرگە چۈشتۇق. پۇلۇم ھەۋەس بىلەن تەڭ كۆيەتتى، پۇلۇم كۆيۈپ بولغاندا ئۇ مېنى سۆيەتتى. يەكشەنبە كەچتە بېكەتكىچە مېڭىپ ئۇنى مەكتىپىگە ئۇزىتىپ قويدۇم. مېڭىش ئالدىدا ئۇ مېنى قۇچاقلاپ تۇرۇپ: ”ئەمىسە ئەتە چوقۇم دە- ھە! خۇش خەۋىرىڭنى كۈتىمەن“ دەپ ئايرىلدى. ئاپتوبۇس كەتكەندىن كېيىن يېنىك نەپەس ئالدىم، لېكىن، شۇ گەپنىڭ بېسىمى يەنە ئىچىمنى سىقتى.
دۈشەنبىنى ئۆتكۈزۈۋەتتىم. سەيشەنبىمۇ قويۇن تازدەك ئۆتۈپ كەتتى، چارشەنبە كۈنى باشلىق ئىشقا كەلمەپتۇ. پەيشەنبە كۈنى ئەتىگەندە ئىشخانىدا ئولتۇرۇپ تېلېفونغا نەچچە قول ئۇزاتتىم، ئادەتتە خىزمەت ئىشى بولسا باشلىقنىڭ ئىشخانىسىغا تېلېفون ئۇرۇپ، بار بولسا ئاندىن كىرەتتىم. نەچچە ئىككىلىنىشلەردىن كېيىن تېلېفون ئۇردۇم، ئادەم يوق. يوق بولغىنىمۇ بوپتۇ دېدىم، لېكىن ئۇ گەپنى زادى دېمەي بولمايتتى. قولۇم ئىشقا بارمىدى. بىر دەمدىن كېيىن ھاجەتخانىغا كىرىپ تۇرۇشۇمغا توساتتىن باشلىقىم كىرىپ يەنە بىر چەتتە ھاجىتىنى راۋا قىلىشقا باشلىدى. ماڭا بىر قاراپ قويدى، كاللامدا شۇئان بىر قاتار جۇشقۇن پىكىرلەر پەيدا بولدى: سۈرلۈك كۆرۈنگەن بۇ باشلىقمۇ ئەمەلىيەتتە يەيدىغان، چىقىرىدىغان ئادەمغۇ؟ ھاجەتخانىغا كىرىپ مەن بىلەن ئوخشاش ئورۇن، ئوخشاش مەۋقەدە تۇرۇپ تەرەت قىلىدىغۇ؟ ياشلىقىدا ئۇمۇ ھەۋەسنىڭ كەينىدىن چېپىپ، ھېسسىيات ئوچىقىغا ئوت قالاپ، خوتۇن ئېلىپ بالا تېپىپ يۈرگەنغۇ؟ ئادەم بولغاندىكىن، تەلەپ ئېھتىياجلىرىمنى چۈشىنەر؟ ئىلتىماسىمنىڭ ھەيران قالغۇدەك، بولمىغۇدەك نەرى بار؟
مۇشۇ ئىلھام غەيرىتىم بىلەن ، ھاجەتخانىغاماڭغان تەقەززالىقتەك تەبىئىيلىك بىلەن باشلىقىمنىڭ ئىشخانىسىغا كىرىپ تولىمۇ تەستە ھالىمنى ئېيتتىم. باشلىق قولىدىكى ئىشنى توختىتىپ، ماڭا ھەيرانلىق بىلەن قارىدى (بۇنى بۇرۇنلا پەملىگەنىدىم)، ئاندىن بۇنىڭ ھەيران قالغۇدەك ئىش ئەمەسلىكىنى، ئەسلىدە بولۇشقا تېگىشلىك ئىش ئىكەنلىكىنى ئەسكە ئالغاندەك بولدى، ئويلىنىپ تۇرۇپ قالدى. مەن دېيەلمىگەن ياكى ئۇنتۇپ قالغان گەپلەرنى ئۆزىنىڭ ئۇششاق سوئاللىرى بىلەن بىر-بىرلەپ ئېسىمگە سالدى ۋە تولۇق جاۋاب بەرگۈزدى. باشلىق دېگەن باشلىق-دە، ئىشنى پۇختا قىلمىسا باشلىق بولالمايدۇ. ئەمدى ئۇنىڭ قانداق ئىپادە بىلدۈرۈشىدىن قەتئىينەزەر، زىممەمدىكى بىر ئېغىر يۈك غۇلاپ چۈشكەندەك يېنىكلەپ قالدىم.
— خىزمەت ئىشىنى ھەل قىلغىلى بولمايدۇ ئۇكام،- دېدى ئۇ گەپنى ئوچۇق قىلىپ، شۇنداقتىمۇ ئۇنىڭ سۆزىدىكى مېھرىبانلىقتىن تەسىرلىنىپ كەتتىم،– نوپۇسىنى ئېلىپ قېلىشقا يول ماڭساق بولىدۇ. ئىلتىماستىن بىرنى يېزىڭ. مەن ئىمزا قويۇپ تەستىقلاپ بېرەي، كادىرلار ئىشخانىسىغا بېرىپ قويسىڭىز قالغان ئىشنى شۇلار قىلىدۇ.
بۇمۇ چوڭ ھىممەت ئىدى، باشلىقىمغا رەھمەت ئېيتىپ يېنىپ چىقتىم. بۇ ئادەمنى ئىلگىرى خاتا چۈشىنىپ يۈرگەندەك تۇيغۇغا كېلىپ قالدىم. شۇ كۈنىلا ئىلتىماستىن بىرنى يېزىپ، باشلىقىمغا تەستىقلىتىپ، كادىرلار ئىشخانىسىغا ئەكىرىپ بەردىم. ئۇ يەردىن چىققاندا راھەتلەندىم، گويا ئەمدى دىلنۇردىن نېسىۋەمگە ئېرىشەلەيدىغاندەك ھاياجانلاندىم، يايرىدىم، تىترىدىم. شۇ كۈنىلا دىلنۇرغا تېلېفون قىلىپ خۇشخەۋەر يەتكۈزدۈم، ئەمما ئۇ ئانچە خوش بولماي كەيپىمنى ئۇچۇرىۋەتتى.
— نېمىشقا مېنى ئىدارەڭگە ئېلىپ قالمايدىكەن؟- دېدى ئۇ يەنە مېنى سوراققا تارتىپ.
— كەسپىڭ ماس كالمەيدىكەن. دېمىسىمۇ بۇ ئىدارىگە كەسپىڭ پەقەت ئۇدۇل كەلمەيدۇ.
— خىزمەت بولمىسا نوپۇسنى نېمە قىلىمەن مەن؟ ھازىرمۇ مېنىڭ نوپۇسۇم بېيجىڭدا…- دېدى ئۇ چالۋاقاپ.
— مەكتەپ پۈتتۈرگەندىن كېيىن نوپۇسىڭنى شىنجاڭغا يۆتكىۋېتىدۇ. ئەگەر ئىدارە يول ماڭسا نوپۇسۇڭ بېيجىڭدا قالىدۇ، نوپۇسۇڭ بېيجىڭدا قالسا خىزمەت تېپىشىڭ ئاسان.
— ئۆيدىكىلەرگە نېمە دەيمەن مەن؟! ئۆيدىكىلەر ئۈرۈمچىدىن خىزمەت تېپىڭ دېگەن، مەن بېيجىڭدىن خىزمەت تېپىپ بولدۇم دەپ يالغان سۆزلەمدىمەن؟!
— باشلىق ھېلىمۇ جىق كۆڭۈل بۆلدى، ئەمدى قانداق قىلىپ بەرسە بولىدۇ؟- دېدىم ئاچچىقلىنىپ،- كەسىپ ئۇدۇل كەلمەيدىكەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئەر-خوتۇن بىر ئىدارىدە ئىشلىسە بولمايدىكەن. بۇ بىزنىڭ ئىدرىمىزنىڭ يېڭى قائىدىسىمىش..
— ساراڭكەنغۇ ئۇلار!! – دەپ توۋلاپ سۆزلەپ كەتتى ئۇ،- قانداق كاللىسى ئىشلىمەسنىڭ چىقارغان قائىدىسىكەن ئۇ… جاھاندا نەدىمۇ ئۇنداق ئىش بولسۇن، بىز دېگەن ئاز سانلىق مىللەت تۇرساق.. ئېتىبار قىلسا بولىدۇ… بەكرەك دەپ باقساڭ بولمامدۇ؟
— نېمە دەيدىغاندۇ، ئېتىبار دېگەن نېمە يوق ھازىر. چىدىساڭ ئىشلە، چىدىمىساڭ ماكانىڭغا كەت دەيدۇ . ئىشسىزلىق ئېغىر تۇرسا ھازىر…
— ئالتە يىل ئوقۇپ، خىزمەت تاپالماي بېزىرىپ يۈرەمدىمەن ئەمدى؟ نوپۇس قەغىزىگە گول بولۇپ قاچانغىچە ساقلايمەن؟
— مېنىڭ قولۇمدىن كېلىدىغىنى شۇنچىلىك،- دېدىم جىددىيلىشىپ، شۇ تاپتا ئۇنىڭدىن ئۈمىدىمنى ئۈزمەكتە ئىدىم، بەلكىم راھەتلىنىپ قالارمەن ياكى ھەسرەتتە قالارمەن، بۇ پەيتتە ئۇنى ئويلىغۇدەك ۋاقىت، كاللا يوق ئىدى مەندە…
— بىلىمەن، سەن زادى شۇنچىلىك…
ئۇ تېلېفوننى قويۇۋەتتى، چوڭ بىلگەن ئىشىم شۇنچىلىك ئىدى، چىڭقىلىپ پۈۋلەپ ئاران يوغانتقان شارىمنى ئۇ بىر مىخ تىقىپلا پاڭ قىلىپ ئېتىۋەتتى، ھاياجانلىرىمنىڭ بېلىگە تەپتى. ھەۋەسلىرىمنىڭ ھەممىسى شار، مازغاپ، كۆپۈك، تۈكۈرۈك ئىدى.
ئەمما بىر ھەپتىدىن كېيىن بۇ تۈكۈرۈكنى يەنە ئېغىزغا ئېلىشقا مەجبۇر بولدۇم. ئۇ ياتاقداشلىرىدىن ئاڭلىدىمىكىن، بېيجىڭدا نوپۇسنى ئېلىپ قېلىشنىڭ چوڭ ئىش ئىكەنلىكىنى بىلىپ، يېنىمغا قايتىپ كەلگەنىدى. مەنىسىز پاراڭلاشتۇق، مەنىسىز سۆيۈشتۇق، مەنىسىز ئايلاندۇق، ئۇنىڭ ئەتكەن تاماقلىرىمۇ بۇرۇنقىدەك ئوخشىمىدى. گەپلىرىمىز ئازلاپ قالدى، ئىككىمىز نېمىنىدۇر بىر نەرسىنى كۈتۈۋاتاتتۇق، ئىستىقبال؟ توي؟ جىنسىي مۇناسىۋەت! ئۇ كارىۋىتىمغا چىقىپ، تامغا يۆلىنىپ بىر نۇقتىغا تىكىلىپ تىنماي خىيال سۈرەتتى، چىرايىدىن جىددىيلىك، ئارىسالدىلىق كەتمەيتتى، ئىچىدىكى ئويلار تېشىغا تېپىپ ە ھەر خىل رەڭ ياسايتتى، رەڭلەر ئارىلىشىپ ئەبجەش، سىرلىق تۈسكە كىرەتتى. بۇنداق ناتونۇش يۈز، يوشۇرۇن چىراي قىزنى ئىشەنچلىك ھالدا خوتۇن قىلالىشىم مۇمكىنمۇ؟ گەرچە مەقسىتىمگە يېتىپ، ئۇنىڭ ۋۇجۇدىغا ئىچكىرىلەپ كىرەلىگەن تەقدىردىمۇ مەن تېخى ئاران ئۇنىڭ بىرىنچى دەرۋازىسىغا يېقىنلىشالايدىغاندەك قىلاتتىم. ئەر-خوتۇنلۇق داۋامىدا ئۇنىڭ سىرلىق كۆزى، ناتونۇش يۈزىگە ھەر قارىسام ھەۋەسلىرىمنىڭ ئۆلىدىغانلىقىنى، قايناۋاتقان قازانغا سوغۇق سۇ تۆكۈلىدىغانلىقىنى پەرەز قىلاتتىم.
بىزنىڭ ھېسسىياتىمىز سۇس ئوتتا كۆيۈۋاتقان ھۆل پاساردەك ناچار، كۈچلۈك بىر شامال چىقسا دەرھال ئۆچۈپ قالىدىغان شامدەك ئاجىز ئىدى. ئۇ ئارىسالدىلىق ئىچىدە ياتتى، ماڭدى، ئۇخلىدى، ئەتىسى كەتتى. پات-پات تېلېفون قىلىپ: قانداق بولدى؟ ھەل بولدىمۇ؟ دەپ سورايتتى. نوپۇس ئۇنداق ئاسان ھەل بولمايدۇ، ئىدارەم ئۆزىدىنمۇ يۇقىرى ئىدارىگە يوللايدۇ، ئىلتىماس قاتلاممۇ قاتلام يۇقىرىغا ماڭىدۇ، ئىش سۈرئىتى تېز بولسا تېز پۈتىدۇ، بولمىسا كېيىن پۈتىدۇ… دەيتتىم، چۈشەندۈرەتتىم، ئاندىن بىرمۇنچە تاپا-تەنە، ۋايساشلارنى ئاڭلايتتىم. ئۇ يا بىراقلا ئۈمىدىنى ئۈزمەيتتى، يا مەۋجۇت ئەھۋالنى چۈشەنمەيتتى، ئارىسالدىلىقتا ئېسىلىپ، ئۆزىنىمۇ مېنىمۇ قىينايتتى. ئۇ ۋايسىغانچە ئۇنىڭ تۇنجى قېتىم قىزلىق نومۇسىدىن ئايرىلغاندىكى ۋايساشلىرىنى كونا، قاپقارا گۇمانىم ئارقىلىق تەسەۋۋۇر قىلىپ غەزەپكە تولاتتىم. ماڭا ئۆتكۈزۈپ قويغان نەرسىسى باردىكىدەك ھەددىدىن ئېشىشلىرىغا خاتىمە بەرمەكچى بولاتتىميۇ، ئۇنىڭ ھامان ئۆزى باشلىغان ئىشنى ئۆزى ئاياغلاشتۇرىدىغانلىقىغا ئۈمىد باغلاپ تۇراتتىم. ئۆپكىسى يوق قىزدا يۈرەكمۇ بولمايدىغاندەك ھېس قىلاتتىم، مەن ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ يۈز ئۆرۈپ كېتىشىنى كۈتەتتىم.
بىر كۈنى ئىشخانىدا ئولتۇرسام بىر قىز تېلېفون قىلدى. دىلنۇرنىڭ ياتاقدىشىكەن، ئىسمىنى چىقىرىۋىدى، شۇ ھامان ئېسىمگە ئالدىم، دىلنۇرنىڭ ياتىقىغا بارغاندا كۆرگەنىدىم، قايسى بىر چاغدا بارغاندا دىلنۇر يوق، مېنى ياتىقىغا باشلاپ دىلنۇرنىڭ ئورنىدا چاي قۇيۇپ كۈتكەنىدى. مۇلايىم، يېقىملىق، ئىشەنچلىك كۆرۈنىدىغان بىر قىز ئىدى. سىزگە دەيدىغان گەپ بار ئىدى، ۋاقتىڭىز چىقارمۇ، دېدى. بۇ گەپ ماڭا بىر يېڭىلىق ئىدى، ھەتتا ئادەمنى سەل ھاياجانغا سالاتتى. دەرھال ماقۇل دېدىم. كۆرۈشىدىغان جاينى دېيشىۋالدۇق. ئەتىسى دېگەن ۋاقىتتا كۆرۈشتۇق. ئۇ قىز ئادەتتىكىدەك ياسىنىۋالغان بولسىمۇ ماڭا ئالاھىدە چىرايلىق كۆرۈنۈپ كەتتى. ماڭا دەيدىغان نېمە گېپى بولغىيدى، تەلەپ قويۇپ يۈرمەس؟ مۇمكىن ئەمەس…
— سىزگە دېمەي دېگەن، لېكىن كۆپ ئويلىنىپ ئاخىر دېيىش قارارىغا كەلدىم،- دېدى قىز گېپىنى باشلاپ.
— نېمە گەپ بولسا دەۋېرىڭ،-دېدىم مەن سەل جىددىيلىشىپ، يۈرىكىم دائىم مۇشۇنداق بىچارىلەرچە تېز سوقاتتى.
— دىلنۇر بىلەن يۈرۈۋاتقىنىڭىزنى بىلىمەن، لېكىن مەن ئىككىڭلەرنى تازا ماس كەلمەيدىغاندەك ھېس قىلىمەن. سىز قانداق ئويلايسىز، بۇنى بىلمەيمەن.
— نېمىشقا ئۇنداق دەيسىز؟- دېدىم ئۇنىڭ گېپىگە قىزىقىپ.
— ئۆز تۇيغۇمغا ئاساسەن شۇنداق قارايمەن. چۈنكى مەن دىلنۇرنىڭ ياتاقدىشى، ئۇنى ئوبدان بىلىمەن.
— گېپىڭىزغۇ مەلۇم جەھەتتىن توغرا،— دېدىم قايىل بولۇپ، ئەمما ئۆزەمنى چۈشۈرۈۋالساممۇ بولمايتتى— لېكىن پۈتۈنلەي ماس كەلمەيدۇ دېگىلىمۇ بولمايدۇ، بولمىسا مەن ئۇنىڭ بىلەن يۈرەمدىم؟
— ئۇغۇ شۇنداق، لېكىن قىز بالا دېگەن ئۇنچىلىك بولۇپ كەتسىمۇ … سىز دىلنۇرنى مەنچىلىك چۈشەنمەيسىز، جىق ئىشلارنى ئۇقمايسىز.
— ئەلۋەتتە سىز ئۇنىڭ ساۋاقدىشى ھەم ياتاقدىشى، ماڭا قارىغاندا جىق ئىشلىرىنى بىلىسىز،-دېدىم، بۇ قىز دىلنۇرنىڭ يەنە بىر يۈزىنى ماڭا ئېچىپ كۆرسىتىدىغاندەك قىلاتتى.
— سىز دىلنۇرنى ھەقىقىي ياخشى كۆرەمسىز؟
— بىز پەقەت يۇرتلۇق يۈزىسىدىن ئارىلاشقان، كېيىن يۈرۈپ قالدۇق، ياخشى كۆرمىسەم يۈرمەيتتىم.
— مېنىڭ دېگىنىم ھەقىقىي ياخشى كۆرۈش…
— ئۇ دەرىجىگە بارمىسىمۇ ئىشقىلىپ ياخشى كۆرىمەن،- دېدىم، گېپىمگە ئۆزەممۇ بارغانچە ئىشىنىپ قېلىۋاتاتتىم.
— سىز ياخشى بالا، ياتاقتىكى ھەممە قىزلار بۇنى بىلىدۇ، مۇھەببەتكىمۇ ئەستايىدىل قارايدىكەنسىز، دىلنۇرنىڭ نوپۇسىنى ئېلىپ قالماقچى بوپسىز… لېكىن دىلنۇر سىز ئويلىغاندەك ئۇنداق ئېسىل قىز ئەمەس. سىز ئۇنى ياخشى كۆرگەن بىلەن ئۇ سىزدىن پايدىلىنىشنىلا ئويلايدۇ. سىز بىلمەيسىز، ئۇ ھېلىقى كونا مۇھەببىتى زاھىر بىلەن داۋاملىق خەت ئالاقە قىلىشىدۇ، تېلېفوندا سۆزلىشىدۇ. زاھىر ئۇنى قارىمايغا كەل دەيمىش، دىلنۇر ئۇنىڭغا تازا قىزغىن ئەمەس. يەنە بىر بالا بار ئاقسۇلۇق، دىلنۇر بىلەن سىنىپتىمۇ بىللە، سىرتتىمۇ بىللە. ئاڭلىساق ئۇ بالا كاناداغا چىقىپ ئوقۇيمەن، كۆچمەن بولىمەن دەپ يۈرگىدەك، دىلنۇرغا سىزنىمۇ بىللە ئېلىپ چىقىپ كېتىمەن دەپ ۋەدە بېرىپتۇ. دىلنۇر ھازىر شۇنىڭ كەينىدىن پالاقلاپ يۈرۈيدۇ. ئۇ بىر ياقتىن كونا مۇھەببىتىدىن مېھرىنى ئۈزەلمەيدۇ، بىر ياقتىن ئاقسۇلۇق بالىنىمۇ، سىزنىمۇ قولدىن بەرگۈسى كەلمەيدۇ. چۈنكى بېيجىڭدا نوپۇسىنى ئېلىپ قالسا پاسپورت ئىشلىتىپ كاناداغا چىقىشى ئاسانراق بولىدۇ…
مەن بۇلارنى ھوزۇرلىنىپ ئولتۇرۇپ ئاڭلىدىم، ھەيرانمۇ قالمىدىم، ئېچىنىپمۇ كەتمىدىم، خۇددى ئۆزەم پەرەز قىلغاندەك، ھامان يۈز بېرىدىغان ئىشلاردەك قوبۇل قىلدىم. ئۇ ماڭا تاڭغان، مەن ھەۋىسىمگە بويسۇنۇپ قوبۇل قىلغان بۇ غەلىتە مۇناسىۋەتنى ئەمدى ئىككىلەنمەيلا ئۈزىۋېتىشكە بۇنىڭدىن ياخشى سەۋەب تېپىلامدۇ؟ قىز سۆزىنى داۋاملاشتۇردى:
— دىلنۇر بىلەن تۆت يىل بىر ياتاقتا ياشىدۇق، ئۇنى بەك ئەسكى دېگىلى بولمايدۇ، لېكىن بىر يامان يېرى، كاللىسى بوش ئىشلەيدىغان تۇرۇقلۇق ئۆزىنى تولىمۇ ئەقىللىق چاغلايدۇ؛ مىجەزى تۈز بولغان بىلەن قوپال، باشقىلار بىلەن ئىناق ئۆتۈشنى بىلمەيدۇ، شۇڭا ياتاقتىكى ھەممە قىزلار بىلەن بىر قېتىمدىن سوقۇشۇپ چىقتى. يېقىندا ياتاقتا يەنە جېدەل چىقتى، ھەممىسى شۇنىڭ سەۋەبىدىن بولدى، پۈتۈن قىزلار ئۇنى ئەيىبلىدى، ئۇ بوينىغا ئالماي بىز بىلەن يەنە سوقۇشتى، ئۆزى يالغۇز بىزگە تەڭ كېلەلمەي، ھېلىقى ئاقسۇلۇق بىر نېمىسىنى ياتاققا باشلاپ كىرىپ بىزدىن ئۆچ ئالغىلى قەستلىدى. ئۇ ماز بىلەن سوقۇشتۇق، بىر نەچچە قىز تاياق يېدى. ئاقىۋەت، چوڭ جېدەل چىقتى. ئاخىر مەكتەپ ئارىلىشىپ بېسىقتۇرۇپ قويدى، ئۇ مازغا ئاگاھلاندۇرۇش جازاسى بەردى. دىلنۇر بىز بىلەن تۆت يىل بىر ياتاقتا يېتىپ تۇرۇپ يۈزىمىزنى قىلمىدى. ھەممىمىز لەنەت ئوقۇدۇق، ئاخىر ئۇنى خەنزۇ قىزلارنىڭ ياتىقىغا چىقىرىۋەتتۇق…
بۇ ئىشلارنى ئاڭلاپ، دىلنۇرنىڭ يەنە ماڭا قىلغانلىرىنى ئويلاپ… ئېغىر سۈكۈتكە چۆمدۈم، ئۇ ھەقىقەتەن غەلىتە بىر قىز ئىدى، يۈزى ھەر خىل رەڭدە بويىلىپ تۇراتتى، ئەڭ ئاخىرىدا ساقلىنىپ قالىدىغىنى كىشىنىڭ كۆڭلى غەش قىلىدىغان كۈلرەڭ ئىدى.
— ئاتايىتەن مېنى چاقىرىپ، دىلنۇرنىڭ يامان گېپىنى قىلغىلى كەپتۇ دەپ قالماڭ، بولغان ئەھۋاللارنى دېدىم، سىزدەك ياخشى بالىلار دىلنۇرغا زايە كېتىدۇ. ئۇنىڭغا ئالدىنىپ قېلىشىڭىزنى خالىمىدۇق…
ئۇنىڭ دىلنۇرنىڭ ياتاقداشلىرىغا ۋاكالىتەن ماڭا كۆڭۈل بۆلگىنىدىن ھەقىقەتەن تەسىرلەندىم. ئاشۇ ئاقكۆڭۈل، چىرايلىق قىزلارغا غايىبانە رەھمەت ئېيتتىم.
— بولغان گەپ مۇشۇ يەردىلا قالسۇن، ئەگەر دىلنۇر بۇنى ئۇقۇپ قالىدىغان بولسا ئارىمىزدا يەنە سوقۇش باشلىنىدۇ. سىزنى ھەرگىز كەچۈرمەيمىز.
— توۋا دەڭ، ساراڭمۇ مەن گەپ توشۇپ يۈرۈيدىغان…
— سىزگە ئىشىنىمىز، ئەمىسە مەن ماڭاي…
— خالىسىڭىز… بىللە تاماق يېسەك…- دېدىم تۇيۇقسىز جۈرئەتلىنىپ.
— كېتەي، دىلنۇر جىندەك ئۇچراپ قالمسۇن يەنە..
بىر-بىرىمىزگە قاراپ مەنىلىك كۈلۈشتۇق. قىز شۇ كۈلكىسىنى بىللە ئېلىپ كەتتى. ئۇنىڭ مېنىڭ ئىشخانامنىڭ نومۇرىنى دىلنۇردىن قانداق سوراپ بىلىۋالغانلىقى، بۇ گەپنى ھەقىقەتەن ياتاقداشلىرىغا ۋاكالىتەن ماڭا دېگىلى كەلگەن-كەلمىگەنلىكى يېشىلمەس بىر سىر بولۇپ قالدى.
ئارىدىن ئىككى كۈن ئۆتۈپ مەن كادىرلار ئىشخانىسىغا كىرىپ ھېلىقى ئىلتىماسىمنى ياندۇرۇۋالىدىغانلىقىمنى ئېيتتىم.
— نېمە بولدى، ئۇ قىز بىلەن ئايرىلىپ كەتتىڭما؟- دەپ سورىدى، ئىشنى ئارقىغا سوزۇپ كۆنۈپ كەتكەن كادىر.
— قىز ئالدىرايدىكەن، ئۇزاق كۈتەلمەيدىكەن، ھەل بولمىسا بولمايلا قويسۇنا…
— ئالدىرىماي ھەل بولمامدۇ، ئۇنداق تېز بولىدىغان ئىش ئەمەس بۇ.. يۇقىرىدىن تېخى جاۋاب يوق…
— بولدىلا، ئۇ ئىلتىماسنى سۇنمىغانلا بولاي…
— ئەگەر يەنە بىر قېتىم نوپۇس دەپ كەلسەڭ ئىشىڭ تەس جۇمۇ…
— مەيلى، نوپۇسى بارنى تاپارمەن…
— بېيجىڭلىق خەنزۇ قىزلارمۇ بولىدۇ …
— قاراپ باقارمەن…
شۇنداق قىلىپ ئوڭ قولۇمدا ياسىغان نەرسەمنى سول قولۇمدا بۇزدۇم. ھەل بولۇشى تايىنلىق ئىشنى ئۆز جايىدىلا كۆپۈككە ئايلاندۇردۇم. دىلنۇردىن تېلېفون كەلسە ”ۋاي تاڭ، قاچان ھەل بولىدىكىن“ دەپلا گەپنى تۈگەتتىم. بىر ئايغىچە كىرپىدەك تۈگۈلۈۋالدىم. دىلنۇر كېلەتتى، كېتەتتى، ئۇنىڭ قارىسى يۈتىشى بىلەن ئۇھ دەپ دېمىمنى ئالاتتىم. ئەمما ئۇ ئاجىزلىقىغا تەن بېرىدىغان قىزلاردىن ئەمەس ئىدى، مەندىن ئېنىق بىر گەپ چىقمىغاندىن كېيىن ئۇ جىلە بولۇپ مەندىن يوشۇرۇن ھالدا باشلىقىمنى ئىزدەپتۇ، دىلنۇرنىڭ تۇيۇقسىز ئىشخانىغا كىرىپ ھال ئېيتىشىدىن ئەندىكىپ كەتكەن باشلىقىم راست ئەھۋالنى دەپ تاشلاپتۇ. دىلنۇرنىڭ ئۇ چاغدىكى غەزەپلىك چىرايىنى تەسەۋۋۇر قىلىشقا ئاجىزلىق قىلىمەن. ئۇ ياتاقتا ماڭا ۋاقىراپ-جاقىراپ تۇرۇپ شالىنى چاچقاندا مەنمۇ پىچاقتىن چۆچىگەن موزايدەك سەكرەپ قوپتۇم:
— تولا ھەددىڭىدىن ئاشما، ئاغزىڭغا بېقىپ گەپ قىل! مېنى نېمە كۆرۈپ قالدىڭ سەن!
ئۇ بېشىغا سوغۇق سۇ چېچىلغاندەك تىترەپ، چەكچىيىپ تۇرۇپ قالدى. جىددىيلەشكىنىمدىن ھەم غەزەپلەنگىنىمدىن ئۇنىڭ چىرايى تۇتۇقلىشىپ، قارىيىپ كەتكەندەك كۆرۈندى، بەلكىم كۆز ئالدىمدىن يوقالدى…
— سەن مېنى ئەخمەق قىلىمەن دەپ ئويلىما! …
ئۇ تېخىمۇ ھەيران قالدى، كۆز جىيەكلىرى تارتىشىپ، قارىچۇقلىرى قېتىپ قالدى.
— كىم سېنى ئەخمەق قىپتۇ، ساراڭ بولدۇڭمۇ؟
— ساراڭ دېگەن سەن، ماڭا تولا ھەيۋە قىلما، ئۆتكۈزۈپ قويمىغان سەن ماڭا، كونا ئاشناڭ بىلەن مەكتەپتىكى ئاشناڭنى نېمە دەيسەن؟!
— كىم شۇنداق دەيدۇ؟…- دېدى ئۇ ھوشىغا كېلىپ.
— مېنى بىلمەيدۇ دەمسەن؟! بۇ دېگەن ئۇچۇر دەۋرى…
— قايسى پاسكىنا بۇ گەپنى دېگەندۇ… –دېدى ئۇ كارىۋاتقا لاسسىدە ئولتۇرۇپ.- ياتاقتىكى ئاشۇ جالاپلاردىن بىرسى مېنى كۆرەلمەستىن ساڭا چاققان گەپ، سەن دۆت شۇنىڭغا ئىشەندىڭ دېگىنە…
— دۆت دېگەن سەن، ئۆزەڭنى ئۇنچە ئەقىللىق چاغلىما، مەن ئۇ گەپنى ئوغۇللاردىن ئاڭلىدىم.
— ئوغۇللارنىڭ ھەممىسى بىلەن ياخشى ئۆتىمەن، سەن يالغان گەپ قىلما!
— يالغان گەپنى سەن قىلىۋاتىسەن، مېنى ئالدايمەن دېمە، ھېلىمۇ ياخشى ۋاقتىدا ئاڭلاپ قالدىم، بولمىسا مېنى يەنە كولدۇرلىتىپ يۈرەتتىڭ…
— ۋاييەي، سېنىڭ ئالدىغۇدەك نېمەڭ بار؟ ئالداپ سېنى نەگە ئاپىرىپتىمەن، يۇرتلۇقۇم، مۇھەببىتىم دەپ ئىززىتىڭنى قىلدىم، مەينەت ياتىقىڭنى تازىلىدىم، قارنىڭغا ئاش ئەتتىم، باشقا نېمە يامانلىق قىلدىم ؟… – دېدى ئۇ بىردىنلا سەكرەپ،، قولىنى بېلىگە تىرەپ. كۆپۈپ، ئۆڭۈپ، سەتلىشىپ…
— ئويلاپ باقە، ئۇ يەردىكى ئاشناڭدىن زېرىكسەڭ قېشىمغا كېلىپ مېنى ئەخمەق قىلساڭ، ئۇنى ھەل قىل، بۇنى ھەل قىل دەپ بۇيرۇق قىلساڭ، چىرايلىق چۈشەندۈرسەم ئاڭلىمىساڭ، ماڭا نېمە خاپىلىق بۇ! نېمىگە شۇنچە ئالدىراپ كەتكىنىڭنىمۇ ئۇقتۇم. شۇنىڭ بىلەن ئاچچىقىم كەلدى، ئىلتىماسنى ياندۇرۇۋالدىم. باش ئاغرىقىدىن بىراقلا قۇتۇلاي دېدىم…
— يوغان ئىش قىلىپسەن، ئەپتىڭ شۇنچىلىك… ھەل بولمىغان نوپۇسقۇ ئۇ، ھالىڭ چاغلىققۇ شۇ…
— راست دەيسەن، شۇڭا چىرايلىق يولۇڭغا ماڭ…
— ۋاييەي، ساڭا ئېسىلىۋالمىدىم، ئۆزەڭنى نېمە چاغلاپ قالدىڭ سەن؟! يۇرتلۇقۇم دېمىسەم نېمە قىلىمەن سەندەك نېمىنى، نى نى بالىلار ئەتراپىمىزدا پەرۋانە…
— شۇڭا ئاشۇ نوچىلار بىلەن يۈرگىن دەۋاتىمەن ساڭا… باشقا گېپىم يوق.
— ئۇنىڭ بىلەن يۈرۈپتۇ، بۇنىڭ بىلەن يۈرۈپتۇ دەيسەن، نوچى بولغاچقا يۈرىمىز، نوچى بولغاچقا كۈلۈپ ئوينايمىز… سەندەك ئىچىدىن سېسىپ ياشىمايمىز.
— قانداق ياشىسام ئۆزەمنىڭ ئىشى، نېمە قىلسام ئۆزەمنىڭ كۆڭلى… سەنمۇ ئۆزەڭنىڭ يولىغا ماڭ، مەنمۇ ئۆز يولۇمغا ماڭاي…
— ئىسىت سەندەك نېمىگە قىلغان ئەقىدەم!!!— دېدى ئۇ شوئار توۋلىغاندەك ۋاقىراپ. ئاندىن سومكىسىنى ئېلىپ، ماڭا سەت ئالىيىپ قويۇپ، ئىشىكنى قاتتىق يېپىپ چىقىپ كەتتى، تالاغا چىقىپ بولۇپ “ ۋۇي ماز… “ دەپ غۇدۇرىغاندەك قىلدى. ئۇ بەلكىم مەكتىپىگە بارغىچە مېنى لەنەت-نەپرەتلەرگە كۆمۈۋەتكەندۇ، باش ئۈستۈمگە ھاقارەت، تىل- ئاھانەت، قارغىش..لار يېغىپ كەتكەندۇ، مەيلى بۇمۇ ئۇنىڭغا ئېسىلغانلىقىمنىڭ، سۆيگەنلىكىمنىڭ بەدىلى بولۇپ قالار. ئىشقىلىپ ئۇنىڭدىن قۇتۇلدۇم. ئەمما ئۇنىڭ ئاخىرقى سەت ئالىيىشلىرى جاندىن ئۆتكۈدەك زەھەرلىك، ئەستىن چىقمىغۇدەك قەبىھ ، لېكىن ئويلىنىپ قالغۇدەك جەزبىلىك، سىرلىق ئىدى. ئۇ راستىنلا ماڭا ئەقىدە قىلغان بولغىيمىدى؟! ماڭا ئەگەر ھەقىقىي ھېسسىيات شەكىللەندۈرۈشكە باشلىغان بولسا ئۇنىڭغا ئۇۋال قىلدىممۇ يا!
كېچىچە ئويلاندىم: ئاق كۆڭۈللىكىمدىن، يۇۋاشلىقىمدىن زىيان تارتىپ كېلىۋاتقان ئىنسانمەن، شۇڭا دىلنۇرنىڭ ئوساللىقلىرىنى كۆپرەك ئېسىمگە ئېلىپ، چىرايىنى داۋاملىق قارىغا بوياپ، ئۇنى قەلبىمدە مەڭگۈ خۇنۇك ئوبراز قىلىشىم كېرەك، ئەسلىمىلەرنىمۇ قارىغا بويۇۋېتىشىم كېرەك… شۇنداق قىلغاندىلا، ئۇنى تېزدىن ئۇنتۇپ، يېڭى ھاياتىمنى باشلايمەن. قاراڭغۇ كېچىنى ئۇزىتىپ پارلاق تاڭنى كۈتۈۋالىمەن.

7

كونا ھاياتىمنى باشلىۋالدىم، ئەمما بۇ بۇرۇنقىدىن پەرقلىق بىر تۇرمۇش ئىدى. دىلنۇر بىلەن بولغان ئۆتكۈزگەن كۈنلەرنىڭ ئەسلىمىسىنى خاتىرەمدىن پۈتۈنلەي سۈپۈرۈپ تاشلىشىم تەس بولۇۋاتاتتى. بۇ خۇددى كومپيۇتېرغا بىر يۇمشاق دېتالنى قاچىلاپ، ئۇنى بىر مەزگىل ئىشلىتىپ، ئاندىن چاتىقى چىققاندا ئۆچۈرۈۋەتكەندەك، ئۆچۈرۈۋەتكەن بىلەن بەزى ھۆججەتلىرى ئۆچكىلى ئۇنىماي، كومپيۇتېرنىڭ سىغىمىنى جاھىللىق بىلەن ئىگىلەپ تۇرۇۋالغىنىدەك كۆڭۈلسىز بىر ئىش ئىدى. ھەپتە ئۆتتى، شەنبە، يەكشەنبە كەلدى، يالغۇز ئۆتكۈزدۈم، ياتاقلىرىم سۈپۈرۈلمىدى، جوزىلار سۈرتۈلمىدى، كىيىم ئالماشتۇرغۇممۇ، ساقال-بۇرۇتۇمنى ئالغۇممۇ كەلمىدى، يۇيۇنۇش، ئەتىر چېچىپ يۈرۈش دېگەن ئىشلار پەقەتلا خوشياقمىدى. كىتاب ئوقۇشنىمۇ خېلىدىن بېرى تاشلىۋەتكەنىدىم، كىتابتىكى ھېكايىلەردىن، رىئاللىققا يات، سۈنئىي ۋەقەلەردىن، ساختا رومانتىكىلاردىن، قۇرۇق پەلسەپىلەردىن، ئاقماس پەندى-نەسىھەتلەردىن جاق تويغانىدىم، ماڭا قول بىلەن تۇتقىدەك نەق رىئاللىق، مەن ئىچ باغرىغا شۇڭغۇيدىغان ئەمەلىي كەچمىش كېرەك ئىدى. كىچىكىمىزدە ئۆزىمىزنى ئۆستەڭگە ئاتقاندا ئەندىكىپ جېنىمىز يايراپ كېتەتتى، سۇنىڭ ئۇ بېشىدىن چۆمۈلۈپ بۇ بېشىدىن چىقاتتۇق، پۈتۈن بەدەنلىرىمىزگىچە يامرايدىغان ئاشۇ سەزگۈلەر ھەقىقىي كەچمىش ئىدى. سۇ ئاستىدىكى قورقۇنچلۇق زۇلمەتكە شۇڭغۇپ، سۇ چاشقىنىدەك بىر نەرسىنىڭ كېلىپ چىشلىۋېلىشىدىن ئەنسىرەپ، قورقۇنچتىن ھوزۇرلىنىپ، نەپەسلىرىمىزنىڭ سىقىلىشلىرىغا چىداپ، چىدىيالىغانچە چىداپ، بىر چاغدا سۇدىن بېشىمىزنى چىقىرىپ، يورۇق ئالەمگە جان مېھرىمىز بىلەن باقاتتۇق، ساپ ھاۋادىن قېنىپ-قېنىپ نەپەس ئالاتتۇق. تۇيغۇلىرىمدىن چوڭقۇر ئورۇن ئالغان ئاشۇ كەچمىشلەر، ئىپتىدائىي تەسىراتلارنى ئاسانلىقچە ئۇنتۇيالمايمەن: يالىڭاچلىق، ئەركىنلىك، پۇت كۆيىدىغان توپا ، سوغۇق سۇ، زۇلمەت ۋە يورۇقلۇق…
ياتىقىمدا پۇتۇمدىن قېچىپ يۈرگەن مايقۇرتلار ياشاش ئىقتىدارى ئاجايىپ كۈچلۈك جانلىقلار ئىدى. قاچانلا كەلسەم ياتىقىمدا ئۆمىلىشىپ يۈرەتتى، كۆرگەنلا يەردە دەسسەپ ئېزەتتىم، بۇ كاساپەتلەر قاراڭغۇدا بەكرەك ھەرىكەتلىنەتتى، چىراقنى شاققىدە يېقىپلا بېرىپ دەسسەيتتىم، خۇددى ئۆزەمنىڭ ئاجىزلىقىدىن ئۆچ ئېلىۋاتقاندەك بىر ھۇزۇر ئىچىدە ئۇلارنى چوڭ بولسۇن، كىچىك بولسۇن ئاياپ ئولتۇرماي دەسسەپ مىجىۋىتەتتىم.
شەنبە كۈنى ياتاقنىڭ چىرىقىنى بۇرۇنلا ئۆچۈرىۋېتىپ كارىۋىتىمدا خىيال سۈرۈپ ياتتىم، دىلنۇر خىيالىمدا گاھى بۇزۇق سەتەڭدەك، گاھى ئۇۋاللىققا قالغان پاك قىزدەك كۆرۈنەتتى، مۇشۇنداق نادامەتكە ۋە تايىنسىز خىيالغا مەھكۇم بولماسلىق ئۈچۈن پەيلىمنى بۇرۇنلا بۇزۇپ ، ئۇ ساق چېغىدا كەسكىن بولالمىساممۇ بىر ئامال قىلىپ ئۇنى مەست قىلىپ بولسىمۇ ئۇنىڭ ۋۇجۇدىنى ئىگىلەپ ، غېزىنى غاز، ئۆردىكىنى ئۆردەك قىلسام بولماسمىدى؟ شۇ چاغدا ئۇنى قېشىمدىن ھەيدىۋېتىش تېخىمۇ پاكىتلىق، تېخىمۇ ئورۇنلۇق بولماسمىدى؟ كېتىش ئالدىدا ماڭا سەت ئالىيىپ ”ئىسىت، ساڭا قىلغان ئەقىدەم“ دەپ كەتتىغۇ؟ ئاشۇ ئەقىدىسىنى سىنايدىغان پەيت تېخى ئالدىمدا ئىدىغۇ؟! ئۇنىڭدىن قۇتۇلۇشنىلا ئويلاپ ئالدىراپ كېتىپتىمەن، ھېلىقى قىزنىڭ گېپىگە ئاسانلا ئىشىنىپ كېتىپتىمەن. ئەمدى ئۇ قىزنى كەلتۈرۈشۈم كېرەك. تېلېفون ئۇرۇپ تاماققا تەكلىپ قىلىپ، شۇ ئاخشىمىلا خالىي جايغا ئاپىرىپ سۆيۈش كېرەك… ۋاھ، بۇ خام خىياللارنىڭ چېكى بارمىكىن؟ ئەمەلگە ئاشۇرالىسام قانچىلىك قىلىپ كېتەر ئىدىم! ئەمما، ئويلىغانچە ئۇ قىز دىلنۇردىن چىرايلىق كۆرۈنۈپ، ئاۋۋال تەسەۋۋۇرۇمغا، ئاندىن ۋۇجۇدۇمغا يېقىنلاپ كېلىشكە باشلىدى. دىلنۇرنى خەنزۇ قىزلارنىڭ ياتىقىغا چىقىرىۋەتتۇق دېۋىدى، دېمەك، تېلېفون قىلىش قولايلىق. دىلنۇر ئەمدى ئارىلىشالمايدۇ، ئۇ ئاللىبۇرۇن ئاقسۇلۇق مۇھەببىتىنىڭ قوينىغا تىقىلىپ، ئىشرەت كۆرپىسىگە يىقىلدى…
ئورنۇمدىن چاچراپ تۇرۇپ، تالاغا چىقتىم، ياز شامىلى بۇ شەھەردە ھەر ۋاقىت ئىچى قىززىپ تۇرىدىغان چوكاننىڭ نەپەسلىرىدەك ئىسسىق ئىدى. دىلنۇر بولمىغاچقا كېچىدە تالاغا چىقىپ ئايلانغۇممۇ كەلمەس بولۇپ قاپتۇ. لېكىن تالاغا چىقىش، كاۋاپ يەپ پىۋا ئىچىش، ساتىراشخانا ئالدىدا يوتىلىرىنى چىقىرىپ ئولتۇرغان سەتەڭلەرگە قاراش، يولدا يالغۇز ماڭغان قىزلارنىڭ قانداق قىزلار ئىكەنلىكىنى پەرەز قىلىش، چىراغلىرىنى يورىتىپ قويغان دۇكانلارنى مەقسەتسىز ئايلىنىش، ئۈن-سىن دۇكانلىرىغا كىرىپ يېرىم سېرىق فىلىملەرنى تاللاش… بۇرۇقتۇرمىلىق ياتاقتا مايقۇرتنى دەسسەپ يۈرگەندىن ياخشىراق ئىدى. تېلېفون بوتكىسىنىڭ ئالدىغا كېلىپ دىلنۇرنىڭ ياتىقىغا تېلېفون قىلدىم. بىر قىز تېلېفوننى ئالدى:
— كىمنى ئىزدەيسىز؟
— رۇقىيە… بارمۇ؟
— سۇخانىدا ئىدى، ھازىر چاقىراي… رۇقىيە!!!
ئۇ سۇخانىدىن چىقىپ بولغىچە دەيدىغان گەپلىرىمنى ئويلىۋالدىم.
— ۋەي، كىمۇ؟
— مەن غېنى… ئۆتكەندە كۆرۈشكەن.
— ھە سىزما، كىم… دىلنۇرنى ئىزدەمتىڭىز… ئۇ كۆچۈپ كەتكەن.
— بىلىمەن، مەن سىزگە ئۇرغان…
— ماڭىما.. نېمە ئىش ئىدى؟
— ئەتە دەم ئېلىشكەن… شۇڭا ۋاقتىڭىز بولسا بىر دەم تاماق يېگەچ پاراڭلاشساق.. دېگەن.
— ئەتە ئۆگىنىش قىلاتتىم، ئىمتىھان باشلىنىپ كېتىدۇ دەڭا، تەييارلىق قىلمىسام بولمايتتى…
— ئەمىسە… قاچان ۋاقتىڭىز چىقىدۇ؟
— بۇنىڭغا بىر نەرسە دېيەلمەيمەن، مەن بىلەن پاراڭلاشقۇدەك قانداق مۇھىم ئىشىڭىز بار ئىدى؟
— دىلنۇر توغرۇلۇق.. پاراڭلىشاي دېگەن.
— بىز پاراڭلىشىپ بولدۇققۇ، دەيدىغاننى سىزگە دەپ قويدۇم، يەنە باشقا گەپلىرىڭىز بارمىدى؟ مۇھىم گەپ بولسا مۇشۇ تېلېفوندىلا دەۋېرىڭ..
— سىزنىڭ گېپىڭىز توغرىكەن، شۇ گېپىڭىزنى ئاڭلاپ دىلنۇرنىڭ ئىشىنى يوق قىلىۋەتتىم.
— توغرا قىلىپسىز، مەن توغرۇلۇق بىر نېمە دېمىگەنسىز؟
— ياقەي، ئۇنداق دەمدىمەن، سوراپ تۇرۇۋالغانىدى، ئوغۇللاردىن ئاڭلىدىم دېدىم. ئىشەنمىدى، ئىشەنمىسىمۇ نېمە ئامال، ئۆزىدىن كۆرسۇن…
— ياخشى دەپسىز، لېكىن ئۇ بەرىبىر بىزدىن گۇمانلىنىدۇ. گۇمانلانسىمۇ پاكىتى يوق، ئۆز گۆشىنى ئۆزى يەيدۇ، تېخىمۇ ئورۇقلاپ ئىسكىلىتقا ئايلىنىدۇ. بىز ئۇنىڭ چاڭگىلىدىن سىزنى قۇتقۇزۇپ قويدۇق، رەھمەت دېسىڭىز بولىدۇ…
— شۇڭا سىزنى مېھمان قىلاي دەۋاتىمەنغۇ!
بۇ قېتىم ئۇنى چوقۇم ماقۇل دەيدۇ دەپ ئويلىغانىدىم، لېكىن ئۇ يەنە ئۆزىنى ئەپقاچتى:
— ياخشى كۆڭلىڭىزگە رەھمەت، كېيىن بىر ۋاقىت چىقار. لېكىن بىز ئەڭ ياخشىسى كۆرۈشمىگىنىمىز ياخشى، بۇ ھەر ئىككىمىزگە ياخشى، قانداق دېدىم؟
— ھە… شۇنداق.
دېمىم ئىچىمگە چۈشۈپ كەتتى، تېلېفوننى كۆڭۈلسىز قويدۇم، يۈرىكىممۇ جايىغا چۈشۈپ بېسىقتى. سەل-پەل چىرايى بار قىزنى كەلتۈرمەك ھەقىقەتەن تەس ئىدى. ئۇ تېلېفونۇمدىن ھەيران ھەم خۇشال بولۇپ، تەكلىپىمگە مۇلايىملىق بىلەن ماقۇل بولغان بولسا، بۇ كېچىنى كەلگۈسىنىڭ شىرىن خىيالى بىلەن ئۆتكۈزگەن بولاتتىم، دىلنۇردىن ئايرىلغاندىن كېيىنكى كۆڭۈل بوشلۇقۇمنى شۇ قىزنىڭ خىيالى بىلەن بولسىمۇ تولدۇراتتىم. ئۇ قىزنىڭ سۆزلىرى، تەلەپپۇزى مەن بىلەن دەسلەپتە كۆرۈشكەندىكى ھالەتلىرىگە ئانچە ئوخشىمايتتى، گەپلىرىنىڭ ئىتتىكلىكىدىن خۇددى دىلنۇر ئۇنى سىرتتىن ماراپ تۇرغاندەك، ئۇ ياتاقنىڭ ئىچىدىن ھېلىھەم جېدەل-ماجرا پۇراپ تۇرغاندەك بىلىنەتتى. يوقالسۇن، ھەممىسى يوقالسۇن، قىز بالا دېگەننىڭ دوستى يوق، بىر كۈن چاچلىشىپ سوقۇشسا ئەتىسى بىللە چىقىپ بازار ئايلىنىدۇ؛ ھەممىسىنىڭ تۇتامى يوق، ئىشنى لاۋزىلاشتۇرۇپ ، كۆڭۈلنى بەتتام قىلىدۇ.
بىر كۈنى ئىشخانىدا تۇرسام بىر ئايال تېلېفون قىلىپتۇ، دىلنۇرنىڭ ئاپىسىكەن، چۆچۈپ كەتتىم.
— ئاڭلىسام قىزىمنى ئەخمەق قىلىپسىز،- دېدى ئۇ ئايال رەسمىيەت يۈزىسىدىن ئەھۋال سوراپ بولۇپلا گېپىنى باشلاپ.
ناھەقچىلىققا چىدىماسلىق ئاچچىقى بىر دەملا بېشىمغا چىقتى:
— نېمە .. نېمە دەيلا، مەن قانداق ئەخمەق قىپتىمەن؟!
— قىزىمنىڭ ئىشىغا ئىگە بولىمەن دەپ قويۇپ كەينىدىن يېنىۋاپسىزغۇ؟ سىزمۇ ئوغۇل بالىما؟!
— بۇ ئىشنى سىلى ئۇقمايلا، ھەر ئىشنىڭ سەۋەبى بار… دىلنۇر…
— بىچارە قىزىمنى شۇنداقمۇ ئەخمەق ئېتەمسىز؟ ئەلۋەتتە، ئىككىڭلارنى يۈرمىدى دېگەندىمۇ سىلەر بىر يۇرتلۇق ئەمەسمۇ؟! ئۇنىڭ ئىشىغا يول مېڭىپ قويسىڭىز نېمە بولىدۇ ئەلۋەتتە…
— ئۇ باشتا مېنى ئەخمەق قىلدى، كېيىن بىلىپ قالدىم… شۇنىڭ بىلەن..
— خەقنىڭ گېپىگە ئىشىنىپ شۇنداق قىپسىزغۇ؟ بىر پاسكىنىنىڭ گېپىگە ئىشىنىپمۇ شۇنداق قىلغان بارمۇ؟ سىزنى خېلى تۈزۈك بالا چاغلايتتىم، ھەرگىز ئۇنداق قىلار دەپ ئويلىماپتىكەنمەن…
— مەن قىزلىرى بىلەن پەقەت چىقىشالمىدىم… ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇ باشقا ئوغۇللار بىلەنمۇ يۈرۈپتۇ…
— سىز بېرىپ كۆردىڭىزمۇ؟ سىز نېمىنى بىلدىڭىز؟ ھەممىسى يالغان گەپ… قاراپ تۇرۇپ قىزىمغا ئۇۋال قىلىپسىز، بىچارە ماڭا يىغلاپ تېلېفون قىلدى. دېمەي دېسەم بولمىدى، شۇ ئاچچىقىمدا سىزگە تېلېفون قىلىۋاتىمەن. ئۇنىڭ بىلەن توي قىلىمەن، يېنىمدا ئېلىپ قالىمەن دەپ مەيدىڭىزگە مۇشتلىغاندىكىن، نېمىشقا ئاخىرىغىچە گېپىڭىزدە تۇرمايسىز؟ سىزدە ئەرلىك ۋىجدان دېگەن نېمە بارمۇ؟ بىزنىڭ يۇرتتىن بۇنداق ئادەمنىڭ چىققىنىغا ھەيرانمەن…
ئاخىرقى گەپلەر يۈرىكىمگە زەھەرلىك ئوقتەك تەگدى، قورۇلۇپ تۈگۈلۈپ كەتتىم، قىزىنى ئاقلاۋاتقان ئانىنىڭ قەلبى ئۆز پەرزەنتىگە ئەزىم دەريادەك كەڭ بولغان بىلەن، باشقىلارغا ھاجەتخانىنىڭ ئىشىكىدەك تار ئىدى.
— ھەممە ئادەمگە ئۆزىنىڭ بالىسى ياخشى…— دېدىم ئاچچىقتىن تىترەپ تۇرۇپ،— مېنى ئۇنداق كەلسە-كەلمەس ھاقارەتلىمىسىلە. قىزلىرىغا مەن ئىگە بولمىساممۇ، ئىگە بولىدىغانلار جىقكەن، بېرىپ ئۆزىدىن ئوبدان سوراپ باقسىلا…
— قىزىم بىلەن يۈرۈپ ئەمدى ئىشنى باشقىسىغا دۆڭگىمەكچىما؟ قىزىمغا ئىگە بولىشىڭىز كېرەك، ئەر كىشىدە مەسئۇلىيەت بولمىسا ئېشەكتىن نېمە پەرقى؟ ئوبدان ئويلىنىپ جاۋابىنى بېرىڭ!
— نېمە.. نېمىگە جاۋاب بېرىمەن؟! قىزلىرىنى مەن نېمە قىلىپتىمەن؟— دېدىم ئىشنىڭ چاتاقلىقىنى سېزىپ، شۇ تاپتا كاللام ھەر قانچە قېتىپ قالسىمۇ ئۇ ئايالنىڭ ئۇششۇقلۇقىنى ھېس قىلغۇدەك دەرىجىدە سەزگۈر ئىدى.
— سىزدە مەسئۇلىيەت دېگەن نېمە بارمۇ؟ قىلغان ئىشىغا ئىگە بولمايدىغان قانداق…
— خاتا چۈشىنىپ قاپسىز ئاچا… — دېدىم ئۆزەمنى تۇتىۋېلىپ چىرايلىق گەپ قىلىپ،– مەن ئۇنداق قىلىدىغان ئوغۇللاردىن ئەمەس. مەندە ئۇنداق جۈرئەتمۇ يوق… مەن تەپسە تەۋرىمەس .. يۇۋاش بىر بالا، دىلنۇر بۇنى ياخشى بىلىدۇ… ماڭا ئۇنداق تۆھمەت قىلماڭلار… دىلنۇر پاك قىز… بىز پەقەت مىجەزىمىز كېلىشەلمەي، تولا سوقۇشۇپ ئايرىلىپ كەتتۇق… ئۇ مەندىنمۇ ياخشى ئوغۇللارنى تاپالايدۇ، ئۆزىمۇ شۇنداق دەپ كېتىپ قالغان…
— ئەمىسە ئۇنىڭ ئىشىنى قانداق قىلىسىز؟
— ئۇنىڭ ئىشى ھەل بولمايدىغان ئىش، بېيجىڭدا نوپۇسىنى ھەل قىلىش تەس، ئاز دېگەندە ئىككى يىل ساقلايدۇ. نوپۇسنى ئېلىپ قالغان بىلەن خىزمەت يوق، خىزمىتى بولمىسا بۇ يەردە جان باققىلى بولمايدۇ… مەن بىلەن بۇ يەردە قىينىلىپ ياشىغاندىن شىنجاڭغا بارسا، خىزمەت تاپالايدۇ، بېيجىڭدا ئوقۇغان بالىلار شىنجاڭدا يەردە قالمايدۇ… مەن ھەممىنى دىلنۇرغا دېگەن… بىز چىرايلىق ئايرىلىپ كەتكەن…
— ئەمىسە ماڭا نېمىشقا تولا يىغلاپ تېلېفون قىلىدۇ؟
— ئۇنى ئۇقمايمەن ئاچا، دىلنۇر بىلەن كۆرۈشمىگىلى خېلى بولدى، ماڭىمۇ تېلېفون قىلمايدۇ…
— مىجەزىمىز كېلىشمىدى دەپلا ئايرىلىپ كەتتىڭلارما؟ ئادەتتە ئەر-خوتۇنلار شۇنداق قىلىدىغۇ؟ بىر-بىرىڭلارغا ماس كەلمەيدىغان ئادەم نېمىشقا بۇرۇنراق ئايرىلىپ كەتمىگەن؟ ئوتتۇراڭلاردا زادى بىر مەسىلە بار، دىلنۇر ماڭا دېمەيۋاتىدۇ، مەن چوقۇم سوراپ ئاندىن سىزگە تېلېفون قىلىمەن…
— ئۆزىدىن سوراڭ، قىزىڭىزنىڭ ۋىجدانى بولسا راست گەپ قىلىدۇ…
دىلنۇر بەلكىم راست گەپ قىلدى، ئۇنىڭدىن كېيىن ئاپىسى تېلېفون قىلمىدى؛ دىلنۇر بەلكىم يالغان گەپ قىلدى، ئاپىسى تېلېفون قىلسىمۇ مەن ئىشخانىد ايوق بولۇپ قالدىم… ھېچقايسىسىنى بىلمىدىم. ئانا- بالىنىڭ كومىدىيىسى قايتا ئوينالمىدى.
قوپقۇرۇق بەدەللەرنى تۆلەۋاتاتتىم، قوپقورۇق ياتاق، قوپقورۇق ئىشخانا، ئىچىم-تېشىمنىڭ ھەممىسى قوپقورۇق ئىدى. نەملىك، شىرىنلىك ئېلىپ كېلىدىغان قىزلار تۇرمۇشۇمدىن تامامەن يوقالغانىدى، ئارىلاپ- ئارىلاپ بىزنىڭ يۇرتداش ئىنى ئاغىنىلەر قىز ساۋاقداشلىرىنى باشلاپ ياتىقىمغا كېلىپ ئولتۇرۇپ كېتەتتى، ئۇ قىزلارنى تارتىپ بىرەر قول تانسا ئوينىغاندا كۆڭلۈم ئېچىلىپ قالاتتى. ئۇلار كەتكەندە يەنە ياتاقتا يالغۇز تولغىنىپ ياتاتتىم. دىلنۇرمۇ ياتىقىدا شۇنداق ياتامدىغاندۇ؟ كۆزلىرىدىن ياش تۆكەمدىغاندۇ؟ تىمساخنىڭ كۆز يېشىغا ئىشەنگىلى بولمايدۇ. ئەمما دىلنۇر نېمىلا دېگەن بىلەن 23 ياشلىق لىۋەن قىز ئىدى، تىكىنى بولسىمۇ ئەتىرگۈل ئىدى، سانچىلىپ تۇرسىمۇ پۇراقلىرىدىن لەززەت ئالالايتتىم. ئەمدى قايسى قىزنى ئىندەككە كەلتۈرۈپ پوكانغا باسالايمەن؟ ئۇنىڭغىچە نەچچە زامانلار ئۆتىدۇ؟ پۇل كەتسىغۇ مەيلى، ئەڭ مۇھىمى جۈرئىتىمنى قايتۇرۇپ كېلىپ بىر قىزغا بېغىشلاپ بولغىچە يۈرەكلىرىم پوكۇلداپ، ئىچىم سىقىلىپ تۇرىدۇ. چىدىمىسام كۆنگەن ھالىتىمگە قايتىمەن. سەتنى ياراتمايمەن، چىرايلىققا يېتەلمەيمەن، كۆزگە سەل ئىسسىق كۆرۈنگەننىمۇ بىر ئاماللارنى قىلىپ كەلتۈرۈش ئاۋارىچىلىق: ئۇچرىشىش، پاراڭلىشىش، قولىنى تۇتۇش، قۇچاقلاش، سۆيۈش… كىچە ئۇزاق جەريان كېتىدۇ، كۆپ بولسا بىر يىل، بولمىسا ئىككى-ئۈچ ئاي… ۋاقىتنىڭ ئۇزۇن-قىسقىلىقى قىزغىنلىققا، جۈرئەت-شىجائەتكە، ئىمكانىيەتكە باغلىق. ئاھ، ئايىغى چىقماس لەنىتى ھەۋەس، قارغىشتەگكۈر سەۋدالىق…
بىمەنە ئوينالغان بىر مەيدان ئويۇن ئاخىرلاشتى. ئۆلۈمدىن باشقىسى تاماشا، ئاشۇنداق ياشا، ئازابلانما، ئۇ سېنىڭ ئازابلىشىڭغا ئەرزىگۈدەك، قىيالمىغۇدەك قىز ئەمەس. سېغىنىش خۇددى ئېشىپ قالغان سوغۇق ئاشنى يېگەن بىلەن باراۋەر… قورساقنى كۆپتۈرىدۇ، ئاغرىتىدۇ. يالغۇزلۇقنىڭ خۇنۇك رەڭلىرى بىلەن بېزەلگەن ياتىقىم، كونا تېلىۋىزورۇم، مايقۇرتلار مەينەت قىلىۋەتكەن كىتابلىرىم، كونا، كىر كىيىملىرىم، تاشلىنىپ توپا بېسىپ كەتكەن قازان- قومۇچلىرىم تۇرمۇشۇمنى ۋەيرانە كۆرسىتىپ تۇرسىمۇ كۆرمەسكە سالاتتىم، خام خىيالغا، رەزگى ئويلارغا قانچە بېرىلگەنچە رىئال تۇرمۇش بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىم شۇنچە يىراقلىشىپ باراتتى. دىلنۇر بىلەن مۇشۇ ياتاقتا ئۆتكۈزگەن خۇشال مىنۇتلارنى تەكرار-تەكرا ئەسلەيتتىم، ئەسلەشتىن خالىي بولالمايتتىم، ئەسلىگەندىمۇ ئاشۇرۇپ، مۇبالىغىلەشتۈرۈپ، خام خىيال بىلەن تازا بېيىتىپ ئەسلەيتتىم، خىيالىمدىكى دىلنۇر ماڭا شەرتسىز بويسۇنىدىغان، نېمە قىلسام ماسلىشىدىغان، نازۇك يېرىگە قول ئۇزاتساممۇ ماڭا كۈلۈپ باقىدىغان ناز-كەرەشمىلىك سەتەڭ ئىدى. كارىۋاتتا پومداقلىشاتتۇق، ئۇنىڭ چاچلىرى ياستۇققا تەكشى يېيىلاتتى، كۆكسى كۈچلۈك نەپەستىن بىر كۆتۈرۈلۈپ بىر پەسىيەتتى، دېڭىز دولقۇنلىرىدەك مەۋج ئۇرۇپ تۇرىدىغان بۇ ئىللىق قۇچاقتا ئېرىپ كېتەتتىم. بويتاقلىق! ھەر بەش مىنۇتتا بىر قېتىم جىنسىي خىيال قىلىدۇرىدىغان بويتاقلىق! قىزىل چاپان كىيىۋالغان مومايلارنى كەينىدىن قارىسا قىزدەك كۆرسىتىدىغان بويتاقلىق! يات جىنسنىڭ خۇشپۇراقلىرى ۋە يۇمشاق سەزگۈلىرىگە ئۆلگۈدەك خۇمار بويتاقلىق! ئاددىي بىر كارىۋاتنى گاھىدا جىنازىدەك، گاھىدە بەختنىڭ تەختىراۋانىدەك قىلىۋېتىدىغان بويتاقلىق! سۆيۈپ قالسام ناۋادا، ئۆلۈپ قالسام ناۋادا، كۈنلەر چۈشسە بېشىمغا، كىملەر كېلەر قېشىمغا…دېگەن ناخشىنى ھارماي ئېيتىدىغان بويتاقلىق! بىر خالتا گازىر -پۇرچاق بىلەن بىر قۇتا ھاراققا ھەمراھ بويتاقلىق! ئېكرانلاردىن سېرىق رەڭ ئىزدەيدىغان، ئەمما قىزىل گۈلنى ئېچىلدۇرۇشنى ئارزۇ قىلىدىغان بويتاقلىق! بويتاقلىقنى بەك چۈشىنىپ كەتتىم، ئۇ ئەگەر بىر مەخلۇق بولغان بولسا گېلىنى بوغۇپلا ئۆلتۈرۈۋەتكەن بولاتتىم، ئەمما تېخى پەيتى كەلمىگەنىدى، كۈتمەكتە ئىدىم، نېمىلەرنىدۇ كۈتۈۋاتاتتىم. ھاۋايى ھەۋەس ئالدىمغا ئۇسسۇل ئويناپ چىقىپلا تۇراتتى، مېنى ئۇسسۇلغا تەكلىپ قىلاتتى، مەن دەسلەپتە تارتىنىپ كېيىن بېرىلىپ پۈتۈن ئىشتىياقىم بىلەن ئوينايتتىم…
ساتتار بېيجىڭغا كەلدى، كېبىر-تەمەنناسى، سالاپىتى بۇرۇنقىدىن ئۆسۈپ قاپتۇ. ئۇ كادىر ئەمەس، ھوقۇققا يامىشالمايدۇ، زىيالىي ئەمەس، ئىلىم چوققىسىغا چىقالمايدۇ. ئۇ پەقەت پۇل تاپالايدۇ، ياماشسىمۇ پەقەت قىز-چوكانلارنىڭ بەدىنىگە يامىشالايدۇ. ئۇ مېنى دېڭىز بويىغا بىللە بېرىپ ساياھەت قىلىشقا تەكلىپ قىلدى، كۈنلەردىن بېرى ئىچىم پۇشۇپ تۇرغاندا بۇ گەپ ماڭا خوشياقتى. ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشۈپ شۇ كۈنى ماڭماقچى بولدۇم. ئەتىگەندە ساياھەتكە جابدۇنۇپ ئۇنىڭ ياتىقىغا كېتىۋاتسام ياتاقنىڭ يېنىدا ساياھەت شەپكىسى كىيىپ، چېچىنى شەپكىنىڭ كەينىدىن مۈشۈكنىڭ قۇيرۇقىدەك چىقىرىۋالغان دىلنۇر ئۇچراپ قالدى. يېنىدا يەنە بىر قىز بار ئىدى، دىلنۇرنىڭ بىللە ئېلىپ يۈرەلىگۈدەك ساۋاقدىشىنىڭ بارلىقى مېنى ئەجەبلەندۈردى، قارىغاندا رۇقىيەنىڭ گەپلىرىدە مەسىلە بار ئىدى: بىر سىنىپتىكى پۈتۈن قىزلارنىڭ دىلنۇرغا تامامەن قارشى چىقىشى مۇمكىنمۇ؟ دىلنۇر ماڭا كۆزىنىڭ قۇيرۇقىدا مەنسىتمەسلىك بىلەن قاراپ قويدى، شۇ ھامان بۇ ساياھەتكە چىققىنىمغا پۇشايمان قىلدىم. ئەمما يېنىدىكى قىز ماڭا كۈلۈمسىرەپ قارىدى، كۆڭلۈم يەنە پاللىدە ئېچىلدى. تەسىرچان، ئاجىز كۆڭلۈم گويا سېرىق ئاپتاپقا ئوخشايتتى. مەن مۇشۇ قىز ئۈچۈن بولسىمۇ دېڭىز بويىغا بېرىشنى قارار قىلدىم، ناتونۇش قىز گويا مەن كىرىپ باقمىغان باغچىدەك سېھىرلىك، جەلپكار ئىدى.
شۇ كۈنى پويىزغا چىقىپ بېيدەيخېغا ماڭدۇق، ساتتا دىلنۇر بىلەنلا قالدى، مەن ناتونۇش قىز بىلەن تونۇشۇشقا باشلىدىم. قىز ياغلىق چىگەتتى، بەكمۇ يۇۋاش، مۇلايىم كۆرۈنەتتى. ئۇنىڭ بۇ ھالىتى دېڭىز بويىغا پەقەت ماس كەلمەيتتى، لېكىن ياغلىق چىگىدىغان قىزلار دېڭىزنى كۆرسە بولمايدۇ دەيدىغان ئىش يوق-تە! قىز تازا ئېچىلالمىغان گۈلگە ئوخشايتتى، پات-پات سولغۇن ھالەتكە كىرىپ قالاتتى، بۇ ئۇنىڭ ئەسلى ھالىتىمۇ ياكى ۋاقىتلىق ھالىتىمۇ، ئۇققىلى بولمايتتى، ياكى دىلنۇر مەن توغرۇلۇق بۇ قىزغا داتلاپ بەردىمۇ؟ ئادەمنىڭ ئوبرازى غەيۋەت بىلەن پوققا مىلىنىدۇ. دىلنۇردىن گۇمانلانغانچە ئۇنىڭ ساتتا بىلەن بىللە ئولتۇرغاندىكى قىلىقلىرى كۆزۈمگە تېخىمۇ سەت كۆرۈنۈشكە باشلىدى. ئۇ ساتتار بىلەن ئاللىقانداق بىر ئىشلار ئۈستىدە پاراڭلىشاتتى، ئۇنىڭ مەن بىلەن ئالاقىسىز شۇنچىۋالا كۆپ پاراڭ قىلالايدىغانلىقىغا ھەيران-ھەس ئىدىم. كۆڭۈلسىزلىك ھەر دەمدە سويۇق تەرەتتەك قىستاپ كېلەتتى، دېرىزىدىن سىرتتىكى ياپيېشىل مەنزىرىگە قاراپ زورلاپ بولسىمۇ گۈزەل نەرسىلەرنى خىيال قىلدىم، دېڭىزنى كۆرۈش ئىشتىياقىم مەنزىلگە يېقىنلاشقانچە كۈچيىىشكە باشلىدى. ئەمما دېڭىزغا بارغان بىلەن كۆڭۈللۈك بىر ھەمراھ بولمىسا نېمە پايدىسى؟ قانداقلا قىلىپ بولمىسۇن بۇ قىز بىلەن دېڭىز بويىدا بىللە ماڭغۇدەك بولسىمۇ يېقىنلىشىشىم كېرەك.
ــ ھە راست، ئىسمىڭىزنى سورىماپتىمەن…
— ئارزۇگۇل..
ـــ ئوقۇش پۈتتۈرسىڭىز يۇرتىڭىزغا كېتەمسىز؟
ــ ياق، ئاسپرانتلىقتا ئوقۇيمەن.
بۇ قىزنىڭ ئىرادىسى، ئېرىشىۋاتقان ئىمكانىيەتلىرى ئالدىدا مەن نەچچە يىل شۇ بىر جايىدىن قىمىرلىمىغان ئاجىز مەخلۇققا ئوخشايتتىم. ئۇنىڭغا ھەۋەسلەندىم.ـ ھەۋەسلەنگەنچە دىلنۇر شۇنچە كىچىك كۆرۈنۈشكە باشلىدى، ئۇنى كەمسىتكەنسېرى ھوزۇرلىناتتىم. قانچە كەمسىتىپ بىر تىيىنغا ئالغۇسىز قىلىۋەتسەم ئۇنىڭ ساتتار بىلەن ماڭا كۆرسىتىپ قىلغان بىمەنە قىلىقلىرى تېخىمۇ ئەرزىمەس، بىچارە كۆرۈنەتتى. ئارزۇگۇل بىلەن داۋاملىق پاراڭلاشتىم. ئۇنى ماختاپ ئۇچۇردۇم، چىرايىمدىن سەمىمىيەت، سۆزلىرىمدىن ئەمەلىيەت تۆكۈلدى. ماختىسا خۇش بولمايدىغان كىم بار؟ قىزمۇ بۇرۇن مېنى خاتا چۈشىنىپ ئەمدى ھەقىقىي ئەھۋالنى بىلگەندەك بارا- بارا چىرايىنى ئاچتى.
ــ سىز دېڭىزنى بۇرۇن كۆرۈپ باققانمۇ؟
ــكۆرمىگەن،ــ دېدىم ئۇنىڭ ئاكتىپلىقىدىن تەسىرلىنىپ،ــ لېكىن بەك كۆرگۈم بار. دېڭىزنى كۆرسەم كۆڭلۈم ئاسماندەك ئېچىلىپ قالار…
ــ مېنىڭمۇ شۇ، شەھەردە تىقىلىپ ياشاۋەرسىمۇ ئادەم زېرىكىدىكەن.
ــ سىلىنىڭ مەكتەپنىڭ ئىچى خېلى كەڭغۇ؟
ــ كەڭ بولغان بىلەن، ھەر كۈنى كۆرسىڭىز يەنە شۇ…
پويىزدىن چۈشۈپ كىراكەشنىڭ بولكىۋاي ماشىنىسىدا بىر دەم ماڭغاندىن كېيىن دېڭىزنى كۆرۈپ ھاياجىنىمىزنى باسالماي قالدۇق! تۆت ئادەمنىڭ بىرلىككە كەلگەن بۇ تۇيغۇسىدىن شوپۇرمۇتەسىرلىنپ كەتتى بولغاي، ماشىنىسىنى بىر دەم توختىتىپ تۇردى. بىز ماشىنىدىن چۈشۈپ دېڭىز بويىغا كەلدۇق، ئايىغىمىزنى سېلىۋېتىپ سۇغا كەچتۇق. ساھىلدىكى قۇلۇلە قاپلىرى شۇ قەدەر پاكىز، چىرايلىق، مەزمۇت ئىدى. ئۈستى-ئۈستىلەپ كېلىپ قىرغاققا ئۇرۇلۇپ تۇرىدىغان، دەۋرلەردىن بۇيان مۇشۇنداق تەكرار ھەرىكىتىنى ئىنسانلارغا ئۆلمەس ھەقىقەتتەك بىلدۈرۈپ تۇرىدىغان دېڭىز دولقۇنلىرى بۇ كىچىك، ئەمما مۇستەھكەم قۇلۇلە قاپلىرىنى قىرغاققا دۆۋىلەپ قويغانىدى. قۇلۇلە قېپىنى دېڭىزدىن يىراق يەردە قۇلاققاياقسا دېڭىز شاۋقۇنلىرىنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلىغىلى بولىدىكەن، قارىغاندا نەرسىلەرنىڭمۇ بىر ئەستە ساقلاش ئىقتىدارى بولسا كېرەك.
بېيدەيخېغا كېلىپ دېڭىز بويىدا ئەرزان باھالىق ياتاق ئىزدەپ كېتىۋاتساق بىر يەردىن ئۇيغۇرچە ناخشا ئاڭلاندى، روھلىنىپ كەتتۇق، بېرىپ قارىساق بىر ئۇيغۇر كاۋابچى كاۋاپ سېتىۋېتىپتۇ. بىر دەم ئەھۋاللاشتۇق، قەشقەرلىك ئىكەن، بۇ يەرگە كەلگىلى خېلى ئۇزاق بوپتۇ، بىزگە ئەرزان ياتاق بار يەرنى كۆرسىتىپ قويدى. ساتتار مەرتلىك قىلىپ ياتاقنىڭ پۇللىرىنى تۆلىدى. كەچتە تاماق يەپ دېڭىزنى ئايلاندۇق. دېڭىز قىرغىقىدىكى خادا تاشلارغا چىقىپ، سالقىن شامالنىڭ شىۋىرلاشلىرىغا، قاراڭغۇ دېڭىزنىڭ ھەيۋەتلىك شاۋقۇنلىرىغا قۇلاق سېلىپ ئولتۇردۇق، كۈچلۈك دولقۇنلار خادا تاشقا ئۇرۇلغاندا سۇلار بەدىنىمىزگە چاچرايتتى. ئەندىكىپ چۇقان سالاتتۇق. بىر دەمدىن كېيىن بۇ ئويۇننىڭمۇ قىززىقى قالمىدى، بۇ يەرگە كەلگەن ساياھەتچىلەرنىڭ كۆپىنچىسى قول تۇتىشىپ يۈرگەن ئاشىق-مەشۇقلار ئىدى. تەبىئەت ئادەملەرگە رومانتىكىلىق تۇيغۇ بېغىشلاۋاتامدۇ ياكى ئادەملەر تەبىئەتنى رومانتىك كۆرسىتىۋاتامدۇ؟ مەيلى قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، ئەتراپ رومانتىك كەيپىيات بىلەن تولۇپ تاشقانىدى. ھەر ياقتا دېڭىزنىڭ ئەسەبىي شاۋقۇنىغا جۇر ھالدا قىزغىن پاراڭ، قىقاس-چۇقان، ناخشا ئاۋازى ئاڭلىناتتى. بىپايان، ھەيۋەت دېڭىزنىڭ قاراڭغۇ يۈزىگە باققان ھەر كىشى تەبىئىي ھالدا چەكلىك ھاياتنى، سۆيگۈنى، ئۆلۈمنى ئويلاپ قالاتتى. ئاشىق-مەشۇقلار دېڭىزغا بىر دەم قاراپ، دولقۇنلارنىڭ ساداسىنى بىر دەم تىڭشاپ، چاچراپ چىققان سۇلاردىن بىر دەم چىقىراپ، ھەممە نەرسىنىڭ قىززىقى كېتىپ بولغاندا ئۆز ئەكسىگە قايتىپ، جىمجىت رومانتىك كەيپىياتنىڭ قوينىغا كىرىپ قانماي سۆيۈشەتتى. دېڭىز دولقۇنى ھازىرلا يوپۇرۇلۇپ كېلىپ ئۆزلىرىنى يۇتىۋېتىدىغاندەك، گۈزەل ھاياتقا چىڭ ئېسىلىپ، بىر-بىرىگە مەھكەم چىرمىشىپ ئەسەبىيلەرچە سۆيۈشەتتى. بىر چاغدا دىلنۇر ساتتار بىلەن يوقاپ كەتتى، بەلكىم بىرەر يوغان تاشنىڭ كەينىگە ئۆتۈپ مەقسەت داۋانلىرىغا ياماشتى. دىلنۇر يىراقتىن مېنى مەسخىرە قىلىپ كۈلدى، ئاندىن كۆزىنى يۇمۇۋالدى، ئۇنىڭ نېرۋىسى ئاجىز، ساراڭ، ئەخمەق، 100 ئەركەك سۆيسىمۇ ھېچنېمە بولمايدۇ، پۇچەك كاللىسىدا ئۇ ھاۋايى ھەۋەسلەرچە سۆيۈشنىڭ ھېچ تەمى، ئەسلىمىسمۇ قالمايدۇ. ئارزۇگۇلگە قارىدىم، غۇۋا قاراڭغۇلۇقتا ئۇ قىز تېخىمۇ سىرلىق، ئەمما جەزبىلىك كۆرۈنەتتى. قىزنىڭ قۇچىقى بوش، لەۋلىرى قۇرۇپ كەتكەن، قەلبى گويا دېڭىز سۈيى بارالمىغان قۇم ساھىلدەك قۇرغاق. مەن دولقۇندەك ئوخچۇپ كېلىپ شۇ قىرغاققا يېقىن كېلىمەن، كەينىمگە يانىمەن، يەنە كېلىمەن، يەنە قايتىمەن… ئۇ نېمىلەرنى ئويلاۋاتقاندۇ؟ مېنىڭ تۇيۇقسىز ساراڭلىق قىلىشىمنى كۈتۈۋاتامدىغاندۇ؟ يوشۇرۇن ئېڭىدا كۈتىدۇ، ئەمما قورقىدۇ.
ـــــ سىز توڭمىدىڭىزمۇ؟-دېدىم ئۇنىڭغا يېقىن كېلىپ.
ـــــ ياق،-دېدى ئۇ، ئاندىن مەندىن ئەندىككەندەك قىلىپ ئىككى قەدەم يىراقلاشتى. قاراڭغۇدا ئۇنىڭ چىرايىنىڭ قانداق ئۆزگەرگەنلىكىنى كۆرەلمىدىم.
ــــ مەن سەل توڭۇۋاتىمەن، يېلىڭ كىيىنىۋاپتىكەنمەن…
— ئەمدى قايتساقمۇ بولاتتى…
— شۇنى دەڭا، ئۇ ئىككىسى نەگە كەتكەندۇ؟!
ئارزۇگۇل گەپ قىلمىدى، بىراق ھەممىنى ئويلاپ بولدى، ئىچى يا ھەسەتكە يا ھەۋەسكە تولدى. بىزمۇ شۇنداق قىلالمىغاندىكىن، خوپ بولدى… ئۇ دېڭىزغا قاراپ تۇراتتى. دېڭىزدا پاراخوت دېگەن نەرسە كۆرۈنمەيتتى، گۈدۈك سادالىرى ئاڭلانمايتتى. مەن راستىنلا توڭۇشقا باشلىدىم، قولۇمنى قوينۇمغا تىقىپ دۈگدىيىپ، جايىمدا پىقىراپ تۇرىۋەردىم، ئىچىم دەھشەت سىقىلدى، دېڭىزنىڭ پەيزى تۈگەپ، ھەممە ياقنى قاباھەت بېسىپ كەتكەندەك تۇيۇلدى.
بىر چاغدا ئىككىسى ئىشلىرىنى تۈگىتىپ ئازادىلىككە چىقىپ قالغان ئەر-خوتۇنلاردەك خۇشال پاراڭلىشىپ يېتىپ كەلدى، ياتاققا كەتتۇق. ساتتار كەيپىياتىمنىڭ ئوساللىقىنى سەزدى، لېكىن سەزدۈرمەسلىككە تىرىشتىم، نېمە دېيەلەيتتىم؟ دىلنۇر ھازىر مېنىڭمىدى؟ ساتتار پەقەت مەن تاشلىۋەتكەن نەرسىنى تېرىۋالدى. ئەمما شۇ نەرسە كەيپىمنى ئۇچۇراتتىكى، ساتتار بېيجىڭغا كېلىشى بىلەنلا ئۇنىڭ قوينىغا ئۆزىنى ئاتقان دىلنۇر خېلى بۇرۇنلا ئۆزىنى ئۇنىڭغا تۇتقۇزۇپ بولغاندەك قىلاتتى، ساتتار ئۇنى خالىغاندا سۇغۇرۇپ، خالىغان چاغدا تاقىۋالىدىغان كەمىرىدەك قىلىۋالغانىدى، بۇ بىچارىلىكنى ئۇ دۆت ئۇقمايتتى. بىزنى بۇ يەرگە ئېلىپ كەلگەن، ياتاقنىڭ پۇلىنى تۆلەپ ئاكتىپ ئورۇنغا، نوچىلىققا ئۆتۈۋالغان ساتتار ئۆزىنى ھەرگىز ئاقلىمايتتى، قىلمىشلىرىنى چۈشەندۈرۈپمۇ ئولتۇرمايتتى؛ ھاياتنىڭ پەيزىنى سۈرۈشنى ھەر ۋاقىت ئېسىدىن چىقارماي، قېلىنلىق، مۇغەمبەرلىك بىلەن ياشايتتى. ئۇ ھىيلە-مىكىر ئارىلىشىپ كەتكەن ئەقلى بىلەن پۇل تاپسا، بۇ پۇلدىن كېلىدىغان ئىمكانىيەت ۋە راھەت ئۆز نۆۋىتىدە ئۇنى يەنە ھەر ۋاقىت كاللا ئىشلىتىپ تۇرۇشقا ئۈندەيتتى. ئۇنىڭ ئېسىل ياشاش ئۈچۈن بىر كۈن توختىماي ئىشلەپ چارچاپ كەتكەن بېشى ياستۇققا تېگىشى بىلەنلا ئارام ئالدى. دېمەك، ئۇنىڭ بېشى ھەر ۋاقىت راھەتكە دومىلاپ تۇراتتى. مەن ئەكسىچە تويماس نەپسىمدىن ئازابلىنىپ، ناھايىتى تەستە ئۇخلىدىم.
ئەتىسى دېڭىزغا چۆمۈلگىلى باردۇق. سۇ ئۈزۈش كىيىملىرىنىمۇ ساتتار ئالدى. ئۇ بۇنداق ئىشلاردا قانچە ئاكتىپ، قانچە مەرت بولسا شۇنچە ئىناۋەت تىكلەپ، نوپۇزلۇق ئورۇنغا ئۆتەلەيدىغانلىقىنى، گېپى چوڭ، ئىشى ئاسان بولىدىغانلىقىنى ئوبدان بىلەتتى. ئۇنىڭ باشتىن ئاخىر قىلىپ كەلگەن چىقىملىرى مېنى دىلنۇرنىڭ ئالدىدا بىچارە كۆرسەتتى. ساتتار پۇل چىقارسىلا دىلنۇر خۇددى ئېرىدىن ماختىنىدىغان خوتۇندەك كۆرەڭلەيتتى، مېنىڭمۇ ئىلگىرى ئۆزىگە خېلى خەجلىگەنلىكىمنى تامامەن ئۇنتۇپ كەتكەنىدى. مەن ئۇنچە پىخسىقمۇ ئەمەس ئىدىم، كاللامدىن ئۆتىدىغانلىكى ئىشلارغا، كۆڭلۈم ئېچىلىدىغانلىكى نەرسىلەرگە ئايىماي خەجلەيتتىم. ئەمما ھازىر پاسسىپ ئورۇنغا چۈشۈپ قالغانىدىم، يەنە كېلىپ ئۇ ئىككىسىنىڭ تاماشاسىغا مەن پۇل خەجلەيمەنمۇ دېگەن ئاڭ كاللامغا كىرىۋالغانىدى… ئارزۇگۇل ئىككىمىز ئايرىم ساياھات قىلغان بولساق ئىدۇق، پۇللىرىم غازاڭدەك ئۇچاتتى. غازاڭدەك ئۇچقان پۇللار لەيلەپ كېلىپ كۆڭۈل خوشلۇقىمىزغا قوناتتى.
ئارزۇگۇل سۇغا چۈشمەي ساھىلدا قاراپ تۇردى. مەن دەسلەپتە ئۇنىڭدىن خىجىل بولغانىدىم، ئەمما ئۇنىڭ ھەممە نەرسىگە تەبىئىي قاراۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ ئۆزەمنى قويۇۋەتتىم. دىلنۇر سۇ ئۈزۈش كىيىمى كىيۋالغانىدى، ئۇنىڭ بۇنداق يالىڭاچ ھالىتىنى ئەزەلدىن كۆرۈپ باقمىغاچقا ئىچىم ئوت ئالدى. بەدىنىنىڭ نازۇك يېرىنى ئارانلا يېپىپ تۇرغان سۇ ئۈزۈش كىيىمى ئۇنى تېخىمۇ ئورۇق، تېخىمۇ ھاياسىز كۆرسىتەتتى. ئەرلەرنىڭ بوشاپ كېتىۋاتقان ئىشتان بېغى بىلەن ئاياللارنىڭ تارىيىپ كىچىكلەپ كېتىۋاتقان كۇسار ئېغى نېمىدېگەن ماسلاشقان!… دىلنۇرنىڭ بەدىنى ئەسلىدە خېلى چىرايلىق بولسىمۇ، ماڭا ئاپئاق ئىسكىلىتتەك قورقۇنچلۇق كۆرۈندى، ئۇنىڭغا باققاندا يارىشىملىق كىيىملىرى بىلەن بىر چەتتە تۇرغان ئارزۇگۇل لاتاپەتلىك، ئىپپەتلىك كۆرۈنەتتى.
سۇغا چۈشتۈم، تۇزلۇق سۇ ئىللىق باغرىنى ئاچتى، كىچىك ۋاقتىمغا قايتقاندەك بىر خۇشاللىق ۋە جاسارەتتە غۇلاچ تاشلاپ ئۈزدۈم. ئارزۇگۇل بىر دەم ماڭا، بىر دەم ساتتارغا قاراۋاتقاندەك قىلاتتى، يوشۇرۇن بىر كۆز مېنى كۆزىتەتتى. دىلنۇرنىڭ نەزەرىدىن مەن دېڭىزغا چۆكۈپ ئۆلۈپ كەتكەن ئادەمدەك ئاللىقاچان يوقالغانىدىم. ئۇ مېنى شۇنچە ئاسانلا نەپرەت ۋە ئۆچمەنلىككە كۆمۈپ تاشلىغانمىدۇ؟ سۇ ئۈزىۋېتىپ تۇزلۇق سۇ ئىچىۋالدىم، ئىچىمدە ئۇنىڭدىنمۇ ئۆتە ئاچچىق، قىرتاق نەرسىلەر باردەك بىئارام بولدۇم. بۇ ئويۇنمۇ قىززىمىدى، بالىلىقىمدىكى تۇيغۇلارنى تاپالمىدىم، بىز سۇ ئۈزۈپ ئوينىغان ئۆستەڭنىڭ تاتلىق سۇلىرى، ئۆستەڭ بويىدىكى ئالما ۋە جىگدىلەر، ئۇلارنى بىر-بىرىمىزگە ئېتىپ ئوينىغانىدىكى بەختلىك ھېسلار پەقەت شۇ ۋاقىتقىلا مەنسۇپ ئىكەن. بۇ بىپايان دېڭىز شور، تۇز، ئازاب بىلەن لىق توشۇپ كەتكەچكە، ئازابىغا پاتماي دولقۇنلىنىپ، شاۋقۇن-سۈرەن سېلىپ، قىرغاقلارغا ۋە قىيا تاشلارغا غەزەپ بىلەن ئۇرۇلامدىغاندۇ؟! دېڭىز مېنى ھازىرلا يۇتىۋېتىدىغاندەك مەۋج ئۇرۇپ كېلەتتى، مېنى قورقۇنچ باستى. بىر ئۈزۈپلا چىقىپ كەتتىم، تاتلىق سۇدا يۇيۇنۇپ، بەدىنىمدىكى شورلارنى تازىلاپ يەڭگىللەپ قالدىم.
ساياھەتتىن قايتىپ كەلدۇق. ئەتىسى ساتتار ماڭماقچى ئىدى، خوشلىشىپ قوياي دەپ ئۇ چۈشكەن مېھمانخانىنىڭ ئالدىغا ئەتىگەندىلا كەلدىم. لېفىتنى ساقلاپ تۇرسام پەسكە چۈشكەن لېفىتتىن دىلنۇر ئۇيقۇ چىراي ھالدا چىقىپ كەلدى. ئۇ مەندىن نە ھېيقىشنى، نە چۆچۈشنى بىلمەيتتى، ساتتار ئۇنىڭ پۈتۈن ۋۇجۇدىنى نېرۋىلىرىنىڭ ئۇچىغىچە ئىگىلەپ بوپتۇ دەپ ئويلىدىم. ئۇنىڭدىن كېيىن ئۇنى كۆرمىدىم.
ئىككى يىلدىن كېيىن ئۈرۈمچىدە ساتتار بىلەن كۆرۈشۈپ قالدىم. ئۇ يەنىلا بۇرۇنقىدەك باي، سۆلەتلىك، مەرت، ئوچۇق-يورۇق ئىدى. بىللە تاماق يېدۇق. قىسقىچە ئەھۋاللاشقاندىن كېيىن ئۇ ئۆزىنىڭ دىلنۇر بىلەن توي قىلغانلىقىنى، خىزمىتىنى ئۈرۈمچىگە ئېلىپ قالغانلىقىنى ئېيتتى.
ــــ دەسلەپتە كۆرگەندىلا ياخشى كۆرۈپ قاپتىكەنمەن، ــ دېدى ئۇ تاماكىسىنى تۇتاشتۇرۇرىۋېتىپ، بۇ ھەرىكىتى ئۇنىڭ ھازىرقى گېپىگە تولىمۇ ماس كېلەتتى، ــ كاساپەتنى ئۇنتۇيالمايلا يۈردۈم، بېيجىڭغىمۇ ئاساسەن شۇنى دەپ بارغان. ئاڭلىسام ئۇ بۇرۇن ئۈرۈمچىدە نەچچىسى بىلەن، بېيجىڭدا نەچچىسى بىلەن يۈرۈپتىكەن، سەن بىلەنمۇ يۈرۈپتۇ. ئەمما ھېچكىم ئۇنىڭغا ئىگە بولماپتۇ. تويدىن بۇرۇن ھەممىنى ئۇقتۇم. مەيلى، نېمىلا بولسا مۇشۇنىڭغا بىر ئىگە بولاي دەپ خىزمىتىنى ھەل قىلدىم، 30 مىڭ كويدىن كۆپ پۇل كەتتى. ئاخىر توينىمۇ قىلدىم، توي قىلىپ قاراپ باقارمەن، بولمىسا خېتىنى بېرىپ يولغا سالارمەن دەپ ئويلىۋىدىم، كاساپەت قىز چىقىپ قالدى، شۇڭا ھازىرغىچە تاشلىماي ئۆي تۇتۇۋاتىمەن. ھازىرچە ياخشى، تالادا ئاشناڭ باركەن دەپ پات-پات غىڭشىپ قويىدۇ، باشقا ئۇششاق گېپى يوق. ئۈرۈمچىدە بىر نەچچە يەردىن ئۆي ئېلىپ قويدۇم. ئارىلىشىۋاتقاندىن نەچچىسى بار، كېلىڭ دېسەملا كېلىدۇ… ئۈرۈمچىدە نېمە تولا، قىز تولا. ھازىرقى قىزلار پۇلدىن باشقىنى تونۇمايدۇ. ئىش-ئوقىتىمىز ئوبدان، پۇللا بولسا ئېرىشكىلى بولمايدىغان نېمە يوقكەن، دىلنۇرمۇ دەسلەپتە مېنى ئوقۇمىغان، قارا قورساق دەپ ئانچە كۆزگە ئىلمىغان. كېيىن ئۆزىمۇ كۆردى، جەمئىيەتكە چىققاندا ئۇنىڭ بېيجىڭدا ئوقۇغانلىرى پوققا ئەسقاتمىدى، خەق يەنىلا پۇلنى تونۇيدىكەن. شۇندىن كېيىن ئۇ ماڭا مەن داشۆسىڭ دەپ ئالدىراپ چوڭچىلىق قىلالمايدۇ ، ئۆيدە مېنىڭ دېگىنىم ھېساب، بىر نېمە دېسە تاياق ، مۇشۇ كەمگىچىمۇ خېلى تايىقىنى يەۋالدى. چىدىسا ياشايدۇ، چىدىمىسا خېتىنى بېرىپ يولغا سالىمەن…. ئۈرۈمچىدە ئۇنىڭدىن چىرايلىق قىزلار جىق، داشۆسىڭ قىزلارمۇ تولا، پۇلنىلا بېرىپ رازى قىلساق، ۋاي ئاكا دەپ ئالدىمىزغا كېلىدۇ. ئوينايمىز، ئويناپ قانمايمىز…
ئۇ ئىچتى، چەكتى، سۆزلىدى، ئەزۋەيلىدى، گەپلىرى بارغانچە لاۋزىلاشتى. دىلنۇرنىڭ قىز چىقىشى مېنى ئەجەبلەندۈرۈپ قويغاچقا، ئۇنىڭ كېيىنكى گەپلىرى قۇلىقىمغا ئانچە كىرمىدى.
ئارىدىن يەنە بىر يىل ئۆتۈپ، يەنە شۇ ئۈرۈمچىدە دىلنۇر بىلەن كۆرۈشۈپ قالدىم. بىر دۇكاندا تۇراتتىم، مۈرەمگە بىر قول تەگدى. قارىسام دىلنۇر، بۇرۇنقىدىن سەل سەمرىپ قاپتۇ، چاچلىرىنى قىسقا ياسىتىۋاپتۇ. ماڭا كۈلۈپ سالام قىلدى. ھەيران قالدىم. قىسقىچە ئەھۋاللاشتۇق. ساتتارنى سورىدىم.
ــــ كىمۇ ئۇ ساتتار دېگەن؟! ــ دېدى ئۇ مەنسىتمەسلىك، بىزارلىق بىلەن.
دېمەك، ئۇلار ئاجرىشىپ كەتكەنىدى، بۇنىڭغىمۇ ھەيران قالمىدىم. نەتىجىدە ھەر ئىككىسى ئۈرۈمچىدىكى نۇرغۇن بويتاقلار ، ئەركىن ئوينايدىغانلار ئارىسىغا قېتىلىپ كەتكەنىدى.
شۇنىڭ بىلەن مېنىڭ دىلنۇر بىلەن بولغان ھېكايەم تۈگىدى. ھەسرەتلىك ئەسلىمىلەر كونىراپ يوقالدى، لېكىن يېتەلمىگەن ئارمانلىرىم تۇتقاقلىق كېسەلدەك پات-پات قوزغاپ قويىدۇ، ئېرىشەلمەسلىك تۇيغۇسى ئادەمنى بىر ئۆمۈر ئازابلارمۇ؟ قارىغاندا روھىمدا ئۆزەم بىلمەيدىغان بەزى كېسەللەر ۋە ئۇنىڭ ئاسارەتلىرى بار ئوخشايدۇ. ئۇلارنىڭ كۆپ قىسمىنى سىلەرگە ئېچىپ كۆرسەتتىم، مەندىن ساۋاق ئېلىڭلار، ئىلھاملانماڭلار. (تۈگىدى)

تۈرمىگە كىرگەندىن باشلاپ ئۆزەمنى قەپەزگە سولانغان ھايۋاندەك ھېس قىلىدىغان بولۇپ قالدىم، قورسىقىم ئېچىپلا تۇرىدۇ،ئۇ پاسكىنا ھازىر نەلەردە ئويناپ يۈرىدىغاندۇ؟ ئۇنىڭ غۇرۇرى مېنى مۇشۇنداق پايخان قىلىۋەتسە بولامدۇ؟ مەن ئۇنى خېمىردەك ئەيلىگەندە ئۇنىڭ غۇرۇرى نەگە كەتكەن بولغىيدى؟ بۇ قىسمەتنى ئۆزەمنىڭ دۆتلۈكىدىن كۆرۈشمۇ مېنى ئازابلايدۇ، چۈنكى مۇشۇ ۋاققىچە ئۆزەمنى ئەقىللىق ساناپ كەلدىم، ئالىي مەكتەپ ئىمتىھانىدا ماتېماتىكىدىن 123 نومۇر ئالدىم، ئۈرۈمچى بويىچە ئەلىيۇل ئەلا دېيىشكە بولاتتى، ئەمما ئومۇمىي نومۇرۇم كەملەپ قالغاچقا چىڭخۇاغا ئۆتەلمىدىم، بىر يىل تەكرار ئوقۇشنى خالىمىدىم، تۆۋەن يىللىقتىكى شوركىلار بىلەن سان تالىشىپ، نومۇر تالىشىپ، ئورۇن تالىشىپ يۈرگۈم كەلمىدى. شۇنداق قىلىپ بېيجىڭغا كەلدىم، بىر يىل تەييارلىقتا ئوقۇدۇم، ئوقۇش مەن ئۈچۈن ئويۇننىڭ ئورنىدىكى ئىش ئىدى، ماتېماتىكىدىن ئىمتىھان ئالسا ئون مىنۇتتىلا توغرا جاۋابنى بېرىپ سىنىپتىن مەغرۇر چىقىپ كېتەتتىم. كېيىن ئوقۇتقۇچى مېنى بۇ دەرسكە قاتناشمىساڭمۇ بولىدۇ، دېدى. باشقا دەرسلەرنى خوش ياققاندا بىر قېتىم ئۆتكۈزۈۋەتسەم، سىناقلارنىڭ ھۆددىسىدىن چىقاتتىم. باشقا ۋاقىتتا سىنىپتىكى قىزلارغا كۆز سېلىپ چىرايىنى باھالايتتىم، كۆڭۈلنى قانداق خوش قىلىش، كەلگۈسىدە قانداق خوتۇن ئېلىش، نېمە كەسىپ بىلەن شۇغۇللىنىش، قانداق پۇل تېپىش، پۇل تاپقاندا نېمە ئېلىش … توغرۇلۇق ئويلىناتتىم. دادام ھەر ئايدا ئەۋەتىدىغان پۇلنىڭ ئازلىقى ئىچىمنى سىقاتتى، بەزى خىياللىرىمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشۇمغا قۇربىم يەتمىگەندە پۇل تېپىشنىڭ باشقا چارىلىرىنى ئىزدەپ باقاتتىم، ئەمما تۈزۈكرەك يول تاپالمايتتىم، ئوقۇش، ئوقۇش دەپ مەكتەپ ئىچىدىن چىقالمايتتىم. ھەر خىل تۈزۈملەر تۆت تامدەك قورشاپ تۇراتتى. شۇنداقتىمۇ ئاجايىپ رەڭدار خىياللىرىم بىلەن ئالىي مەكتەپ قوينىنى، دەرسخانىنى، ئاشخانىنى بېزەپ يۈردۈم، ھەر بىرسىدە ھامان بىر قىز، چىرايلىق بىر قىز ئورۇن ئالاتتى. مەن دائىم ئۆز خىيالىمدا يۈرگەچكە، بەلكىم شۇ سەۋەبتىن ھاڭۋاقتى كۆرۈنگەچكە، شۇنداق تۇرۇقلۇق دەرسلەردىن يۇقىرى نومۇر ئېلىۋاتقاچقا بەزى گۇيلارنىڭ كۆزىگە سىغماي قالدىم. ئۇلار ھە دېسە مېنى يەكلەيتتى، زىتىمغا تېگەتتى، مەسخىرە قىلاتتى. ئالتە كىشلىك مەينەت ياتاقتا دىتىمغا سىغمايدىغان ئالتە گۇي بىلەن ئۆمرۈمدىكى ئەڭ ئۇزۇن بىر يىلنى ئۆتكۈزدۈم. دادىسى باشلىق بىرسىدىن ئەرزىمەس ئىش ئۈچۈن تاياق يېدىم، بۇرنۇم مايماق كەتتى. شۇ كۈنى كېچىدە كارىۋىتىمدا ئاچچىق ياش تۆكتۈم، غېمىدە يوق ئۇخلاۋاتقان ئۇ ئەبلەخنى ئۆلتۈرۈۋەتكۈم كەلدى. تۈزۈكرەك پىلان تۈزەلىگەن، تۈزۈكرەك پىچاق تاپالىغان، ئەڭ مۇھىمى، قورقۇنچاقلىقىمنى يېڭەلىگەن بولسام، بەلكىم ئۇنى ئۆلتۈرۈۋېتەتتىم، ئۆلتۈرەلمىسەممۇ بىر نېمە قىلىۋېتەتتىم. شۇنىڭدىن كېيىن تاكى تەييارلىقنى تۈگەتكىچە ئۇنىڭغا گەپ قىلمىدىم، ھەر قېتىم كۆرسەم ئىچىمدىكى غەزەپ ئۇنى شىردەك تالايتتى، ئۆلۈكىنى ئاپىرىپلا خالاغا تاشلىۋەتكۈم كېلەتتى. بۇ مەكتەپتە 56 مىللەت ئوقۇيدۇ دېگەن بىلەن كۆزۈمگە بىز مىللەتتىن باشقا ھەممىسى خەنزۇدەكلا كۆرۈنەتتى. تاماقنى مۇسۇلمان ئاشخانىسىدىن يېدۇق دېگەن بىلەن قوينى نەدە ئۆلتۈرىدۇ، قانداق بوغۇزلايدۇ، تاماقنى قانداق ئېتىدۇ، بىلمەيلا يەيتتۇق. قىزلارمۇ ئاچ قالغان بۆرىدەك يەيتتى. بەزىسى كولانى تولا ئىچىپ ئوغۇللار ئالدىدا خىجىل بولماستىن كېكىرىپ يۈرەتتى. ئارىمىزدا پىۋىنى كۆپ ئىچىدىغانلار كېچىسى لايدەك ئېزىلىپ، ئەتىسى كۈن چۈشكىچە قوپمايتتى. ھەممىسى دېگۈدەك يوتقانلىرىنى چاترىقىغا قىستۇرۇپ دۈم ياتاتتى، ئۆلگەن گۇيلار… دەپ پىچىرلايتتىم، ياتاق ئىچى گويا تاپتەك سېسىق پۇرايتتى، پايپاق، كۇسارنىڭ پۇرىقى ئۇلارنىڭ تىنىقىغا قوشۇلۇپ دېمىمنى سىقاتتىكى، ھەر قانچە ئۇخلىغۇم بولسىمۇ، ئورنۇمدىن قوپۇپ تالاغا چىقىپ كېتەتتىم، مەيداندا بىر دەپ ئايلىنىپ، تورنىك ئوينايتتىم. ئەتىگەندە چېنىقىدىغان قىزلار ئىچىدە بىزنىڭ قىزلار يوق ئىدى، ئۇسسۇل سىنىپىنىڭ ياچىۋەكلىرى ئۇزۇن پۇتلىرىنى رېشاتكىغا ئارتىپ پەي سوزۇپ، بەل قاتلاپ، ئۇياق-بۇياققا تولغىناتتى. بۇلارنىڭ چىرايى سەترەك بولغان بىلەن بەدىنى چىرايلىق ئىدى، چىپپىدە كەلگەن تار ئىشتانلىرى، قىسقا كۆينەكلىرىگە بەدىنىلا ئەمەس، بەلكى ھېسسىياتى سىغمايتتى، ھەۋەسلىرى ھېلىلا ئېتىلىدىغان شارغا ئوخشايتتى، بۇنىڭغا قاراۋەرسەم مەنمۇ ئىچمىدىن پارتىلايدىغاندەك بىئارام بولۇپ نېرى كېتەتتىم، ئەمما خىيالىم ئادەمنىڭ پۇتىغا ئېسىلىۋالىدىغان تىلەمچى بالىلاردەك جاھىللىق بىلەن چىڭ يېپىشىۋالاتتى.
بىزنىڭ سىنىپتىكى قىزلار دەسلەپتە كەلگەندە ئۇرۇق ئىدى، بىر نەچچە ئاي ئۆتۈپلا سەمرىشكە باشلىدى. شۇنداق بولسىمۇ ئۇلار چېنىقمايتتى. چۈشلۈك ئۇيقۇسىغا قانماي چۈشتىن كېيىنكى دەرستىمۇ ئۇخلايتتى، ئۆڭىدە خىيال قىلغاننى چۈشىدە كۆرىدىغاندەك بېرىلىپ ئۇخلايتتى. مۇشۇنداق ئۇخلاۋەرسە لەقۋالىشىپ، قورساق سېلىپ، تۈنۈگۈن ئالغان تار شىمىنى بۈگۈن كىيەلمەيدىغانلىقىنى بىلمەيتتى. دەسلەپتە ئۇلارنىڭ چىرايىغا قىزىققان بولسام ئەمدى بەدىنىگە دىققەت قىلىشقا باشلىدىم، زېرىكىشلىك دەرس سائەتلىرىدە ئۇلارنى بىر-بىرلەپ نومۇر قويۇپ باھالىدىم، نەتىجىدە لاياقەتلىك بولغاندىن ئىككى-ئۈچى چىقتى، ئەمما بۇلارمۇ ھېلىقى ئۇسسۇلچى قىزلارغا سېلىشتۇرۇلسا، لاياقەتسىز چىقاتتى. قىزلارنىڭ بەدىنىگە بۇنچە سەزگۈر بولۇپ كېتىشىم– بۇ مەكتەپ، بۇ سىنىپتا باشقا قىزىققۇدەك ئىشلارنىڭ قالمىغانلىقى ياكى قىزىقىشلىرىمنىڭ يېڭىلىنىپ، بۇ نۇقتىغا مەركەزلەشكەنلىكىدىن ئىدى. بەدەنلەرگە قارىسام بىئولوگىيە، ئاسمانغا قارىسام ئاسترونومىيە، دېرىزىگە قارىسام گېئومېتىرىيە، دوسكىغا قارىسام مەن ئۆگىنىپ بولغان خەت ۋە ئۆلۈك نەزەرىيە، قىزلارلا ئەڭ جانلىق، سېھىرلىك نۇقتا. ئىلگىرى سەل قارالغان بۇ نۇقتا ئەمدى روشەنلەشتى، ئەكسىچە، دوسكىدىكى بەلگە-ئىشارەتلەر غۇۋالاشتى.
ئەسلىدىكى غايەم تىرىشىپ ئوقۇپ ئالەم ئۇچقۇچىسى بولۇش ئىدى، ئاتوم فىزىكىسىغىمۇ قىزىقىپ باققانىدىم، كېيىنچە مۇسبەت ۋە مەنفى زەررىچىلەرنىڭ تەسىرلىشىشىگە ئەمەس، قىز-ئوغۇللار ئوتتۇرىسىدىكى تارتىشىش كۈچىگە قىزىقتىم. ئالەم قاتنىشى سانائىتى كەسپىدە ئوقۇيمەن، بىرەر ساھەدە ئالىم ياكى ئىنژىنېر بولىمەن دەپ يۈرگەنىدىم، ئۇمۇ يوق بولدى. باشقا يەردىن، باشقا كەسىپتىن چاقىرىق كەلدى، بۇنىمۇ قوبۇل قىلدىم، چۈنكى بۇنىڭغىمۇ قىزىقىپ قالدىم. يېتەلمىگەن غايەم تۇمانلىق ئايغا ئايلىنىپ قالدى. كۆڭۈلدە قالسىمۇ بەرىبىر ئاي ئىدى، ھېچكىم تارتىۋالالمايتتى. بىر يىل تەييارلىقتىن كېيىن پەرەڭلەرنىڭ تىلىنى ئۆگىنىدىغان مەكتەپكە باراتتىم. شۇنداقتىمۇ كەلگۈسىگە ئۈمىدۋار قاراشتىن، كۈتۈلمىگەن ئىشلار قوينىغا ئۆزەمنى ئېتىپ تۇرۇشتىن ۋاز كەچمىدىم. ناكەس گۇيلاردىن قاتتىق ئازار يېگەن كۆڭلۈمنى قىزلارنى خىيال قىلىش ئارقىلىق ئاۋۇندۇردۇم. دېمەك، مەن بۇ يەرگە قەدەم باسقاندىن باشلاپ ئۆزگەردىم، يېڭىلاندىم، قىزىقىشىم كېڭىيىپ باردى:بىرسىدىن تاياق يېگەن چېغىمدا چامباشچىلىققا قىزىقتىم؛ مەكتەپتە گىتار ھەۋەسكارلىرى ئويۇن قويسا روك مۇزىكىسىغا ئىشتىياق باغلىدىم. تانسىدا قىزلارنى پىرقىرىتىپ يۈرگەن گۇيلارنى كۆرسەم تانگو، ۋالىس مەشق قىلغۇم كەلدى. ھەر ئىشنىڭ ئىگىسى بار، دەپ تۇرساممۇ، ھەۋەسلىنىشتىن قۇتۇلالمىدىم. بۇ ھەۋەسلەر بولمىسا ۋاقىتنى قانداق ئۆتكۈزۈشنى بىلمەيتتىم. ياتاققا كىرسەملا بارلىق ھەۋەسلىرىم ئۆلەتتى، ھەممە نەرسە يىرگىنچلىك، مەينەت كۆرۈنەتتى، ئۇخلىغاندىلا كىرەتتىم-دە، ھېچ كىمگە گەپ قىلماي ياتاتتىم.   ياتاقداشلىرىم مەن تاياق يېگەندە قاراپ تۇرۇشقان بولغاچقا، ھەممىسىگە ئۆچ بولۇپ كەتكەنىدىم.  ئىچىدە خوش بولۇشقانلىرىنى ئويلىسام نەپرىتىم تېخىمۇ كۈچىيەتتى. بۇ رەزگىلەرنىڭ ئارىسىدا ياشاش شۇنچىلىك ئېغىر كېلەتتىكى، نەچچە قېتىم ياتاق ئالمىشىپ كېتىشكە ئۇرۇنۇپ باقساممۇ ئارزۇيۇم ئەمەلگە ئاشمىدى. بۇلارنى ئويلىسام، ھازىرقى تۈرمە ئۇنىڭدىن ياخشىراق تۇيۇلىدۇ.
باشقىلار بەلكىم ئالاھىدە ۋاقىتلاردا ئۆزىگە ھەيران قالىدۇ. ئەمما مەن ئۆزەمگە دائىم ھەيران بولۇپ يۈرىمەن، ئۆزەمدىكى ئۆزگىرىشلەرنى ھەيرانلىق بىلەن كۆزىتىمەن. ئەقلىم، پىكرىم گويا  قۇم چاقتا چاقلىنىۋاتقان پىچاققا ئوخشايدۇ، تەپەككۇر ئۇچقۇنلىرىنى چاچرىتىدۇ، يېزىپ خاتىرىلەپ بولغىچە كۈلگە ئايلىنىدۇ. ئادەم دېگەن شۇنداق ئىكەن (بەلكىم مەن ئۇلارنىڭ ئەڭ تىپىك ۋەكىلى)، خىيالى ئالەمنى كېزىپ تۇرغان بىلەن يەردە پاتمىچۇقتەك سۆرۈلۈپ يۈرىدىكەن، ئۇلۇغ ئىشلارنى ئويلاپ يۈرگەن بىلەن ئۇلۇغ ئادەمگە ئايلىنالمايدىكەن، چۈشىدە بىر ئۆمۈرگە تەڭ ئاجايىپ ئىشلارنى قىلىۋەتكەن بىلەن، ئەتىگىنى قوپسا ئۇنىڭدىن ھېچ ئىز-ئەسەر قالمايدىكەن.

مەن بۇ سىنىپقا كىرىپ قالغان يۆچۈن مەخلۇق ئىدىم، ھېچكىم ماڭا دىققەت قىلمىسىمۇ ئۆزەم شۇنداق ئويلايتتىم. ئاق كۆڭۈل قىزلار بەلكىم مېنى ماتېماتىكىدىن باشقىنى ئۇقمايدىغان گومۇش دەپ قارىغان بولۇشى مۇمكىن. دەرس ۋاقتىدا قەغەزگە بىر نەرسلەرنى جىجىلاپ ئولتۇراتتىم، بەزىدە خىلمۇخىل شەكىللەرنى سىزسام، ئۇنىڭغا قىياسەن تەڭلىمىلەرنى تۈزۈپ باقاتتىم، كاللا قاتۇرۇش خوش ياقمىغاندا قىزلارنىڭ ھەجۋى رەسىمىنى سىزاتتىم ياكى قالايمىقان شېئىرلانى يېزىپ قوياتتىم، بىر قەغەزگە جىمى پەنلەرنىڭ بەلگىسى، ئىزنالىرىنى جەملەپ، ئاندىن پۇرلاپ تاشلىۋېتەتتىم. كىچىككىنە كاللام پۈتۈن جاھان سىغىدىغاندەك كەڭ ئىدى، ئەمما ئىچىم سىقىلغاندا بۇ جاھانمۇ تارىيىپ كېتەتتى، كاللامدىن ئۆتمەيدىغان نۇرغۇن مەسىلىلەر يىڭنىنىڭ كۆزىدىن ئۆتەلمەيدىغان تۆگىلەردەك، ئايىغى چىقماس تەپەككۇر چۆلىدە ئىزدىنىش سەپىرىنى داۋاملاشتۇراتتى. ئەمما مەن ھېرىپ قالغان يولۇچى ئىدىم، ئۆگەنگەن پەنلەر، تېئورمىلار، نەزەرىيەلەر، چۈشەنچىلەر بەئەينى قۇمغا كۆمۈلگەن خەزىنىگە ئوخشايتتى، ئۇلار پەقەت مېنىڭ قانچىلك مەنزىللەرنى بېسىپ كەلگەنلىكىمنىڭ ئىسپاتى ۋە يادىكارى بولۇپ،  ئۇنى ئېچىپ پايدىلىنىدىغان ئىمكانىيەت يوق ئىدى. كۆزلىگەن مەكتەپكە كىرەلمىدىم، كۆزلىمىگەن يەردە بىر توپ دۆتلەر، ھاراقكەش سولتەكلەر، سېمىز قىزلار ئارىسىدا سىقىلدىم، قالدىم.
دېمىسىمۇ مەن بىر توپ قوي ئارىسىغا كىرىپ قالغان ئۆچكە ئىدىم، ئەقلىم، زېھنىم، نەزەر دائىرەم ئۇلاردىن ئۈستۈن، ئۆگەنگەن نەرسىلىرىم، كۆرگەن كىتابلىرىم ئۇلارنىڭكىدىن كۆپ ئىدى . مەغرۇرلۇقتىن ساقلىناي دېسەممۇ، ئەمەلىيەت ئۇلارنىڭ دۆتلۈكى ۋە جىق نەرسە بىلمەيدىغانلىقىنى تەكرار ئىسپاتلاپ تۇراتتى. ھەتتا مۇئەللىملەرمۇ مېنىڭدىن تەمتىرەيتتى. قىسقسى، مەن بۇ يەردە ۋاقتىمنى زايە قىلىۋاتاتتىم. دەرسكە كىرمەي، بىر قىز بىلەن مۇھەببەتلىشىپ، ئويناپ-كۈلۈپ، يىل ئاخىرىدا سىناققا كىرسەم يەنىلا ھەممىسىدىن يۇقىرى نومۇر ئېلىشقا ئىشەنچىم كامىل ئىدى.
بىلىمنىڭ خاسىيىتىنى، تېخنىكىنىڭ بىر خىل كۈچ ئىكەنلىكىنى ئەڭ باشتا دادام، ئاندىن باشلانغۇچتىكى بىر مۇئەللىمىم ماڭا بىلدۈرۈپ بولغان. شۇنىڭدىن بۇيان ئۆگىنىشتە ھېچكىم ماڭا بېسىم قىلمىدى، دەرسلىك بىر ياقتا قالدى، ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك باشقا كىتابلارنى كۆپ ئوقۇدۇم. كاللا ئىشلىتىدىغان دەرسلەرگە ئامراق، يادلايدىغان نەرسىلەرگە ئۆچ بولغاچقا، ئالىي مەكتەپ ئىمتىھانىدا كۆڭۈلدىكىدەك نومۇر ئالالمىدىم، بۇ مېنىڭ   سەۋەنلىكىم ئەمەس، قالاق مائارىپچىلارنىڭ، سوئال چىقارغۇچىلارنىڭ، تەكشۈرگۈچىلەرنىڭ ناچارلىقى، ھېچكىم مېنىڭ تاللىشىمغا ھۆرمەت قىلمىغان گەپ. تەبىئىي پەندە ئوقۇپ ئالىم بولىمەن دەپ يۈرگەن ئادەمنى تىل ئۆگىنىسەن دەپ تۇرۇۋالسا، يادلايدىغان نەرسىگە ئۆچ ئادەمنى يادىكەشلىككە قىستىسا، بۇ قانداق مائارىپ؟ ئەڭ ئاخىرىغا تولدۇرۇپ قويغان بىر تەلەپ قانداق بولۇپ ئەڭ باشتىكى چاقىرىق بولۇپ قولۇمغا تەگدى؟  قايسى ئوغرى مېنىڭ ئورنۇمغا قوناق تېرىدى؟ بۇلار تا ھازىرغىچە مېنى نەپرەتلەندۈرىدىغان ئىشلار.  شۇ چاغدىن باشلاپ ئىستىقبالىم قېيىپ كەتمىگەن بولسا، باشقا مەكتەپ، باشقا سىنىپتا بەلكىم كۆڭۈلدىكدەك ياشاپ، قىزغىنلىق بىلەن ئوقۇۋاتقان بولاتتىم. مەن ئۇ رەزىللىكنى ئۆمۈر بويى ئۇنتۇمايمەن، يوشۇرۇن دۈشمەنلىرىمنى قاغاپ تۇرىمەن.
قولۇمغا كويزا چۈشۈپ، تۈرمىگە ئېلىپ مېڭىلغاندا كۆزۈمگە قاراڭغۇلۇق تىقىلدى، جاھان بەئەينى تۈرمە بولۇپ كۆرۈندى، بىر ھازادىن كېيىن ئۆزەمنى ئوڭشاپ، تۈرمىنىمۇ كۆرۈپ باقاي، ئۇرۇپ قىينىمىسىلا باشقىسىغا چىداپ كېتىمەن، دەپ ئويلىدىم. ساقچىلار مېنى بىر سوغۇق ئىشخانىغا ئەكىرىپ سوراق قىلدى، گېپىدىن قارىغاندا چەت ئەللىكنى ئالداش جىنايىتى ئۆتكۈزۈپتمەن. ئېتىراپ قىلمىدىم، ساقچى جوزىغا مۇشتلاپ ۋاقىراپ كەتتى، جىنايى پاكىتلىرىم تولۇقمىش،  تۇرغان ياتىقىمىز، چۈشكەن سۈرەتلىرىمىز، ئىشلەتكەن نەرسىلىرىمىز ئەرز-شىكايەتنىڭ توغرىلىقىنى ئىسپاتلايمىش.
مەن مېنى ئۇرغان شۇ خۇمسىنى ئۆلتۈرۈۋېتىشنى ئويلىغان چاغدىلا تۈرمىنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈرۈپ قورققان، مانا ھازىر قورققان نەرسىلەرنىڭ ئىچىدە ياشاۋاتىمەن. بۇ تېخى تۈرمە ئەمەس، قاماقخانا. سوتلاشتىن كېيىن قانچىلك كېسىۋېتىدۇ، ئېنىق ئەمەس. ئۈچ كۈن خىيال بىلەن ياشىدىم، ئۆزەمنى بەزلىدىم، بەزىدە ئۈمىدۋارلىققا تولسام، بەزىدە  يامان پەرەزلەرنى قىلىپ ئۇجۇقۇپ كەتتىم، بىر ھەپتىدىن كېيىن يەنىلا  قېلىن تام ۋە قاپقارا قەپەزدىن باشقا ھېچنېمىنى كۆرەلمەي، تۈگىشپلا كەتتىم. ئەڭ مۇھىمى، ئوقۇشۇم تۈگەشتى، ئاتا-ئاناممۇ تۈگەشتى. دادامغا خەت چىقارتتىم، تۆۋە قىلدىم، ماڭا كېسىم چىقىرىپ بولغىچە كەلمەڭ دېدىم. ئىككى ھەپتىدىن كېيىن مەكتەپنىڭ مېنى قوغلاندى قىلغانلىق ئۇقتۇرۇشىنى تاپشۇرۇۋالدىم.

ئەركىنلىكتىن مەھرۇم بولغاندىلا ئەركىن چاغلاردىكى ئىشلارنى ئەسلەپ تەسەللىي تاپىدىغان گەپ  ئىكەن، بۇ خۇددى ئۇخلاپ ئولتۇرۇپ چۈش كۆرگەندەك ئىش. قاماقخانىنىڭ ئىچىدە تامغا يۆلىنىپ ئولتۇرۇپ قانچىلىك خىيال سۈرگەنلىكىمنى، نېمە چۈشلەرنى كۆرگەنلىكىمنى يېزىپ چىقىدىغان بولسام، ھېچكىم چۈشىنەلمەيدىغان نەچچە يۈز پارچە كىتاب بولىدۇ. ئۆڭۈمدە بولسۇن، چۈشۈمدە بولسۇن، يۈرىكىم سوقۇپلا تۇرسا، ئۆستەڭ سۈيدەك ئېقىۋاتقان    ئېڭىمنى، شۇنىڭغا ئەگىشىۋاتقان جىم ۋە شاش ھېسسىياتىمنى، بۇ ھېسسىياتنى ئۆچۈرمەيۋاتقان قىزغىن روھىمنى بىر خۇدادىن بۆلەك ھېچكىم توختىتالمايدۇ.  بىر ساقچى كىرىپلا ئارقا مېڭەمدىن ئوق ئېتىپ ئۆلتۈرۈۋەتسە، بېشىمدىكى مۆجىزىلەرنى ئۇجۇقتۇرۇۋەتسە، بۇمۇ خۇدانىڭ تەقدىرى. جىنايىتىم ئۆلۈمگە بۇيرۇلغىدەك ئېغىر بولمىسىمۇ، قىسماققا ئېلىنغاندىن كېيىنلا جېنىمدىن ئەنسىرەيدىغان بولۇپ قالدىم، يالغۇزلۇقتا ئۆلۈم ماڭا ھەمراھ، تەقدىرىمنىڭ قانداق بولۇشىنى بىلمەيمەن. بۇنداق چاغدا خۇدانى ئەسلەيمەن، دادام خېلى بۇرۇنلا  ماڭا بۇ دۇنيانى ۋە بىزلەرنى ياراتقۇچىنىڭ بارلىقىنى، ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىدىغانلىقىمىزنى، قىلغان ئىشلىرىمىزدىن ھېساب بېرىپ، شۇنىڭغا ئاساسەن جەننەت ياكى دوزاخقا كىرىدىغانلىقىمىزنى ئېيتقانىدى، مانا ھازىر جىنايەتچىمەن، بۇ دۇنيادا جىنايەتچىلەر تۈرمىگە كىرگەن يەردە، ئۇ دۇنيادا دوزاخقا كىرمەي قالارمىدى؟ لېكىن مۇشۇ گەپلەرگە ھازىرغىچە ئىشىنەلمەي كەلدىم. چۈنكى بىز مەكتەپكە كىرگەندىن باشلاپ، جەننەت بىلەن دوزاخ مۇشۇ دۇنيادا، تىرىشساڭ، ياخشى ئادەم بولساڭ، ياخشى ياشىساڭ جەننەت دېگەن شۇ، بولمىسا دوزاخنىڭ كۈنىنى كۆرىسەن دەپ ئۆگىنىپ كەلدۇق. مانا ھازىر دوزاخنىڭ كۈنىنى كۆرۈۋاتىمەن. ئادەم نېمە ئۈچۈن ياشايدۇ؟ دېگەن سوئالنى ئۆزەمدىن قانچە قېتىم سورىغانلىقىمنى بىلمەيمەن. دارۋىن، ئادەم مايمۇندىن بولغان، دېدى. لېكىن بىر يىل بۇرۇن ھايۋاناتلار باغچىسىدا مايمۇننى كۆرگەندىن باشلاپ بۇنىڭدىن گۇمانلاندىم، نەچچە مىڭ يىلدىن بۇيان بۇ مايمۇن نەدە قاپتىكەن؟ ماركىسىزم، ئادەمنى ئەمگەك ياراتقان دېدى، مايمۇنلار ئەمگەك قىلىپ ئادەمگە ئايلىنىپتىكەنمۇ؟ ئۇنىڭغا ئەمگەك قىلىش ئىقتىدارىنى كىم بېرىپتىكەن؟ ئوقۇغان نەرسىلەر مەن ئىزدىگەن سوئاللارغا جاۋاب  بېرەلمىدى، جاۋاب بېرەلمىدىلا ئەمەس، كاللامنى قايمۇقتۇرۇۋەتتى، شۇنداق قايمۇقتۇرۇۋەتتىكى، دادام ئېيتقان خۇدادىنمۇ گۇمانلىنىدىغان بولۇپ قالدىم. خۇدا، پەيغەمبەر، جىن-ئالۋاستى، پەرىشتە، جەننەت، دوزاخ  ھەققىدىكى گەپلەر كونىلاردىن قالغان ھېكايە-قىسسە ياكى رىۋايەتلەر بولىدىغان بولسا، نېمىشقا ئۇنى ئاڭلاۋېرىپ زېرىكمەيمىز؟ مىللىتىمىز مۇسۇلمان بولغىلى 1000 يىلدىن ئېشىپتۇ، نېمىشقا بۇلار خۇداغا ئىشىنىشتىن ۋاز كەچمەيدۇ؟ كونىلار شۇنچە دۆت بولىدىغان بولسا، بۇ دۆتلۈك بىزگىچە داۋاملىشىپ كەلدىمۇ ياكى كونىلار شۇنچە ئەقىللىق بولسا، بۇ ئەقىل ئەۋلادمۇ ئەۋلاد داۋاملىشىپ بىزنى  خۇداغا ئىشىنىشتىن ۋاز كەچتۈرمىدىمۇ؟ بۇلار مەن ھازىرلا ئويلاۋاتقان مەسىلىلەر ئەمەس، بەلكى بىر نەرسىنى بىلگەندىن باشلاپ  ئويلاۋاتقان، قىزىقمىساممۇ قىزىقىۋاتقان، جاۋابىنى تاپالماي تاشلاپ قويغان، مۇشۇنداق يالغۇز قالغاندا، خەتەر ۋە ئۆلۈمنى ئويلاپ قالغاندا ھەر زامان كاللامغا كېلىدىغان مەسىلىلەر.  ھازىر يېڭىدىن ھېس قىلىۋاتقىنىم شۇكى، ئادەم ئۆلۈمنى ئويلىسىلا  ئۆلۈمدىن كېيىنكى ئىشلارنى ئويلىماي قالمايدۇ، ئۇ ئىشلار مېنى شۇنچىلىك قىزىقتۇرىدىكى، بۇ دۇنيادىكى ھېچقانداق تېپىشماق ۋە سىرلار مېنى ئۇنچىلىك جەلپ قىلالمايدۇ. ئەمما بۇنىڭ ئۈچۈن ئادەم ئۆلسە روھىنىڭ ئۆلمەيدىغانلىقىغا ئىشىنىشىم كېرەك؟ مەن ئىشىنىمەنمۇ؟ ئىشىنىشنى خالايمەن، چۈنكى ئۆلۈپلا تۈگىشىشىنى، بىر ئۆلۈم بىلەنلا بۇ ئاجايىپ روھىمنىڭ تەلتۆكۈس ھالاك بولۇشىنى  خالىمايمەن. ئەگەر ئۆلگەندە ھەممە ئىش ئاياغلىشىدۇ دەپ قارايدىغان بولسام، بۇ روھىم ئىچىمگە پاتمايدۇ، پارتىلايدۇ، چىدىمايمەن، يەرنىڭ تېگىدە مىجىلىپ، تامامەن تۈگىشىپ توپىغا ئايلىنىپ كېتىدىغان قۇرت بولۇشقا كىم چىدايدۇ؟ ئەجىبا بۇ سىقىلىشنى پەيدا قىلغان ۋە روھىمنىڭ داۋاملىشىشىنى ئارزۇ قىلدۇرغان كۈچ زادى نېمە؟ شۇنچە ئادەم ئۆلدى، ئۇ دۇنيادىن خەۋەر بەرمىدى،  ئۇ دۇنيا ھەققىدىكى قىزىقىش، غەم-قايغۇ تۈگىمىدى. ئىلىم-پەن شۇنچە تەرەققىي قىلدى، لېكىن ئۆلۈمنىڭ، ئاخىرەتنىڭ سىرىنى ئاچالمىدى. مەن بىر بۇلۇڭدا ئولتۇرۇپ خىيال سۈرىمەن، روھىمنى ھەر بۇلۇڭغا، ھەر سىر-تېپىشماقلار غا يۈگۈرتۈپ باقىمەن، يەنە بېرىپ تامغا ئۈسىمەن. دېمەك، مەن شۇنچىلىك. ئادەملەر شۇنچىلىك تەرەققىي قىلدى، ئايغا چىقتى، مارسنى چارلاپ باقتى،  ئاتومدىن تارتىپ ئالەمگىچە كۆزىتىپ باقتى، نۇرغۇن ئالىملار مۇشۇ مەسىلىدە ئىختىلاپلىشىپ، مۇنازىرە تۈگەپ بولغىچە ئۆلۈپ تۈگىدى، خۇدانىڭ بار-يوقلۇقىغا جاۋاب تاپالمىدى، بەلكىم ئالەمگە چىقىپ تاپالمىغان جاۋابلىرىنى ئۆلۈپ قەبرىگە كىرگەندە تاپقاندۇ، شۇنچە ئالەمگە سىغمىغان يۈرىكى كىچىككىنە گۆردە ئارام تاپقاندۇ، كىم ئۇلارنى ئارام تاپتى دېيەلەيدۇ؟  بىز بىلمەيدىغان ئۇ دۇنيادا نېمە ئىشلارنىڭ بولغانلىقىنى ئۇلارنىڭ ئۆزىدىن باشقا كىم بىلىدۇ؟ ئېينىشتىين دوزاختا كۆيۈۋاتامدۇ ياكى جەننەتتە يايراۋاتامدۇ، بۇنى كىم بىلىدۇ؟ ئۇ دىنغا ئىشەنگەن، بەزىدە ئىشەنمىگەن. ئالىملارنىڭ ھەممىسى گۇمانخور، گۇمانخور بولمىسا تەتقىقاتچى بولالمايدۇ، گۇمانخورلۇقنىڭ زىيىنى يوق، شۇڭا مەنمۇ ھازىرچە شۇ ئالىملارنى دوراپ گۇمان قىلىش يولىنى تاللىۋالدىم. قايسىبىر كىتابتىن: گۇمان ئۆلۈك ئېتىقادتىن ئۈستۈن تۇرىدۇ، دېگەن مەشھۇر سۆزنى كۆرگەنمەن، ھاراق ئىچىپ، ئادەم ئۇرۇپ، قىزلارنى بۇزۇپ يەنە ئۆزىنى مۇسۇلمان دەيدىغان داشقاللارغا باققاندا، مەن تېخى خۇدايىمنى بەكرەك ئويلايمەن، شۇنداق بىر ئۇلۇغ كۈچ بولمىسا بۇ جاننى كىم باشقۇرىدۇ؟ بۇ دۇنيانى كىم تۇتۇپ تۇرىدۇ، ئىشەنمىگەندىن ئىشەنگەن ياخشى  دەيمەن، ھېچ بولمىسا قەلبىمدە شۇنداق ئىستەك بار، بۇ ئىستەكنىمۇ خۇدايىم بەرگەن دەپ ئويلايمەن. ھۆر-پەرى، جىن-ئالۋاستىلار ھەققىدە قىسسە، ھېكايە، كىنولار كۆپ، ئەمما خۇدا ھەققىدە ھېچكىم يالغاننى توقۇشقا، كىنو ئىشلەشكە پېتىنالمايدۇ. ئىشلىسىمۇ، ھېچكىم ئىشەنمەيدۇ. چۈنكى خۇدانىڭ نەدە، قانداق سۈرەتتە ئىكەنلىكى پەرەزدىن باشقا نەرسە ئەمەس، ئۇنى بىلىشكە ھېچكىم قادىر ئەمەس. بەلكىم بىر بوۋاق بالا كومپيۇتېرنىڭ قانداق نەرسە ئىكەنلىكىنى بىلمىگەندەك، ئىنسانلارمۇ بۇ دۇنيانى كومپيۇتېردەك باشقۇرۇۋاتقان بىر ئۇلۇغ كۈچنىڭ قانداق ئىكەنلىكىنى بىلەلمەيدۇ. ئادەم ئۆزىنىڭ سىرلىرىغىمۇ يېەلمەيۋاتسا، ئۆزىنى ياراتقان خۇدانىڭ سىرلىرىغا قانداق يەتسۇن؟
تەقدىر دەيمىز، خۇداغا ئىشەنمەيدىغان كاپىرمۇ تەقدىر دەيدۇ، تۈرمىنى باشقۇرۇۋاتقان ئاۋۇ چوشقىمۇ ئۆزىنىڭ بۇ تەقدىرىدىن قاقشايدۇ، باشلىقى تىللامدۇ ياكى مائاشى تۆۋەنمۇ، ئەيتاۋۇر ئاچچىقى بېسىلمايدۇ، ئادەمگە قوپال تېگىدۇ، قولىدىن كەلسە مېنى ئۆلتۈرۈۋېتىشنى ئويلايدۇ. مېنى ئۆلتۈرۈۋېتىپ كېسەل بولۇپ ئۆلدى دېسىمۇ، ئۇنىڭغا بەلكىم گەپ كەلمەيدۇ. دادام كەلسە ئۆلۈكۈمنى تاپشۇرۇپ بېرىدۇ، تىرىكلىكىمدە  نومۇستىن ئۆلگەندىن، ئۆلۈكۈمنى كۆرسەتكىنىممۇ تۈزۈك دەپ ئويلاپ قالدىم. ئەمما ياخشى ئىت ئۆلۈكىنى كۆرسەتمەيدۇ، دېگەن گەپ بار،  ئەجىبا مەن ئىتچىلىكمۇ بولالمايمەنمۇ؟

دادام مېنى كەچۈرۈۋەتكەن بىلەن  ئۆزەمنى كەچۈرەلمەيمەن، غۇرۇرمنى  بوش قويۇۋېتىپ خىيالىي يۈرەلمەيمەن. مۇشۇ غۇرۇر مېنى كۆتۈرۈپ ئالىي مەكتەپكە ئېلىپ كەلگەن، يەنە مۇشۇ غۇرۇر مېنى ماڭا مۇشت ئاتقان ئەبلەخنى ئۆلتۈرۈۋېتىشكە بۇيرۇغان، يەنە مۇشۇ غۇرۇر مېنى ئىچىمگە سىغمايدىغان قىلغان. ئۇ ئەبلەخنى ئۇرالمىغاندا غۇرۇرۇم بىر پەشۋاغا يارىماي، قاتتىق زەربە يېگەن بولسام،  ئالدامچىلىق بىلەن قارىلىنىپ بۇ يەرگە سولغاندا بولسا ھەر كۈنى  يوشۇرۇن كاچات  يەپ،  ئىچ-ئىچىمدىن تۈگىشىپ كېتىۋاتىمەن.  ئۇ مايماقنى ئويلىماي دېسەممۇ  كاللامغا كېلىۋالىدۇ،  ئېسىمگە كېلىدىغىنى پۈتۈنلەي ئۇنى تىللايدىغان گەپلەر، ئەڭ ئەشەددىي، بەزەپ گەپلەرمۇ ئۇنىڭغا ئاز كېلىدۇ، ئاچچىقىمنى چىقىرالمايدۇ. شۇنىڭدىن قارىغاندا ئۇنى  تۇتۇپ تۇرۇپ، چاچلىرىدىن تولاپ بېقىنىغا تازا قويسام ئاندىن دەردىم چىقىدۇ. ساقچىلار ئۇنىمۇ مەن بىلەن بۇ تۈرمىگە سولاپ قويغان بولسىدى، ئىككى كۈندە ئۆلۈكى چىقاتتى.
ساقچىلارنى كۆرسەملا ئويلايمەن:  ياپون باسقۇنچىلىرىغا شۇنچە ئۆچ بۇ گۇيلارنىڭ ۋەتەنپەرۋەرلىك ئېڭى نەگە كەتتى؟ تارىخىي قىساسىنى شۇنچە تېز ئۇنتۇپ، پۇلدىن باشقىنى تونۇمايدىغان بولۇپ قالدىمۇ؟ نېمىشقا ئۆزىنى پەس كۆرۈپ چەت ئەللىكنى چوڭ بىلىدۇ؟  ئەمەلىيەتتە بۇنىڭغا جاۋابمۇ كەتمەيدۇ، ئۆزىنى پەس كۆرىدىغان ئادەملەرنىڭ ھەممىسى دۆت، ئۆزلىرىگە ئەمەس، باشقىلارنىڭ گېپىگە ئىشىنىدۇ، ئەخمىقانە ئىش قىلىدۇ.  تىزگىنىنى باشقىلارنىڭ قولىغا تاپشۇرىدۇ، ماشىنا ئادەمدەك ياشايدۇ. بۇ گۇندىپايلارنى  ھەر بىر كۆرسەم كىنودىكى ماشىنا ئادەملەر ئېسىمگە كېلىدۇ، كۆزلىرىدىكى سوغۇق نۇرغا قارىغۇم كەلمەيدۇ،  قورقماي دەيمەنمۇ  ئىتنى كۆرگەندەك قورقىمەن،  تېنىم تىكەنلىشىدۇ.  چىرايىدا  رەھىم-شەپقەت، ئىنسانچە مېھىر-مۇھەببەت، ئانچە-مۇنچە ھەييارلىق، قىزىقچىلىق، زېرەكلىك يوق بۇ ئادەملەر ئارىسىدا  شۇنچىلىك سىقىلدىمكى، ئۆز زۇۋانىمدا گەپ قىلىدىغان، چاقچاق قىلىدىغان، ھېكايە سۆزلەيدىغان ئادەم بولغان بولسىمۇ، سارايدا ياتقاندەك ھۇزۇرلانغان بولاتتىم بەلكىم.
ھېچنېمىگە ھاياجانلانمايدىغان،  بىرەر مەسىلىدە  يېڭى پىكىر ئوتتۇرىغا قويالمايدىغان،   قول-پۇتلىرى  زاۋۇت ئۈسكۈنىلىرىدەك ئىشلەيدىغان  بۇنداق مېخانىكىلىق ئادەملەرگە قاتتىق ئېچىنىمەن، ئۇلار قاماقخانا سىرتىدا تۇرغان بىلەن مەندىن بىچارە، مەندىن كالۋا.  نەزەر دائىرىسى تار بولغاچقا جاھانمۇ تار كۆرۈنىدۇ،  خىيالى قورساق بېقىشتىن نېرى ئۆتەلمىگەچكە، كاللىسىدا ئۈچەي بىلەن ئاشقازاندىن باشقا ھېچنېمە يوق. ئۇلار مېنى جىنايەتچى دەپ كەمسىتكەن بىلەن،  مەنمۇ ئۇلارنى كۆزگە ئىلمىغاچقا،  سۆز-ھەرىكىتىمدىن بۇنى چاندۇرۇپ قويغاچقا، كۆپ قېتىم قوپال مۇئامىلىگە ئۇچرىدىم. ئەگەر مېنىڭ ئورنۇمدا ماڭا ئوخشايدىغان چەت ئەللىك بولىدىغان بولسا، ئەجنەبىيلەرگە چوقۇنىدىغان بۇ قوڭالتاقلار  بۇنچىلىك ئەسكىلىك قىلىپ كەتمەيتتى. كۈنلەر ئۆتۈپ، ئۆزئارا كەمسىتىشلەر ئەۋجىگە چىققاندا،  ماڭا ئەڭ ئۆچ بىرسىنىڭ توساتتىن ماڭا قەست قىلىشىدىن  ئەنسىرەيدىغان بولۇپ قالدى. چۈنكى ھازىرچە ئەركىنلىكىم بۇلارنىڭ قولىدا ئىدى،  غۇرۇرۇم ئاسمان-پەلەككە تاقاشقان تەقدىردىمۇ، جىسمىم، روھىم قاماقتا ئىدى. ماڭا قاراۋېرىپ كۆزىگە سىغدۇرالمىغان  تەلۋىدىن بىرى ئىشىكنى ئېچىپ كىرىپلا خالىغانچە ئۇرۇپ قىينىسا، ھەتتا بىر تال چىۋىننى ئۆلتۈرگەندەك ئۆلتۈرۈۋەتسىمۇ، غىڭ قىلالمىغۇدەك ھالدا ئىدىم. بۇلارنى چەكلەپ تۇرىدىغانمۇ قانۇن بار، دەپ ئويلىغان بىلەن، قانۇن ھامان بۇلارنىڭ قولىدا دېگەن قاراشتا چىڭ تۇراتتىم. شۇڭا بۇلارنىڭ قانۇنىغىمۇ، ئادىللىقىغىمۇ، ئاتالمىش كەڭچىلىك ۋە رەھىمدىلىكىگىمۇ ئىشىنىپ كەتمەيتتىم.
ھەممىنى ياراتقان خۇداغا گۇمان بىلەن قارىغان ئادەم،  بىر توپ پاينەكباشلار تۈزگەن ھەم بىر توپ شەپكىلىكلەر ئىجرا قىلىۋاتقان قانۇن دېگەن شۇ نەرسىگە ئىشىنەمدىمەن؟  ئادەملا بولىدىكەن، قەدەمدە بىر خاتالىق ئۆتكۈزىدۇ، قانۇننى توغرا تۈزدىمۇ دەيلى، ئەمما ئىجرا قىلغۇچى ئادەم يەنىلا خاتالىق ئۆتكۈزىدۇ، قانۇننىڭ مۇقەددەسلىكىنى قوغدايمىز دېيىشىدىكەن،  بۇ شوئارنى ئۆزگەرتىپ، پۇلنىڭ مۇقەددەسلىكىنى قوغدايمىز، دېسە توغرا بولىدۇ.  ئىشخانىلار خاتا ئەنزىلەرنىڭ ئارخىپلىرى بىلەن، ئىجراچىلارنىڭ يانچۇقلىرى ھارام پۇللار بىلەن توشىدۇ. مېنى سولىتىۋەتكەن مايماقمۇ ساقچىنى چوقۇم پۇل بىلەن كەلتۈردى.  ئەمما بۇنىڭغا ئىسپاتىم يوق، گۇمانىم ئىسپات بولالمايدۇ. گۇمان بىلەن ھېچكىمنى سۆزلەپ قايىل قىلغىلى بولمايدۇ. خۇدادىن گۇمانلىنىشىم ماھىيەتتە ھەقىقەتنى تېپىش ئۈچۈن ئۇرۇنۇشۇمنى، قانۇندىن گۇمانلىنىشىم  ھەقىقىي ئادىللىقنى تېپىش ئۈمىدىمنى،  ئادەملەردىن ئۈمىدسىزلىنىشىم  مۇھەببەتنى تېپىش ئارزۇيۇمنى ئىپادىلەيدۇ.  ھەممىسى مەندە باشلىنىپ، مەندە توختايدۇ.
قاماقخانىغا كىرگەندىن  كېيىن، ئىشق-مۇھەببەتنىڭ خەتەرلىك ئويۇن ئىكەنلىكىدىن گۇمانلانمايدىغان بولدۇم، چەت ئەللىكنىڭ جاھىل غۇرۇرى  ئۇلۇغ غايىلىرىمنىڭ قانىتىنى سۇندۇردى، ئۇچالماس قۇش بولدۇم. ئىستىقبالىمنىڭ بىر تۈز سىزىقتىن قېيىپ كېتىشى ئۇنىڭ بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك بولغاچقا،  ئۇنى  تىلغا ئالغاندا  «مايماق» تىن باشقىسىغا  تىلىم كەلمەيدۇ.  ئۇنى باشتىلا تىللاپ كەلگەن، تىللاۋېرىپ تىلغا ئېلىشتىنمۇ زېرىكىپ، نەپرەتلىرىمگە كۆمۈۋەتكەن، ئەمما دۈشمەن خىياللىرىم دائىم ئۇنى باغلاپ ئالدىمغا ئەكىلىدۇ،  زەردەمنى ئۆرلىتىدۇ. قارىغاندا بۇ ئازاب ئۇنىڭ يۈزىگە قورۇق چۈشكىچە، ياكى مەن مۈكچىيىپ ئۆلۈمنى ئارزۇ قىلغىچە داۋاملىشىدۇ.
بىر  چەت ئەللىك ئۆزىنىڭ غۇرۇرىنى مېنى سولىتىۋەتكۈدەك دەرىجىدە چوڭ بىلگەنىكەن، بىر جەھەتتىن ئۇنىڭغا قايىل بولماي ئامالىم يوق. يامان ئىكەنسەن، خوشىنو. ئەرلىرىڭ مۇتلەق خوجايىن بولغان دۆلىتىڭدە قىلالمىغان  نوچىلىقنى بېيجىڭدا قىلىۋالدىڭ، سەككىز ئاي مېنى  ئەر قىلىپ،  ئاقىۋەت يەر قىلدىڭ، غۇرۇرۇمنى يەر بىلەن يەكسان قىلدىڭ. يۈزۈڭ ئاق بولغان بىلەن كۆڭلۈڭ قارا ئىكەن،  بويۇڭنىڭ پاكارلىقىغا باقماي  ئەقلىڭ تېخىمۇ گال ئىكەن. ئېتىقادىڭ بولمىغاچقا، ۋىجدانىڭنى بىر دەمدە يوقىتىپ، ئەپتى-بەشىرەڭنى ئاشكارىلىدىڭ. سەككىز ئاي بىللە ياشاپ، ئاخىردا ھەممىنى بېشىمغا ئاتتىڭ. سەككىز ئاي كۈچ بەرگەن ئېشەكچىلىكمۇ ئەتىۋارىم قالماي، ھۇزۇرۇڭدىن قوغلاپ چىقىرىلدىم، ئۇنىڭدىن ئېشىپ گۇندىخانىغا سولاندىم. سانسىز قېتىم شۇ سوئالنى سورايمەن: قېنى  شۇ  كۈنلەردىكى  مۇلايىملىقىڭ، نازاكەتلىرىڭ، غىلجىڭلاشلىرىڭ، بەزگە ئامراق مۈشۈكتەك ئەركىلەپ، سۇۋىنىپ، ماڭا كۆرسەتكەن ئامراقلىقلىرىڭ، سېنى ياخشى كۆرمىسەممۇ ياپونلۇق دەپ ھۆرمەتلىگەنىدىم، چىرايىڭ سەت بولسىمۇ چەت ئەللىكنىڭ چىرايى دەپ قىزىققانىدىم،  بەدىنىڭ ئۆلچەمگە توشمىسىمۇ چەت ئەللىكنىڭ بەدىنى دەپ ئەتىۋارلىغانىدىم، دۆت بولساڭمۇ ياپونلۇقلار يەنىلا ئەقىللىق دەپ چوڭ بىلگەنىدىم،  مىجەزىڭ غەلىتە بولسىمۇ، ياپونلۇق ئاياللار ئەرلەرگە بويسۇنىدۇ، ئەرلىرىنى ھۆرمەتلەيدۇ دەپ ساڭا ئىشەنگەنىدىم.  ھەممىنى يوق قىلدىڭ،  يۈزۈڭنى پوق قىلدىڭ،. ئۆچۈمنى ئالدىم دەپ ئويلامسەن؟ ئۇ ھالدا مەنمۇ  ئەسەبىيلەرچە، خوشىنو مىدور دېگەن بۇ ساراڭنى كۆڭۈل خوشى قىلىپ ئوينىۋلدىم، پۇللىرىنى خەجلىۋالدىم، دۆلىتىگە چىقىپ ساياھەت قىلىۋالدىم… دەپ ئويلايمەن. شۇ ياتاقتا ئۆتكەن بارلىق كۈنلىرىمنى غەنىمەت ئالغان ئوۋچىنىڭ خۇشاللىقى بىلەن ئەسلەيمەن.
ئەمما ئۆزەمنى بۇنداق ئالداش ئۇزاق داۋاملاشمايدۇ، خوشىنونىڭ مەندىن ئۆچ ئېلىش سەۋەبى ئىچىمدە قازاندەك قاينايدۇ. ماڭا ئاددىي كۆرۈنگەن ئىشلار نىڭ ئۇنىڭغا كەلگەندە ئېغىر مەسىلىگە ئايلىنىپ كەتكىنى كاللامدىن ھېچ ئۆتمەيدۇ.

خوشىنو بىلەن ئۆتكۈزگەن كۈنلىرىم تۈرمىگە كىرىشىم بىلەنلا ئېچىنىشلىق، مەسخىرىلىك ئەسلىمىلەرگە ئايلاندى، ئاچچىقنىڭ ھەممىسى زەھەرگە، ھەتتا ئۆتكەنكى شېرىنلىكمۇ ئاچچىققا ئايلىنىپ كەتتى.  مېنىڭ تۈرمىدە باشقا ئىشلارنى، ئۆلۈم ۋە ھاياتلىق ھەققىدىكى چوڭ مەسىلىلەرنى ئويلاپ ئولتۇرۇشۇم ئەسلىدە خوشىنونى بىر دەم بولسىمۇ ئۇنتۇش، تۈرمىدە تىك ئولتۇرۇشتىن باشقىغا ئەسقاتمايدىغان جاھىل غۇرۇرۇمنى بىر ياققا قايرىپ قويۇپ، ئۇ ئېلىپ كەلگەن ئازابتىن قۇتۇلۇش ئۈچۈندۇر.  بەزى خىيالىم ماڭا دۈشمەن، بۇ ئىسپاتلىنىپ بولدى؛ غۇرۇرۇم يۈرىكىمگە پىچاقتەك سانچىلىدۇ، بۇ ھازىر ئىسپاتلىنىۋاتىدۇ. ئەقلىم زىيادە، تەپەككۇرۇم كەڭ، خىيالىم مول بولغان بىلەن، بۇنداق قاماقخانىدا قەپەزگە سولانغان ھايۋاندەك تىپىرلاپ تۇرۇشتىن باشقا ئىشقا يارىمايمەن،   تۈرمىدىن قاچالماي مېڭىسىگە ئوق تېگىپ، بۇ ئوق  شۇ مېڭىسىنىڭ قېتىدا تۇرۇپ قالغان مەجرۇھ ئادەمدەك  كۈندىن كۈنگە دىۋەڭلىشىپ، گاھىدا خىيالىم ۋە كەيپىياتىمنى باشقۇرالمايدىغان دەرىجىدە ساراڭغا ئايلىنىپ قېلىۋاتىمەن. خوشىنونىڭ سىرتتا خۇشال ئويناپ يۈرۈۋاتقىنىنى، بەلكىم باشقا ھەمراھ تېپىپ يايراۋاتقانلىقىنى ئويلىساملا،  مېڭەمگە ئاغرىق كىرىپ، تامغا ئۈسۈپ بېشىمنى يېرىۋەتكۈم كېلىدۇ. شۇنى دەپ نەچچە ئاي ئۆگەنگەن ياپونچەم ئېسىمگە كەلسە تىلىمنى كېسىۋەتكۈم كېلىدۇ. ئەمما ئۇنىڭدىن ھوزۇرلانغان قىسمىم بۇنىڭدىن مۇستەسنا. ئادەم شەخسىيەتچى مەخلۇق بولغانىكەن، ئۆزىنىڭ ئەشەددىي ئىستەكلىرىنى گاھىدا توغرا چۈشىنىشى، ئاجىزلىقلىرىنى ئېتىراپ قىلىشى  كېرەك.
بىز توپ مەيدانىدا تونۇشۇپ قالدۇق، ياپونلۇقلارغا ئەزەلدىن ھۆرمىتىم بولغاچقا توپنى ئۇنىڭغا ئاۋايلاپ ئاتاتتىم، ئۇ كۈلۈپلا تۇراتتى، توپنى ماڭا ئېتىپ بەرگەندە ئىككى كۆكسىمۇ ئالدىغا ئېتىلاتتى. بىزنىڭ كۆز بېقىشلىرىمىز، بىر-بىرىمىزگە قاراپ مەنىلىك كۈلۈشلىرىمىز،  چۆرىدەپ ۋالىبول ئوينايدىغان، ئاخىردا ئىككىمىزلا قېلىپ بىر-بىرىمىزگە توپ ئاتىدىغان، پاراڭلىشىدىغان ۋاقىتلىرىمىز بارا-بارا كۆپەيدى. ئۇ بۇ مەكتەپكە خەنزۇچە ئۆگەنگىلى كەلگەنىدى، ئەجدادلىرىنىڭ نېمىشقا خەنزۇلاردىن بۇددا دىنى ۋە خەنزۇ يېزىقىنى قوبۇل قىلغانلىقىنى  بىلگۈسى بار ئىدى، بۇ تىلنىڭ سىرىنى ئىگىلەپ، شۇنچىۋالا نوپۇسنى ئىگىلەيدىغان بۇ مىللەتنىڭ مەدەنىيىتىنى چۈشىنىپ بېقىشنى ئويلايتتى. مەن ئۇنىڭدىن، سىلەر دىن ۋە يېزىقتا خەنزۇلار بىلەن شۇنچە يېقىن تۇرۇپ، نېمىشقا ئۇلارنى قىرغان؟ دەپ سورىغىنىمدا، ئۇ كۈلۈپ قويۇپ:  كىم شۇنداق دەيدۇ؟ بىز ئۇلارنى قىرمىدۇق، بەلكى مەدەنىيەت ئۆگەتكىلى باردۇق، شەرقتە كۈچلۈك ئېمپېرىيە قۇرۇپ، تەڭ گۈللەنمەكچى بولدۇق. ئۇرۇش دېگەندە خاتالىق بولىدۇ، ھالاكەت بولىدۇ، سىلەر دائىم خاتا تەشۋىقاتقا ئالدىنىسىلەر. نەنجىڭدىكى  چوڭ قىرغىنچىلىقتا جۇڭگولۇقلارنىڭ ئۆلگەن سۈرىتىنىلا كۆردۈڭلار، لېكىن نەنجىڭ ۋە باشقا شەھەرلەردىكى پۇقرالارنىڭ ياپون ئەسكەرلىرىنى قارشى ئالغان رەسىملىرىنى كۆرۈپ باقتىڭلارمۇ؟ ھۆكۈمرانلار دائىم ئۆز مەنپەئەتىنى دەپ خەلقنى ئالدايدۇ، ئەمەلىيەتتە بولسا ئۇلار ئۆز پۇقرالىرىنى توختىماي ئېزىدۇ… دېگەنىدى.  ئادەتتە خەنزۇچىنى يامىداپ سۆزلىسىمۇ، بۇ گەپلەرنى خۇددى يادلىۋالغاندەك راۋان سۆزلىگەنىدى. مەن ئۇنى كەلتۈرۈش ئۈچۈنلا ئەمەس، ياپونلارغا ھۆرمىتىم بولغانلىقى، بىر تىلنى بىلسەم جاھاننىڭ بىر دېرىزىسىنى ئاچىدىغانلىقىم ئۈچۈن ياپونچە ئۆگەندىم، ئۇيغۇرچە بىلەن بەزى ئالاھىدىلىكلىرى ئوخشىشىپ كەتكەچكە خېلى تېز ئۆگەندىم ۋە ئىككى ئايدا ئۇنىڭ بىلەن پاراڭلىشالىغۇدەك ، ئالتە ئايدا ئۇنىڭ خەتلىرىنى ئوقۇيالىغۇدەك بولدۇم. ھازىر ئۇ تىرىشچانلىقلىرىمنى مەسخىرە قىلمايمەن، ئۆگەنگەنلىرىمگە پۇشايمان قىلمايمەن. مەيلى قانداق ئىلىم ۋە ماھارەت بولسۇن، ھەممىسىنى ئۇلۇغلايمەن.
ئۇنىڭ بىلەن تاماق يېيىشمۇ كۆڭۈللۈك ئىش ئىدى، مەن بىلەن بىللە تاماق يەپ لەغمەن، پولو، كاۋاپقا شۇنچىلىك ئۆگەندىكى، ئىككى ئايغا قالماي ئۈچ كىلو سەمرىدى. شۇنىڭدىن كېيىن مەن بىلەن ئانچە كۆپ تاماق يېمەيدىغان، ھەرىكەتنى جىق قىلىدىغان بولدى. دەسلەپتە تاماق پۇلىنى مەن تۆلىدىم، كېيىن تەڭ تۆلەيدىغان بولدۇق، شۇنداقتىمۇ ئۆيدىن كەلگەن پۇللار يەتمىدى، كەمبەغەللىك ۋەجىدىن ئۇنىڭ بىلەن ئالاقىنى ئۈزمەكچىمۇ بولدۇم، چۈنكى غۇرۇرۇم ئۇنىڭ پۇل خەجلىشىگە يول قويمايتتى. ئەمما ئۇ شۇنچىلىك باي ئىدىكى، راھەت-پاراغىتى، خۇشاللىقى ئۈچۈن ھېچنېمىگە قارىمايتتى. دەسلەپتە ئۇنىڭ پۇلىنى خەجلەشنى خالىمىدىم، ئوڭايسىزلاندىم، سىقىلدىم، كېيىن كۆنۈپ قالدىم. گاھىدا ئۆزەمنى ئۇنىڭ يىگىتى ئەمەس، ئەرمەك ئىتىغا، خالىغاندا كۆڭۈل ئاچىدىغان، دېيىشكىمۇ تىلىم كۆيىدىغان بىر بەدبەخكە ئوخشىتىپ قالاتتىم. شۇ چاغدا ھېس قىلغانلىرىم توغرا ئىكەن، كۆڭلۈم تۇيۇپتىكەن، ۋاقتىدا ئۆزەمنى توغرىلىۋالغان بولسام، ئۆزەمنى خار قىلماس ئىكەنمەن. ئەمما ئۇ چاغدا مەنمۇ ئۇنىڭغا شۇنچىلىك كۆنۈپ قالغان ئىدىمكى، ئۇنىڭ لەززىتىدىن كېچەلمەيتتىم. بىز ئاخىر مەكتەپنىڭ ياتىقىدا ياتماي، مەكتەپكە يېقىن بىر مېھمانخانىنىڭ ياتىقىنى ئايلىق كىرالاپ، ئەر-خوتۇندەك ياشىدۇق. گاھىدا سوقۇشۇپمۇ قالاتتۇق، غۇرۇرۇم ئىسيان كۆتۈرسە، كۆتۈر كەشەڭنى دەپ مەكتەپتىكى ياتىقىمغا كېلىۋالاتتىم. بۇ چاغدا مەن تەييارلىق سىنىپىنىڭ داشقاللىرى بىلەن ئەمەس، بىر سىنىپتا كەسىپ ئوقۇيدىغان خەنزۇلار بىلەن ياتاتتىم، بۇلار  كىتابتىن باش كۆتۈرمەيدىغان كۆزەينەكلىك ئاۋاقلار ، ئادەم بار-يوق دېمەي ئوسۇرۇپ، تۈكۈررۈپ يۈرىدىغان قالاقلار بولسىمۇ، بىزنىڭ ئۇيغۇر سۈپەتلىك ھېلىقى ناكەسلەردىن ياخشى ئىدى. نېمە ئىش قىلسام ئارىلاشمايتتى، كىچىك ئىشلاردا چۈپەيلىك قىلمايتتى، كەينىمدىن  مەسخىرىلىك كۈلۈشمەيتتى، چىدىماسلىق قىلسىمۇ ئىچىدە بىلىپ، سىرتىغا ئاشكارىلىمايتتى. قىسقىسى، مەن بۇ يەردە ئازادىلىككە چىقتىم، ئۆز ئادەملىرىڭ بىلەن ياشىساڭ، ئېقىمغا ئەگەشمىسەڭ يالغۇز قالىسەن، يالغۇز قالساڭ چىدىمايدۇ، سېنىمۇ بىللە ئېلىپ مېڭىشنى ئويلايدۇ، ھاراق ئىچسە تەڭ ئىچىشىڭ، قەرت ئوينىسا تەڭ ئوينىشىڭ، ياتاققا قىز ئېلىپ كىرسە توغرا چۈشىنىپ تالاغا چىقىپ كېتىشىڭ كېرەك. بۇ يەردە ئۆزەم بىر مىللەت، ئۆزەم پادىشاھ بولۇپ ياشىماقتا ئىدىم، خالىسام خوشىنونى تاشلاپ قويۇپ نەچچە كېچە ياتىقىمدا تۈنەيتتىم، ئۆزى ئىزدەپ كېلىپ ئەپۇ سورىسا يەنە ئىززىتىم بىلەن قايتىپ، ئەيش-ئىشرەتلىك تۇرمۇشۇمنى باشلايتتىم.

خوشىنو بىلەن كەچۈرگەن شىرىن كەچمىشلىرىمنى ئەسلىگۈم يوق، ھەر ئەسلىمە بىر ئازاب.  ئىگىسى دائىم  تاشلاپ بېرىدىغان سۆڭەكنى سېغىنغان ئىتتەك،  بۇ يەردە قورسىقىمنى چاپلاپ يېتىپ ھەسرەت چەكمەكتىمەن.  بۇ يەردىكى بىر كۈنلۈك مەھبۇسلۇقنىڭ دەرت-ئەلىمى نەچچە ئايلىق شىرىن كەچمىشلەرنى بېسىپ چۈشىدۇ. غەزەپ بىلەن، ھەسرەت بىلەن ھەممىنى ئىنكار قىلىمەن، مەسخىرە قىلىمەن،  ئۆزەمنى ئۇنىڭ ئالدىدا خار قىلغاندىن باشلاپ پەسلەشكەنلىكىم ئېنىق،  ئۆزەمگە نەپرەتلىنىمەن، ئەمما ھەممە ئىنسان خاتالىشىدۇ دېگەنگە ئىشىنىپ تۇرۇپ، ئۆزەمنى كەچۈرىمەن. بولمىسا بۇ زىنداندا ئۆز گۆشۈمنى ئۆزۈم يەپ تۈگەشمەمدىمەن؟ خوشىنو مەندىن پايدىلىنىۋاتىدۇ دەپ ئويلىماي، خوشىنو مېنى ياخشى كۆرىدۇ، مەندىن ئايرىلالمايدۇ، دەپ ئويلىغانلىرىم،  ھاياجاندىن يۇمۇلۇپ كەتكەن كۆزلىرى، قىزىرىپ كەتكەن يۈزلىرىگە قاراپ، ئۇنى بويسۇندۇردۇم، شام قىلىۋەتتىم، خۇمار قىلىۋەتتىم… دەپ خىيال قىلغانلىرىم راستلا ئۇچىغا چىققان ھاماقەتلىكمىدۇ؟ ھېلىھەم ئۇ مېنى سېغىنىپ كەتسە، ئەرزىنى قايتۇرۇۋېلىپ، مېنى بۇ يەردىن  چىقىرىدۇ… دەپ ئويلاۋاتىمەن، لېكىن ئىككى ھەپتە ئۆتتى، ھېچ گەپ يوق. مەكتەپتە بارمۇ ياكى دۆلىتىگە قايتىپ كەتتىمۇ، بىلمىدىم. مېنى ئەسلەپ ياش تۆكۈۋاتامدۇ ياكى باشقا بىرىنىڭ قۇچىقىدا تولغىنىپ ياتامدۇ، بۇنىمۇ بىلمىدىم.
ئۇ مۇھەببەتكە بەك ئەستايىدىل قارامدۇ ياكى مېنى ھەقىقەتەن ياخشى كۆرۈپ قالدىمۇ، ياپونىيەگە بارغاندا ئاتا-ئانىسى ۋە دوستلىرىغا مېنى تونۇشتۇرغانىدى. مەن ياپونلۇقنىڭ ئادىتى بويىچە ھايت دېگەندەك قىلىپ، بېشىمنى سەل ئېگىپ ئۇلارغا سالام بەرگەنىدىم.  ئارىلىقتا قائىدىلىرىنى بىلمەي  بىرەر خاتا ئىش قىلىپ قويسام، بىرەرسى«باگا» دەپ تىللاپ كېتەمدىكىن دەپمۇ ئەنسىرىگەنىدىم. بۇلار بەك نازۇك خەق ئىدى، ھەر قانداق ئىشتا شۇنچىلىك ئەستايىدىل، شۇنچىلىك زىل ئىدىكى، ئادەمنىڭ ئىچىنى سىقىۋېتەتتى. كېيىن خوشىنو ماڭا توي قىلىش تەلىپىنى قويغاندا، ئۇنىڭ بۇ مۇناسىۋەتنى چىڭىغا چىقارغانلىقىنى كۆرۈپ، ئۆتكەن كۈنلىرىمىزنىڭ ھەممىسىنى ئىنكار قىلىپ، ئۇنى رەت قىلدىم. شۇ پەيتتە ئۇنىڭ ماڭا نەپرەت بىلەن قاراۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ چۆچۈپ كەتتىم. سەۋەبىنى چۈشەندۈردۈم: بىرىنچىدىن مەن ئۇيغۇر، ئىككىنچىدىن مۇسۇلمان، ئۈچىنچىدىن ئاتا-ئانام قوشۇلمايدۇ.  ئۇ بۇ سەۋەبلىرىمنى بىر-بىرلەپ يوققا چىقاردى: ئۇيغۇر بولساڭمۇ ئادەمسەن، ئەركەكسەن؛ مۇسۇلمان بولساڭ، ئېتىقادىڭنى ھۆرمەتلەيمەن، مۇھەببەت دېگەن مىللەت، ئېتىقاد ئايرىمايدۇ.  ئاتا-ئانام دەيسەن، ئۇلار سېنى مۇستەقىل ئادەم دەپ ھۆرمەتلىسە ئەلۋەتتە تاللىشىڭغىمۇ ھۆرمەت قىلىدۇ. چۈنكى سەن ئۇلار ئۈچۈن ياشىمايسەن، ئۆزەڭ ئۈچۈن ياشايسەن.  ئۇلار سېنىڭ تۇرمۇشۇڭنى بەلگىلەپ بەرسە، سەندەك چوپچوڭ يىگىت ئۈچۈن نومۇس ئەمەسمۇ؟ …
مەن ئۇنىڭ ئۈچىنچى سەۋەبىم ئۈچۈن بۇنچىلىك قايناپ، ئەيبلەپ كېتىشىنى ئويلىمىغانىدىم. ياندۇرۇپ سورىدىم: ئەجىبا سەن ئاتا-ئاناڭنىڭ سۆزىنى ئاڭلىمامسەن؟ ئۇلارنى ھۆرمەتلىمەمسەن؟  ئۇ دېدىكى: مەن كىچىكىمدە ئۇلارنىڭ سۆزىنى ئاڭلاپ  بولغان، ھازىر 25 ياشقا كىردىم، مۇستەقىل ئادەم بولدۇم. ئۆز تۇرمۇشۇمنى ئۆزەم بەلگىلەيمەن، ئۇلار بۇنى توغرا چۈشىنىدۇ، چۈنكى ئۇلارمۇ ئەينى چاغدا  ئۆزىنىڭ تاللىشى بويىچە ياشىغان، شۇڭا مېنىڭ تۇرمۇشۇمغا ئارىلاشمايدۇ، تاللىشىمغا توسقۇنلۇق قىلمايدۇ، ھەتتا بۇنى مەن ئۈچۈن ھاقارەت دەپ بىلىدۇ…
ئۇ بۇنى بەك تەكىتلىدى، شەخسلەر مۇستەقىل بولماي تۇرۇپ تۇرمۇش ۋە جەمئىيەتتە ھېچقانداق تەرەققىيات، يېڭىلىق بولمايدۇ، دېدى. بىز خەقنىڭ  بۇ ھالغا چۈشۈپ قېلىشىدا ئاشۇنداق بېقىندىلىقنىڭ ئېغىر ئىكەنلىكىنى يۈزۈمگە سالدى. شۇنداقتىمۇ مەن ئۇنىڭ بىلەن زاكونلاشتىم:
__ ئاتا-ئانام مېنى بېقىپ چوڭ قىلغان. ئۇلارنىڭ گېپىنى ئاڭلىمىسام ئۇلارغا ھاقارەت قىلغان بولىمەن. بىزدە ھېچ قانداق ئاتا-ئانا ئۆز بالىسىنىڭ باشقا مىللەتتىن خوتۇن ئېلىشىنى قوللىمايدۇ، ئەگەر مۇسۇلمان بولمىسا بۇنىڭغا قەتئىي قارشى تۇرىدۇ. چۈنكى دىنىمىزدىمۇ  بىر مۇسۇلمان بىلەن كاپىرنىڭ توي قىلىشى چەكلەنگەن. سەن بۇنى بىلىشىڭ كېرەك، باشقىلارغا ئۆزەڭنىڭ قارىشىنى تاڭساڭ بولمايدۇ، ئۇيغۇرلار بىلەن ياپونلارنىڭ تۇرمۇش قارىشى ئوخشىمايدۇ…
ئۇ ماڭا ئىشەنمەسلىك بىلەن قارىدى، ھەتتا مەسخىرىلىك كۈلدى. ئۆزەڭدىن باشلاپ ئاتا-ئاناڭنى ئۆزگەرت، مۇھەببەتنى ھەممىنىڭ ئالدىغا قوي، مۇستەقىل ياشا… دېدى،  ئاندىن، بەلكىم بۇلارنىڭ ھەممىسى باھانە، ئەگەر مېنى ياخشى كۆرسەڭ، ئەركەكلىك جاسارىتىڭ بىلەن ھەممىنى قايىل قىلىپ، مېنى خوتۇن قىلالايسەن، دېدى.  مەن ئۇنى ئاللىقاچان خوتۇن قىلىپ بولغان تۇرسام، يەنە توي قىلىپ نېمە قىلىمەن؟ توي يالغۇز مېنىڭ شەخسىي ئىشىم بولمىسا، ئاتا-ئانام، ئۇرۇغ-تۇغقانلار، ئەتراپتىكى خەقلەر نېمە دەيدۇ؟… دەپ ئويلىدىم. راستىنى دېسەم، مەن ئۇنىڭ بىلەن توي قىلىشنى ئەسلا ئويلاپ باقمىغانىدىم. كەلگۈسىدىكى تۇرمۇش تەسەۋۋۇرۇمغا ئامېرىكىلىك، ياۋروپالىق قىزلارنى سىغدۇرالىساممۇ، خەنزۇ ياكى ياپون چىراي قىزلارنى زادىلا سىغدۇرالمايتتىم. يەنە كېلىپ بۇ قىز چىراي، بەدەن جەھەتتىن ئارزۇيۇمغا يېقىنمۇ كەلمەيتتى. ساڭا تېگىمەن، دېۋىدى، تېخىمۇ سەت، بەدبەشىرە كۆرۈنۈپ كەتتى. كاللام بىردىنلا 180 گىرادۇس قېيىپ، ئۇنىڭدىن قانداق قۇتۇلۇشنى ئويلاشقا باشلىدىم. ئۇنىڭ بۇ نىيەتتىن يېنىشىنى، ھېچقانداق مەسئۇلىيىتى بولمىغان، ھېچكىمگە جاكارلانمىغان، تەبىئىي ئىستەك ئۈستىگە قۇرۇلغان شىرىن مۇناسىۋەتلىرىمىزنىڭ بۇرۇنقىدەك داۋاملىشىشىنى تىلىدىم. لېكىن ئۇ نېمە ئۈچۈندۇر، ئۆزىنىڭ گېپىدە چىڭ تۇرۇۋالدى. مەن كۆڭلۈمدە، بارلىق ئىشلىرىمىز ئويۇندىن باشلانغان، ئويۇن بىلەن داۋاملىشىدۇ ۋە ئاخىردا چىرايلىق ئاخىرلىشىدۇ، شۇنىڭغىچە بىر-بىرىمىزگە بېسىم قىلماسلىقىمىز كېرەك دەپ ئويلايتتىم. ئەمما ئۇ بۇ ئىشلارنى ئويۇن دەپ قارىمايدىغاندەك قىلاتتى، باشتا ماشىنا قوراشتۇرۇش ئويۇنى ئويناپ، قوراشتۇرۇپ بولۇپ ئەمدى بۇ رەسمى ماشىنا بولدى، ئىچىگە كىرىپ ماڭدۇرىمەن دەپ غەلۋە قىلغان كىچىك بالىدەك، بىزنىڭ قىلغان ئىشلىرىمىز ھەرگىز ئويۇن ئەمەس، بەلكى بىر تۇرمۇشنىڭ رەسمى باشلىنىشى دەۋاتاتتى.
ئۇ توي قىلىش تەلىۋىدە چىڭ تۇرغانچە مەن ئۇنىڭدىن ئۆزەمنى قاچۇردۇم، ھەر قېتىم بىللە بولۇش ئالدىدا شۇ گەپنى دەۋەرگەنچە ئۇنىڭدىن يىرگىنىشكە باشلىدىم. بىر ھەپتە ئۆزەمنىڭ ياتىقىدا ياتتىم، توختىماي ئىزدەپ كەلدى، مۇلايىم بولدى، مۈشۈكتەك سۇۋىنىپ ئەركىلىدى. ئۇ ئۆزىنى توختىماي يالاپ پاكىزلاپ تۇرىدىغان مۈشۈكتەك شۇنچىلىك پاكىز ئىدى، ئۇچىسىغا دائىم ئاق كوپتا، قىسقا قارا يوپكا كىيەتتى، چاچلىرى پارقىراپ، لەۋلىرى يالتىراپ،  بويۇنلىرىدىن فرانسىيەنىڭ داڭلىق ئەتىرلىرى پۇراپ تۇراتتى، بۇ خۇش پۇراقلارغا ئۆزەممۇ شۇنچىلىك خۇمار ئىدىمكى، ئىلگىرىكى بىزارلىقلىرىم بىر دەمدە يوقاپ، يەنە ئۇنىڭ بىلەن ئىچقويۇن-تاشقويۇن بولۇپ كېتەتتىم.
ئۇ شۇنچىلىك جاھىل ئىدىكى، توي قىلىش ئىشىدا مۇۋەپپەقىيەت قازانمىغىچە بولدى قىلمايدىغاندەك قىلاتتى. ئۇ ماڭا نۇرغۇن ۋەدىلەرنى بەردى، توي قىلساق ياپونىيەدە ياشىغۇدەكمىز، مەن توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئۆزەم قىزىققان ئاتوم فىزىكىسى كەسپىدە ماگېسىتېر ۋە دوكتورلۇقتا ئوقۇغىدەكمەن، كېيىن خالىسام ئامېرىكا، ياۋروپالارغا بارغۇدەكمەن. بۇنى ئاڭلاپ باشتا ھاياجانلاندىم، كېيىن تۇرۇپلا ئۆزەمنى چۆچەك ئاڭلاۋاتقان بالىدەك ئەخمەق ھېس قىلدىم: ئۇ ھالدا مەن ئۇنى ئالماي، ئۇ مېنى ئالغاندەكلا ئىش بولىدۇ، ئورنىمىز ئالمىشىپ قالىدۇ، ئەركەكلىكىم يوقىلىدۇ،  مەن ئەمدى ئۆمۈر بويى مۇشۇ پاكار خوتۇننىڭ قولىغا قاراپ ئۆتىمەنمۇ؟ ئۆز تىرىشچانلىقىم بىلەن قولغا كەلمىگەن ئوقۇشنىڭ نېمە لەززىتى؟ پەقەت دۆت، ھورۇن ئادەملا باشقىلارنىڭ چاپىنىدا تەرلەيدۇ…
ماقۇل، مەن ئويلىنىپ باقاي دېدىم، مۇشۇندق دەپ بىر ھەپتە ئۇنىڭ قوينىدا خىيال سۈردۈم، نېمىلا ئويلىسام بىچارىلىك، ئۆزەمنى بارغانچە ئۇنىڭ ئاسارىتىگە چۈشۈپ قالغاندەك، بەدەندىن باشقا دەسمايەم قالمىغاندەك ھېس قىلىپ تېرىكىدىغان بولۇپ قالدىم. سىرتقا تاماق يېگىلى چىققاندا، ئۇيغۇر قىزلارنىڭ بىزنى كۆرۈپ مېيىقىدا كۈلۈشلىرىدىن  غۇرۇرۇم ئازار يەيتتى، سەپرايىم ئۆرلەيتتى، ئۇنىڭ بىلىكىمدىن تۇتۇۋالغان قولىنى سىلكىپ چۈشۈرۈۋەتسەم دەيتتىم. ئەمما ئۇ  ھەر باپ بىلەن ئېسىلغىنى ئېسىلغان، چاپلاشقىنى چاپلاشقانىدى. ھەۋەس قوزغايدىغان كۈلۈشلىرى، قاپاق تۈرۈشلىرى، قېيداشلىرى، مەرتلىكلىرى، كۈندە يېڭى خوشلۇقنى ئويلاپ تاپىدىغان زېرەكلىكى بىلەن مېنى ھەر كۈنى، ھەر سائەت مەشغۇل قىلاتتى.
ياپونلۇقلار بىر ئىش قىلسا ئاخىرىنى چىقارمىغىچە بولدى قىلمايدىغان قەيسەرلىكى، تىرىشچانلىقى، ئەستايىدىللىقى، ئىجادكارلىقى، مۇۋەپپەقىيەت قازىنىش ئىرادىسى ۋە ھەتتا ئەسەبىيلىكى بىلەن مەشھۇر، شۇڭا ئۇلار تارىختا تېز سۈرئەتتە يېڭىلىققا كۆچتى، تەرەققىي قىلدى،  قوشنا دۆلەتلەرگە ھۇجۇم قىلىپ، خوتۇن-قىزلىرىغا باسقۇنچىلىق قىلدى. ئۇرۇشتىن كېيىن يەنە قەد كۆتۈرۈپ تەرەققىي قىلدى، دۇنياغا داڭلىق سانائەت ماللىرىنى ئىشلەپچىقاردى. مەن خوشىنونىڭ ماڭا قىلىۋاتقان ئىشلىرىدىن ياپونلۇقلارنىڭ شۇ ئالاھىدىلىكلىرىنى كۆرۈۋاتاتتىم،  ئۇنىڭدىن قۇتۇلۇشنىڭ تەسلىكىنى ئويلىغىنىمدا ياپون باسقۇنچىلىرىنى تازىلاپ چىقىرىش ئۇنداق ئاسان ئەمەس، دەپ ئۆزەمنى مەسخىرە قىلاتتىم.

مەن تېخى ئالىي مەكتەپنى پۈتتۈرمەي تۇرۇپ، جەمئىيەتكە قەدەم قويۇپ بىر-ئىككى يىل راۋرۇس ياشىماي تۇرۇپ توي قىلىشنى ئەسلا خالىمايتتىم، مۇستەقىل تەپەككۇر قىلىپ، ئۆزى خىيالى بويىچە ياشاپ ئۆگىنىپ قالغان مەندەك ئادەمگە خوتۇن ئېلىش ئارتۇقچە يۈك،  يەنە كېلىپ ھەر كۈنى ئۇنىڭ كوتۇلداشلىرىنى ئاڭلاشمۇ بىر ئازاب ئىدى. خوشىنو پەقەت مېنىڭ ئىشتىھايىمنى قاندۇرۇۋاتقانلىقى، ئۆزەم چوڭ بىلىدىغان داخې مىللىتىنى ئۆز بەدىنى بىلەن مېنىڭ ئاستىمدا خارلاۋاتقانلىقى ئۈچۈنلا ئۇنىڭدىن زېرىكمەيۋاتاتتىم، زېرىككەن، بىزار بولغان، يىرگىنگەن چاغلىرىممۇ بولغان، چۈنكى ئۇ تۇنجى قېتىمدىن باشلاپ ئۆزىنىڭ سېھرىي كۈچىنى يوقىتىپ، قولۇمدىكى ئويۇنچۇققا ئايلىنىپ قالغانىدى، ئەمما بۇ «ئويۇنچۇق» ياپونىيەدە ياسالغان ئالىي ئويۇنچۇق ئىدى. ھازىر مۇشۇلارنى ئويلىغىنىمدا ئۇنىڭدىن ئۆچۈمنى ئېلىۋاتقاندەك بولۇپ، شىرىن خىياللىرىمدىن ھۇزۇرلانماقتىمەن.  توي قىلماي تۇرۇپ ئۇنىڭدىن گاھىدا بىزار بولغان تۇرسام، توي قىلسام نېمە بولۇپ كېتەرمەن؟  ئۇ ئاتا-ئانىسى زورلاۋاتقاندەك ياكى ئۆزى بۇ ئويۇننى ئاخىرلاشتۇرماقچى بولغاندەك، تويغا قىستاۋەردى،  بۇ ئويۇننى مەسئۇلىيەتسىزلىك بىلەن داۋاملاشتۇرۇشۇمنى  خالىمىدى، ماڭا بىكارغا مەبلەغ سالمىغانلىقىنى روشەن ئىپادىلىدى. دەرۋەقە، بۇنداق ئەقىللىق مىللەت ھەرگىز بىھۇدە ئىش قىلمايدۇ، پۇلىنى، ۋاقتىنى، ئۈنۈمىنى ئىنچىكە ھېسابلايدۇ؛ ئۇنىڭ ماڭا بۇنچىلىك چاپلىشىۋېلىشى ھەرگىز ئۇنىڭ غۇرۇرسىزلىقىدىن، بىچارىلىكىدىن ئەمەس، بەلكى مېنى ئىگىلىۋېلىش ئىستىكىدىن ئىدى. بىر ياپونلۇق تەكلىماكاندىن بىر يەر ئاستى بايلىقى تېپىۋېلىپ، ئۇنى ئۆز دۆلىتىگە ئېلىپ كېتىشكە قانچىلىك ئالدىرىغان بولسا، بۇ خېنىممۇ مېنى شۇنداق ئېلىپ كېتىشكە ئالدىرايتتى. گۆھەر ياتىدۇ سايدا، تونۇمىسا نېمە پايدا، بۇ خەقلەر ئەقىللىق بولغاچقا نەرسىدىن تارتىپ ئادەمگىچە، ئۇنىڭ قىممىتىنى بايقاشقا ماھىر.  بۇنىڭدىن بىر تۇرۇپ پەخىرلەنسەم، بىر تۇرۇپ ئۆزەمنى  خېرىدارنىڭ كۆڭلىگە يېقىپ قالغان مالدەك قەدىرسىز ھېس قىلىپ، جىلە بولاتتىم: ئۇ پۇلى بولغانلىقى ئۈچۈنلا مېنى خالىغانچە بىر تەرەپ قىلالامدىكەن؟ مېنىڭ ئارزۇيۇم بىلەن ھېسابلاشمامدىكەن؟ بىزنىڭ شۇ  ئىشتىن باشقا نېمە ئورتاق تىلىمىز بولسۇن؟ ئۇنداق مۇناسىۋەت ھايۋانلاردىمۇ بارغۇ؟ بىر-بىرىگە يات ئىككى جىنسنىڭ سېھرى كۈچى ئاشنىدارچىلىقتا قالتىس رول ئوينىغان بىلەن، ئەمەلىي تۇرمۇشتا قانچىلىك رول ئوينايدۇ، بىزنى قانچىلىك بەختلىك قىلالايدۇ؟ بەختلىك  بولۇش ئۈچۈن كېچە-كۈندۈز كارىۋاتتىن چۈشمەي ياشاش كېرەكمۇ؟
ياپونلۇقلارغا ئازراق ھۆرمىتىم بولغانلىقى ئۈچۈنلا ئۇنىڭ بۇ جاھىللىقىنى قەيسەرلىك دەپ ئويلاپ توغرا چۈشىنىپ كەلدىم، بولمىسا يۈز تالىشىپ، گەپ تالىشىپ سوقۇشۇپ كېتەتتۇق. توينىڭ گېپى چىققاندىن كېيىنلا كۆز قاراش ۋە پىكىرلىرىمىزدىكى زىددىيەت بارغانسېرى كۈچەيدى، بۇرۇن بىلىنمىگەن ئەيب-نۇقسانلار ئاشكارىلاندى، ئارىمىزدىكى ھاڭ بارغانسېرى چوڭايدى. بۇ مۇناسىۋەتنىڭمۇ قىززىقى قالمىدى.  بىر كۈندىن كېيىن تۈرمىگە كىرىپ، كۆكىرىپ قالغان موما يەيدىغانلىقىنى ئېنىق بىلىدىغان ئادەمنىڭ ئالدىغا ئوخشىغان لەغمەننى ئەكىلىپ بەرسە ئۇنىڭ ئىشتىھاسى تۇتۇلۇپ قېلىشى مۇمكىن، ھېچقانداق مەسئۇلىيەت، بېسىم بولمىغان تۇرمۇشتا ياشاۋېتىپ، ئەتە ئەر بولىسەن، دادا بولىسەن، دېسە، باشقىلار قانداقكىن، مەن دەرھال قاچىمەن.
ئۆيدىن تارتىپ تالاغىچە، مەكتەپتىن تارتىپ جەمئىيەتكىچە دائىم ئەركىنلىك ئىزدەپ كەلدىم، نەگىلا بارسا مۇھىت، شارائىت چەكلەپ تۇرغاچقا، ئەركىن تەپەككۇرغا ئادەتلەندىم. تەپەككۇرۇم شۇنچە كەڭ قانات يايدى، روھىمدىكى بوشلۇق شۇنچە كېڭەيدىكى، جاھانغا سىغماي قالدىم. ئوقۇش بىلەن ئويۇن-
تاماشانى، ئىلىم بىلەن كەيپ-ساپانى، ئىمان بىلەن گۇماننى، تىرىشچانلىق بىلەن مەغرۇرلۇقنى، ئۆزىنى تۇتىۋېلىش بىلەن ئۆزىنى قويۇۋېتىشنى، قىزلاردىن يىرگىنىپ تۇرۇپ يەنە ئۇلارغا تەلمۈرۈشنى، شەھۋەتتىن يىراق تۇرىمەن دەپ تۇرۇپ يەنە ئۇنىڭغا ئېسىلىشنى… ئومۇمەن بارچە زىددىيەتنى ئۆزەمگە توپلىدىم، نەگىلا بارسام ھەممىنى ئۆزەم بىلەن تەڭ ئېلىپ يۈردۈم. خوشىنوغا كۆنۈپ قېلىپ، ئەمدى ئۇنىڭدىن ئايرىلالمايمەن دەپ ئويلىغان ۋاقىتلىرىممۇ بولغان، ئەمما ئەڭ تېز ئۆزگىرىدىغان نەرسە خىيال بولغىنىدەك، ئەڭ مۇقىم نەرسىمۇ قورقۇنچانلىق ۋە ئۆزىگە ئىشەنمەسلىك ئىكەن.  مەن ھەر قانچە بولسىمۇ ئۆزەمنى ئالدىيالمايمەن، خوشىنو بىلەن بىللە بولۇش شۇ قەدەر خوش ياققان بىلەن، بۇ  ھېسسىياتلىرىم جىسمىمغىلا مەركەزلەشكەن بولۇپ، قەلبىم قوپقۇرۇق،  ئۇنىڭغا ھېچقانداق ئورۇن يوق. بۇ ئورۇنغا باشقا چىرايلىق قىزلار كىرىپ-چىقىپ تۇرىدۇ، مۇشۇ مەكتەپتىلا ئون نەچچە چىرايلىق قىز بار، ھەر كۆرگەندە يۈرىكىم بىر ئوينايدۇ. شۇنداق، چىرايلىق قىزلارنىڭ ھەممىسى يۈرىكىمنى مۇجۇپ ئوينايدۇ، ھەممىسىگە يوشۇرۇن كۆيۇپ يۈرىمەن. مەنچە، مۇھەببەت دېگەن شۇ. چۈنكى كۆڭلۈمگە ھەممىسى سىغىدۇ.
خوشىنو ياتاقتىمۇ خىلمۇ خىل ئويۇن چىقىرىدىغان، ھەممىگە ۋاقىت ھېسابلايدىغان، ۋاقىتتىن ئۈنۈملۈك پايدىلانمىسا جىلە بولۇپ قالىدىغان مەخلۇق ئىدى، يولدا بىللە ماڭغاندا باشقا قىزلارغا قاراپ قويسام خىيالىغا كىرىپمۇ چىقمايتتى، ئۆزىگە شۇنچىلىك ئىشىنەتتىكى،  بۇ ئىشەنچىسىنى بىر كۈنى بولمىسا بىر كۈنى يوق قىلىۋېتىمەن دەپ ئويلايتتىم. ئۇ كېنتاكى، ماكېدونالد تاماقخانىلىرىغا كىرگىلى ئامراق ئىدى، مەن بۇلارنىڭ توخۇ گۆشى ۋە ياڭيو قەلەمچىلىرىدە چوشقا مېيىنىڭ بارلىقى ئاڭلىغان بولغاچقا زادىلا يېمەيتتىم، كولا ئىچكەچ ئۇنىڭ ئىشتىھا بىلەن توخۇ گۆشى يېيىشلىرىگە قاراپ ئولتۇراتتىم. يۇمشاق توخۇ گۆشى بىلەن ئۇنىڭ بەدىنىنى باغلاپ تەسەۋۋۇر قىلىپ، خەنزۇلارنىڭ  پاھىشەلەرنى «جى» (توخۇ) دەپ ئاتىشىدىكى سىرىنى چۈشەنگەندەك بولاتتىم.
مەنچە ياپونلار بۇددا دىنىغا ئەمەس، ئىلىم-پەنگە، مال-دۇنياغا، جىنسىيەتكە ئېتىقاد قىلىدۇ، سىرتىدىن پاكىزلىق، ئەدەپ-قائىدە ھۆكۈم سۈرىدۇ، ئەمما ئىچىدە بۇزۇقچىلىق، كەيپ-ساپا، غەلىتە ئادەتلەر ئەۋج ئالغان. ئەرلىك ئەزاغا چوقۇنۇش بايرىمى بۇنىڭ بىر مىسالى. ياپون ئاياللىرى تارىختىن بۇيان ئەرلىرىگە مۇتلەپ بويسۇنۇپ كەلگەن، ھەتتا جىنسىي قۇل ئورنىدا كۆرۈلگەن. خوشىنو زامانىغا كەلگەندە خېلىلا ئەركىنلىككە چىققان بولسىمۇ، ئۆتمۈشتىكى مەھكۇملۇقىنىڭ ئىز-ئەسنالىرى يەنىلا مەۋجۇت. ئەرلىرى ئىشتىن كەلسە ئېگىلىپ ئالدىغا چىقىپ چاپىنىنى ئالىدۇ، ئۆيىنىڭ ئىشىنى قىلىدۇ، بالىسىنى باقىدۇ، ئېرىنى كۈتىدۇ. ئېرىنىڭ كۆزىگە كۆرەڭلىك بىلەن تىكىلىپ قارىيالمايدۇ، قاپاق تۈرەلمەيدۇ،  گەپ-سۆزدە مۇلايىم، ئۆي تۇتۇشتا زىل، چاققان، پاكىز بولمىسا ھالى خاراپ.
خوشىنو ماڭا ھەر قانچە ياخشى مۇئامىلە قىلسىمۇ بەرىبىر مېنى يات كۆرەتتى، ئۇ مېنى كەمسىتىشىن ئۆزىنى قانداق قاچۇرسا،  مەنمۇ ئۇنىڭ غۇرۇرىغا تېگىپ قويۇشتىن شۇنچە ئەنسىرەيتتىم. بۇ نەدە مۇھەببەت بولسۇن؟ بەئەينى دىپلوماتىك مۇناسىۋەت ئىدى.  ئەر-خوتۇن بولماي تۇرۇپ بىللە ياشىغاندىكىن، ھەممە ئىش كەيپىياتقا بېقىپ ئۆزگىرىدىكەن، ھۆرمەتمۇ شەكىل تۈسىنى ئالدىكەن. ئۇنىڭ قەلبىدىكى ئورنۇم ۋە ئوبرازىم قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، مەن ئۆز خاھىشىمغا ئەگىشىپ كېتىۋەردىم، ئۆز نەپسىمنىڭ بۇيرۇقىنى ئاڭلىدىم.  خوشياقسا ياخشى كۆردۈم، بولمىسا زېرىكتىم. ئۇ بۇلارنى  ھېس قىلدى، ئەمما نىيىتىدىن ۋاز كەچمىدى، مېنى قارىتىپ قويۇپلا كەلگۈسى تۇرمۇشۇمنىڭ خەرىتىسىنى سىزىشقا باشلىدى. مەندەك بىر ئادەمنى ئۆزىگە بېقىندا قىلىۋېلىشنىڭ نەقەدەر ئەخمەقلىق بولىدىغانلىقىنى بىلسە ئىدى، قىلغانلىرىغا پۇشايمان قىلغان بولاتتى. ئەمما ئۇ ئۆز بېشىمچىلىق قىلدى،  جەددى جەمەت مومىلىرىغا ئاسىيلىق قىلىپ، مەندەك ئۇيغۇرغا تەگمەكچى بولدى، ياپونلۇققا تەگسەم ئەركىن بولالمايمەن دەپ ئويلىدىمىكىن، ماڭا تېگىشتە چىڭ تۇرۇۋالدى. بۇ قارارىنىڭ توغرىلىقىغا شۇنچىلىك ئىشەندىكى،  مېنى نېمە قىلسا بولىۋېرىدىغان ئەخمەق ھېسابلىدى. مەن ئۇنىڭغا ئىشەنمىدىم، ئۆزەمگىمۇ ئىشەنمىدىم، بەلكىم مەن بىر-بىرىگە ئىشەنمەيدىغانلار ئارىسىدا ئۇزۇن ياشاپ كېتىپ، شۇنداق بولۇپ قالدىم.

ياخشى بولسۇن، يامان بولسۇن، نېرۋامغا تەسىر قىلغان ئىشلارنى كۈچەپ ئويلىغىنىمدا، خىيال ئېكرانىم باشقىچە جانلىنىپ، ئۆزەمنىڭ قاماقخانىدا يېتىۋاتقانلىقىمنىمۇ ئۇنتۇپ كېتەتتىم.  خوشىنونى سېغىنماي دەپ يەنە سېغىنىپ كەتكەن پەيتلەردە ھەۋەسلىرىم ئەتىيازدا تىرىلگەن قۇرتتەك ئويغىنىپ، پۈتۈن بەدىنىمگە يامىشاتتى. مەن ئۇلارنى ئۈنسىز، ھالسىز تاماشا قىلاتتىم. بىر بۇلۇڭغا تاشلانغان ئەخلەت خالتىسىدەك قەدىرسىز ۋۇجۇدۇم ئاتا-ئانامغا يۈز كېلەلمەيدىغان ئېغىر-ئېغىر ھەسرەتلەر، ۋىسالغا ئۇلىشالمىغان ئېچىرقاشلار، ئازابتىن باشقا نەتىجە بەرمەيدىغان ئارمانلار بىلەن تولۇپ تاشقانىدى. ئەركىنلىكى يوقالغان بولسىمۇ، ئۈمىدىنى يوقاتمىغان مەھبۇسلار ھېچ بولمىسا تۆت تامنىڭ ئىچىدە ئۇياق-بۇياققا ماڭىدۇ، دېرىزىدىن قارايدۇ، سىرتتىن كىرىدىغان بىر دەستە كۈن نۇرى ياكى ئاي نۇرىدىن زوقلىنىدۇ، غىڭشىپ ناخشا ئېيتىدۇ، پۇت-قوللىرىنى كېرىپ چېنىقىدۇ. ئەمما مېنىڭ بۇ ئىشلارغىمۇ رايىم يوق ئىدى، ئۈمىدۋارلىقىم بىلەن ئۈمىدسىزلىكىم بىر-بىرىگە ئالمىشىپ تۇراتتى، ئۇنداق بولسا نېمە بوپتۇ، بۇنداق بولسا نېمە بولماقچى… دېگەندەك پەرۋاسىزلىق ئىچىمدىن تېشىمغىچە ھۆكۈم سۈرەتتى.
تايلاند، سىنگاپور، ياپونىيەلەردە كۆرگەن دېڭىز ساھىللىرى، راھەت شاماللار، يالىڭاچ بەدەنلەر، ئالىي مېھمانخانىلار، ئېسىل ياتاقلار، ھۇزۇر-ھالاۋەت، شادىمانلىق بىلەن تولۇپ تاشقان مۇلازىمەتلەر،  قانغىچە ياشاپ، قانغىچە ئۇخلايدىغان كارىۋاتلار… شىرىن چۈشۈمگە ئايلىنىپ كەتتى. خوشىنونى ئالسام بۇ چۈشلەرنى يەنە كۆرەلەيتتىم، ھاياتلىقنىڭ پەيزىنى قايتا سۈرەلەيتتىم… پۇشايمان قىلىشقا باشلىدىم: تەييار كەلگەن بەختنى قاچۇرۇپ قويغان ئادەم ئەخمەق بولماي نېمە؟ غۇرۇرۇڭنى كىمگە كۆرسەتمەكچى؟ نۇرغۇن ئادەم غۇرۇرىنى قايرىپ قويۇپ راھەت ياشاۋاتمامدۇ؟ سەن ئۇنىڭ پۇلىنى خەجلەپ، راھىتىنى كۆزلەپ  ياشاۋاتقاندا غۇرۇرۇڭ نەگە كەتكەنىدى؟ ئىززەت-ھۆرمىتىڭ ۋاقىتلىق ئازار يېگەن چاغلاردا مەكتىۋىڭگە كېتىۋېلىپ، قېيداپ يېتىۋالغانلىرىڭ غۇرۇرمىدى؟ ئەگەر خوشىنو ساڭا چىدىماي بىر نەچچە كۈن بۇرۇن كېلىۋالمىغان بولسا، ئۇنىڭ ئالدىغا ئۆزەڭ بېرىپ يېلىناتتىڭ، شەھۋەت ئالدىدا غۇرۇرۇڭنى قۇربان قىلاتتىڭ…
بۇ  خىياللىرىم ئاجىزلىقىمنى، تىرىكتاپلىقىمنى، راھەتپەرەسلىكىمنى، شۆھرەتپەرەسلىكىمنى ئاشكارىلاپ قويدى.  ئۇنىڭ بىلەن قاتتىق سوقۇشۇپ قالغاندا كۈچىيىپ كەتكەن غۇرۇرۇم ۋە ئۇنىڭ يالدامىسى سۈپىتىدە تەگكۈزگەن شاپىلاقلىرىم ئەمدىلىكتە ئۆزەمنى كاچاتلاشقا باشلىدى. ئۇ چاغدا ئەر ئىدىم، ئەمدى يەر بولدۇممۇ؟! غۇرۇرۇمنى ئىت يەپ كەتتىمۇ؟… دەپ ئۆزەمگە سوئال قويۇشقا مەجبۇر بولدۇم. مەن مۇشۇ ۋاققىچە ئۆزەمنى چۈشىنىمەن دەپ ئويلايتتىم، ئۆزەمگە ئىشىنەتتىم، روھىمنى، تېنىمنى، قەلبىمنى، مۇھەببىتىمنى، نەپرىتىمنى، غۇرۇرۇمنى، نوچىلىق ۋە بىچارىلىكلىرىمنى ئۆزەم باشقۇرالايمەن دەپ ئويلايتتىم، ھازىر بۇنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنى ئېنىق چۈشىنىشكە باشلىدىم. مەن بەزى جەھەتتىن ئەقىللىق بولغان بىلەن بۇ پەقەت مېڭەمدىكى ئارتۇقچىلىق ئىكەن، ئەقلىم يەتمەيدىغان، ئەقلىم قورشاپ بولالمىغان نەرسىلەر ناھايىتى كۆپ ئىكەن. مەلۇم مەسىلىگە ياكى ھادىسىگە دىققىتىم مەركەزلىشىپ قالسا چىراققا ئۆزىنى ئاتىدىغان  پەرۋانىدەك ئاسانلا ھالاك بولىدىكەنمەن، يەنى ئۆزەمنى ئۇنتۇپ كېتىدىكەنمەن. ئەقىللىق ئادەمدە ھېسسىيات مول بولمايدۇ دەپ ئويلاپتىكەنمەن، ئەمەلىيەتتە مەندىكى ھېسسىيات مەكتەپتىكى پۈتۈن قىزلارغا يېتىپ ئېشىپ قالغۇدەك مول ئىكەن؛ مەن ئۇنچىۋالا غۇرۇرى كۈچلۈك ئوغۇللاردىن ئەمەسكەنمەن، خوشىنونى نەچچە شاپىلاق ئۇرۇپ، دەسسەپ-تېپىۋەتكەنلىرىم شۇ ۋاقىتتىكى غەزەپ ۋە ساراڭلىقتىن باشقا نېمە ئەمەسكەن.  كۆڭلۈم نېمىنى خالىسا ئەقلىمنى شۇنىڭغا ئىشلىتىپ، ئۆزەمنى ئاقلاپ، «غۇرۇرۇم»نى ساقلاپ ياشاپ كەپتىمەن. بىراق ئېرىشكىنىم نېمە بولدى؟
مەن يەنىلا ئۆزەمنى ئاقلاشنىڭ كويىدا، مېنى نەس باستى، جاھاندا مەندىن زور خاتالىقلارنى، ھەتتا نى نى قەبىھ گۇناھلارنى قىلىۋاتقانلار جازاغا ئۇچرىماي كېلىۋاتىدۇ. مۇناسىۋەت تورى ھەممە يەرنى قاپلىدى، يولۇڭ بولسا، پۇلۇڭ بولسا، ئېغىر جازادىنمۇ قۇتۇلۇپ كېتەلەيسەن. ھېچنېمەڭ بولمىسا، مانا مەندەك خارلىنىسەن. دادام مېنى يوقلاپ كەلسە، ئۇنىڭ چىرايىدىكى ئامالسىزلىقنى كۆرۈپ چوقۇم ئازابلىنىمەن، قولىدىن ھېچ ئىش كەلمەيدىغانلىقىنى ئويلاپ قاتتىق ئېچىنىمەن. دادامنىڭ دوستلىرى بۇ ئىشنى ئاڭلىسا، بۇ بالىغا كۆز تېگىپتۇ، دېيىشى مۇمكىن؛ دۈشمەنلىرى ئاڭلىسا «ماختاپلا يۈرىدىغان ئوغلى مەكتەپتىن قوغلىنىپ، تۈرمىدە يېتىپتۇ» دېيىشى مۇمكىن. ياكى دوستلىرى ئىچىدە كۈلۈپ، دۈشمەنلىرى ئىچ ئاغرىتىشى مۇمكىن. ئادەملەر ئاجايىپ مۇرەككەپ، ھېچ نەرسە كۆرۈنگىنىدەك ئاددىي ئەمەس،  ۋاقتى كەلسە، دوست دېگەنلەر دۈشمەنچە خىيال سۈرۈپ، دۈشمەنلەر ئەكسىچە ھېسداشلىق قىلىپ قالىدۇ .
شۇنداق، مەن خوشىنونى ئۇردۇم، ئۇزاقتىن بۇيان بېسىلىپ كەلگەن غۇرۇرۇم پارتىلاپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن ئۇردۇم، شۇنچە ئاي ئۆزەمنى ئۇنىڭ يىگىتى دەپ ئالداپ كەلگەنلىكىم، ئۆزەمگە ئاچچىقىم بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇردۇم، ئۇنىڭ مېنى راست بولسۇن، يالغان بولسۇن ئۆلگۈدەك ياخشى كۆرۈپ،  ئايرىلماس ھەمراھ قىلىپ، گاھىدا قولۇمنى كارىۋاتقا باغلاپ قويۇپ، بىنورمال قىلىقلىرى بىلەن زىتىمغا تەگكەنلىكى ئۈچۈن ئۇردۇم. نەچچە قېتىم سوقۇشۇپ قالغاندا ماڭا كەمسىتىش نەزەرىدە قارىغانلىقى، ساراڭدەك كۈلگەنلىكى، ھەتتا «ئۆدەك» دەپ تىللىغانلىقى ئۈچۈن ئۇردۇم. ئاشۇنداق مەسخىرە قىلغانلىرىدا مېنى ھەقىقىي ياخشى كۆرىدىغانلىقىدىن گۇمانلانغىنىم، ھامان بىر كۈنى ئەخمەق قىلىنىدىغانلىقىمغا ئىشەنگەنلىكىم ئۈچۈن ئۇردۇم؛ ئۇنى ئۇرۇش، خېمىردەك دەسسەپ ئەيلەش ئۇنىڭ بىلەن بىرگە بولغاندىكى ئەسەبىيلىككە، ساراڭلىققا، ئۆزىنى ئۇنتۇشقا ئوخشاپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن ئۇردۇم؛  ئۇنىڭ بەزى يولسىزلىقى، ئۆكتەملىكى، ھاكاۋۇرلۇقى، ھەتتا جىنسىي زوراۋانلىقى كىچىك ۋاقتىمدا كۆرگەن فىلىملەردىكى ياپون باسقۇنچىلىرىغا قارشى نەپرىتىمنى توساتتىن پەيدا قىلغانلىقى ئۈچۈن ئۇردۇم؛  ھۆرلۈكتە، تەرەققىياتتا، ھۇزۇرلىنىشتا مەندىن ئۈستۈن تۇرىدىغان بىر شەخسنى ئۆزەم بىلەن تەڭ باراۋەر قىلىش ئۈچۈن ئۇردۇم؛ كۈچلۈكلەر بىلەن ئاجىزلارنىڭ مەلۇم نۇقتىدا ھامان بىر كۈنى تەڭلىشىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ قويۇش ئۈچۈن ئۇردۇم؛ ئۆز دۆلىتىدە ئەرلىك ھوقۇققا باش ئېگىپ تۇرۇپ، بۇ يەردە مېنى بويسۇندۇرماقچى بولغىنىدىن قورسىقىم كۆپكەنلىكى ئۈچۈن ئۇردۇم؛  ئۇنىڭغا ئۆز ھەددىنى بىلدۈرۈش، ئەخمىقانە ئويىدىن ۋاز كەچتۈرۈش، بېسىمدىن قۇتۇلۇش، بارغانچە مەززىسىز تۇيۇلۇپ كەتكەن بۇ مۇناسىۋەتتىن بىراقلا قول ئۈزۈش ئۈچۈن ئۇردۇم…
ئۇردۇم،  باش-كۆزى ۋە پۇت-قولى ساق بولغان بىلەن روھى ئېغىر زەربە يېدى. ئىش مۇشۇنىڭ بىلەن تۈگەيدۇ دەپ خىيالىي يۈرگەندە ئالدىمغا ساقچىلار پەيدا بولدى. خوشىنو ياپونىيە ئەلچىخانىسى ئارقىلىق ساقچىغا خەۋەر قىلىپ، سوتقا ئەرز سۇنغانىدى. مەن بىر ھەپتىدە بىخارامان يۈرگەندە ئۇ كۆزى ياش يۇقى ھالدا مەندىن ئىنتىقام ئېلىشنىڭ يوللىرىنى ئىزدەپ، ئىسپات توپلاپ، ئىككى پۇتۇمنى بىر ئۆتۈككە تىقىش ئۈچۈن پالاقلاپ يۈرگەنىدى. دېمەك، مەن بىخۇد تۇرغاندا، نامەلۇم  يەردە ماڭا مۇناسىۋەتلىك ئىشلار يۈز بېرىپ بولغانىدى. شۇنىڭدىن كېيىن،  تەقدىر-قىسمەتكە ئىشىنىدىغان بولۇپ قالدىم. ھاياتلىق تەجرىبەمدىن شۇنداق خۇلاسە چىقاردىم:  مەن خالىمىساممۇ بىر ئىشلار ھامان ئىرادەمدىن سىرت يۈز بېرىدۇ، مېنىڭ خەۋىرىم بولماي تۇرۇپ، مەن بىلمەيدىغان بىر يەردە ماڭا مۇناسىۋەتلىك پىلانلار تۈزۈلىدۇ. مەن بىزار بولساممۇ ئامال يوق، بىر يەردە چوقۇم مېنىڭ غەيۋىتىم بولىدۇ؛ مەن ئۈمىد قىلمىغان بىلەن، كېسەللىك، پالاكەت ھەر ۋاقىت بېشىمدىن ئەگىپ تۇرىدۇ. كاللامدا زور پىلانلارنى تۈزگەن بىلەن، بۇ پىلانلارنىڭ توسقۇنسىز ئىجرا قىلىنىشىغا كاپالەتلىك قىلالمايمەن، ئۆيدىكى ھېساب تالاغا توغرا كەلمەيدۇ؛    ئەڭ ئاخىردا، ئۆلۈم مەن ئەزەلدىن ئويلاپ باقمىغان ھالەتتە كېلىدۇ،  «ياق» دەپ ئىڭرىغان بىكار، ئەزرائىل ھامان جېنىمنى ئالىدۇ.

مەن بىلەن كۆرۈشكىلى ھېچكىم كەلمىدى، يوقاپ كەتسەم ئىزدەيدىغان دوستلىرىممۇ يوق، ئويلاپ باقسام، بۇ ئۆمرۈمدە تۈزۈك دوستۇممۇ بولۇپ باقماپتۇ، ئەمما دۈشمەنلىرىمنى ساناپ بېرەلەيمەن. يالغۇزلۇققا ئەزەلدىن كۆنۈپ كەتكەچكە بۇ يەردىمۇ ئانچە سىقىلىپ كەتمىدىم. ئۆزەمنى مەركەز قىلىپ، روھىمدىكى يېڭىلىقلارنى بايقاشمۇ قىزىقارلىق تۇيۇلىدۇ. ياراتقۇچى ئاللاھنى، ئۆلۈم، پەرىشتە، جىنلارنى، ئادەمنىڭ بېشىغا كېلىدىغان تۈرلۈك قىسمەتلەرنى، كۆزنى يۇمۇپ ئاچقىچە ئۆتۈپ كەتكەن شېرىن كەچمىشلەرنى، ھاياتنىڭ، مۇھەببەتنىڭ ھەقىقەتەن ئالدامچى ئىكەنلىكىنى، ھېچ نەرسىنىڭ بىز كۆرگەندەك نورمال ئەمەسلىكىنى ۋە دائىم ئۆزگىرىپ تۇرىدىغانلىقىنى بۈگۈنكىدەك چوڭقۇر ئويلاپ باقمىغانىدىم. خىيال سۈرۈشتىن باشقا ئىش يوق چاغدا، ھەممىنى ئۇنتۇپ تەپەككۇر دېڭىزىغا شۇڭغۇشمۇ بىر ھۇزۇر، دۇنيانىڭ ئالدامچى يۈزىگە قاراپ كۆنۈپ كەتكەن پۈچەكلەر بۇنداق ھۇزۇرنى ھەرگىز ھېس قىلالمايدۇ. كۆپنى بىلىدىغان، كۆپنى ئويلايدىغان مەندەك ئادەملەر تۈرمىدىمۇ زېرىكىپ قالمايدۇ، ھەممە نەرسىدىن ئۆزىگە چۇشلۇق مەنە تاپالايدۇ. شۇنداقتىمۇ، خىيال سۈرۈپ زېرىكىدىغان ۋاقىتلار بولىدۇ، بۇ چاغدا ئۆزەم ياخشى كۆرىدىغان بىرەر ئىشقا بەنت بولۇشۇم كېرەك. مەن ۋاقىتنى بىكار ئۆتكۈزمەي كىتاب ئوقۇش ياكى خاتىرە يېزىش ئۈچۈن گۇندىپايغا تەلىۋىمنى ئېيتتىم. ئۇ جىن يۇڭ دەيدىغان بىرسىنىڭ كىتابىنى تاشلاپ بەردى. ئازراق ئوقۇپلا تاشلاپ قويدۇم، يالغان قىسسەلەرگە زادىلا قىزىقمايتتىم. خوشىنوغا خەت چىقارتىپ، ياتاقتا قالغان كىتابلىرىمنى ئەۋەتىپ بېرىشىنى ئۆتۈندۈم، ئەمما ھېچ جاۋاب كەلمىدى. كۈنلەر ئۆتۈپ، ئىچىم سىقىلىپ دادامغا خەت يازدىم:
ياخشى تۇرۇۋاتامسەن دادا، كالۋا ئوغلۇڭنى يەنە بىر قېتىم كەچۈرگىن، ئىشەنچىڭنى يەردە قويدۇم، نېمىلا دېسەم بىكار، ھەۋەسنىڭ كەينىگە كىرىپ دۆتلۈك قىلغىنىمنى  بىلىمەن، ئۆزەمنى كەچۈرمەي دەيمەن، ئەمما ئۆزەمنى ئۆزەم كەچۈرمىسەم، كېيىن قانداق ياشايمەن؟ مەندىن بەك ئەنسىرەپ كەتمە، ياخشى تۇرۇۋاتىمەن. ئاپام ۋە سىڭلىمنىڭ ئەھۋالى قانداق؟ سىڭلىمنىڭ تېنى ئاجىز، بۇ ئىشنى ئۇنىڭغا دىمەڭلار. قاماقخانىنىڭ تۈزۈمىگە بويسۇنۇپ ياشاۋاتىمەن، تاماقلىرى ناچار بولسىمۇ ئىشقىلىپ ئاچ قالمىدىم. بىكاردىن بىكار ئەچىقىپ ئۇرۇپ قىينايدىغان ئىشمۇ بولمىدى. ئەمما روھىي  ئازاب يامانكەن،  مېنى كەچۈرۈۋېتىدىغانلىقىڭنى بىلسەممۇ، لېكىن ئۆزەمنى قاچان تولۇق ئەپۇ قىلىدىغانلىقىمنى، پۇشايماندىن قاچان قۇتۇلىدىغانلىقىمنى بىلمەيمەن. مېنى مەكتەپتىن قوغلاندى قىلدى، بۇنى ئاڭلىغىنىڭدا غەزەبلىنىپ، مەندىن يەنە بىر قېتىم نەپرەتلىنىشىڭ مۇمكىن، ئەمما سەۋر قىلىشىڭنى، بۇ يامان كۈنلەردىن ھامان قۇتۇلۇپ كېتىدىغانلىقىمغا ئىشىنىشىڭنى ئۈمىد قىلىمەن.  سەن ماڭا ئىشەنمىسەڭ، يەنە كىم ماڭا ئىشىنىدۇ دادا! سەنمۇ ئالىي مەكتەپتە ئوقۇپ باققان،  ياشلىق ھەۋەسلىرىنىڭ نېمىلىكىنى بىلىسەن، بەلكىم سەن ئوقۇغان دەۋر بىلەن بۇ دەۋر ئوخشىمايدۇ. ئۈرۈمچى بىلەن بېيجىڭ يەنە ئوخشىمايدۇ. ئۇ چاغدىكى ساددىلىق ھازىر يوق. ھازىرقى مۇناسىۋەتلەر پۇل بىلەن ماڭىدۇ، بىرەر غايە ئۈچۈن ئۆزىنى شەرەپ بىلەن قۇربان قىلىدىغان ئىش يوق، پەقەت جېنىنىڭ ھۇزۇرى ئۈچۈن ئۆزىنى ئاتايدىغان ئىش بار. مەن بۇ شەھەردە مۇئەللەقتە لەيلەپ قالغاندەك ياشىدىم، ئۇچۇشنى بىلىپ چۈشۈشنى بىلمىدىم، كاللام قىززىغاندا مېنى سەگىتەلەيدىغان ئادەم سەن ئىدىڭ دادا، سەن يېنىمدا بولمىغاچقا نېمىنى خالىسام شۇنى قىلىپ يولۇمدىن ئازدىم. سەندىن ئايرىلىپ بېيجىڭغا ماڭغاندا كۆڭلۈمدە مۇستەقىل بولدۇم، ئەركىنلىككە چىقتىم… دەپ ئويلاپ يايراپ كەتكەنلىرىمگە ئېچىنىمەن، ئۆزەم بىلگەن سەنەمگە دەسسەپ  ئاخىر بېشىمغا چىقتىم. مەن ئەسلىدە ئويۇنچى ئەمەس ئىدىم، نېمە سەۋەب مېنى مۇشۇنداق قىلىۋەتتى؟ بۇنى ھازىرغىچە چۈشەنمەيمەن. بەلكىم مېنى ئالىي مەكتەپتە ئوقۇتماي 18 يېشىمدىلا ئۆيلىۋەتكەن بولساڭ، جېنىم ئارام تاپار ئىدى، تۇرمۇشۇم خاتىرجەم، تەپەككۇرۇم نورمال بولار ئىدى. شۇ تاپتا بۇرۇنلا خوتۇن ئېلىپ، بالىلىق بولۇپ، بالىلىرىنى ھارۋىسىغا چىقىرىپ بازارغا كېتىۋاتقان دېھقان يىگىتلىرىگە ھەۋىسىم كېلىۋاتىدۇ. ئادەم بۇ جاھاندىن نېمىنى تەلەپ قىلىدۇ دادا؟ بىز شۇنچە ئوقۇپ نېمىگە ئېرىشىمىز؟ بۇ مەكتەپلەر بىزگە زادى نېمە بېرەلەيدۇ؟ مېنىڭ فرانسوزچە ئوقۇغۇم يوق ئىدى، قوغلاندى قىلىندىڭ دېگەندە قىلچە ھەسرەتلەنمىدىم. مېنىڭ تەقدىرىم ئۈرۈمچىدىلا بەلگىلىنىپ بوپتىكەن، مېنى ئۇ گۇيلار ئاشۇنداق نابۇت قىلىشتى، ئارزۇيۇمدىكى مەكتەپنى باشقىسىغا ئالماشتۇرۇۋەتتى، 11 يىل ئوقۇغان ئوقۇشۇمنى، 17 يېشىمدا بەلگىلىنىپ بولغان ئەڭ مۇھىم قىزىقىشىمنى بىر يولىلا يوق قىلىشتى.  بۇ يەرگە كەلگەندىن كېيىن ئۇيغۇرلار بىلەن سەۋەبسىزلا دۈشمەنلەشتىم، بوزەك قىلىندىم، بۇلارنىڭ ھېچقايسىسىنى ساڭا دېمىدىم دادا،  مىللىتىم، مىللىتىم دېگەن بىلەن بىر-بىرىمىزنى دۈشمەندەك خارلايدىكەنمىز، بىر-بىرىمىزدىن قاچىدىكەنمىز. ئۇلارنىڭ مېنىڭ ئۈستۈمدىن تاپمىغان گەپلىرى قالمىدى، ئاغزىنى ئاچسىلا غەيۋەت، كۆزلىرىنى ئاچسىلا مەسخىرە… ئوقۇش دېگەننى ئوتتۇرا مەكتەپتىلا ئوقۇپتىكەنمىز،  بۇ يەردە نەدە ئوقۇش بولسۇن، سىنىپتىمۇ، ياتاقتىمۇ لايغەزەللىك، بىر-بىرىنى كەمسىتىش، غەيۋەت-شىكايەت، خىلمۇ خىل بىچارىلىك ۋە پەسكەشلىك…  بىر يىل تەييارلىقتا ئۇلار مېنىڭ ساغلام روھىم ۋە تەپەككۇرۇمنى مالىمان قىلدى؛  قېنىمنى قىززىتىپ، خىلمۇ خىل نوچىلىق ۋە كەيپ-ساپاغا، لۈكچەكلىك ۋە زوراۋانلىققا ھەۋەسلەندۈرۈپ قويدى. ئۇلاردىن تاياق يېگەن چاغدا ئەركەكلىكىم بىر ئاي قان يىغلىدى، ئۇلار قىزلارنى ياتاققا ئەكىرىپ ياتقاندا ئەركەكلىكىم بىر ئاي  ھەسرەت چەكتى. بۇلارنى ساڭا دەپ قويۇشۇم كېرەك دادا، بولمىسا مېنىڭ نېمىشقا بۇ ھالغا چۈشۈپ قالغانلىقىمنى مەڭگۈ بىلەلمەيسەن. تەييارلىق سىنىپ دېگەن بۇ ئارتۇقچە بىر يىل ماڭا شۇنچىلىك زىيان قىلدىكى، بۇنى بىلگەن بولسام بېيجىڭنىڭ ھاۋاسىغا كۆنەلمىدىم، كېسەل تارتىپ يېتىپ كەتتىم… دەپ ئۈرۈمچىگە قايتىپ كەتكەن ياكى مەكتەپ ئالمىشىپ باشقا شەھەرگە كەتكەن بولار ئىدىم. تەييارلىقنى چىداپ تۈگىتىش ئالدىدا ياپونلۇق بىر قىز بىلەن ئارىلىشىپ قالدىم، شۇنىڭدىن باشلاپ ھاياتىم ئۆزگەردى. بۇ ھەقتە ساڭا ئىچ سىرىمنى بايان قىلمىسام بولمايدۇ دادا، بولمىسا  بۇ قىزنىڭ مېنى نېمىشقا تۈرمىگە سولىتىۋەتكەنلىكىنى ھەرگىز بىلەلمەيسەن. مەن ئۇ قىز بىلەن ئارىلىشىش ئارقىلىق مېنى كەمسىتكەن، مېنىڭ غەيۋىتمنى قىلغان، ھەتتا مېنى ئۇرغان شۇ گۇيلارغا ئەركەكلىكىمنى كۆرسىتىپ قويۇش قارارىغا كەلگەنىدىم. ئۇ قىز بىلەن ئارىلىشىش جەرياندا ئۆزەمنىڭ ھېچكىمدىن قېلىشمىغۇدەك نوچىلىقىمنى بايقاپ قالدىم ۋە بۇنىڭغا جان جەھلىم بىلەن بېرىلدىم، شۇ گۇيلار قىلغان ئىشنىڭ ھەممىسىنى قىلدىم. شۇ چاغدا بۇ ئىشلىرىم ئۆزەمگە توغرىدەك بىلىنگەن، ھازىر ئويلىسام، ئۇلارنى دوراپ ئاجايىپ دۆتلۈك قىپتىمەن. ھاماقەت، كالۋا ئىكەنمەن. ئۇلارنى ھايۋان، ئېشەك دەپ تىللاپ تۇرۇپ يەنە ئۇلارنىڭ قىلىقىنى دورىغىنىم نېمىسى؟  ئاغزىدا تىللاپ تۇرغان بىلەن كۆڭلىدە خالاپ تۇرىدىغان  ئادەملەرنىڭ ئەڭ تىپىك ۋەكىلى مەن ئوخشايمەن. ئادەم بىر ئىشنى قىلىۋەرسە كۆنۈپ قالامدۇ ياكى مەن شۇنداقمۇ، ئۇ قىز بىلەن ئارىلىشىپ يۈرىۋەردىم ۋە بۇ پاتقاقتىن زادىلا چىقالمىدىم.  مېنى 18 يېشىمدىلا ئۆيلىۋەتكەن بولساڭ بوپتىكەن . بۇ ھەۋەس، بۇ يېڭىلىق مېنى خۇمار قىلىپ، ھاجەتخانىدا تاماكا چېكىدىغانلاردەك پەس ھالغا چۈشۈرۈپ قويدى. ياخشى يېرى، تېنىم ساق، روھىم كۆتۈرەڭگۈ ئىدى. كۈنلەر ئۆتۈپ  ئۇ قىزدىن ئايرىلالماس ھالغا كەلدىم، سەندىن يوشۇرمايمەنكى دادا، بىز مېھمانخانىدا ياتاق ئېچىپ، ئەر-خوتۇندەك بىللە ياشىدۇق. ئۇنىڭ پۇلىنى خەجلىدىم، قەيەرگە ساياھەتكە بارسا بىللە باردىم، چەت ئەللەرگە چىقتىم. بۇلارنى ساڭا يېزىۋاتقىنىمدا نومۇستىن يەرگە كىرىپ كەتكۈدەك بولۇۋاتىمەن، ئەمما ئاقىۋىتىمنى كۆردۈڭ، تۈرمىگە كىرىپ قالدىم دېيىشتىن نومۇس قىلمىغان ئادەم ئۇنىڭ سەۋەبلىرىنى دېيىشتىن نومۇس قىلىشىم كېرەكمۇ؟  بۇ قۇرلارنى ئوقۇۋاتقان چېغىڭدا بەلكىم « ئاتا-ئاناڭنىڭ ئەجرىنى يوق قىلىپسەن، يۈزىمىزنى پوق قىلىپسەن» دېيىشىڭ مۇمكىن،  ھەر قانداق ئاتا-ئانا شۇندااق دېيىشكە ھەقلىق. مەن  ئۇ قىز بىلەن بۇنداق ياشاشنىڭ ئاقىۋىتىنى ئويلىماي، ئويلاشتىن ھەم قېچىپ يۈرگەن كۈنلەردە ئۇ ماڭا توي قىلىش تەكلىپىنى قويدى، رەت قىلدىم، ئاتا-ئانام قوشۇلمايدۇ، دەپ چۈشەندۈردۈم. ئەمما ئۇ جاھىللىق قىلىپ چىڭ تۇرۇۋالدى. ئۇنىڭدىن قېچىپ يۈردۈم، ئەمما ئۇنىڭ بىلەن ياشاپ كۆنۈپ قالغاچقا يەنە ئايرىلالمىدىم. ئۇ مەندىن چوڭ، مەندىن جىق ئىش بىلىدىغان بولغاچقا، تۇرمۇشقا ئەستايىدىل مۇئامىلە قىلغاچقا بۇ مۇناسىۋىتىمىزنىڭ قانۇنلۇق، ئىشەنچلىك بولۇشىنى ئۈمىد قىلاتتى، ئەمما مەن ئۇنىڭ پىلانىغا كىرىشنى خالىمىدىم. شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئۆزىنى ئەخمەق قىلىنغاندەك ھېس قىلىپ، بۇنىڭغا تەن بەرمەي مەن بىلەن  سوقۇشۇشقا باشلىدى. مۇناسىۋىتىمىز يامانلىشىپ كەتتى. نەتىجىدە، مەندىن ئېغىر تاياق يەپ، بۇ زەربىگە چىدىماي مېنى تۈرمىگە سولىتىۋەتتى. ئۇنى ئالداش جىنايىتى ئۆتكۈزۈپتىمىشمەن، پۇللىنى ئالداپ خەجلىۋاپتىمىشمەن، قەستەن ئادەم ئۇرۇپ  ئۇنى زەخمىلەندۈرۈپتىمىشمەن، يەنە كېلىپ ئۇ چەت ئەللىك بولغاچقا، ئۇنىڭ روھىي زىيىنى ئۈچۈن ئېغىر بەدەل تۆلەيمىشمەن…   مېنى نەس باستى دادا، ئوينىغان ئويۇنلىرىم، ھارام لەززەتلىرىم بېشىمغا چىقتى. بۇ ئاقىۋەتنى ئەينى چاغدا غىل-پال ئويلىغان بولساممۇ، ئىشەنمىگەن ئىدىم. ئەسلىدە شۇ چاغدا ئىچىمدىكى ۋەھىمىلەرگە دىققەت قىلغان بولسام، ۋىجدانىمنىڭ ئاگاھلاندۇرۇشلىرىنى ئاڭلىغان بولسام، بۇ ئاقىۋەتكە قالماس ئىكەنمەن. بولغۇلۇق بولغاندا تاشقا ئۈسكەن بىكار،  تەقدىر-قىسمىتىم شۇنداق بولسا، بۇنىڭغا نېمە ئامال! شۇڭا دادا سەنمۇ بۇ ئىشنى «ئوغلۇمنىڭ بېشىغا كەلگەن تەتۈر قىسمەت، بۇمۇ ئۆتۈپ كېتەر، ئوغلۇم يەنە ئورنىدىن دەس تۇرالايدۇ، قايتىدىن ئادەم بولالايدۇ» دەپ ئويلىغىن.   ھەممىڭلارغا سېغىنىپ سالام.

قاماقخانىغا سولانغاندىن بۇيان نۇرغۇن ئادەملەر ماڭا ئوخشاش بىگۇناھ سولىنىپ قالامدىغاندۇ؟ دەپ ئويلىدىم. ئەرز قىلغۇچىنىڭ سۆزىنىڭ يېرىمى راست، يېرىمى تۆھمەت بولىدىغان ئىشلار چوقۇم مەۋجۇت، ئەگەر ئەرز قىلغۇچى كۈچلۈك شەخس ياكى ئورۇن بولسا  بىر ئادەمنى  قاپقارا قىلىپلا تۈرمىگە سولىتىۋېتەلەيدۇ.  دېمەك، قانۇن كۈچلۈكلەرنىڭ قولىدا،  غالىبلار دائىم دىكتاتۇرا كالتىكىنى ئوينىتىپ مەقسىتىگە يېتىدۇ. ئادالەت پەقەت بىزدەك ئاجىزلارنىڭ غايىسى. ساقچىلار جىنايەتچىنى تۇتقاندا ئۇنىڭ قىلمىشلىرىنىلا كۆرىدۇ، يۈزەكى باھالايدۇ، شۇ قىلمىشلىرىنىڭ كەينىدىكى قارا قولنى، روھىدىكى قاراڭغۇلۇقنى، خاراكتېرىدىكى ئاجىزلىقنى كۆرەلمەيدۇ. تۈرمىگە كىرگەندىن باشلاپ خوشىنونى كۈچلۈك، ئۆزەمنى ئاجىز دەپ ئويلىغاچقا، ئۇنى ئەركەكلىك سېھرىي كۈچۈم بىلەن باش ئەگدۈرگەن ۋە ئۇرغان پەيتلىرىمنى خۇش كەيپ بىلەن ئەسلەپ، ئۆزەمگە تەسەللىي تاپتىم. ھەر بىر ئەسلىسەم ۋۇجۇدۇم كۈچكە، روھىم غالىبىيەت تۇيغۇسىغا چۆمۈلەتتى، قىلمىشلىرىمغا بىردەم بولسىمۇ پۇشايمان قىلمايتتىم، دۆتلۈكۈمدىن ئاغرىنمايتتىم، كەلگۈسۈمدىن قورقمايتتىم، ئۆزەمنى مەسخىرە قىلىپ ساراڭدەك كۈلمەيتتىم ياكى يىغلىمايتتىم. شۇنداقتىمۇ بەزىدە يالغۇزلۇقتىن بۇرۇقتۇرما بولۇپ، ھەررەڭ-سەررەڭ خىياللارنى قىلىپ، ئۇ خىياللارغا بېرىلىپ كۈلۈپ كېتىدىغان، ئازابلىق خىياللارنى سۈرۈپ ۋەھىمىدىن چۆچۈپ كېتىدىغان،  تامغا قاراپ سۆزلەيدىغان بولۇپ قالارمەنمۇ دەپ ئەنسىرەيتتىم. ئۆزەمگە ھەر قانچە ئىشەنگىنىم بىلەن، روھىمنى پۈتۈنلەي كونترۇل قىلالىشىم مۇمكىنمۇ؟ ئەگەر كونترول قىلالىغان بولسام غەپلەتكە پاتمايتتىم، سولاققا چۈشمەيتتىم، زەي تۈرمىدە ياتمايتتىم، ئازاب دەرياسىدا ئاقمايتتىم، بەلكى ئارزۇيۇمدىكىدەك ئادەم بولۇپ ياشايتتىم، ھەتتا چولپان بولۇپ چاقنايتتىم. ئېزىقىش ئەمەلىيەتتە روھىمدىكى كەسكىن بۇرۇلۇشتۇر، ئۇ يولۇمنى ئىككىگە بۆلۈۋەتتى، بۇرۇن ساغلام، ئۈمىدۋار ئىدىم، كەلگۈسۈم پارلاق ئىدى. كېيىن كېسەل تەگدى، بۇ كېسەلنى ئاخىر ئېنىقلىدىم: غەزەپ ۋە شەھۋەت. بۇ ئىككى كېسەلنىڭ چاتاق كېسەل ئىكەنلىكىنى، ھەتتا جانغا زامىن بولىدىغانلىقىنى كىنولاردىن، جەمئىيەت ۋە ئائىلىدىكى تالاي جىنايەتلەردىن، قاتىللىق ئەنزىلىرىدىنمۇ كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ. كىنولاردا دائىم شۇنداق ۋەقەلىك تەكرارلىنىدۇ: بىرسى خوتۇنىنى باشقا ئەر بىلەن تۇتۇۋالىدۇ-دە، ئىككىلىسىنى ئۆلتۈرۈۋېتىدۇ، خوتۇنىدىن ئالىدىغان شەھۋەت لەززىتىگە بىراۋنىڭ تاجاۋۇز قىلىشى ئاۋۋال كۈچلۈك غەزەپنى، ئاندىن ئۆلۈمنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. مېنىڭ ئىشىم گەرچە ئۇنچىلىك ئېغىر بولمىسىمۇ، شۇنىڭغا يېقىنلاپ قالىدۇ. ئەگەر خوشىنونى ئۇرۇپ ئۆلتۈرۈۋەتكەن بولسام،  ئاخىرقى ھېسابتا ئۆزەممۇ غەزەپ ۋە شەھۋەت قىلىچىدا جان بەرگەن بولاتتىم. غەزەپ ۋە شەھۋەت نېمىشقا ئەجەللىك كېسەل؟ چۈنكى ئۇنىڭ ئىلكىگە چۈشۈپ قالغان روھ تامامەن كونتروللۇقىنى يوقىتىدۇ. شۇڭا ھەزەر ئەيلەش كېرەك، مەن شەھۋەتتىن ھەزەر ئەيلىيەلمىگەن بىلەن غەزەبتىن ئۆزەمنى تۇتۇۋالغان بولغاچقا ھايات قالدىم، شۈكرى قىلىشىم كېرەك. بۇنچىلىك ئازابتىن ئېلىشىپ ساراڭ بولۇپ قالماسلىقىم كېرەك. مەن يەنە شۇنداق ئويلىدىم: روھتىكى بۇرۇلۇش ئىككى خىل بولىدۇ، ياخشىلىق ياكى يامانلىق. كۆپىنچە ئادەم بۇنىڭ ئوتتۇرىسىدا ماڭىدۇ، ئەمما ئالاھىدە ئادەملەر، تالانتلىقلار بىر خىل قېلىپتا مېڭىشنى خالىمايدۇ، ئۆزىنى بىر ياقلارغا ئېتىپ تۇرىدۇ، يا بىراقلا مۇۋەپپەقىيەت قازىنىدۇ ياكى خاراب بولىدۇ. مەن ئەنە شۇ تالانتلىقلار جۈملىسىدىن، شۇڭا بۇنداق ئاقىۋەتكە قېلىشىم تەقدىرىمدە بەلگىلىنىپ بولغان. بەلكىم بۇ ھاياتىمدىكى كىچىككىنە قىستۇرما، دائىم بۇنداق ياشاۋېرىدىغان ئىش يوق. مەغلۇبىيەتنى غالىبىيەتنىڭ ئانىسى دېيىشىدىغۇ، شۇڭا بۇ «ئانام»نى قەدىرلىشىم كېرەك. بەلكىم ئۇ ماڭا بۇ ھاياتىمدا پايدىلىق دەرسلەرنى بېرىشى مۇمكىن. ئەمەلىيەتتىمۇ بېرىۋاتىدىغۇ، ئۆزەمنى قايتا تونۇۋاتىمەن، مېنى ياراتقان  پەرۋەردىگار، ئىككى مۈرەمدىكى پەرىشتە، ئىچىمدىكى شەيتاننى چوڭقۇر ھېس قىلىۋاتىمەن، ئالدامچى دۇنيانىڭ غەلۋە-غەليانلىرى قېتىدا كۆمۈلۈپ قالغان بەزى ھەقىقەتلەرنى بايقاۋاتىمەن. ھەر قانداق ئىشقا بەدەل تۆلەش كېرەكلىكىنى، بەدەلسىز كەلگەن ھۇزۇر-لەززەتنىڭ ئاخىر بېشىمغا چىقىدىغانلىقىنى كۆرۈۋاتىمەن.
مەن يالغۇز ئەمەس، ئاللاھ ھەممىنى كۆرۈپ تۇرىدۇ، ئاللاھنىڭ ھەممىنى كۆرۈپ تۇرىدىغانلىقىنى مەن ھېچقاچان بۇنداق چوڭقۇر ھېس قىلىپ باقمىغان. مېنىڭ قانداق ئادەملىكىمنى ئۇ  بىلىدۇ، كاللامنىڭ ئۆتكۈرلۈكى، تەپەككۇرۇمنىڭ روشەنلىكى ئۇنىڭ ماڭا ئاتا قىلغان خۇسۇسىيىتى. ئۇ مېنى بوۋاق ۋاقتىمدىلا بىرەر كېسەل بىلەن ئېلىپ كەتكەن بولسا ئۇنىڭغا نېمە دېيەلەيتتىم؟ ئۇ مېنىڭ كېچە-كۈندۈز سوقۇۋاتقان يۈرىكىمنى بىرەر قورقۇنچ ۋە ۋەھىمە بىلەن توختىتىپ قويسا، كىم ئۇنى قايتا ھەرىكەتلەندۈرەلەيدۇ؟ يۈرىكىمنىڭ سوقۇشى، قېنىمنىڭ ئايلىنىشى، ئاشقازىنىمنىڭ كوكىرىشى مېنىڭ ئىرادەمگە بويسۇنمايدۇ، پارقىراپ تۇرغان كۆزۈمدىن تارتىپ ئۆسۈۋاتقان تىرماقلىرىمغىچە مۇكەممەل ئىشلەۋاتقان بۇ ۋۇجۇدۇمنىڭ چوقۇم بىر ياراتقۇچىسى، چوقۇم بىر نازارەتچىسى بار. ئۇنىڭ جىسىمىم ۋە روھىم ئۈچۈن مۇكەممەل سىستېما قۇرۇپ ئۇنى ئىشقا سېلىۋاتقانلىقىنى، ئىرادەمدىن سىرت بۈيۈك ئىشلارنى قىلىۋاتقانلىقىنى ھېس قىلماقتىمەن. ئۇ ماڭا پەرىشتە بىلەن شەيتاننى ھەمراھ قىلدى، پەرىشتىدەك پاك ئادەم بول، شەيتاندىن يىراق تۇر، دېدى. پۈتۈن دىنلار شۇنداق دەيدۇ، پۈتۈن دىنلار خۇدا، تەڭرى دەيدۇ. بۇنىڭ ئۆزىمۇ ياراتقۇچىنىڭ كارامىتى. ئۇنىڭغا ئىشەنگۈچىلەر ئادەمگە ئوخشايدۇ، ئىككىلا دۇنيادا زىيان تارتمايدۇ، ئىشەنمىگۈچىلەر بەئەينى ھايۋانغا ئوخشايدۇ، ھايۋاندەك يەپ-ئىچىپ، تۇغۇلىمىز، ياشايمىز، يەيمىز، چىقىرىمىز، جىنسىي مۇناسىۋەت قىلىمىز، بىز يەپ بولالمىغاننى بالىلىرىمىز يەيدۇ، ئۆلگەندە نېمە بولساق مەيلى دەيدۇ.  بۇ نەق ھايۋانلارنىڭ تەپەككۇرى. ئەمما ئۇلارنىڭ ھايۋانلارغا ئوخشىمايدىغان يېرى شۇكى،  ئۇلار ئادەم بولۇش سۈپىتى بىلەن ئۆلۈمدىن قورقىدۇ، چۈنكى ئازراق بولسىمۇ ئەقلى بار، ئۆلۈمدىن كېيىنكى ئاقىۋەتنى ئويلايدۇ، ئويلىماي قۇتۇلالمايدۇ. بۇنداق ئويلاشنى كىم نېسىپ قىلدى؟ ئەلۋەتتە، ئەقىل بەرگەن خۇدايىم.  ئەمما ئۇ ماڭقۇرتلار بۇنى زادى ئويلاپ باقمايدۇ. دېمەك، ياراتقۇچىنى بىلىش ۋە ئىشىنىشكە ھەممە ئادەم نېسىپ بولىۋەرمەيدۇ.  ھايۋانلار ئۆلۈمدىن قورقمايدۇ، چۈنكى ئۇلارنىڭ تەپەككۇرى ئاددىي،  قىيامەتنى بىلمەيدۇ. بۇ پەرقنى روشەن بىلىش كېرەك. ئۆزىگە مەستانە غاپىللار ئۆزىدىن شۇنداق سوئال سورىشى كېرەك: ئىرادەمدىن سىرت كۈرمىڭ ئىشلار بار بۇ جاھاندا، مەن يەنە نېمىگە نوچىلىق قىلىمەن؟
مەن يالغۇز ئەمەس، ئىچىمدە يەنە شەيتانلار قۇتراپ تۇرىدۇ، «خوشىنو، جېنىم خوشىنو، مەن تۆۋە قىلدىم، ئالدىڭغا تىزلىناي، مۇھەببەت ئۈچۈن ئاقماس غۇرۇرۇمنى قۇربان قىلاي، ۋىجدانىمنى ساتساممۇ ساتاي، مېنى بۇ زىنداندىن ئېلىپ چىقىپ كارىۋىتىڭغا ياتقۇز، شىرىن ھاياتىمىزنى قايتا باشلايلى»دېيىشكە مېنى ئۈندەپ تۇرىدۇ، ھەتتا شەھۋەت لەززىتىدەك قىستاپ تۇرىدۇ، ئۆلگۈر شەھۋەت لەززىتى شەيتان بىلەن ھەمنەپەس، قىلار مېنى ھايۋاندەك ئەقىلسىز ۋە زېدى پەس!  تىللاپ تۇرىمەن، شەيتان ئىچىدە كۈلۈپ تۇرىدۇ خۇددى خوشىنودەك. ئاجىزلىقىمدىن ئاھ ئۇرىمەن، ئاجىزلار ئۆزىنىڭ نەپسى بىلەن ئاخىرغىچە كۈرەش قىلالامدۇ؟ بۇ مېنىڭ تۈرمىدىكى ۋە تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىنكى ئىرادەمگە باغلىق.
شۇڭا مەن ھەرگىز يالغۇز ئەمەس،  يىراقتىن دادام، ئاپاملار ھەسرەت بىلەن ماڭا قاراپ تۇرىدۇ، قېنى سەن بالام، مۇشۇمۇ سېنىڭ ھالىڭ!… دەپ  يىراقتىن نىدا قىلىدۇ.    ئۆزەمگە قەتئىي ئىشىنىشىم، تۈرمىدىن چىقىشنى ئۈمىدۋارلىق بىلەن ساقلىشىم كېرەك. دادامغا خەت يېزىپ يېنىكلەپ قالدىم، ئوقۇپ چۈشىنەر، ئۆزىنىڭ ياشلىقىدىكى گۇناھلىرىنىمۇ ئەسلەپ قالار، توغرا يولنى تېپىپ ماڭالىغىنىغا شۈكرى قىلار. ئاپامغا قايتىدىن مېھىر-مۇھەببەت بىلەن قارايدىغان بولار.

مەن يالغۇز ئەمەس، خىيالىمغا يەنە خوشىنو ھەمراھ، ئۇنىڭ بىلەن خىيالىمدا قانچە قېتىم جېدەللىشىپ، قانچە قېتىم ئۇرغانلىقىمنى بىلمەيمەن، ھەر قېتىم ئۇرغاندا يەنە ئۇنىڭ بىلەن بىللە بولغاندەك ھاياجانلىنىمەن. تەسەۋۋۇرۇم شۇنچىلىك روشەنكى، ئۇنىڭ قانغا بويالغان يۈز-كۆزلىرىنى، ئېچىلىپ قالغان كۆكسىنى، سېلىنىپ كەتكەن ئاياغلىرىنى ئەينەن كۆرگەندەك بولىمەن. ئەگەر خىيالىمدىمۇ مۇنچىلىك ئەركىن بولالمىسام، خىيالىمدا بولسىمۇ مەقسىتىمگە يەتمىسەم، بۇ قىسىلچاقتا بۇرۇقتۇرما بولۇپ ئۆتىۋېرىمەن. خوتۇن كىشىگە مۇشت ئېتىش نامەرتلىك، ئەمما شۇ چاغدا ئۇ مەن بىلەن تەڭ تۇرۇپ ئۇرۇشقاچقا، مۇلايىم مۈشۈكتىن بىردىنلا چىشى يولۋاسقا ئايلانغاچقا خوتۇن خەق دەپ ئويلىماپتىمەن. ۋالاقلاۋاتقان ئاغزىغا بىر مۇشت قويۇپ ئىككى چىشىنى مىدىرلىتىپ قويۇپتىمەن. ئۇ ئاغزىنى تۇتۇپلا قالدى، جاۋغىيىدىن قان ئاقتى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ ئۇجۇقتى، ئەمما ماڭا شۇنداق نەپرەت بىلەن قارىدىكى، كۆزلىرىدىكى ئۇ غەزەپ ۋە ئۆچمەنلىك ھازىرمۇ ماڭا خەنجەردەك قادىلىپ تۇرىدۇ. بىر قېتىملىق نەپرەتنىڭ كۈچى شۇنچىلىك زور ئىكەنكى، مىڭ قېتىملىق مۇھەببەتنى ھەش-پەش دېگۈچە يوق قىلىۋېتەلەيدىكەن. بىر قېتىملىق نەپرەتلىك نەزەر مىڭ قېتىملىق كۈلۈپ بېقىشلارنى ئۆچۈرۈپ تاشلىيالايدىكەن.
شۇڭا بۇ دۇنيا تراگېدىيە بىلەن تولغان. مەن بۇ كىچىككىنە قاماقخانىدا سولىنىپ تۇرغان بىلەن، نۇرغۇن ئادەم سىرتتا، بۇ دۇنيانىڭ غايەت چوڭ قاماقخانىسىغا سولاقلىق. پەقەت ئەركىنلىككە ئېرىشىش جەھەتتىن ئازراقلا پەرقلىنىدۇ، بەزىلىرى ئانچە-مۇنچە تالا-تۈزىگە چىقىپ ھاۋالىنىپ كىرەلەيدۇ؛  بەزىلىرى ئارزاق بولسىمۇ يورۇقلۇق كۆرەلەيدۇ؛ بەزىلىرى قاراڭغۇلۇقتىن باشقا ھېچنېمىنى كۆرەلمەيدۇ. ئەگەر سىرتقى دۇنيا زۇلمەت بولسىمۇ، ئىچىڭ يورۇق بولمىسا تۈگىشىپ كېتىسەن،  دۈم كۆمتۈرۈلگەن قازاننىڭ ئاستىدا ئۆمىلەپ يۈرگەن قوڭغۇزغا ئوخشاپ قالىسەن. قەلبى يورۇق، تەپەككۇرى  روشەن ئىنسانلار ھەر قانداق مۇھىتتا زۇلمەتتە قالمايدۇ، روھىي دۇنياسىدىن كەڭلىككە، ئازادىلىككە ئېرىشەلەيدۇ، ئۆتكۈنچى ئازابلاردىن ئاھ ئۇرۇپ، بېشىنى تامغا ئۇرۇپ يېرىۋالمايدۇ. بۇ دۇنيانىڭ ئارزۇلىغىدەك نېمىسى بار دەپ چۈشكۈنلىشىپ يېتىۋالمايدۇ.
كەيپىيات ھەممىنى بەلگىلەيدۇ، پوزىتسىيە ھەممىنى بەلگىلەيدۇ، تەدبىر ھەممىنى بەلگىلەيدۇ… دېگەن گەپلەرگە ئىشەنمەيمەن، بەلكى ئۇلار چوڭ-كىچىك ئىشلىرىمىزنىڭ نەتىجىسىنى ۋاقىتلىق بەلگىلەيدۇ، ئەمما تەقدىرىمىزنى بەلگىلىيەلمەيدۇ. تەقدىرنى بەلگىلىگۈچى يەنىلا ئاللاھ، جاننى ياراتقۇچى زات ئۇ جاننىڭ پروگراممىسىنى بىلمەي قالمايدۇ.  مېنىڭ روھىم، خاراكتېرىم، تالانتىم، پوزىتسىيەم، كەيپىىياتىم… ئەقىل، تەدبىر ۋە ئۇرۇنۇشلىرىمنىڭ ھەممىسى شۇ پروگراممىنىڭ شۇ ئاي، شۇ كۈن، شۇ سائەتلەردە ئىجرا قىلىنىشى بولماي نېمە؟ مېنىڭ ھۆر ئىرادىم ھەر قانچە ھۆر، ئەركىن بولۇپ كەتكەن تەقدىردىمۇ ئاللاھ بېكىتكەن ئەجەل، كېسەل، پالاكەت… لەردىن ئاتلاپ ئۆتەلەمدۇ؟ ئۆز ئەقلىم، تەدبىرىم بىلەن ئوڭۇشسىزلىق ئۈستىدىن غالىب كەلدىم دېگەن بىلەن شۇ ئەقىل ۋە تەدبىرنىڭ ئىلھام مەنبەسى نېمە؟ ئۇنىڭ ئۈچۈن تەييار شارائىتنى كىم ھازىرلاپ بېرىدۇ؟ ئادەملەر پەيدا قىلغان، بىلگىلى بولىدىغان قىيىنچىلىق ئوڭۇشسىزلىق دەپ ئاتالسا، ئانچە بىلگىلى بولمايدىغان، ئەقىل ئىشلىتىپ ئالدىنى ئالغىلى بولمايدىغان ئىشلار كېلىشمەسلىك دەپ ئاتىلىدۇ. دېمەك، بىز ئوڭۇشسىزلىقنى پەرەز قىلالىغان بىلەن، كېلىشمەسلىكنى پەرەز قىلالمايمىز. ئاللاھ بەرگەن قىسمەن ئىرادىمىزنى ئىشقا سېلىپ، ئاجايىپ ئىشلارنى قىلىۋەتكەن بىلەن بەرىبىر ئۇ بېكىتكەن تەقدىرنىڭ ئىچىدىكى ئىشلارنى قىلغان بولىمىز، يەنى جان دىسكىمىزغا فورماتلانغان پروگراممىلارنى ئىجرا قىلغان بولىمىز، ئۇنىڭدىن ھالقىپ كېتەلمەيمىز.
قاماقخانىغا كىرىپ قېلىشىم كېلىشمەسلىك، ئەگەر ئوڭۇشسىزلىق بولغان بولسا ئالدىنئالا پەرەز قىلالايتتىم. تەقدىرگە تەسىر كۆرسىتىدىغان ئىچكى تاشقى ئامىللارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشىغا بويسۇنىدۇ. ھەممىنى ياراتقۇچى زات ئەلۋەتتە ھەممىنى ھېكمەت بىلەن ئورۇنلاشتۇرىدۇ، مەخلۇقلىرىنىڭ خۇسۇسىيىتى، يەيدىغان رىزقى، ھەرىكىتى ۋە قاچان ئۆلىدىغانلىقىنى بىلىدۇ. ئاددىيسى،  بىر ئالەم كېمىسىنى ياساپ ئالەمگە قويۇپ بەرگەن ئالىم ئۇنىڭ ئۇچۇش تېزلىكىنى، قايتىپ كېلىش ۋاقتىنى، نەگە چۈشىدىغانلىقىنى بىلىدىيۇ،  شۇ ئالىمدەك تالاي ئەقىللىق ئادەملەرنى ياراتقان ئاللاھ ئۇلارنىڭ قانداق ياشاپ، نەگە بېرىپ، نەدە توختايدىغانلىقىنى بىلمەي قالامدۇ؟ ئاللاھقا ھەر قانچە گۇمان بىلەن قارىغىنىم بىلەنمۇ، بۇ ھەقىقەتنى قوبۇل قىلىشىم كېرەك. تەقدىرىمنىڭ ئۇنىڭ ئىلكىدە ئىكەنلىكىگە ئىشىنىشىم كېرەك. چۈنكى ئۇ ياراتماي تۇرۇپ ھېچقانداق نەرسە ئۆزلۈكىدىن بارلىققا كەلمەيدۇ، ئۇ بەلگىلىمەي تۇرۇپ ھېچقانداق ئىش ۋۇجۇتقا چىقمايدۇ، ئۇ ئۆزگەرتمەي تۇرۇپ ھېچنېمە ئۆزگەرمەيدۇ. ھەر ئىشنىڭ بېشىدا ئۇ بار، ئۇ توختىماي يارىتىپ ئۆزگەرتىپ تۇرىدۇ، چۈنكى ھېچقانداق نەرسە، بىرەر ئەقىل ياكى سەۋەبكە تايانماي تۇرۇپ بۇنداق سىستېما ۋە مۆجىزە قۇرالمايدۇ. بىز مۆجىزە ئىچىدە ياشاپ تۇرۇپ بۇ مۆجىزىلەرنى ھېس قىلالمايمىز، مۆجىزىلەرنى بۇ مۆجىزىلەرنىڭ سىرتىدا تۇرۇپ كۆزىتەلمەيمىز. چۈنكى بىزگە شۇنچىلىك ئىمكانىيەت، شۇنچىلىكلا ئەقىل بېرىلگەن.
يارىتىلغۇچى ئۆزىنىڭ ياراتقۇچىسىنى بىلىشكە قادىر ئەمەس، تامدىكى رەسىم ئەگەر ئۇ جېنى ۋە ئەقلى بولغان تەقدىردىمۇ  بۇ رەسىمنى سىزغان رەسسامنى تولۇق بىلىپ بولالمايدۇ. قىسقىسى، ئاللاھ ئەقلىمىز يەتمىگۈدەك يۈكسەكلىكتە. ئەقلىمىز يەتمىدى دەپ ئىنكار قىلىش تۈپتىن خاتا، كۆز كۆرمىگەننى يوق دېيىش تېخىمۇ خاتا. مەن روھىمنى كۆرمىدىم، ئەمما ئۇ مەۋجۇت. ئۇنى كىم تۇتۇپ تۇرۇۋاتىدۇ؟ ئۇنى كىم باشقۇرۇۋاتىدۇ، تەپەككۇرۇمنى كىم ئېچىۋاتىدۇ؟  مەن ئۇنى كۆرەلمىگىنىم بىلەن جان تېنىم، پۈتۈن ۋۇجۇدۇم بىلەن ئۇنى ھېس قىلىۋاتىمەن، يۈرىكىمنى تۇتۇپ سىلاپ بېقىۋاتىمەن. جىسمىم سولاقتا بولغان بىلەن روھىم ھەر يەردە، خالىغان يەردە، ھەتتا كۆزۈم كۆرمىگەن گالاكسى، سامان يولى سىستېمىسىدا تەسەۋۋۇر بىلەن قانات كېرىپ يۈرمەكتە. بۇنداق روھنىڭ ئۆلۈم بىلەنلا ھالاك بولۇشى مۇمكىنمۇ؟ بىز فىزىكىدا ئېنىرگىيە يوقالمايدۇ، يوقلۇقتىن بارلىققا كەلمەيدۇ، بەلكى بىر جىسىمدىن يەنە بىر جىسىمغا يۆتكىلىدۇ… دەپ ئۆگەنمىدۇقمۇ؟
چېچىم، تىرمىقىم نېمىشقا ئۆسىدۇ؟ ياتاقتا ناماز ئوقۇيدىغان بىرسى بولىدىغان، توردىن جىق نەرسىلەرنى كۆرۈپتىكەن،  شەھىت بولغانلار چىرىپ كەتمەيدىكەن، چېچى بىلەن تىرمىقى ئۆسۈپ تۇرىدىكەن دېگەن گەپلەرنى دەپ يۈرەتتى ، دېمەك ئۇلارنى بىز ئۆلۈك دېگەن بىلەن ئەمەلىيەتتە تىرىكمۇ؟ ئىشقىلىپ، نۇرغۇن ئالامەتلەرنى، كارامەتلەرنى ئۆلگەندىن كېيىن بىلىمىز، بىز ھازىر سىناقتا، سولاقتا، روھىمىز تېنىمىزگە پاتماي تۇرىدىغان ھالەتتىن پەقەت ئۆلۈم ئارقىلىقلا قۇتۇلۇشىمىز مۇمكىن. روھىمنىڭ قۇشتەك پەرۋاز قىلىپ خالىغان مەنزىلگە بارالايدىغانلىقىنى چۈشۈممۇ ئىسپاتلاپ بېرەلەيدۇ. مەسىلەن، مەن بىر قېتىم چۈشۈمدە خوشىنو بىلەن ئىتالىيەگە باردىم، ئىتالىيە دېگەننى ئۆمرۈمدە كۆرۈپمۇ باقمىغان، مەن كۆرگەن مەنزىرە ۋە ئادەملەر ئىلگىرى كىنودا كۆرگەن ياكى تەسەۋۋۇر قىلغاندىكى مەنزىرىلەرگە زادىلا ئوخشىمايتتى. جىسمىم بەئەينى ئۆلۈك، ئەمما روھىم تىرىك، خوشىنو بىلەن دېڭىز بويىغا باردىم، ۋېنتسىيەدە قولۋاققا چىقتىم،  ياتاققا كىردۇق، كارىۋاتتىن چۈشۈپ مۇنچىدا ئىسسىق سۇدا بىللە يۇيۇندۇق، تۇيغۇلىرىم شۇنچە ئېنىق. مۇبادا چۈشۈمدىن ئويغىنىپ ئەتىسى ئۇنىڭ بىلەن ھەقىقەتەن  شۇ يەرگە بېرىپ، شۇ ئىشلارنى قىلغان بولساقمۇ شۇنچىلىك راھەتلەنگەن بولار ئىدىم. دېمەك،  ھاياتلىق گويا بىر چۈش دېگەن گەپلەر خاتا ئەمەسكەن. ئۆتكەن  ئىشلارنى ئەسلىسەممۇ، خۇددى چۈش كۆرگەندەك بولىمەن. شىرىن چۈشلىرىم ئۇنتۇلۇپ، قاباھەتلىك چۈشلىرىم ئېسىمدە قالدى. خۇشال ئىشلار پەيدەك يەڭگىل بولىدىكەن، ئۇچۇپ كېتىدىكەن؛ ئازابلىق ئىشلار  تاشتەك ئېغىر بولىدىكەن،  كۆڭۈلدىكى داغ ياكى چۆكمىگە ئايلىنىدىكەن. روھىمنىڭ، قەلبىمنىڭ، ئەسلىمىلىرىمنىڭ، ھازىرقى بىۋاسىتە سېزىملىرىم ۋە كەلگۈسى تەسەۋۋۇرلىرىمنىڭ سىر-ئەسرالىرىنى ئۆلگىچە بىلىپ بولالمايمەن. قېرىۋاتقىنىمنى، ئۆزگىرىۋاتقىنىمنى، تەپەككۇرۇمنىڭ ئېچىلغانچە ئېچىلىپ، دىققىتىمنىڭ چېچىلغانچە چېچىلىپ كېتىۋاتقانلىقىنىلا  بىلەلەيمەن. ئاھ ئاللاھ ئىگەم، مېنى ئۆز پاناھىڭدا ساقلا…دەپ كۆزۈمنى پارقىرىتىپ تۇرۇشتىن باشقا ئىش قىلالمايمەن. ھېچنېمە ئويلىماسلىقىم، ئىچىمدە ھېچنېمە دېمەسلىكىم مۇمكىن ئەمەس، تەپەككۇرسىز ياشاش ھېچنېمىگە ئەرزىمەيدۇ، روھىم 24 سائەت ھەرىكەتتە. مەندىمۇ بىر ئالەم بار، بۇ ئالەمدىكى  روھىيەت كارامەتلىرى، روھىمغىمۇ نامەلۇم غارايىباتلىرى ئاللاھنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى داۋاملىق ئىسپاتلاپ تۇرماقتا. ئويلانماقتىمەن، دېمەك مەن مەۋجۇت. مەۋجۇتلۇقۇمنىڭ ئۆزىلا مۆجىزە، مېنى ياراتقان ئاللاھنىڭ مەن تولۇق ھېس قىلالمايۋاتقان بۈيۈك مۆجىزىسى. بۇنداق مۆجىزىدار ۋۇجۇدۇم قاماقتا يېتىش بىلەن قانداق خارلىنىپ قالسۇن، ئۇ ھەرگىز خارلانمايدۇ، بەلكى ھەر قاچان نۇردەك پارلايدۇ…    بۇ مەنتىقىلىق تەپەككۇردىن زور ئىلھامغا ئىگە بولدۇم، تەقدىر كىتابىمنى قايتا ئوقۇپ چۈشەنگەندەك بولدۇم. ئەقلىمگە، بىلىمىمگە، تەپەككۇرۇمغا، گۈزەل خىيالىمغا، ئەڭ مۇھىمى ئۇلارنى ماڭا ئاتا قىلغان بۈيۈك زاتقا چەكسىز رەھمەت ئېيتتىم، شۈكۈر قىلدىم.  ئىنسان دېگەن بۇ مەخلۇقنىڭ بۇنىڭدىن باشقا نېمە بەختى بولسۇن؟

قاماقخانىغا كىرمىگەن ئادەم يورۇقلۇق ۋە ئەركىنلىكنىڭ قەدرىنى  قانداق بىلسۇن؟  بېشىمغا كەلگەن بۇ كېلىشمەسلىك ئەمەلىيەتتە مېنى تېخىمۇ چىدامچان، سەۋرچان قىلىدۇ؛ شۇنداقتىمۇ ئۆزەمگە بەرگەن بۇ تەسەللىيلەر بەزىدە يالغاندەك تۇيۇلۇپ،  خورلۇق ۋە ئازاب تۇيغۇسى  قاماقخانىنىڭ ھەر بۇلۇڭىدىن، خۇنۇك دېرىزىلىرىدىن سوغۇق شامالدەك باستۇرۇپ كىرىدۇ. ئادەم ئەركىنلىككە مۇھتاج، ئادەمگە بېرىلگەن ئەڭ چوڭ جازا ئۇنى ياشاش ھوقۇقىدىن ئۆمۈرۋايەت مەھرۇم قىلىش ياكى ئەركىنلىكتىن مەھرۇم قىلىش. مەن ھازىر ئىككىنچى تۈركۈمدىكى مەھبۇس، بۇ سالاھىيەت، بۇ ھالىمنى ھەر قانچە قىلىپمۇ ئۇنتۇپ كېتەلمەيمەن، خىيالىم ھەر قانچە ئەركىن بولغان بىلەن يەنىلا مەۋجۇت ھالىمغا باغلىنىدۇ، تەسەللىي ھەر قانچە شىپالىق دورا بولغان بىلەن ۋاقىتلىق ئۈنۈم بېرىدۇ.
بىر تىرىك جاننى سولاپ قويۇش ئەمەلىيەتتە ئەقىلسىز ھايۋانلارغا قىلىنىدىغان مۇئامىلە. دېھقانلار قوي-كالا، ئېشەكلىرىنى قوتانغا سولاپ قويىدۇ. تۇرۇپلا ئۆزەمنى باغلاققا چۈشكەن شۇ ئېشەككە ئوخشىتىپ قالدىم، ئادەم بىلەن ھايۋاننىڭ پەرقىنى  ئويلاپ باقتىم.  تالادا ھاڭراپ چېپىپ يۈرگەن ئېشەكنى ئېغىلغا سولاپ قويسا، ئاچ قويسا، ئۇ جانىۋار ئىككى كۈندىلا يۇۋاشلايدۇ، ئەمما ئېشەكلىك تەبىئىتىدىن قالمايدۇ، ھاڭرايدۇ، بىر ئىزىدا چۆگىلەيدۇ، ئىشىكنى توختىماي تېپىدۇ.  تالاغا ئەچىقىپ قويسا ئارغامچىنى ئۈزۈپ يەنە قاچىدۇ، مېدە قوغلايدۇ.  مېنى تۈرمىدىن قويۇۋەتسە، مەن قانداق قىلىمەن؟ يەنە كونا خۇيۇمنى داۋاملاشتۇرىمەنمۇ؟ ياشاشنىڭ مەقسىتى راھەت، جېنىمنىڭ راھىتى شەھۋەت، بۇنىڭسىز نەدە ئۇ لەززەت! دەپ پالاقلاپ يۈرىمەنمۇ؟  ھايۋانلىق تەبىئىتىم: شۇنداق قىلىسەن دەپ تەستىقلايدۇ. ئادىمىيلىك تەبىئىتىم بولسا: ھايا قىلمىساڭ خالىغىنىڭنى قىل، دەيدۇ. ھايا بولمىسا ئېشەكتىن نېمە پەرقىم؟
ئادەمنىڭ جىمجىت تەپەككۇر قىلىشى ئۈچۈن يالغۇزلۇق كېرەك، بىراق بۇنداق يالغۇزلۇقتىن گاھىدا زېرىكىپمۇ قالدىم، قاماقخانىدا بولساممۇ بەرىبىر مۇشۇ جەمئىيەتتە ياشاۋاتقان ئادەممەن،  جەمئىيەت دېگەن بۇ داشقايناقتا  ھامان بىر كىملەر بىلەن بىللە قايناشنى خالايدىكەنمەن،  يالغۇزلۇقۇمنىڭمۇ چېكى بولىدىكەن.   ئىلگىرى سائەت-سائەتلەپ خىيال سۈرەتتىم،  ئۇ چاغدا ئەتراپىمدا ئادەملەر بولغاچقا، قۇلىقىمنى ئېتىۋالساممۇ يەنىلا ۋاراڭ-ئىچىدە ياشاۋاتقاچقا يالغۇزلۇق ھېس قىلماپتىكەنمەن. توپتىن ئايرىۋېتىلگەندىن كېيىن ھەقىقىي يالغۇزلۇقنىڭ قانداق بولىدىغانلىقىنى بىلدىم. كۈن-كۈنلەپ ئۆزەم بىلەن سىردىشىش ئارقىلىق يالغۇزلۇقتىن قۇتۇلۇشقا تىرىشتىم. ئەمما ۋاقىت ئۇزارغانچە خىيالىمدىكى «مەن» بىلەن پاراڭلىشىشتىنمۇ زېرىكىدىغان، ئۆتكەن كۈنلەرنى ئەسلەشنى خالىمايدىغان، خوشىنونى تىللاپ-قارغاشتىنمۇ ھارسىنىدىغان بولۇپ قالدىم. روھىمدىكى كەڭ دۇنيامۇ بارغانچە تارىيىشقا باشلىدى، چۈنكى كۆز قانچىلىك نەرسىنى كۆرسە تەپەككۇرمۇ شۇنچىلىك مول بولىدۇ، كۈندە بىرلا نەرسىنى كۆرۈپ ئولتۇرسا تەپەككۇرمۇ قاتماللىشىپ قالىدۇ-دە، ئادەم بارغانچە دىۋەڭلىشىپ، ھېسسىياتىمۇ ئۆلىدۇ.
كېچىدە چىراغ ئۆچۈرۈلگەندە بۇ قاماقخانا دۈم كۆمتۈرۈلگەن قازانغا، مەن بولسام قوڭغۇزغا ئوخشاپ قالىمەن. بۇ كېچىنى قانداق ئۆتكۈزۈش ئېغىر مەسىلىگە ئايلىنىدۇ. خوشىنو بىلەن ئۆتكۈزگەن كېچىلەر قانداق تېز ئۆتكەن-ھە!  ئەمما ھازىرقى كېچىلەر مىڭ بىر كېچىدەك ئۇزۇن. ئۆزەمگە ھېكايە سۆزلەي دېسەم سۆزلىگۈدەك نەرسە يوق: مۇھەببەتلەشتىم، ھەۋىسىمنى قاندۇردۇم، ئارقىدىن كۆڭلۈم ئېلىشىپ ياندۇردۇم… بۇنىڭدىن باشقا نەرسە يوق.  ئالەمشۇمۇل تەپەككۇرۇمنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇراي دېسەم، بۇنىڭغا مۇناسىپ كەڭ بىلىمىم يوق، دىن ھەققىدە تۈزۈك ساۋادىم يوق، قولۇمدا مۇلاھىزە قىلىپ ئوقۇغىدەك كىتاب يوق.
ئۆتكەندە قۇرئاننىڭ خەنزۇچىسىنى ئېلىپ 100 بەت ئوقۇپ  بولغىچە خوشىنو كارىۋاتقا تارتىپ، دىققىتىمنى چېچىۋەتكەن، مەندەك شەھۋەت بەندىسى ھازىرچە قۇرئاننى ئوقۇشقا لايىق ئەمەس، كېيىن ئوقاي دەپ تاشلاپ قويغانچە قولۇمغا ئالمىغانىدىم. نەتىجىدە،  ئەقلى پۈچەك، ھېسسىياتى سويۇق، ھەۋىسىنى قاندۇرۇشتىن باشقىنى ئويلىمايدىغان مەخلۇققا ئايلىنىپ، ئەيش-ئىشرەتكە باشچىلاپ كىرىپ كەتتىم. ھازىر بۇنىڭ تەسىرى كاللامدىن تېخى كەتمىدى، ئاق تاماكىغا خۇمار بولغان ئادەم زەھەر تاشلاش ئورنىدا نەچچە ئاي داۋالانغاندەك، مەنمۇ شەھۋەت خۇمارىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن بۇ قاماقخانىدا بىر مەزگىل داۋالىنىشىم كېرەك. خۇدايىم بەلكىم مۇشۇ سەۋەب بىلەن بۇ كۈلپەتنى بېشىمغا سالدى، ئوڭشىلىپ ئادەم بولسۇن دېدى.
ئارىدىن يەنە بىر ھەپتە ئۆتتى، تۇرمۇشۇم خۇددى كۈندە يەۋاتقان جىڭ موما، تۇزسىز شوۋگۈرۈچتەك شۇنچىلىك قىرتاق، شۇنچىلىك تەمسىز، قاچىغا بىرەر پارچە گۆش چىقىپ قالامدىغاندۇ دەپ تەلمۈرۈپ كېتىمەن. ھەممە نەرسە سۇغا تاشلاپلا قاينىتىلغان ئاق بەسەيدەك شۇنچىلىك بەتتام، شۇنچىلىك رەزگى، شۇنچىلىك خۇنۇك. بۇنداق چاغدا خوشىنو بىلەن تاللاپ يېگەن تاماقلارنى، پولو، لەغمەن، كاۋابلارنى سېغىنىپ ھەسرەت چېكىمەن. بىرىنچى تەلەپ تاماق، شۇڭا بۇ ئەڭ چوڭ سىناق. ھەممە سىناقتىن ئۆتسەممۇ، مۇشۇ سىناقتىن قانداق ئۆتۈشۈمنى بىلمەي قالدىم. جىنسىي ھەۋەس دېگەننى بىرەر ئاي تىزگىنلىگىلى بولىدۇ، ئەمما قورساق ھەر كۈنى كوكىراپ تۇرسا، ئىشتىھايىم يېڭى-يېڭى لەززەتلەرنى تەمە قىلىۋاتسا، بۇنىڭغا قانچىلىك چىدايمەن؟ قورساق تويغاندىلا ئاندىن شىرىن خىيال سۈرگىلى بولىدۇ.

مۇھتاجلىق تاشتىن قاتتىق دېيشىدۇ، ھازىر ماڭا ئەتراپىمدىكى ھەممە نەرسە تاش، قاماقخانىنىڭ تۆت تېمىدىن تارتىپ خوشىنونىڭ قېتىپ كەتكەن باغرىغىچە ھەممە نەرسە تاش. ھازىر مەن ئەركىنلىككە ئەڭ مۇھتاج، قالغىنىنى كېتىپ بېرىپ تولۇقلىۋالغىلى بولىدۇ. ئەركىنلىك ماڭا سۇدەك، ھاۋادەك، ئانام ياغقان ناندەك، بەدىنىمدە ئېقىۋاتقان قاندەك مۇھىم، ئادەمگە ئەركىنلىك شۇ قەدەر زۆرۈر بولغاچقا، بىزنىڭ مەھەللىدىكى بىرى خوتۇنىنى ئۆلتۈرۈپ قويۇپ، مۇددەتسىز قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغىنىنى ئاڭلاپ،   بولدى مېنى ئەچىقىپ ئېتىۋېتىڭلار، دېگەنىكەن. دېمەك، ئۇ تۈرمىدە بىر ئۆمۈر سىقىلىپ ياشاشنى خالىمىغان. ياشاشنىڭ ئۆزى تاللاش جەريانى، ھەر كىم بىر يولنى تاللايدۇ، ئاقىۋىتىنى بىلىپمۇ تاللايدۇ،  بىلمەيمۇ تاللايدۇ، ئەمما بۇنداق ئىش ئىش دۆتلەرگە مەنسۇپ. مېنىڭ بۇ ئاقىۋىتىم دۆتلۈكتىن ئەمەس، تەلەيسىزلىكتىن. خوشىنو تايىقىنى يەپلا دۆلىتىگە كەتكەن بولسا ھەممە ئىش تۈگەيتتى، ئەمما جاھاندا نەدە ئۇنداق ئاسان ئىش بار؟ تامىقىنى يەپ پۇلىنى بەرمەيدىغان ئىش نەدە بار؟ ئەگەر دۆتلۈك قىلدىم دېسەم، مۇشۇ قائىدىنى چۈشەنمەي دۆتلۈك قىلدىم ياكى ئۇنىڭغا سەل قارىدىم. خىيالىمدا مەنمۇ ئۇنىڭغا بەدەل تۆلىدىم، كۈچۈمنى، ئەقلىمنى، زېھنىمنى، ۋاقتىمنى ئۇنىڭغا سەرپ قىلدىم، شۇڭا ئۇنىڭدىن ھۇزۇرلىنىشقا ھەقلىقمەن دەپ ئويلاپ قالدىم.
ئەركىنلىك قاماقخانىنىڭ رۇجەكلىرىدىن چۈشۈۋاتقان كىچىككىنە نۇردەك شۇنچىلىك قىممەتلىك، شۇنچىلىك نۇرانە، شۇنچىلىك گۈزەل، قارىغانچە قارىغۇم، شۇ نۇرغا يۈزۈمنى تۇتۇپ بىر دەم تۇرۇپ باققۇم كېلىدۇ. قاماقخانىغا قاراۋاتقان گۇندىپاينىڭ سوغۇق كۆزلىرى مەندىن مۇشۇ نۇرنىمۇ قىزغىنىدۇ. ئۇ ئۆيىدە ئۆزىنىڭ خوتۇن-بالىلىرىغىمۇ مۇشۇنداق سوغۇق نەزەردە قارامدىغاندۇ؟ ئۇنىڭ ھەيكەلدەك  تۇرۇشلىرىدىن، ماشىنا ئادەمدەك مېخانىكىلىق ھەرىكەتلىرىدىن،  خاپىلىق، ھارغىنلىق كەتمەيدىغان چىرايىدىن   ئادەم تەلئەتىنى ھەرگىز كۆرگىلى بولمايدۇ، بەزىدە ماڭا  بىر كۈنى مېنى ئۇجۇقتۇرۇۋېتىپلا بۇ ۋەزىپىدىن قۇتۇلۇشقا ئالدىرايدىغاندەك غەزەپ ۋە ئۆچمەنلىك بىلەن قارايدۇ. «تۈرمىدىن قېچىش»نى كۆرگەنلەر بىلىدۇكى، ئامېرىكىنىڭ كىنولىرىدىكى گۇندىپايلار ئادەمگە ئوخشايدۇ، كۈلۈپ تۇرۇپ  پاراڭ سالىدۇ، تاماكا چېكىدۇ، تۈرمىدىكى جىنايەتچىلەرگە چاقچاق قىلىدۇ، جىنايەتچىلەرمۇ ئۇلارنى ئاغزىنى بۇزۇپ تىللىيالايدۇ. تۈرمە مەيدانىغا چىقىپ توپ ئوينىيالايدۇ. مەن ئۇ كۆپ قىسىملىق تىياتىرنى كۆرۈپ يېرىمىغا كەلگەنىدىم، دەسلەپتە مەن قىزىقمىغان چاغدا خوشىنو قىزىقتۇرۇپ قويغان، كېيىن ئۆزەممۇ بېرىلىپ كۆرۈپ كەتكەنىدىم، مايكولنىڭ ئەقلىگە ئاپىرىن ئوقۇيتتىم، دەرس يوق چاغدا خوشىنو بىلەن بىللە كۆرەتتىم. ھازىر ئويلىسام، خوشىنونىڭ مەندىن ئىنتىقام ئېلىشى ئاشۇ فىلىم بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىكەن.  ھازىر ئۇ مېنى تۈرمىگە سولىتىۋېتىپ، ھەر ھەپتىدە بىر قىسىمنى داۋاملىق كۆرۈۋاتىدۇ، ئوڭدا يېتىپ مېنى ئەسلەشتىن قېچىۋاتىدۇ. دەسلەپتە قاماقخانىغا سولانغاندا ئۆزەمنى مايكولدەك ئەقىللىق چاغلاپ، بىر ئامال قىلىپ بۇ يەردىن قېچىپ كېتىشنى ئويلىغانىدىم، ئەمما بۇ  قاماقخانا نەدە ئۇ مايكول ياتقان تۈرمىگە ئوخشىسۇن؟ مايكول ياتقان تۈرمىنىڭ قۇرۇلمىسى كىنو ۋەقەلىكىگە ئاساسەن قوراشتۇرۇلغان، ھەممىسى ئەمەلىيەتتە كىنو ئىشلىگەنلەرنىڭ مەقسەتلىك ئويۇنى. شۇ ئاچچىقىمدا مايكولنى خىيالىمدىن تامامەن چىقىرىۋەتتىم.
ئەمما ئۆزەمنىڭ ئەقىللىق ئىكەنلىكىمنى زادى ئۇنتۇپ قالغىنىم يوق. قاماقخانىغا سولانغاندىن بۇيان خىيالىم، ئىش-مەيلىم شۇ:  بۇ يەردىن بىر ئامال قىلىپ چىقىپ كېتىش،  ئۆزەمنى ئازاتلىققا، ئەركىنلىككە ئېرىشتۈرۈش.  روھىم ھەر قانچە ئەركىن بولغان بىلەن تېنىمنى تاشلاپ بىر ياققا كېتەلمەيدۇ، يىراقلاردا كېزىپ يۈرەلىگەن بىلەن بەرىبىر بېشىمدىن ئەگىپ كېتەلمەيدۇ. ئىچىمدە نىدا قىلىمەن: ئەي روھىمنىڭ قۇشلىرى، مەن قاماقتىلا بولىدىكەنمەن، سىلەر يەنىلا ئەركىن ئەمەس؛ ئەي خىيال كەپتەرلىرىم، مەن بۇ ھالەتتىن قۇتۇلالمايدىكەنمەن، سىلەر يەنىلا قونداقتىن ، قەپەزدىن نېرى ئەمەس!
    مەھبۇسلۇقتىن قۇتۇلۇشنىڭ ھەر خىل يوللىرىنى ئىزدەپ باقتىم،  پۇل بىلەن ھوقۇق ئالدىمنى توسۇپ تۇرۇۋالدى. ساقچىلار پۇل كۆتۈرۈپ كەلگەن دادامنى نېرى ئىتتىرىۋېتىدۇ، چۈنكى ئۇنىڭ بۇ يەردە تونۇشى يوق،   ھوقۇقدار ئاغىنىسى يوق، پۇلىنى نەگە خەجلەشنى، قايسى پارىخورنىڭ يانچۇقىغا تىقىشنىمۇ بىلمەيدۇ. خوشىنوغا يالۋۇرۇشنى داۋاملىق ئويلاۋاتىمەن،  غۇرۇرۇمنى ساقلاپ قېلىشقا ئۆزەمنىڭمۇ ئانچە ئىشەنچىم يوق.  غۇرۇرۇمنى ساتقان تەقدىردىمۇ ئۇنىڭ مەسخىرىسىگە قالىمەن. مېنى تۈرمىگە سولىتىۋېتىپ ئۆزىنىڭ غۇرۇرىنى ئاقلاپ بولغان ئادەم مەندىن يەنە نېمە تەلەپ قىلىدۇ؟  غۇرۇر دېگەن نېمە؟ مەندىن گۇناھ، سەۋەنلىك ئۆتۈلمىگەن تەقدىردە، ۋىجدانىم بىلەن تىك تۇرۇشۇم غۇرۇر دەپ ئاتىلىدۇ. ئۆزەم ئۇنى خارلاپ تۇرۇپ بوينۇمغا ئالمىسام بۇ قانداق غۇرۇر؟  گۇناھ ئۆزەمدە تۇرۇپ تۆۋە قىلمىسام، كەچۈرۈم سورىمىسام، ئاندىن بۇنى جاھىللىق بىلەن غۇرۇر دەۋالسام قاملىشامدۇ؟  بۇمۇ بىر نامەرتلىك-تە!  مەيلى قانداق بولسۇن، خوتۇن كىشىنى ئۇرۇش نامەرتلىك،  يامان بولسام بىرەر ئەر كىشىنى، مېنى ئۇرغان ھېلىقى ئەبلەخنى ئۇرۇپ ئىنتىقام ئالمايمەنمۇ؟ راستىمنى ئېيتسام، خوشىنونى ئۇرۇپ ھېچ راھەتلەنمىگەن، پەقەت ئۇزاقتىن بۇيانقى ئاچچىقىمنى ئېلىۋالغاندەك بولۇپ، ئارقىدىن ئۇنىڭ ھالىغا قاراپ قاتتىق بىئارام بولغانىدىم. ئەسلىدە ئاشۇ ئەبلەخلەرنى ئۇرالىغان بولسام ئاندىن ھەقىقىي خۇشال بولغان بولاتتىم. ئەمما ئۇ گۇيلار بىر يىل تەييارلىقنى تۈگىتىپلا باشقا شەھەرلەرگە تاراپ كېتىشتى. بىر ئىنسانغا غەزەبلىنىشنى، ئاچچىقى كەلگەندە رەھىم قىلماي ئۇرۇشنى ئاشۇ گۇيلار ماڭا ئۆگەتتى دەپ ئويلايمەن. رەزىللىك رەزىللىكنى تۇغىدۇ دېگەنگە ئەمدى ئىشەندىم.
ئەركەكلىكتە چىڭ تۇرۇش، خوتۇن خەققە ئېگىلمەسلىك كېرەك. بولمىسا خوتۇن خەق ئالدىدا مازلىشىدىغان گەپ. بىراق ھازىر قارىشىم ئۆزگەردى، خاتالىقنى بوينىغا ئېلىش كېرەك، بۇنىڭغا جۈرئەت كېرەك، يۈزۈم چۈشۈپ كەتسىمۇ مەيلى، ئەقلىم بولسا يۈزۈمنى يەنە تېپىۋالالايمەن. مەن غۇرۇر دەپ ئاتىۋالغان نەرسە ئەمەلىيەتتە مەندىكى جاھىللىق، خاتالىقنى بوينىغا ئالماسلىق كېسىلى. شۇنداق بولغاندا، خوشىنودىن سەمىمىي كەچۈرۈم سوراپ خەت يېزىشىم كېرەك، يالۋۇرساممۇ مەيلى، چۈنكى ئۇ شۇنىڭغا ئەرزىيدۇ.  ئەينى ۋاقىتتا ئۇنىڭغا تۆمۈردەك قاتتىق بولۇپ، ئەمدى خېمىردەك يۇمشاپ كېتىشىممۇ بىر تەبىئيلىك، بۇنىڭدا يالغانچىلىق يوق.
ئۇيان ئويلاپ، بۇيان ئويلاپ، ئاخىر خوشىنوغا خەت يېزىش قارارىغا كەلدىم، بۇنداق قىلسام، بىرىنچىدىن،  بۇ يەردىن قۇتۇلۇپ چىقىشنىڭ تۇنجى قەدىمىنى باساتتىم؛ ئىككىنچىدىن، مېنى ئالداپ كەلگەن ساختا غۇرۇرنى پاچاقلاپ تاشلايتتىم:
قەدىرلىك خوشىنو، سەندىن ئەھۋال سوراشقىمۇ يۈزۈم قالمىغانلىقىنى بىلىمەن. لېكىن شۇنچە ئاي بىللە يۈرگىنىمىزنىڭ يۈزىنى قىلىشىڭنى، ماڭا ئىشىنىشىڭنى سورايمەن. قاماقخانىدا ياتقىلى ئۈچ ھەپتە بولۇپ قالدى، ھەر كۈنى پۇشايمان ئىچىدە ياش تۆكۈپ،  سېنى ئەسلەپ، سېنى سېغىنىپ ياشاۋاتىمەن.  ئوماق يۈزۈڭنى،  زۇمرەت كۆزۈڭنى، تاتلىق كۈلۈشلىرىڭنى، رەتلىك، ئاپئاق چىشلىرىڭنى، سۈزۈك بوينۇڭنى، خۇشپۇراق ھىدىڭنى قانچىلىك سېغىنغانلىقىمنى بىر بىلسەڭ!  ئازابتا تولغىنىپ ياتقىنىمنى تەسەۋۋۇر قىل، بۇ مەينەت قاماقخانا مېنى ساراڭ قىلىپ قوياي دېدى،  ئوماق، پاكىز ياتىقىمىزنى، ئاپئاق كىرلىكلەر كۈن نۇرىدا قاقلىنىپ تۇرىدىغان كارىۋىتىمىزنى، ئىسسىق سۇ چۈشۈپ تۇرىدىغان مۇنچىمىزنى شۇنچىلىك سېغىندىم. مەن گۇناھىمغا تۆۋە قىلدىم، ئالدىڭدا ئېغىر خاتالىق ئۆتكۈزدۈم، قانچىلىك پۇشايمان قىلساممۇ ئورنىغا كەلمەيدۇ. ئەمما سەندىن ئۈمىدىمنى ئۈزمىدىم، ساڭا ئىشەندىم، ساڭا باشتىن ئاخىر ئىشىنىمەن، سېنى سۆيىمەن. ئەگەر مېنى جازالىماقچى بولساڭ، مېنى ئۆزەڭنىڭ دۆلىتىگە ئاپىرىپ سولىتىۋەت، بۇ سوغۇق، مەينەت يەرگە قاماپ قويما. مېنى جازالىماقچى بولساڭ، مەندىن ئايرىلىپ كېتىشىڭنىڭ ئۆزىلا مەن ئۈچۈن يېتەرلىك جازا ئەمەسمىدى جېنىم، سەندىن ئايرىلىپ ياشىغان كۈنلەر مەن ئۈچۈن ھارام، سەنسىز يېگەن تاماقلار مەن ئۈچۈن زەھەر، سەنسىز ئۆتكۈزگەن كېچىلەر مەن ئۈچۈن چوشقا قوتىنىدا تۈنىگەن بىلەن باراۋەر. مېنى ئۆزەڭنىڭ ئىللىق قۇچىقىدىن مەھرۇم قىلما. سەن مېنى بۇ قاماقخانىنىڭ دەردىگە چىدىماي مۇشۇنداق دەۋاتىدۇ دەپ ئويلاپ قالما، مېنى سېنىڭ دەردىڭ ساراڭ قىلىۋاتىدۇ. مېنى بۇ قاماقخانىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈنلا شۇنداق دەۋاتىدۇ دەپ ئويلاپ قالما، ئەگەر سەن مېنى ھەقىقەتەن كەچۈرمىسەڭ، تۈرمىدە قانچىلىك ياتساممۇ رازى.
سۆيۈملۈكۈم خوشىنو، سەن بىلەن ئۆتكۈزگەن شىرىن كۈنلەر مېنىڭ ھاياتىمدىكى ئەڭ قىممەتلىك، ئەڭ ئۇنتۇلماس كۈنلەردۇر. تۈرمىدە ئۇزاق يېتىپ كەتسەممۇ، سەن بىلەن ئۆتكۈزگەن شۇ شىرىن مىنۇتلارنى ئەسلەش بىلەنمۇ بۇ قىيىن كۈنلەرنى ئۆتكۈزۈۋېتەلەيمەن. سەن بىلىسەن، مەن جىق ئىش كۆرمىگەن، تۇرمۇشنى سەنچىلىك چۈشەنمەيمەن، توي قىلىدىغان ئىشتىمۇ ئارتۇق ئويلاپ كەتكەن تەرەپلىرىم بار، ئالىي مەكتەپنى تېخى پۈتتۈرمىگەن بولغاچقا، توي قىلىشنى جەمئىيەتكە بالدۇر چىقىش دەپ چۈشىنىۋالغاچقا سېنىڭ تەكلىپىڭگە قوشۇلمىغىنىم راست، سەن بىلەن توي قىلىشنى ئەسلا ئويلاپ باقمىغانلىقىم يالغان،  نەچچە ئاي يېڭى توي قىلغان ئەر-خوتۇنلاردەك «شىرىن ئاي» ئۆتكۈزگەن تۇرساق، كۈندە ئەر-خوتۇندەك بىللە ياشىغان تۇرساق، سەن بىلەن بىللە ياشاشنى ئويلىماسلىقىم مۇمكىنمۇ؟ سەن ماڭا ھېلىقى خەنزۇچە ئىبارىنى يادلاپ بېرىپ،  «بىر كېچىلىك ئەر-خوتۇنچىلىقنىڭ يۈز كۈنچە مېھرى بار» دېمىگەنمىدىڭ، ئۇنداقتا بىزنىڭمۇ نەچچە ئون يىلغا تەڭ مېھىر-مۇھەببىتىمىز بولۇشى كېرەك.
سۆيۈملۈك خوشىنو، مەن بۇ يەرگە قامالغاندىن كېيىن، جىق مەسىلىلەرنى ئويلىدىم، جىق ئىشلار كاللامدىن ئۆتتى. ئەگەر بۇ يەرگە كىرمىگەن بولسام، ھوشۇمنى تاپالماس ئىكەنمەن. ئەگەر بۇ يەرگە كىرمىگەن بولسام، قەدرىڭنى بىلمەس ئىكەنمەن؛ بىز ئۇيغۇرلاردا «زىمىستان كۆرمىگەن بۇلبۇل، باھارنىڭ قەدرىنى بىلمەس؛ جاپانى چەكمىگەن ئاشىق، جاپانىڭ قەدرىگە يەتمەس» دېگەن گەپ بار. جاھاندا بۇنداق ئېسىل گەپ بولماس، مانا مەن بۇ گەپنىڭ تېگىگە ئەمدى يەتتىم. تۈرمىگە كىرمىگەن ئادەم، ئەركىنلىكنىڭ قەدرىگە يەتمەيدىكەن؛ شۇنىڭدەك، يېنىدا بار چاغدا قەدرىگە يەتمىگەن نۇرغۇن گۈزەل نەرسىلەرنىڭ قىممىتىنى ئۇنىڭدىن ئايرىلغاندا ھېس قىلىدىكەن. ساڭا دەيدىغان نۇرغۇن گەپلىرىم، ئېيتالمىغان نۇرغۇن دەردلىرىم بار. ئاڭلامسەن، ئاڭلىمامسەن، بىلمەيمەن؛ ھەر كۈنى سەن بىلەن ساراڭدەك مۇڭدىشىمەن، تۆت تامغا قارىساممۇ سېنىڭ سۈرىتىڭ، ماڭا قاراپ كۈلۈمسىرەيسەن، ئەگەر غەزەبلەنسەڭ، تىترەپ كېتىمەن. مەندىن نەپرەتلەنمە ئاشىقىم، ئەگەر ماڭا بولغان ئاشىقلىقىڭ، سەۋدالىقىڭ راست بولسا، مېنىڭمۇ سېنى شۇنچىلىك ياخشى كۆرىدىغانلىقىمغا ئىشەن.
مېنى مەكتەپتىن قوغلاندى قىلدى، شۇنچە يىل ئوقۇپ ئالىي مەكتەپكە كەلگەن بىر ئوقۇغۇچى ئۈچۈن بۇمۇ چوڭ جازا، لېكىن بايا دېگىنىمدەك، ھەر قانداق جازا مەن ئۈچۈن سېنىڭ مەندىن ئايرىلىشىڭدەك ئېغىر تۇيۇلمايدۇ. مېنىڭ ئىستىقبالىم مەكتەپتە ئەمەس، ئەركىنلىك، مۇھەببەت ئۈچۈن سوقۇۋاتقان يۈرىكىمدە! مېنىڭ كەلگۈسۈم كىچىك ۋاقتىمدا تىكلىۋالغان ئۇلۇغ ئارزۇلىرىمدا ئەمەس، چوڭ بولۇپ چۈشەنگەن رىئاللىق ۋە تۇرمۇش ھەقىقەتلىرىدە. مەندىن ئۆتكەن خاتالىق ۋە جىنايەت مېنى قايتىدىن ئادەم بولۇشقا ئۈندەيدۇ، ماڭا مەدەت بەرگىن قەدىرلىكىم، مەن كونا سىستېمامنى يېڭىلاپ، ئەخلەتلەرنى ئۆچۈرۈپ تاشلاپ، ئەڭ لازىملىق دېتاللارنى قاچىلاپ، سىستېمامنى قايتىدىن قۇرۇپ چىقاي، مېنى قايتىدىن قوزغات، مېنى قايتىدىن قوزغات!  شۇ چاغدا كۆرىسەنكى، ئالدىڭدا يېڭى ئادەم نامايەن بولۇپ، سېنى شەرتسىز، يېڭىۋاشتىن سۆيىدۇ.
قەدىرلىك خوشىنو، ساڭا دەيدىغان گەپلىرىم بىر-ئىككى بەت قەغەزگە پاتمايدۇ، نۇرغۇن گەپلىرىمنى ئىپادىلەشكە خەنزۇلارنىڭ 10 مىڭ خېتىمۇ ئازلىق قىلىدۇ، ئوقۇغىنىڭچە ئوقۇپ چۈشەن، ئەڭ مۇھىمى قەلبىمنى، ساڭا ئىنتىلىۋاتقان يۈرىكىمنى قايتىدىن چۈشەن. ئەڭ چىرايلىق مۇھەببەت سۆزلىرىنى ياپونچە يازدىم، خەنزۇچە بىلەن ئارىلاشتۇرۇۋەتمىگىن، ئەڭ چوڭقۇر گەپلىرىمنى ئۆزەڭنىڭ ئانا تىلىدىن، ئۆز تەپەككۇرۇڭدىن چۈشىنشىڭنى خالايمەن. ئاخىردا سەندىن ئەڭ ئېغىر پۇشايمان ۋە ئەڭ سەمىمىي قەلبىمدىن كەچۈرۈم سورايمەن، سېنى سۆيىمەن.  نەدىلا بولاي سېنى ئەسلەپ، سېغىنىپ تۇرىمەن.
خەتنى يېزىپ بولۇپ، ئۆزەممۇ ئختىيارسىز تەسىرلىنىپ كەتتىم، يالغان گەپ قىلمىغاندەكلا يازدىم، كۆزۈمگە كېلىپ قالغان ياشنى سۈرتۈپ، ئىختىيارسىز كۈلۈۋەتتىم.

   خېتىمنىڭ خوشىنونىڭ قولىغا تەگكەن-تەگمىگەنلىكىنى بىلمەيمەن.  ئۈمىدىم ئۆچەي دەپ قالغان، ئەمما ئۆچمەيۋاتقان شامدەك يېنىپ تۇرىدۇ. كۆزلىرىم قاراڭغۇلۇق ئىچىدە نۇر ئىزدەيدۇ. كۈنلىرىم سەۋر-تاقەتكە لىق توشۇپ كەتتى، تاشاي دەيمەن تاشالمايمەن، توسقۇنلاردىن ئاشاي دەيمەن، ئاشالمايمەن. كىچىك كاتەكلىرى، قوش قەۋەت كارىۋاتلىرى، مەينەت خالا ۋە ئاشخانىلىرى خىلمۇ خىل جىنايەتچىلەرگە، ئەرز-شىكايەتلەرگە، ئاھۇ نادامەتلەرگە، يىغا-زارىلەرگە لىق تولغان بۇ غايەت چوڭ قاماقخانىنىڭ بۇزۇلغان ھاۋاسىدىن، ئۇچامدىكى سېرىق چاپاندىن، ئەتراپىمدىكى چەرەندى-پەرەندىلەردىن، قوپال بۇيرۇق ۋە ھەيۋىلەردىن قۇتۇلىدىغانلا ئىش بولسا، پۈتۈن غەيرىتىم بىلەن تىرىشىمەن،  ئەقلىمنى ئىشقا سالىمەن، ئۈمىدىمنى يوقاتمايمەن، خىيالىمدا بولسىمۇ تامدىن ھالقىپ،  ھەر كۈنى قاچىمەن، ھەر كۈنى ئەركىنلىك دەپ توۋلايمەن. نەپسىگە ئەگىشىدىغان   ئادەم ئەركىنلىكنى سىناپ باقىدۇ، ئەمما مەن سىناپ باققان ئەركىنلىك چېكىدىن ئېشىپ كەتكەنلىكتىن تامامەن  ئەكسىگە ياندى، بۇ ساۋاقنى ھەر كۈنى قاماقخانا تەربىيەچىلىرى ئەسلىتىپ تۇرىدۇ، ئۆزەممۇ ئىدىيەمنى ئۆزگەرتمەكتىمەن.
خوشىنودىن جاۋاب كۈتۈپ يۈرگەندە دادامدىن خەت كەلدى، خەتنى ئاچماي تۇرۇپلا يۈرىكىم ئۆرتەندى، دادامنىڭ نېمە دەيدىغانلىقىنى بىلەتتىم، ماڭا شەرتسىز كۆيۈنەتتى، ھالىمغا ئېچىناتتى؛ مەنمۇ بىچارە دادامغا ئىچ ئاغرىتاتتىم. ئۆزئارا ئىچ ئاغرىتىش بىلەن بىر-بىرىمىزنى ئازابلايتتۇق. دادام  بىز ئولتۇرۇشلۇق ناھىيە بازىرىدىكى تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ فىزىكا ئوقۇتقۇچىسى ئىدى، مۇناسىۋەتكە تايىنىپ ئەمەس، قابىلىيىتىگە تايىنىپ يېزىدىن ناھىيىەگە يۆتكىلىپ كېلەلىگەنىدى. مەندىن زور ئۈمىدلەرنى كۈتىدىغان دادام مېنىڭ مەكتەپتىن قوغلىنىشىمنى قوبۇل قىلالىغان تەقدىردىمۇ، جىنايەت ئۆتكۈزۈپ تۈرمىگە كىرىپ قېلىشىمنى زادىلا  قوبۇل قىلالمايتتى. نە چارە؟ كۈتۈلمىگەن پالاكەت ۋە كېلىشمەسلىك بىلەن تولۇپ تاشقان بۇ جاھاندا، ئادەم ھەممىنى قوبۇل قىلىپ ياشىشى كېرەك. داداممۇ كىچىك بالىدەك يىغلاپ يۈرمەي ئەلھەكمۇللا دېيىشى كېرەك.      يىغلىسا ئاپام يىغلىسۇن، ياكى ھېچكىم يىغلىماي بىر-بىرىگە تەسەللىي بېرىشسۇن. ئۇلارنىڭ يىغلىشى مېنى تېخىمۇ ئاجىز، قورقۇنچاق قىلىپ قويىدۇ. خەتنى ئېچىپ دادامنىڭ رەتلىك يېزىلغان خەتلىرىگە ئالدىراپ كۆز يۈگۈرتتۈم:
ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم، ئوغلۇم، قانداق تۇرۇۋاتىسەن؟ خېتىڭنى تاپشۇرۇۋالدۇق، تۈرمىگە كىرىپ قېلىشىڭنىڭ سەۋەبىنى چۈشەندۇق.  شۇ گەپلەرنى بىزگە نومۇس قىلماي دېگىنىڭدىن ھەيران قالدۇق. سەن خېلى تارتىنچاق بالا ئىدىڭ، قىز بالىغىمۇ ئۇنچىلىك قىزىقىپ كەتمەيتتىڭ، سېنى مەكتەپتە مۇھەببەتلەشمەيدۇ دەپ ئويلاپتىكەنمىز، بىراق مۇھەببەتلىشىش نېرى تۇرسۇن، ئۇنىڭدىنمۇ ئاشۇرۇپ خېلى-خېلى ئىشلارنى قىلىپسەن. ياخشى ئوقۇپ ياراملىق ئادەم بولىدۇ دەپ يۈرسەك، مانا ئەمدى جىنايەت ئۆتكۈزۈپ تۈرمىگە كىرىپسەن.  بۇنچىلىك ئۆزگىرىپ كېتىدىغانلىقىڭنى ھەرگىز ئويلىماپتىكەنمىز، ئاپاڭ تۈرمىگە كىرىپ قالغىنىڭنى ئاڭلاپ ئاغرىپ يېتىپ قالدى، ئىشقىمۇ بارالمىدى. مېنىڭمۇ ھېچ ئىشقا قولۇم بارمىدى. ئويلىسام-ئويلىسام، بۇ ئىشلىرىڭ كاللامدىن ھېچ ئۆتمەيدۇ، خەقنىڭ بالىسىمىكىن دېسەم ئۆزەمنىڭ بالىسى،  ھېچ ئىشەنگۈم كەلمەيدۇ، ئەمما ئىشەنمەي دېسەممۇ ئامال يوق،  يازغان خېتىڭ ئالدىمدا تۇرۇپتۇ.
بىز ئەسلىدە سەندىن پەخىرلىنەتتۇق، شۇڭا چىقىم كەتسىمۇ ئۈرۈمچىدە داڭلىق ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇتتۇق.   مائاشىمىزنى ئايدىن ئايغا ئاران يەتكۈزۈۋاتساقمۇ، سېنى پۇلدىن قىسىپ قويمىدۇق. بېيجىڭغا ماڭدىڭ، ئۇرۇغ-تۇغقانلار ئاتىغىنىنى بېرىپ، ياخشى تىلەكلەرنى تىلەپ سېنى ئۇزاتتى. ئايمۇ ئاي پۇل ئەۋەتىپ تۇردۇق، بالام بېيجىڭدا ئوقۇۋاتىدۇ دەپ ئەل-جامائەت ئالدىدا پەخىرلەندۇق،  بالام كەلگۈسىدە قالتىس ئادەم بولىدۇ  دەپ ئۈمىدۋار ياشاپ كەلدۇق.  ئەمدى نېمە بولدى؟  ئەمدى سېنى ئوقۇتۇپ بىرەر ئىشنىڭ پېشىنى تۇتقۇدەك ئادەم قىلىمەن دېگەن ئۈمىدىممۇ يوققا چىقتى. مېنى ئاسماندىن يەرگە ئاتتىڭ، ئۆزەڭ بىلەن قوشۇپ ئاتا-ئاناڭنىمۇ خارلىدىڭ.
ساڭا تۆلىگەن بەدەللىرىمىزنى ھېسابلاپ بولالمايسەن، بىز ساڭا مىننەت قىلىپ ئەمەس، تارتقان جاپالىرىمىزنىڭ ھاردۇقىنى چىقىرالمىغانلىقىمىز ئۈچۈن مۇشۇنداق تېرىكىمىز. ئىستىقبالىڭدىن قايغۇرغانلىقىمىز ئۈچۈن غەزەبلىنىمىز.  ھېچقانداق ئاتا-ئانا  بالىلىرى ئۈچۈن قىلغانلىرىغا مىننەت قىلمايدۇ، پەقەت بالىلىرىنىڭ ئىنساپلىق، ياراملىق ئادەم بولۇشىنى ئۈمىد قىلىدۇ. سەن باشقا بالىلاردىن ئەقىللىق ئىدىڭ، ئەمما ئاخىرقى ھېسابتا، ئۇلارنىڭمۇ پوقىنىمۇ دورىيالمىدىڭ. قارىغاندا ئۆزەڭگە بەك ئىشىنىپ كەتتىڭ، مەن بۇ ئاجىزلىقىڭنى مەلۇم جەھەتتىن ئارتۇقچىلىق دەپ چۈشىنىپ قالغاچقا، ۋاقتىدا تەربىيە بېرىپ تۈزىتەلمىدىم. سېنىڭ بۇ ئاقىۋىتىڭدىن شۇنداق يەكۈن چىقاردىمكى، بىر بالا مەلۇم جەھەتتە ئالاھىدە ئىقتىدارلىق بولغان بىلەن، يەنە بىر جەھەتتىن دۆترەك بولىدىكەن؛  شۇڭا بۇنىڭدىن كېيىن ئۆزەڭگە ھەرگىز تەمەننا قويما، كەمتەر بول، جاھاندا مۇكەممەل ئادەم يوق، مۇكەممەللىك پەقەت بىزنى ياراتقان ئاللاھ تائالاغىلا مەنسۇپ.
خوتۇن ئېلىپ بەرگەن بولساڭ، مۇشۇ يولغا ماڭماسلىقىم مۇمكىن ئىدى دەپسەن، بۇ ياشتا ئوقۇشنىڭ مۇھىملىقىنى بىلمەمتىڭ؟ سەندەك نۇرغۇن بالىلار نەپسىنى يىغىپ ئوبدان ئوقۇۋاتمامدۇ؟ سەن ئالدىرىمىساڭمۇ، ئىككى-ئۈچ يىلدىن كېيىن خوتۇن دېگەنگە تويغۇزۇپ قوياتتىم. ياخشى ئوقۇپ كەلسەڭ، قىزىمىزنى بېرىمىز دەيدىغانلارنىڭ قىزلىرىدىن تاللاپ تۇرۇپ ئالالايتتىڭ. «مانتا كۆرمىگەن قەلەندەر قاسقانغا دۈم چۈشۈپتۇ» دېگەندەك، ئالدىراپ-تېنەپ ياپونلۇقنىڭ قىزىغا بۇزۇلۇپ، ئۆزەڭگە ئىش تېرىپ يۈرۈپسەن. ئاۋايلاپ ماڭ بالام دەپ يولغا سالساق،  ماقۇل دەپ قويۇپلا ئۆزەڭ بىلگەن سەنەمگە دەسسەپ، شاپاققا تېيىلىپ يىقىلىپ چۈشۈپسەن. ئاشنى خام يېمە بالام، سەۋر قىل دەپ تۇرساق، بالايى نەپسىڭنىڭ كەينىگە كىرىپ ئاغزىڭنى كۆيدۈرۈپ قويۇپسەن.  مۇشۇمۇ سېنىڭ ئەقلىڭ؟! كىتاب، نەزەرىيە، تەڭلىمە-تىئورمىلارغا ئىشلەتكەن كاللاڭنى مانا مۇشۇنداق جاھاندارچىلىق ئىشلىرىغىمۇ ئىشلىتىپ قويساڭ بولماسمىدى؟
مەن شۇ تاپتا سەندىن ئاغرىنغان بىلەن، سېنى ئەيبلىگەن بىلەن ئىچىمدىن ئۆزەمنى ئەيبلەيمەن، كىم مېنى سېنىڭ داداڭ بولسۇن دەپتىكەن؟  بۇنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ ئىرادىسى، ئاللاھ تەقدىر قىلغان ئىشلارنى كۆرمەي ئىلاجىم يوق. لېكىن سەۋەب قانۇنىيىتىنى ئۇنتۇپ قالماسلىق كېرەك، ئاللاھ ھەر ئىشنى ئۆز قانۇنىيىتى بويىچە بىر تەرەپ قىلىدۇ،  ياخشى ئىش قىلغۇچىلار مۇكاپاتقا ئېرىشىدۇ، يامان ئىش قىلغۇچىلار جازاغا تارتىلىدۇ. مەن ساڭا بۇلارنى دەپ كەلگەن، لېكىن سەن بېيجىڭغا بېرىۋېلىپلا نەپسى خاھىشىڭغا بېرىلىپ، پوققا تېيىلدىڭ. يامانلارنىڭ تايىقىنى يەپ تۇرۇپ، ئۇلاردىن نەپرەتلىنىپ تۇرۇپ، يەنە ئۇلارنىڭ قىلىقىنى دورىغىنىڭ ئۆتۈپ كەتكەن ساراڭلىق ئەمەسمۇ؟ نورمال ئادەم شۇنداق قىلامدۇ؟
بولدى، سېنى ئەيبلەپ نېمە قىلاي، تارتىلىدىغان جازاغا تارتىلدىڭ، قىلمىشلىرىڭغا تۆۋە قىلىپ، ئاچچىق ساۋاقلارغا ئىگە بولدۇڭ. ئەمدى ئادەم بولارسەن، ئادەم ئۆلۈپ قالمىسىلا، نى ئىشلارنى كۆرىدۇ. بۈگۈن كۆرمىسە، ئەتە كۆرىدۇ، ئەڭ چوڭ ئالامەتنى ئۆلگەندىن كېيىن كۆرىدۇ. سەن دىندىن، ئەخلاقتىن ئازراق بىر نەرسە بىلگەن بولساڭ، بەلكىم گۇناھتىن ئۆزەڭنى تارتقان بولاتتىڭ. بۇ جەھەتتە ساڭا يېتەرلىك تەربىيە بېرەلمىدىم، مانا ھازىر جازاسىنى تارتىۋاتىمەن.
ياشلىقىمدا مەنمۇ سەندەك ئوينىغان، لېكىن ئۇ چاغدىكى دەۋر بۇنچىلىك بەزەپ، قالايمىقان ئەمەس ئىدى. ماددا بىرلەمچى، ئاڭ ئىككىلەمچى، خۇداغا ئىشەنمەڭلار دېسىمۇ، توختا تۇر، بۇنىڭ كەينىدە گەپ بار دەپ ئويلىنىپ باقاتتۇق، قارىغۇلارچە ئەگەشمەيتتۇق. ئەمما ئىزدىنىدىغان پۇرسەت يوق ئىدى، دىنىي كىتابلارنى ئاسان تاپقىلى بولمايتتى. ئۇ چاغدا ھەممە نەرسە، ھەتتا ئاڭ-ئىدىيەمۇ تۈزۈم بىلەن باشقۇرۇلاتتى، شۇ چاغدا قېتىپ كەتكەن كاللا بىلەن يېڭى ئەسىرگە ئۇلاشقاندا، ئاللاھنىڭ رەھمىتى بىلەن ھىدايەتكە ئۇلاشتىم. ئالەمشۇمۇل ھەقىقەتلەرنى  قېرىغاندا بىلدىم، لېكىن ساڭا بىلدۈرۈپ بولالمىدىم، كىچىكىڭدىن تەربىيە قىلالمىدىم. شۇ ئەقلىڭگە يارىشا ساڭا قانداق ياشاشنى، نېمە ئۈچۈن ياشاشنى ئۆگىتىپ بولالمىدىم. ئاللاھ تائالا بۇ جازا ئارقىلىق سېنى ۋە مېنى سىناۋاتىدۇ.
ئەگەر سەن  ئەقىلنى ھەممىنى ھەل قىلالايدۇ دەپ قارىساڭ، خاتالىشىسەن. سېنىڭ مۇشۇ ئاقىۋىتىڭلا ئەقلىڭنىڭ ھەممىگە كۇپايە قىلمايدىغانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ. سەندە ئاۋۋال ئىمان-ئېتىقاد، توغرا نىشان بولۇشى كېرەك. ھىدايەت تېپىپ توغرا يولدا مېڭىشىڭ كېرەك. بولمىسا نۇرغۇن ئاقمايدىغان ئىشلارغا بىھۇدە قۇربان بېرىسەن،  ھەۋەسنىڭ، نەپسانىيەتنىڭ كەينىگە كىرىپ ئۆزەڭنى خاراپ قىلىسەن.
ئاللاھ تائالانىڭ ماڭىمۇ، ساڭىمۇ سەۋر ئاتا قىلىشىنى تىلەيمەن. ئەگەر مەندە ئازراق ئىمان بولمايدىغان بولسا، دات-پەرياد كۆتۈرۈپ، سېنى مىڭنى تىللاپ، ئۆزەمنى كاچاتلاپ، جاھاننىڭ تەتۈرلۈكىدىن قاقشاپ، ئىچىپ-چېكىپ يۈرگەن بولاتتىم. قانچىلىك سەۋر-تاقىتىم بولغانچە ئۆزەمنى شۇنچە كۈچلۈك ھېس قىلىۋاتىمەن، ئاپاڭغىمۇ مەدەت بېرىۋاتىمەن. پات يېقىندا مەكتەپتىن رۇخسەت سوراپ، ئاپاڭ بىلەن بېيجىڭغا بارىمىز، ئىشلىرىڭ تەكشۈرۈپ بىر تەرەپ قىلىنغىچە ئادۋوكات تەكلىپ قىلىپ، سېنى كېپىللىككە ئېلىپ چىقىدىغان ئىشنى قىلىمىز، ئەگەر ئۇنىڭغا مۇمكىن بولمىسا باشقا كەلگەننى كۆرىمىز.
ئاخىردا دەيدىغىنىم شۇكى، بۇ خاتالىقىڭدىن ئۆلگىچە ساۋاق ئال، مەندەك قېرىغاندا ئەمەس، دەل مۇشۇ پەيتىڭدە ئاللاھ تائالاغا ئىشەنچ باغلاپ، ھەممە ئىشىڭدا ئاللاھ كۆرسەتكەن يولدا مېڭىشقا تىرىشقىن. بۇ كۈنلەرنىڭ ھامان ئۆتۈپ كېتىدىغانلىقىغا ئىشەن،  ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن ئۈمىد ئۈزمە، بەلكىم بۇ ئىش سېنىڭ كېيىن تۈزۈلۈپ قېلىشىڭغا سەۋەب بولىدۇ. تېنىڭنىڭ سالامەت بولۇشىنى، خاتالىقىڭدىن بالدۇرراق ساۋاق ئېلىشىڭنى، بالدۇرراق ھىدايەت تېپىشىڭنى تىلەپ  داداڭ، ئاناڭ
بۇ خەتنى ئوقۇپ يەڭگىللەپ قالدىم، دېمەك دادام بۇ ئىشنى ئاللاھنىڭ تەقدىرىگە باغلاپ، سەۋر قىلغانىدى؛ ئاللاھقا قانچىلىك ئىشەنسە شۇنچىلىك سەۋر قىلىدۇ؛ تەقدىردە ئاللاھنىڭ ھامان بىر قانۇنىيەتلىك ئورۇنلاشتۇرۇشى بارلىقىنى ھېس قىلسا، بۇ تەقدىرنى ئۆزگەرتىش ئۈچۈن تىرىشىدۇ. دادام نەزەرىيە فىزىكىسىغا تولىمۇ قىزىقىدىغان، ئالەمنىڭ سىرلىرىنى بىلىشكە توختىماي ئۇرۇنىدىغان، «بىلىم-كۈچ» ژۇرنىلىنى قالدۇرماي ئوقۇيدىغان، بالىلارغا دەرسنى قىزىقارلىق سۆزلەيدىغان، ئىدىيىسىنى پات-پات ئۆزگەرتىپ تۇرىدىغان، بىر دەم دىندار بولۇپ كەتسە، بىر دەم گۇمانلىنىپ توختاپ قالىدىغان ئادەم ئىدى، ئۆمرى ئاز قالغانچە ھىدايەت تاپقان بولسا، بۇنى ماڭا نامايىش قىلىپ نەسىھەت قىلغۇدەك ھالغا كەلگەن بولسا، ئەمدى مۇشۇ يولدا چىڭ تۇرۇشى مۇمكىن. چۈنكى قېرىلىق، كېسەللىك ۋە ئۆلۈم ھەر قانداق ئادەمنىڭ ئۇ دۇنيالىق تەپەككۇرىنى قوزغىتىدۇ، مىجەزىنى ئېغىرلاشتۇرىدۇ، «ئۆلگىلى ئاز قالدىڭ، نېمە ئويلاۋاتىسەن؟ قارارىڭنى چىقار، گۇمان بىلەن ئۆلسەڭ ئازابلىنىپ ئۆلىسەن،  ئىمان بىلەن ئۆلسەڭ راھەتلىنىپ ئۆلىسەن» دەيدۇ. كىمنىڭ راھەتلىنىپ ئۆلگىسى يوق، دادام ئەقىللىق ئادەم، ئۆمرىنىڭ ئاخىرىدا قايسى يولدا مېڭىشنى بىلىۋاپتۇ، سەكراتتىكى چىرايىنى ئالدىن سىزىۋاپتۇ، ئۆلۈمگە قانداق يۈزلىنىدىغانلىقىنى، ئۇ دۇنياغا قانداق تەييارلىق بىلەن بارىدىغانلىقىنى بېكىتىپ بوپتۇ.

سولاققا چۈشمەستە قىلىدىغان ئىشلىرىم ۋە ئوينايدىغان ئويۇنلىرىمنىڭ كۆپلۈكىدىن ۋاقىت يېتىشتۈرۈپ بولالماي قالاتتىم، خوشىنو ئۆزىنىڭ ھەم مېنىڭ ۋاقتىمنى زىچ ئورۇنلاشتۇراتتى، مەدەنىيەت، ساپا دېگەن ئەمەلىيەتتە ھاياتنى قانداق ئۆتكۈزۈش، ۋاقىتنى قانداق ئورۇنلاشتۇرۇش، ۋاقىتتىن قانداق ئۈنۈملۈك پايدىلىنىش مەسىلىسى ئىكەن، ئۇ ئەتىگەندە بىر سائەت بولسىمۇ كۆڭۈلدىكىدەك بىر ئىش قىلىۋېلىشقا ئالدىرايتتى، مەن بولسام بىر سائەت بولسىمۇ ھېچنېمىنى تۇيماي ئۇخلىۋالسام دەيتتىم. كېيىن ئۇمۇ مەن بىلەن تەڭ ئۇخلايدىغان بولدى، بىر-ئىككى سائەت ئۇخلىۋالساق جاھان بىزنىڭ، بەخت بىزنىڭ، مۇۋەپپەقىيەت بىزنىڭ ئىدى، دەرسلەر خىيالىمىزغا كىرىپ چىقمايتتى، ئويۇنىمىزدىن ئازراق ئاجراپ، بىر-ئىككى سائەت تەكرار قىلىۋالساق، باشقىلارغا تەڭ يېتىشىپ كېتەلەيتتۇق. شېكەر شەنبە، يەكشەنبىلىرىمىزنى چەت ئەللەردە ئۆتكۈزۈپ، ھەپتىلەپ شۇ يەردە ئويناپ مەكتەپكە كەلمىگەن ۋاقىتلىرىمىزمۇ بولدى، دەرس قالدۇرغان سائەتلىرىم كۆپ بولغاچقا مەكتەپتىن ماڭا بىر قانچە قېتىم ئاگاھلاندۇرۇش بەردى، شۇنىڭدىن كېيىن دىققەت قىلىدىغان بولدۇم، ئەمما خوشىنونىڭ راھىتىدىن كېچەلمەيتتىم، دەرسكە كىرىپ سائەت-سائەتلەپ ئەسنەپ ئولتۇرۇپ، ئۇنىڭ بىلەن ئۆتكۈزگەن شىرىن مىنۇتلىرىمنى ئەسلەيتتىم، سىنىپتىكى باشقا خەنزۇ قىزلارغا كۆز سېلىپ، ئۇلار بىلەن مۇھەببەتلەشسە قانداق بولىدىغانلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلاتتىم. كۆزەينەك تاقىۋالىدىغان تاقىر باش پروفېسسورلار دەرس ئۆتكىلى كىرسە، ئەركەكلىك كۈچىدىن كەتكەن بۇ بىچارىلەرنىڭ ئۆز ھالىدىن بىخەۋەر كاپىلداپ سۆزلەپ كېتىشلىرىدىن زېرىكەتتىم. ئۇلار تېخى بەزىدە بالىلارنىڭ بىپەرۋا، ئۇيقۇچان ھالىدىن نارازى بولۇپ، كۈچەپ، ۋاقىراپ دېگۈدەك دەرس سۆزلەيتتى، مەن ئىچىمدە، ئۆيۈڭدىكى تەتەيخانغا مۇشۇنداق زۇۋاندا سۆزلىيەلەمسەنكىن قېنى؟ دەپ مەسخىرە قىلاتتىم.
بىر قېتىم بىز ياپونىيەگە بېرىپ ئۇزاقراق تۇرۇپ قالدۇق، شىرىن ساياھەتلىرىمىزنى تۈگىتىپ كەلسەم، ياتاقتا مەن توغرۇلۇق مىش-مىش پاراڭ كۆپىيىپ قاپتۇ، مەكتەپتىن مېنى قوغلاندى قىلىشنى ئويلىشىۋېتىپتۇدەك، بۇنى ئاڭلاپ بەدەنلىرىم تىكەنلىشىپ، تۈكلىرىم تەتۈرگە ئۆرۈلۈپ كەتتى. مەن كۆزگە ئىلمىغان بۇ مەكتەپ مېنى تاشلىۋېتىش ئالدىدا تۇراتتى، قېرىغانچە ھەسەتخورلىشىپ كەتكەن سىنىپ مەسئۇلى،  مېنىڭ ئەسلىدىنلا مۇنەۋۋۋەر ئوقۇغۇچى ئىكەنلىكىمنى بىلمەيدىغان مەكتەپ مۇدىرى، مېنىڭ بەك ئويناپ كەتكىنىمگە چىدىماي قالغان ئىنجىمارۇق ساۋاقداشلىرىم مېنى كۆزدىن يوقاتماقچى بولۇشقانىدى.  شۇنىڭدىن كېيىن بىردىنلا چۈشكۈنلىشىپ، كۆزۈمگە ھەممە نېمە سەت كۆرۈنىدىغان بولۇپ قالدى. ھۇزۇرۇم قاچتى، يېگەن تاماقلىرىم، سۈرگەن لەززەتلىرىم تېتىمايدىغان بولۇپ قالدى، سىنىپ مەسئۇلىنى، فاكۇلتېت مۇدىرىنى ئىزدەپ يالۋۇردۇم، بۇنىڭدىن كېيىن قەتئىي دەرس قالدۇرمايدىغانلىقىم توغرۇلۇق ۋەدە بەردىم. ئۇلار بۇتتەك قېتىۋېلىپ،  ساڭا شۇنچە ئاگاھلاندۇرۇش بەرسەك ئاڭلىمىدىڭ، ئەمدى ئىدىيەڭدە تەييارلىق كۆرۈپ قوي دېدى. بەلكىم مەندىن بىر نەرسە تامە قىلدى. قاشتېشى بېرەي دېسەم، ھېچنېمە يوق. پۇل بېرەي دېسەم ئاز پۇلغا ئۇنىمايدۇ. ھەتتا تېخى ئىستىلىنى پەش قىلىپ مېنى تېخىمۇ ئوسال قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن سىنىپ مەسئۇلىغا ئۇزۇن بىر پارچە خەت يازدىم،  ئۆزەمنىڭ شىنجاڭدىن كەلگەن نامرات ئوقۇغۇچى ئىكەنلىكىمنى، پۇل تېپىش ئۈچۈن سىرتلاردا ئىشلىگەنلىكىمنى، ماڭا بۇنداق ئوقۇش پۇرسىتىنىڭ ئاسان قولغا كەلمەيدىغانلىقىنى چۈشەندۈرۈپ، مەكتەپ رەھبەرلىكىنىڭ ئاز سانلىق مىللەتلەرگە ئېتىۋار قىلىشى لازىملىقىنى، ئاخىرقى قېتىم پۇرسەت بەرسە ئەڭ ئاقىلانىلىق بولىدىغانلىقىنى، تەكىلماكاندىن كەلگەن بىر ياشنىڭ ئىستىقبالىنى مۇشۇنداقلا نابۇت قىلىۋەتسە بولمايدىغانلىقىنى، كېلىپ چىقىدىغان ئاقىۋىتىنىڭ ياخشى بولمايدىغانلىقىنى تەكىتلىدىم. سىنىپ مۇدىرى بۇنىڭغا جاۋاب بەرمىدى، چىرايىنىمۇ ئاچمىدى، ھېچ بولمىسا مېنى چاقىرىپ «توختا تۇر، مۇزاكىرىلىشىۋاتىمىز» دېگەن گەپنىمۇ   قىلمىدى.  بارا-بارا ۋەھىمىگە چۈشتۈم، خېتىمدىكى مەزمۇنلارنى ئويلاپ، ئۆزەمنىڭ ئاجىز ئورۇندا تۇرۇپ ئۇلارغا يالۋۇرماقتا يوق، تەھدىت ئارىلاش مەسلىھەت سالغانلىقىمنى ئويلاپ، جىلە بولۇپ، دۆتلۈكۈمدىن ئاغرىنىشقا باشلىدىم.
خوشىنونى كۆرسەملا سەپرايىم ئۆرلەيتتىم، ھەتتا يۈزىدىن يۈزىگە: ھەممىگە سەن سەۋەبچى، ماڭا پاقىدەك چاپلىشىۋالمىغان بولساڭ، دەرستىن قالمايتتىم. مېنى ئۆزەڭنىڭ قىلىۋالمىغان بولساڭ، مەن ئۆزەمگە ئىگە بولالايتتىم. مېنى مەكتەپتىن قوغلىۋېتىپ قالسا، ئاتا-ئانامنىڭ يۈزىگە قانداق قارايمەن؟ دېدىم. ئۇ ماڭا قاراپ مەسخىرىلىك كۈلدى:
__ ھەي،  ئاتا-ئانىسى ئۈچۈن ياشايدىغان ئەخمەق، سەن بىلەن ئىش-پەش تارتىشىپ يۈرگەندە ئاتا-ئاناڭ نەدە قالغان؟ ماڭا ئېسىلىپ چاپلىشىپ يۈرگەندەك كاللاڭ نەگە كەتكەن؟ ھازىرمۇ كاللاڭ ئىشلىمەيۋاتىدۇ، دۆت قاپاق!
غەزەپتىن تىترەپ كەتتىم، بېرىپلا ئۇنى ئۇرىۋەتكۈم كەلدى، ئەمما قولۇم شۇنداق تەگكەن ھامان ئۇنىڭدىنمۇ قۇرۇق قالىدىغانلىقىمنى ئويلاپ توختاپ قالدىم. ئۇ سۆزلەۋەردى:
__ مەن بۇ  مەكتەپلەرنىڭ مۇنداق تۈزۈمنى بارلىقىنى نەدىن بىلەي! ئەگەر شۇنچىلىك دەرس قالدۇرغانغا قوغلىۋېتىدىغان ئىش بولسا، بۇنداق مەكتەپتە ئوقۇمىغان تۈزۈك، بۇنداق مەكتەپلەرنىڭ ھەممىسى ئەخلەت! قوغلىۋېتىدىغان ئىش بولسا، تىرىشىپ ئۆگەنمەيدىغان، سىناقتىن ئۆتەلمەيدىغان، ماقالە يازالمايدىغانلارنى قوغلىۋېتىش كېرەكقۇ؟ لېكىن بۇمۇ خاتا، ئۇلارنى يېتەكلەش كېرەك، بۇنىڭدىنمۇ مەغلۇب بولسا بۇ مەكتەپنىڭ مەسئۇلىيىتى. جۇڭگوغا كېلىپ شۇنى كۆردۈمكى، بۇ دۆلەتنىڭ مائارىپى بەك قالاقكەن، ئالىي مەكتەپلىرىنىڭ سۈپىتى تۆۋەنكەن، ئوقۇغۇسى يوق ئادەم مەجبۇرىي ئوقۇيدىكەن، بۇنداق مەكتەپتە ئوقۇغۇم يوق، باشقا ئىش قىلاي دېمەيدىكەن؛ مەكتەپمۇ ئۇلارنى مەجبۇرىي ئوقۇتىدىكەن، ئوقۇتالمىسا قوغلايدىكەن. بۇ دۆلەتتىكى ئالدامچىلىق ۋە ئىسراپچىلىق ئادەمنى ھەيران قالدۇرىدۇ، شۇڭا مەن بۇ يەردە ئۇزۇن تۇرمايمەن، ھەر قېتىم دۆلىتىمىگە قايتسام، بىر مۇنچە خاتا ئىشلارنى قىلىپ كۈلكىگە قالىمەن، نېمىشقا دەمسەن؟ بۇ يەرگە كۆنۈپ كەتكەنلىك بولمامدۇ؟ شۇڭا مەن  بۇ يەردىن كېتىشكە ئالدىرايمەن، ساڭا كۆپ ساقلاپ تۇرالمايمەن، توي ئىشىمىزنى كەينىگە سۈرمە، ئاتا-ئاناڭنى قايىل قىل. مەكتەپتىن قوغلاندى قىلىدىغان بولدى دەپ مەن بىلەن تاكاللاشما، ئۇنداق مەكتەپ ھېچنېمىگە ئەرزىمەيدۇ، ئۆزەڭگە ئىشەن!
ئۇنىڭغا قاراپ چەكچىيىپ تۇرۇپ قالدىم، ئۇ بۇ ئىشنى قېتىغىمۇ ئېلىپ قويمىدى. دېمەك، مېنىڭ مەكتەپتىن بالدۇرراق قوغلىنىشىمنى ئۈمىد قىلىدۇ، ھەتتا مەقسىتىگە يېتىش ئۈچۈن بۇ ئىشنى ئالدىن پىلانلىدى، جۇڭگودىكى ئالىي مەكتەپلەرنىڭ مۇنداق تۈزۈمى بارلىقىنى بۇ بىلمەي قالمايدۇ، ئاغزىدا جۇڭگو مائارىپىنى تىللىغان بىلەن ئەمەلىيەتتە بۇ مائارىپنى ئېتىراپ قىلىدۇ، بولمىسا نېمىشقا بۇ يەرگە كېلىپ ئوقۇيدۇ؟
ئالىي مەكتەپتىن قوغلاندى دېگەن گەپ ئون نەچچە يىللىق ئوقۇشۇم ۋەيران بولدى دېگەن گەپ، ئاتا-ئانام ۋە دوست-دۈشمەنلىرىم ئالدىدا رەسۋا بولدۇم دېگەن گەپ. ماڭا بۇنىڭدىنمۇ ئېغىر ئىش بولامدۇ؟ ئادەتتە تاپىنىمدا مىجىلىپ تۇرىدىغان بۇ مەكتەپ ئەمدى بېشىمغا يىقىلىش ئالدىدا تۇرماقتا، كۆزگە ئىلمىغان پۇتقا چۇماق دېگەن مانا شۇ.  خوشىنو ماڭا تەسەللىي  بەرمەكتە يوق، يارامغا تۇز سەپتى؛ دەردىمگە يەتمەكتە يوق، ئەكسىچە غەزەپ ئوتۇمنى ئۇلغايتتى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇنىڭ بىلەن سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىنى باشلىۋەتتىم، ئۆزەم خۇشال بولمغاندىكىن ئۇنىمۇ خۇشال قىلمىدىم، ئۆزەم چۈشكۈنلىشىپ تۇرغاندىكىن، ئۇنىمۇ چۈشكۈنلەشتۈرۈپ ساراڭ قىلىۋەتتىم. ئۆزەم جىلە بولۇپ، ئاللىكىملەرگە غەزەبلىنىپ تۇرغاندىكىن، ئۇنىمۇ غەزەبلەندۈرۈپ، ئۆزەمگە ئۆچ قىلىۋەتتىم. سەن بىلەن ھەرگىز توي قىلمايمەن دېدىم،  بىللە بولغاندا يۈزىگە تۈكۈرۈۋەتكىلى تاس قالدىم، ئەڭ بولمىغاندا، ئۆزەم باشتا نەپسىمنى قاندۇرۇۋېلىپ، ئۇنى يېرىم قالدۇرۇپ جىلە قىلدىم، تېرىكتۈردۈم، جېنىنى چىقاردىم. شۇنداق قىلىپ، ئەڭ ئاخىردا بىر مەيدان قاتتىق جەڭ بىلەن ئىشىمىزنى ھەل قىلدۇق،  ئادا-جۇدا بولدۇق، تۈگەشتۇق.
ئۇنىڭغا باغلانغان شىرىن ئەسلىمىلىرىم گۈللەر ئارىسىدا ئۇچۇپ يۈرگەن كېپىنەكتەك شۇنچە چىرايلىق، شۇنچە يەڭگىل، شۇنچە لەرزان. بىراق ئاخىرقى كۈنلەردىكى جەڭ-جېدەل ۋە ئۆچمەنلىكلىرىمىز ئۆمۈچۈكتەك تور توقۇپ ئۇ كېپىنەكنى پارچىلاپ يەۋەتتى. كۆز ئالدىمدا ھامان شۇ مەنزىرە، ئۇنىڭ نەپرەتتىن چەكچەيگەن قورقۇنچلۇق كۆزلىرى، جاۋغىيىدىن ئېقىۋاتقان قان، سېلىنىپ كەتكەن ئاياغ… بىر ئىستاكان سۈزۈك سۇغا بىر تېمىم قارا سىياھ تېمىپ كەتسە، ھەممىنى بۇلغايدۇ، ھەممىنى قارا قىلىدۇ. بىرسىنى بىر كۈن كۈلدۈرۈپ، ئاخىرىدا بىر ئېغىز گەپ بىلەن ھاقارەتلىسە، كۈلكىلىرىنى تامامەن ئۇنتۇپ، شۇ ھاقارەتنى مەڭگۈ ئەسلەيدۇ.  مېنىڭ راست-يالغان مۇھەببىتىمدىن، ئەركەكلىك كۈچۈمدىن نەچچە ئاي ھۇزۇرلانغان خوشىنومۇ بۇلارنى ئۇنتۇپ قېلىپ، مېنىڭ قاتتىق مۇشتۇمنى نەپرەت بىلەن ئەسلەيدۇ. بۇ يۈزسىزلىك، بۇ شەرمەندىلىك بارچە نائىنساپلىق ۋە ئۆچمەنلىكنىڭ مەنبەسى. ئەگەر خوشىنو ئىنسان تەبىئىتىدىكى بۇ ئاجىزلىقنى، بۇ يۈزسىزلىكنى يېڭەلىسە، خېتىمدىن تەسىرلىنىپ مېنى بۇ يەردىن قۇتۇلدۇرىدۇ. دادامنىڭ پۇل بىلەن مېنى كېپىللىككە ئېلىپ چىقىشىدىن ئانچە ئۈمىد كۈتۈپ كەتمەيمەن، چۈنكى ماڭا خېلىلا ئېغىر جىنايەت ئارتىلدى، بۇ جىنايەتنى پەقەت ئەرز قىلغۇچىلا يەڭگىللىتەلەيدۇ ياكى يوق قىلالايدۇ. ئەگەر خوشىنو مېنى ھەقىقىي ياخشى كۆرىدىغان، ماڭا قىيالمايدىغان بولسا، مېنى ئۆزىنىڭ شەرتىگە كۆندۈرۈش ئارقىلىق بۇ يەردىن ئېلىپ چىقىدۇ. شەرتىگە كۆنمەي ئىلاجىم يوق، ئۇنىڭ بىلەن توي قىلساممۇ بولىۋېرىدۇ، ئەگەر مۇسۇلمان قىلسام ئاتا-ئاناممۇ قوشۇلىدۇ، ساۋاب تاپىمەن…
بۇ خىيالىمدىن قانائەتلىنىپ، تەسەۋۋۇرۇمدىن قاناتلىنىپ، گۈزەل تۇرمۇشۇمنىڭ پىلانىنى سوقۇپ يۈرگىنىمدە، خوشىنودىن خەت كەلدى. بۇ جاپالىق، زېرىكىشلىك كۈنلىرىمدە سەۋر-تاقەت بىلەن كۈتكەن نەرسەم ئاخىر قولۇمغا تەگدى، شۇ چاغدا يېنىمدىكى كاتەككە بىرسىنى سولىدى، ھاراق ئىچىپ ماشىنا ھەيدەپ ئادەم سوققان بىرى ئوخشايدۇ، ئالىجوقى سۆزلەپ توۋلايتتى، « ئانا… مېنى كەچۈر» دەپ ھۆڭرەپ يىغلايتتى. بۇ يىغا-زارىنى ئاڭلىغاچ خەتنى ئوقۇشقا باشلىدىم:
تۈرمىدىكى كۈنلىرىڭ ياخشى ئۆتۈۋاتامدۇ؟ مېنى شۇ يەردە ئەسلەپ تۇرغىنىڭغا رەھمەت. مەن سەن بىلەن ئادا-جۇدا بولغاندىن كېيىن دۆلىتىمگە قايتىپ كەتتىم، خېتىڭنى ياتىقىمدىكى دوستۇم ماڭا ئەۋەتىپ بەردى. خېتىڭنى ئوقۇدۇم، يالغاننى جىق توقۇپسەن، ئوقۇپ بولۇپ يىرتىپ تاشلىۋەتتىم، سەمىمىيەتسىز ئەبلەخ! سېنى ھەرگىز كەچۈرمەيمەن. نېمىشقا ماڭا راستىڭنى دېمەيسەن؟ مېنى تىللاپ يازغان بولساڭ ئىشىنەتتىم، ئەمما بۇ گەپلىرىڭگە ئىشەنمىدىم، مېنى شۇنچە دۆت كۆرۈپ قالدىڭما؟ مەن بىلەن بىللە يۈرگەن چېغىڭدا نېمىشقا شۇ گەپلەرنى دېمەيسەن؟ سېنىڭ يالغانچىلىقىڭنى، مەندىن پايدىلىنىش ئۈچۈنلا مۇھەببىتىم بولۇۋالغىنىڭنى بىلسەممۇ، سېنى ياخشى كۆرگەچكە مەيلى دېدىم. مېنى ياپونلۇق دەپ ھۆرمەتلەيدىغانلىقىڭنى، ئەمما چىن دىلىڭدىن سۆيمەيدىغانلىقىڭنى ئوبدان بىلىمەن. سېنى ياخشى كۆرگەچكىلا ھەممىگە چىدىدىم، نۇرغۇن پۇل خەجلىدىم، ھەممىنى ئۆزەم خالاپ قىلغاچقا، بۇنىڭغا ھەرگىز پۇشايمان قىلمايمەن.  سەن مېنى ئەمەس ئاتا-ئاناڭنى ياخشى كۆرىسەن،  ياق، ئاتا-ئاناڭنى ئەمەس، ئۆزەڭنى بەك ياخشى كۆرىسەن، چىرايلىق قىزلارنى كۆرسەڭ نەپسىڭ تاقىلداپ كېتىدۇ، ئەمما ئۇلارغا ئېرىشەلمەيسەن، بىچارە ئەبلەخ! سەندە مەسئۇلىيەت دېگەن نېمە يوق، نەپسىڭ قانسىلا بولدى، قالغىنى بىلەن چاتىقىڭ يوق. تۈرمىدىن ئەچىقىپ قويسام، مەن بىلەن توي قىامسەن؟ بۇمۇ ناتايىن، سەندەك مىجەزدىكى ئادەم گېپىدە تۇرمايدۇ، مەقسىتىگە يېتىش ئۈچۈن داۋاملىق ساختىپەزلىك قىلىدۇ. جۇڭگولۇقلارنىڭ ئىككى يۈزلىمىچىلىكى، ئالدامچىلىقى، ساختىلىقى دۇنياغا مەشھۇر، سەنمۇ شۇنىڭ ئىچىدە، ئۆزەڭنى ئاقلايمەن دەپ ئاۋارە بولما.
مېنى ئۇرغان كۈنۈڭدىن باشلاپ سەن مېنىڭ قەلبىمدە يوق، بىلدىڭمۇ نامەرت ئەبلەخ! ھېچكىم ئۆزىنىڭ ياخشى ئادىمىنى ئۇرمايدۇ، ئۇرسىمۇ ئۇنداق ئۆچمەنلىك، قەھرى-غەزەپ بىلەن ئۇرمايدۇ. كىمكى شۇنداق قىلىدىكەن، تاياق يېگۈچىنىڭ قەلبىدىكى ئۆچمەنلىكنى ئاسانلىقچە يوقىتالمايدۇ. مەن بۇ ئۆمرۈمدە ھېچكىمدىن  تاياق يېمەي سەندىن يېدىم، يېگەندىمۇ ئۆلگۈدەك يېدىم. نەپرىتىم قايناپ تاشتى، سېنى ئۆلتۈرۈۋەتكۈم كەلدى، لېكىن سەن كۈچلۈك، مەن ئاجىز بولغاچقا، باشقا ئۇسۇل بىلەن ئىنتىقامىمنى ئالدىم. مېنى ئۇرغان شۇ قولۇڭ قۇرۇپ كەتسۇن، ياخشىلىقنى بىلمەيدىغان قاپاق كاللاڭ چىرىپ كەتسۇن، سەن بۇ جازاغا لايىق، تۈرمىدىن چىقىمەن دەپ خام خىيال قىلما!
سەن خىيالىڭدا ياپون ئاياللىرى ئەرلەرگە بوزەك بولىدۇ دەپ ئويلاپ قالدىڭمۇ؟ ئەگەر بوزەك قىلىمەن دېسەڭ، سەنمۇ ياپون ئەرلىرىدەك سەمىمىي، كۆيۈمچان، ھەقىقىي ئەركەك بولۇپ كەل! يېزىپ مۇشۇ يەرگە كەلگەندە، ئەينى چاغدا سېنىڭ نەرىڭنى ياخشى كۆرۈپ قالغىنىمغا ھەيران قېلىۋاتىمەن. مېنى مەلۇم جەھەتتە رازى قىلغىنىڭ راست، لېكىن بۇ ئىقتىدارىڭغا بەك ئىشىنىپ كەتتىڭ،  ئۇنىڭدىن ئېشىپ ماڭا ھايۋانلىق قىلغۇدەك، زوراۋانلىق قىلغۇدەك دەرىجىگە يەتتىڭ. مېنى ئەقلىڭ، مىجەزىڭ، سەمىمىيلىكىڭ بىلەن ئەمەس، قارا كۈچۈڭ، تەلۋىلىكىڭ بىلەن بويسۇندۇرماقچى بولدۇڭ. ياپون ئاياللىرى قوپاللىققا، زوراۋانلىققا ئامراق دەپ ئويلىغانمىدىڭ؟ دۆتلۈكۈڭگە ھەيرانمەن.
مەن بىلەن شۇنچە ئاي بىللە ياشاپ مېنى چۈشەنمىگەن، ھالىمغا يەتمىگەن بولساڭمۇ، ساڭا پۈتۈن سەمىمىيىتىم، راستچىللىقىم بىلەن مۇئامىلە قىلدىم، ساڭا كۆيۈندۈم، شۇنچە چەكىلىمىلەرگە قارىماي سەن بىلەن توي قىلىشنى ئويلىدىم، لېكىن سەن بۇلارنىڭ ھەممىسىنى مەندىكى ئاجىزلىق، بېقىندىلىق دەپ چۈشەندىڭ، مەن بىر ئىش قىلسام ئاخىرىنى چىقىرىشقا تىرىشىمەن، جاھاندا ئۆزگەرمەيدىغان نەرسە يوق دەپ ئۆزگەرتىپ بېقىشقا ئۇرۇنىمەن، ئەمما سەن قېتىپ كەتكەن داشقال ئىكەنسەن. سېنى ئالتۇن قىلىمەن دەپ بىكار ئاۋارە بوپتىمەن، ئۆزگەرتىمەن دېگەنچە ھەددىڭدىن ئاشتىڭ، ئاخىردا پېشانەمگە تېگىپ بېشىمنى ياردىڭ. شۇ چاغدا ئاندىن ئۆزەمنىڭ سەندىنمۇ ئۆتە دۆت ئىكەنلىكىمنى چۈشەندىم. ياخشى كۆرۈش ئادەمنى ھەقىقەتەن قارغۇ، گاس، گاچا، كالۋا قىلىپ قويىدىكەن. ئۆزەمگە ئېچىنىمەن.  ئاخىرقى ھېسابتا، نېمە ئاجىزلىقىم بارلىقىنى، نېمىنى خاتا قىلغانلىقىمنى، ئۇنىڭدىن قانداق قۇتۇلۇشۇم كېرەكلىكىنى بىلىۋالدىم.
سەن ئەمدى مەن توغرۇلۇق خام خىيال قىلما، بۇ قېتىمقى خېتىڭ ئارقىلىق ئۆزەڭنىڭ نەقەدەر چاكىنا، ئەرزىمەس ئادەملىكىڭنى ئىسپاتلىدىڭ. ساڭا بولغان ئازغىنە ھېسداشلىق ۋە ساراڭدەك سېغىنىشلىرىمنىمۇ يوق قىلدىڭ. جازادىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن تاپقان ئويۇنىڭنى قارا! ئويلىساملا كۈلىمەن، سەن باشتىن ئاخىر مېنى ئالداپ، مەندىن پايدىلىنىپلا كەلگەچكە، بۇ قېتىممۇ مېنىڭ ئاجىزلىقىمدىن پايدىلىنىپ مەقسىتىڭگە يەتمەكچى بولدۇڭ.  ئۆزەڭنى  قانچىلىك ئەقىللىق چاغلىساڭ، باشقىلار ئالدىدا شۇنچە دۆت كۆرۈنىسەن. بۇنى ئۇنتۇپ قالما. كاللاڭنى سىلكىۋېتىپ ياشا، ئۆتكەن قىلمىشلىرىم ئۈچۈن بۇ جازانى تارتىشقا ھەقلىقمەن، جازا ئارقىلىق گۇناھىمنى يۇيىمەن دەپ ئويلا. سېنىڭ ھەر كۈنى پۇشايمان قىلىشىڭنى، قايتىدىن ئادەم بولۇشۇڭنى ئۈمىد قىلىمەن.    سەندىن قاتتىق نەپرەتلىنىدىغان دۆت ئاشىقىڭ: خوشىنو
خەتنى ئوقۇپ ئاچچىقىمدا يىرتىپ-يىرتىپ، تاكى قەغەزلىرى قولۇمغا چىقمىغۇدەك دەرىجىدە ئۇششاق تىتىۋەتتىم. دېمەك، مەن دەرىجىدىن تاشقىرى ماز ئىدىم، ئۆزەم نەچچە ئاي خوتۇن قىلغان مايماقنىڭ ئەسلىدە نېمە ئويلايدىغانلىقىنى بىلمەي يۈرگەن ھاماقەت ئىدىم، تاياق يېگەن خوتۇننىڭ نەپرىتىنىڭ بۇنچە كۈچلۈك بولىدىغانلىقىنى پەملىيەلمىگەن قاپاق ئىدىم. دېمەك، ئۇنى ئۇرۇپ توغرا قىپتىمەن، توي قىلماي توغرا قىپتىمەن، ئۇنىڭدىن پايدىلىنىپ، شاپتۇلدەك شۈمۈپ يەپ كېرىكى قالمىغاندا تاشلىۋېتىپ توغرا قىلىپتىمەن!

ئۇنى ئويلىغانچە غەزىپىم تاشتى، ۋۇي قىساسكار چايان!  ياپون خوتۇنلىرىنىڭ ھەممىسى مۇشۇنداق يۈزسىز، رەسۋا، ساراڭ بولامدىغاندۇ ياكى  جاھاندىكى خوتۇنلارنىڭ ھەممىسى شۇنداقمىدۇ؟ دەل مۇشۇ پەيتتە خوشىنو بىلەن بىللە ماڭغان چېغىمدا ماڭا ئەجەبلىنىپ قاراپ كەتكەن ئۇيغۇر قىزلىرى خىيالىمغا كېلىۋېلىپ ئارامىمنى بۇزدى، بىزنىمۇ ساددا، ئەخمەق دەپ ئويلاپ قالما، قىزلارنىڭ ھەممىسى ئوخشاش… دەپ مەسخىرىلىك كۈلۈشتى. خوشىنونى خوتۇن قىلغاندا، بۇرۇن سېھىرلىك، سىرلىق تۇيۇلىدىغان ئىشلارنىڭ قىززىقى قالمىغاندا، قىزلارنىڭ ھەممىسى ئوخشاش، تەلىپى ئوخشاش، قوغلىشىدىغان نەرسىلىرى ئوخشاش، ھاجىتىنى راۋا قىلساملا ئالدىمغا كېلىدۇ، ئوغۇللۇق جاسارەتكە ئېگىلمەيدىغان قىز يوق،  ئۇلارنى مەندەك چۈشىنىدىغان ئادەم يوق، ئەگەر ۋاقتىم، ئىمكانىيىتىم بولسىدى، نەچچە قىزنى ئالقىنىمدا ئوينىتاتتىم… دېگەندەك خىياللاردا بولغىنىم ئېسىمدە، بۇ خىياللار ئەسلىدىكى يوشۇرۇن ئىستەكلىرىمنى جانلاندۇرۇپ، خاراكتېرىمنى كۈچلۈك قىلىۋەتكەنىدى، ئاقسالىشىپ كەتكەنىدىم. بەزى قىزلار ھەقىقەتەن ماڭا قىزىقىپ قارىغان، بىر قاراپلا ئۇلارنى ئىككى كۈندە كەلتۈرۈۋېتەلەيمەن دەپ ئويلىغان، ئۇ مېنىڭ تازا ئۇچۇۋاتقان ۋاقىتلىرىم ئىدى. گويا كۆكتە پەرۋاز قىلىۋاتقان بۈركۈت ئىدىم، مەكتەپتىكى پۈتۈن توشقانلارنى ئوۋلىيالايدىغان ئۆتكۈر كۆز، قاراملىق، جاسارەت، ماھارەت مەندە بار ئىدى، ئۇزاق مەنزىللەرگە بارالايمەن، نىشانىمغا يېتەلەيمەن دەپ ئويلايتتىم، بىراق ئۆلگۈر خوشىنو قاناتلىرىمنى ئۇرۇپ يەرگە چۈشۈرۈپ، باغرىمنى قان قىلدى. ئازغىنە ئۈمىدىمنى يوققا چىقىرىپ، غۇرۇرۇمنى يەر بىلەن يەكسان قىلدى.
ئاچچىقىمدا ئۇنىڭغا خەت يازدىم، ئەپسانە گەپلەر بىلەن تىللىدىم، ياخشى ئىشلىرىمنى ئىنكار قىلىپ، يامان ئىشلىرىمنى ماختىدىم. ئۇنى ئۇرۇپ پۇخادىن چىققانلىقىمنى، غۇرۇرۇمنى ئاقلىغانلىقىمنى ئېيتتىم.  ھەتتا بۇنىڭغىمۇ قانائەتلەنمەي،  ياپون ئالۋاستىلىرىدىن ئۆچ ئېلىشنىڭ نەقەدەر كۆڭۈللۈك بولىدىغانلىقىنى ئېيتماقچى بولدۇم، بىراق ئۇنداق يازمىدىم. بۇ گەپلەر ئۇنىڭغا كۈلكە بولۇپ بېرەتتى. خەتتە مەن ئۇنى ئىككى ئابزاس تىللاپ بولغاندىن كېيىن مۇنداق دېدىم:
راست دەيسەن، خېتىمدە دېگەن گەپلىرىمنىڭ ھەممىسىنى يالغان، سەن مېنىڭ نەزەرىمدە جىنسىي ھەۋەسنى قاندۇرۇشتىن باشقىغا يارىمايدىغان سۇلياۋ قوچاق!  سۇلياۋ قوچاقتىن پەرقىڭ شۇكى، ئازراق جېنىڭ بار، كالتە  پەمىڭ بار. ئەمەلىيەتتە سېنىڭ چىشى مايمۇنچىلىكمۇ ئەقلىڭ يوق. مايمۇن جېنىدا ئۆزىنىڭ جۇپتىغا ئاسىيلىق قىلمايدۇ، نەپسىنى قاندۇرۇۋېلىپلا قوڭىنى چۆرۈپ كەتمەيدۇ، يىراققا بېرىۋېلىپ سەندەك چىقىراپ تىللىمايدۇ. تېخى مەندىن پايدىلاندىڭ دەپسەن،  سەن باشتا مەندىن پايدىلاندىڭ، ئاندىن مەن سەندىن پايدىلاندىم. بۇ سودىنى سەن مەندىن ياخشى بىلىسەن، ھەرگىز بىكار ئىش قىلمايسەن (ئەگەر ياپونلۇقلار ئىچىدىن چىققان ئەڭ دۆت بىرسى بولساڭ بۇ باشقا)، ئاخىرقى ھېسابتا نەپسىڭنى قاندۇرۇپ، مېنى ئۆزەڭگە ئۇرغۇزۇپ، مەقسىتىڭگە يەتتىڭ!  يەنە داۋاملىق مېنىڭ غەزىپىمىنى ئۆرلىتىپ «مېنى تىللا، مېنى تىللا» دەپ تۇرىسەن ۋۇي خارلىنىش سارىڭى! سەندەك بىنورمال، ئەسەبىي مەخلۇققا ئەمدى ھەرگىز يېلىنمايمەن،  سېنى لەنەت-نەپرەت تۈۋرۈكىگە مىخلاپ، كۈندە يۈز قېتىم تۈكۈرۈپ تۇرىمەن.
خەتنى يېزىپ بولۇپ پۇخادىن چىققاندەك بولدۇم، ئۇنىڭ يۈزسىزلىكى، رەسۋالىقىغا مۇشۇنداق قاتتىق تەگمىسەم ئۇنى رازى قىلالمايتتىم. ئۇنىڭ تەبىئىتىدىن ياپونلۇقلارنىڭ تەلۋىلىكىنى، زوراۋانلىق بىلەن جىنسىي ھاياجاننى، تىل-ھاقارەت بىلەن مۇھەببەتنى بىرلەشتۈرۈۋېتىدىغانلىقىنى ھېس قىلاتتىم. ئۇنىڭ ساراڭلىقى مېنى دەھشەت تېرىكتۈرگەن بىلەن ئىچىمدە يەنە بىر خىل ئەسەبىيلىك ۋە ياۋايى ئىستەك قوزغايتتى. ئۆتكەنكى قېتىمدا ئەگەر ئۆز تەپەككۇرۇم بىلەن ئەمەس، ئۇ ساراڭنىڭ تەپەككۇرى بويىچە خەت يازغان بولسام، ئۈنۈمى باشقىچە بولاتتىكەن. «مەن سەندىن ھەر كۈنى نەپرەتلىنىمەن، ئەگەر تۈرمىدىن قۇتۇلسام بىرىنچى بولۇپ سېنى ئىزدەپ تېپىپ، گېلىڭدىن بوغۇپ، نەپسىڭنى قاندۇرۇپ بولۇپ ئاندىن سېنى ئۆلتۈرۈۋېتىمەن»دېگەن بولسام، ئۇ بۇنى راست دەپ چۈشىنىپ، نېرۋىسىنى ئاداشتۇرىدىغان غىدىق ئىزدەپ، ئالدىمغا كېلەرمىدى؟  بۇنىڭدىنمۇ گۇمانلىنىمەن، ئەگەر ئۇ راستىنلا خارلىنىش سارىڭى بولغان بولسا، تاياق يېگەنگە ئۇنچە سەكرەپ، مېنى سولىتىۋەتمەس بولغىيدى، تايىقىنى يەپ بولۇپ  مەن بىلەن ئەسەبىيلەرچە ياشاۋەرگەن بولار ئىدى.  ئىشقىلىپ، بۇ مەخلۇقنى يەنىلا چۈشەنمەيدىكەنمەن.  تىل-ھاقارەتكە توشقان بۇ خېتىمنى كۆرسە مېنى سېغىنىشى مۇمكىن، يا بولمىسا ئاۋۋالقىدەك نەپرەتلىنىشى مۇمكىن، ئۇنىمۇ بىلمەيمەن.
ئىككى ھەپتىدىن كېيىن دادام، ئاپاملار بېيجىڭغا كېلىپ، مەن بىلەن كۆرۈشەلمەي خەت كىرگۈزۈپتۇ:
بالام، سېنىڭ ئەنزەڭ تەپتىش ئورۇنلىرى تەرىپىدىن تەكشۈرۈپ بىر تەرەپ قىلىنغىچە كۆرۈشەلمەيدىكەنمىز، ئادۋوكات ئىزدەپ باقساق، 100 مىڭ كويدىن چۈشمەيۋاتىدۇ. ئۆزەڭ بىلىسەن، بىز مائاشقا تايىنىپ ئاران ياشاۋاتقان ئادەملەر، ئۇنچىلىك جىق پۇلنى نەدىن تاپىمىز. بۇ يەردە بىر كۈنلۈك ياتاقنىڭ ھەققى پالانى پۇلكەن، جىق تۇرالمىغۇدەكمىز، سىڭلىڭ قوشنىلارنىڭكىدە قالغان، ئۇنىڭ تېنى بەك ئاجىزلاپ كەتتى، كېسىلىنى داۋالاتمىساق تېخى بولمايدۇ، ئۇنىڭغىمۇ پۇل كېرەك. مۇھتاجلىق يامانكەن بالام، سېنى ئاللاھقا تاپشۇرۇشتىن باشقا چارىمىز قالمىدى، ئاپاڭغىمۇ جىق تەسەللىي بەردىم، بىزنى بۇ كۈنگە قويمىغان بولساڭ ياخشى بولار ئىدى، بولغۇلۇق بولدى، ئاللاھ تائالا ئىشلىرىمىزنى ئاسان قىلار، بىزنىڭ ئاللاھ تائالادىن باشقا ھېچ يۆلەنچۈكىمىز يوق، ئاللاھ تائالانىڭ رەھمىتىدىن باشقا ھېچ ئۈمىدىمىز يوق. نەرسە-كېرەكلىرىڭنى ساقچىلار قولىمىزغا تاپشۇرۇپ بەردى، ئۆزەڭگە لازىملىق نەرسىلەرنى، كىتابلىرىڭنى ساقچىلارغا بېرىپ قويدۇق، قۇرئانمۇ باردەك قىلىدۇ، بىكار قالغاندا ئوقارسەن.
كۆزىمىز كەينىدە قالدى، شۇنداقتىمۇ سەۋر قىلدۇق ئوغلۇم، سېنى ئاللاھقا تاپشۇردۇق،  بىزدەك سەۋرچان بول، ئۆزگىرىپ ياخشى ئادەم بول، تۆمۈر ئوتتا تاۋلانغاندەك، ئادەممۇ قىيىن كۈنلەردە تاۋلىنىدۇ. ياخشى كۈنلەر ئالدىمىزدا، ئۈمىدىڭنى ھەرگىز يوقاتما. سوت ئاچقاندا كېلىشىمىز مۇمكىن، ئاڭغىچە ئۆزەڭنى كۆپ ئاسرا.
داداڭ ۋە ئاناڭ
خەتنى ئوقۇپ كۆڭلۈم يېرىم بولدى، ئەمما ئۇلار بىلەن كۆرۈشكەن بولسام كۆڭلۈم تېخىمۇ بۇزۇلۇپ، نەچچە كۈنگىچە ئۇلارنىڭ سىماسى كۆز ئالدىمدىن كەتمىگەن بولاتتى. كۆڭۈلدىكىدەك بولمىغان بەزى ئىشلار ئەمەلىيەتتە بىزگە پايدىلىق. بىر ئىشنى ئادەتلەنگەن تەپەككۇر بويىچە ئەمەس، ھالقىما تەپەككۇر، تەتۈر تەپەككۇر بىلەنمۇ ئويلاپ بېقىش كېرەك. شۇ چاغدا كۆڭۈل راھەتلىنىدۇ، بىرلا ئىدىيە، بىرلا كەيپىياتنىڭ ئاسارىتىدىن قۇتۇلۇپ، يېڭى-يېڭى بايقاشلارغا ئېرىشكىلى بولىدۇ.
مەن ئەمدى بۇ يەردىن قۇتۇلۇشتىن ئۈمىدىمنى ئۈزدۈم، بىراق ئۈمىدىمنى ئۈزۈۋاتقاندا ئۆزەمنى شۇنچىلىك سەۋرچان، مۇستەقىل، كۈچلۈك ھېس قىلدىمكى، دادام-ئاپاملارنىڭ بارلىق ئەندىشىلىرىنىڭ ئارتۇقچە ئىكەنلىكىنى،  بۇ يەردە چىرىپ كەتمەي بەلكى داۋاملىق كۆكلەپ تۇرىدىغانلىقىمنى سەزدىم. بۇنىڭ ۋاقىتلىق تۇيغۇ ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىشنى خالىمىدىم، داۋاملىق مۇشۇنداق ئېگىلمەس-سۇنماس روھتا ياشاشنىڭ كېيىنكى ھاياتىم ئۈچۈن نەقەدەر زۆرۈرلۈكىنى تونۇپ يەتتىم. مەندە بىلىم بار، ئۆلگىچە تۈگىمەيدىغان خەزىنە بار، بىلىمىم يەتكەن يەرگىچە ئۇزانغان تەپەككۇرۇم بار، مەنىۋى جەھەتتە توختىماي ئېچىۋاتقان بوز يەرلىرىم بار،    بىكار قالغاندا كىتاب ئوقۇيمەن، قۇرئاننى تولۇق ئوقۇپ چىقىمەن، ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ مەخلۇقاتلىرى ھەققىدىكى چۈشەنچەمنى ئايدىڭلاشتۇرىمەن، ئاللاھنىڭ بۇ دۇنيادىكى قانۇنىيەتلىرى ۋە ئادەمگە مۇجەسسەملىگەن كارامەتلىرىنى چوڭقۇرلاپ چۈشىنىشكە تىرىشىمەن،  روھىمدىكى بىر ئىلھام بىلەن  ۋاللىدە ئېچىلغان ئەقلىمنى ئىشقا سېلىپ، ھەقىقەت نۇرلىرىنى بايقايمەن. روھىمدىكى ئۆزگىرىشلەرنى كۆزىتىمەن، گۈزەللىككە ئاشىق كۆڭۈل سىرلىرىمنى، ئاۋۋال ۋەسۋەسىگە سېلىپ ئاندىن ئازابلايدىغان شەيتان لەئىننى چۈشىنىشكە تىرىشىمەن،    چۈشلىرىمىگە تەبىر بېرىشكە ئۇرۇنۇپ باقىمەن، ئۆزەم بىلەن بىر ئۆمۈر ھەپىلەشسەممۇ، ئۆزەمنى ئۆمۈر بويى تەتقىق قىلساممۇ سىرلىرىمنى چۈشىنىپ بولالمايمەن، ئەمما ئىزدىنىشتىن ۋاز كەچمەيمەن.
قاماقخانىدىكى كۈنلىرىم  تەمەگەرلىك ۋە يوقىلاڭ ئارزۇلاردىن خالىي ھالدا خاتىرجەم ئۆتۈشكە باشلىدى. ئادەمنى قىينايدىغان نەرسە ئارزۇدىن باشقىسى ئەمەسكەن. بىراق، ھاياتلا بولىدىكەنمەن، ئارزۇ ۋە قىزىققانلىقتىن كەچمەيمەن. ئويلىنىمەن، ھەرىكەت قىلىمەن، ھاياتىمغا رەڭ بېرىمەن. ئەركىنلىكتىن چەكلەنگەن بولساممۇ خىيالىمنى ھېچكىم چەكلىيەلمەيدۇ، خىيال مېنىڭ بايلىقىم ھەم بارلىقىم. ئۇ نەدە بولسا مەن شۇ يەردە، روھىمنىڭ كارامەتلىرى ئەنە شۇ يەردە. مېنى بىر توپ چوشقىلار بىلەن بىر كاتەككە سولاپ قويسىمۇ، روھىم، خىيالىم ئارقىلىق ئۇلاردىن ئاجراپ چىقالايمەن، ئۆزەم خالىغان مەنزىلگە بارالايمەن. ئۇ يەردىن قايتىپ كېلىپ تۈرمىدىكى ئازابلارغا، سىقىلىشلارغا بەرداشلىق بېرىشكە تىرىشىمەن، بىللە سولاپ قويغان جىنايەتچىلەر بىلەن بىر-ئىككى ئېغىز پاراڭلىشالايمەن، ئۇنىمۇ ئاللاھ ياراتقان مەخلۇق دەپ ھۆرمەت قىلىمەن. دائىم ئۆزەم بىلەنلا سىردىشىپ يۈرەلمەيمەن، قۇلاقنى ئېتىپ، كۆزنى يۇمۇپ ئولتۇرۇۋېلىش مۇمكىن ئەمەس، بېشىمنى كۆتۈرۈپ ئەتراپىمغا قارايمەن. بىر كىملەر قۇلاق تۈۋىمدە پاراڭ سالىدۇ، ۋارقىرايدۇ، سوقۇشىدۇ،  پاراكەندە قىلىدۇ. ساقچىلار ھەممەيلەننى يىغىۋېلىپ تەربىيە قىلىدۇ، لېكسىيە سۆزلەيدۇ. ئىشقىلىپ، كۈندە زېرىكىش، كۈندە سىقىلىش، كۈندە نەچچە قېتىم تامغا ئۈسۈپ ئۆلىۋېلىش خىيالى… كاللامدىن كەچمەيدىغان ئىش يوق، خىيالىمنىڭ كىرمەيدىغان تۆشۈكى يوق.  ھەممىنى ئويلاپ باقتىم، شۇنداقلا ھېچنېمىنى ئويلىمىدىم، چۈنكى بايا نېمىنى ئويلىغىنىمنى ئەسلىسەم ھېچنېمە يوق.  ھەرىكەتكە ئايلانمىغان خىيالىم كۆپۈك-مازغاپتەك يوقايدۇ، ئەمما شۇ مىنۇتلىرىم كۆپۈكتەك يەڭگىل ئۆتىدۇ.
ئەڭ مەنىلىك ئىش يەنىلا كىتاب ئوقۇش بولدى. ساقچىلارغا قايتا-قايتا يېلىنىپ يۈرۈپ كىتابلىرىمنى ئەكىرىۋالدىم. قۇرئاننىڭ خەنزۇچىسىنى ئوقۇشقا باشلىدىم. تەپەككۇرۇم قايتىدىن جانلاندى، ئاللاھ ھەققىدە ئويلىغانلىرىم روشەنلەشتى. پۈتۈن دۇنيا، پۈتۈن كائىناتنى ياراتقان بۈيۈك زات نېمىشقا بىزدەك ئەرزىمەس ئادەملەرگە خىتاب قىلىدۇ؟ دېمەك، بىز تېخى ئۆزىمىزنى تونۇمىدۇق، كاللىمىزدا تېخىچە ئادەم مايمۇندىن بولغان، بىز دېگەن ھايۋان، ئەقىللىق ھايۋان… دېگەن قاراش ھۆكۈمران. ئاللاھ بىزنى ئەزىز ياراتسا، ھەتتا پەرىشتىلەرنى تازىم قىلدۇرسا، ھەتتا بىزگە قۇرئان بىلەن خىتاب قىلىۋاتسا، تېخىچە ئۆزىمىزنى پەس كۆرۈپ، ھېچنېمىنى ئويلىماي، تەپەككۇر قىلماي يۈرۈيدىكەنمىز. مەن زور ئىشتىياق بىلەن قۇرئاننى ئوقۇپ چىقتىم، تەپەككۇر قىلمامسىلەر، ئويلانمامسىلەر دېگەن يەرگە كەلگەندە تەپەككۇرنىڭ نەقەدەر قىممەتلىك بايلىق ئىكەنلىكىنى ھېس قىلىپ ھاياجانلاندىم، مېڭەمدە چاقماق چاقتى ۋە بۇنىڭ تەسىرى ئۇزاققىچە كەتمىدى. كىتابنى بېرىلىپ ئوقۇۋاتسام بىر نەچچە خەنزۇ «نېمە ئوقۇۋاتىسەن» دەپ سورىدى،  ئاللاھنىڭ ئادەمنى ۋە كائىناتنى ياراتقان يەرلىرىنى  ئوقۇپ چۈشەندۈرۈپ بەرسەم ھاڭۋېقىپ تۇردى، كېيىن مېنى دىن تارقاتتى دەپ چېقىشتۇرۇپتۇ، شۇنىڭ بىلەن گۇندىپايلار قۇرئاننى تارتىۋېلىپ، ئىككى كۈن ماڭا سىياسىي خىزمەت ئىشلىدى.

روھىم، قەلبىم، ئىمانىم، ئەقلىم ۋە تەپەككۇرۇم بىلەن يۈكسەلسەم ئالەمگە تەڭداش ئىنسانمەن، تېنىمنىڭ تەقەززالىرىنى يۈكسەك ئورۇنغا قويۇۋالسام ماھىيەتتە ئېغىلدىكى ئېشەكتىن  پەرقىم يوق مەخلۇقمەن. ئادەم ئۆزىنى ھايۋانلىق مەقامىغا چۈشۈرۈش بىلەن خارلايدۇ، مانا مەن نەچچە يىلدىن بېرى نەپسىمنىڭ كەينىدىن سوكۇلداپلا كەلدىم، شۇنچە ئەقلىم بىلەن ھېسسىيات ئالدىدا قۇل بولدۇم، شۇنچە ساغلام، كۈچلۈك تېنىم ئاخىرقى ھېسابتا ۋاقتى ئۆتكەن سايماندەك تاشلىۋېتىلدى. ئەقىل بىلەن تىك تۇرمىغان غۇرۇر، ۋىجدان، شان-شەرەپنىڭ ھەممىسى بىر كۈنلەردە تۈۋىدىن كېسىلگەن تېرەكتەك يىقىلىپ چۈشىدىكەن. ئەقلىمنى، جاسارىتىمنى شەھۋەتكە، ئەسەبىيلىككە، زوراۋانلىققا ئىشلەتكەننىڭ «پايدىسىنى» كۆرۈۋاتىمەن. مۇشۇ تۈرمىدە تۇرۇپمۇ ساقچىدىن تارتىپ جىنايەتچىلەرگىچە، ھەممىسىنىڭ ئەسەبىيلىك ۋە زوراۋانلىق ئىستىكىدە ئوت بولۇپ يېنىۋاتقانلىقىنى تۇيۇپ تۇرۇۋاتىمەن. چىرايلىق ئايال جىنايەتچىلەرنى سولاۋاتقان سەت ساقچىلارنىڭ كۆزلىرىدىن قوينى كۆرگەن بۆرىنىڭ كۆزلىرىدىكى ئېچىرقاشنى كۆرۈۋاتىمەن.  بىر بۇلۇڭدا پۇشۇلداپ ياتقان مەھبۇسلارنىڭ ئۆتكەن كۈنلىرىدىكى ئازغىنە خۇشاللىقىنى كۆشەپ، بىر مۇنچە ئازابلىرىنى ھەر كۈنى بىر قوشۇق-بىر قوشۇقتىن يۇتۇپ تولغىنىدىغانلىقىنى،  ھەر كۈنى مۇشۇنداق بولىدىغانلىقىنى بىلىپ تۇرۇۋاتىمەن. بىر تېمىم ئازابنىڭ ئاچچىقى ئۇلارنىڭ كۆشىگەنلىرىنىمۇ زەھەرگە ئايلاندۇرۇۋېتىدۇ. شۇنداق،  قاماقخانىنىڭ ئىشىكى شالاققىدە يېپىلغاندىن باشلاپ، ئۇلارنىڭ چىرايى تېخىمۇ تاتىرىدۇ، ئاندىن كۆكىرىدۇ، ھەتتا تىلىمۇ كۆكىرىشكە باشلايدۇ. ئەركىنلىكتىن مەھرۇم قېلىش ھەر كۈنى ئۈچ ۋاق زەھەر يۇتۇش دېمەكتۇر.
تۇپراقتىن كۈن نۇرىدىن ئوزۇق ئېلىپ، كۆكلەپ تۇرۇۋاتقان بەسەي، چامغۇرنى گەمىگە سالسا، بەزىلىرى بىخسىيدۇ، سېسىيدۇ. شۇنىڭدەك، ئادەملەر ئىچىدىمۇ تۈرمىگە كىرىپلا تۈگىشىپ كېتىدىغانلار بار، شۇڭا بۇ يەردە چىدامچانلىق ھەممىدىن مۇھىم، ئۆتكەندە قەيت قىلغىنىمدەك، مەن روھىمدىن بوشلۇق ئېچىپ تېنىمنى شۇ يەرگە سىغدۇرمىسام، خىياللىرىمدىن  تۆشۈك ئېچىپ، ئۇ يەردىن قۇشقاچتەك ئۇچۇپ چىقمىسام، بۇ يەردە سىقىلىپ تۈگىشىپ كېتىمەن. ئۆزەم بۇ يەردە بولغان بىلەن خىيالىم ھەر يەردە بولۇشى، كۆڭلۈم يەنىلا ئارزۇ- ئۈمىدلەرگە لىق تولۇشى كېرەك. نېمىنى ئۈمىد قىلىمەن؟ كىمدىن ئۈمىد كۈتىمەن؟  خوشىنونى رەسۋايى ئەزىم قىلىۋەتكەندىن كېيىن  ئۇنىڭدىن قولۇمنى يۇيۇۋەتتىم،  ئۇنىڭغا باغلانغان بارلىق ھېسسىياتىم غەزەپكە، ئۆچمەنلىككە ئايلاندى. بىراق ئىش بۇنىڭ بىلەن تۈگىمىدى، خورلۇق ئازابى يۈرىكىمنى غاجاپ،  قېنىمغا زەھەرلىك ئۇكۇلدەك تەسىر قىلىپ، سالامەتلىكىمگە زىيان يەتكۈزدى. ئۇنىڭدىن كېلىۋاتقان زىيانلارنى ئازايتماقچى بولدۇم،  ئىشنى ياخشى تەرەپكە ئويلىدىم، تەلىيىمدىن ئۈمىد ئۈزمىدىم، ئەمما بۇلار  پۇشايمان ۋە مەسخىرىدىن بۆلەك نەتىجە بەرمىدى. «كەلمىگەن تەلەيدە ئاناڭنىڭ ھەققى بارمۇ؟» دەپ ئۆزەمگە نەچچە رەت كايىدىم.
قاماقخانىدا خىلمۇ خىل ئادەملەرنى كۆردۈم، قارىسام، ھەممىسى ئاساسەن ماڭا ئوخشاش قىنىغا پاتمىغانلار، جەھەننەم ئوتىدەك كۆيۈۋاتقان نەپسىگە ئۆزىنى ئۇرغانلار، ئۆزىنى قورشاپ تۇرغان قانۇن، ئەخلاق تاملىرىدىن ھالقىپ، نەپسانىي ئەركىنلىك ئۈچۈن جان پىدا قىلغانلار ئىكەن. قېنى ئۇلار يەتكەن ئەركىنلىك؟ نەپسى قاندىمۇ؟ ياكى قېنىپ بولۇپ بۇ يەرگە ئۆلگىلى كەلدىمۇ؟ بەزىلىرى تېنىدىكى زەھەرلىك خىلىتلارنى چىقىرىۋەتمەكچى بولغاندەك توختىماي يىغلىشىدۇ، مىشقىرىپ تۈكۈرىدۇ؛ بەزىلىرى ئاغزىنى يوغان ئېچىپ ئاھ-ۋاھ دەپ زارلىنىدۇ، تامغا مۇشتلايدۇ. بەزىلىرى ئۆزىنى ئالاھىدە چاغلاپ، بۇ يەرگە خاتا كىرىپ قالغاندەك  جىددىيلىشىپ، تېرىكىپ، ئەسەبىيلىشىپ ساقچىلارنى، ھۆكۈمەتنى تىللايدۇ. بەزىلىرى بۇ ئاقىۋەتكە قالىدىغانلىقىنى بىلىدىغاندەك، بۇ يەرگە كىرىپ قۇلىقى تىنجىپ قالغاندەك تىنچ، خاتىرجەم. ئەمما ئۇلارنىڭ بۇ تىنچلىقىنى كەيپ-ساپا خۇمارى بۇزىدۇ، توختىماي ئەسنەيدۇ، تۈكۈرۈكىنى يۇتىدۇ، كۆتىنى قاشلايدۇ. ھېچنېمىنى تۇيماي ئۇخلىساق دەيدۇ، ئۇخلىيالمايدۇ. كۆپ ھاللاردا كېچىسى جىنايەت ئۆتكۈزگەن بۇ مەخلۇقلارنى بىر كاتەككە سولاپ قويسا، ھەممىسى  بىر-بىرىگە ئوغرىدەك قاراپ تۇرۇشسا، كىمنىڭ قاتىل، كىمنىڭ ئوغرى، كىمنىڭ ساراڭ ئىكەنلىكىنى بىلگىلى بولمىسا، قانداق ئۇخلايدۇ؟
شۇنداقتىمۇ ئۇيقۇ، ئۆلۈمدەك ئېغىر ئۇيقۇ ھەممە ئادەمنى بويسۇندۇرالايدۇ. قاراپ باقسام، مەن تەقدىرىمنى ئاللاھقا تاپشۇرغان مۇسۇلمان بولۇش سۈپىتىم بىلەن باشقىلاردىن ياخشىراق ئۇخلىيالايدىكەنمەن. بىر كېچىسى ئېغىر ئۇخلاپ،  چۈش كۆرۈپ كېتىپتىمەن. خوشىنونىڭ مەن ئاران بىر قېتىملا كۆرگەن دوستى (مېنىڭ خېتىمنى ياپونىيەگە يوللاپ بەرگەن دوستى) مېنى كۆرگىلى كېلىمىش. بۇ قىز خوشىنودىنمۇ ئېگىز ھەم چىرايلىق بولغاچقا ئەينى چاغدىلا كۆزۈم چۈشكەن، ئەمما يېقىنلىشىش نېسىپ بولمىغانىدى. ئۇنى كۆرۈپ كۆڭلۈم ۋاللىدە يورۇپ كەتتى، ئۇ مېنى تۈرمىدىن ئېلىپ چىقىپ ياتاققا ماڭغاچ: «خوشىنو سىزگە بەك ئەلەم قىلدى، بىر قېتىم ئۇرۇپ قويغانغا ئۇنچىۋالا قىلىش كېتەمدۇ؟ بۇ دوستۇم ئۆزىنى بەك ئەقىللىق چاغلىغان بىلەن ئەمەلىيەتتە ئۆتۈپ كەتكەن دۆت، دۆت ئادەم سىزدەك ئەقىللىق يىگىتنىڭ قەدرىگە قانداق يەتسۇن؟ بولدى ئۇنى ئۇنتۇپ كېتىڭ» دېگۈدەك، مەن ھاياجانلىنىپ: «راست دەيسىز، سىزدەك ئەقىللىق، چىرايلىق قىز ئالدىدا ئۇ ھېچنېمىگە ئەرزىمەيدۇ، ئەسلىدە مېنىڭ سىزگە كۆزۈم چۈشكەن، ئەمما ئۇ چاغدا خوشىنو بولغاچقا، سىزگە  گەپ قىلالمىغانىدىم» دېگۈدەكمەن. ئۇ شوخلۇق بىلەن:«شۇنداقمۇ، ئەگەر ئۇ ۋاقىتتا ماڭا قانات سۆرىگەن بولسىڭىز، خوشىنو ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋالاتتى» دېگۈدەك. ئىككىمىز خوشىنو بىلەن بىللە ياتقان كارىۋاتقا چىقىپ ئىشنى باشلايلى دەپ تۇرغاندا، نەق شۇ يەردە، چۈشۈم بۇزۇلۇپ، ساقچىلار ياتاققا باستۇرۇپ كىرىپ، قوللىرىمنى قايرىپ ئېلىپ ماڭدى، مەن كەينىمگە بۇرۇلۇپ: «مېنى ساقلاپ تۇرۇڭ، مەن يەنە كېلىمەن، ھە راست، ئىسمىڭىزنى سورىۋالماپتىمەن، ئىسمىڭىز نېمە؟» دېگۈدەكمەن، قىز كۆزلىرىدىن تارام-تارام ياش تۆكۈپ: «ئىسمىم ۋاتارۇ… سىزنى ساقلايمەن، ئۆلگىچە سىزنى سۆيىمەن» دېگۈدەك. مەنمۇ تەسىرلىنىپ، بېشىمنى  قەھرىمانلارچە تىك تۇتۇپ: «جېنىم، مەنمۇ سىزنى سۆيىمەن، ئۆلسەممۇ سىزنى ئۇنتۇمايمەن!» دېگۈدەكمەن.  ساقچىلار مېنى شۇ كۆتۈرگەنچە تۈرمىگە ئەمەس، بەلكى جازا مەيدانىغا ئېلىپ ماڭغۇدەك. «نېمە قىلغانغا مېنى ئاتىسىلەر؟» دەپ ۋاقىراپ سورىسام، بىر ساقچى ياپونلۇقتەك كالچىيىپ تۇرۇپ:«ياپون سامۇرايلىرىنىڭ ئىززەت-ھۇقۇقىغا چېقىلغانلىقىڭ ئۈچۈن سېنى ئۆلۈمگە بۇيرۇدۇق» دېگۈدەك. جان-پېنىم چىقىپ، ئەتراپقا ئالاقزادىلىك بىلەن قاراپ: «سەن خەنزۇ تۇرۇپ ياپونلۇق ئۈچۈن ئىشلەمسەن؟ سەن خەنزۇمۇ ياكى ياپونلۇقمۇ؟» دەپ سورىسام ئۇ كۈلۈپ قويۇپ جاۋاب بەرمىگۈدەك. مەن ئاچچىقىمدا ئۇنى تىللاپ:«سەندەك خائىنلارنىڭ دەستىدىن جۇڭگو خەلقى ياپون باسقۇنچىلىرىنىڭ تۆمۈر تاپىنىدا  8 يىل ئېزىلگەن» دېسەم، «ئاغزىڭنى يۇم، ھازىر دېگەن قايسى زامان؟ كىم پۇل بەرسە شۇنىڭ ئۈچۈن ئىشلەيسەن» دېگۈدەك. جازا مەيدانىغا بارسام، نىسسان ماركىلىق ئاپئاق پىكاپ تۇرۇپتۇ، ساقچى مېنى تىزلاندۇرغاندا ماشىنىدىن مودا كىيىنگەن بىر قىز چۈشۈپ ماڭا قاراپ كەلدى، ئۇ گىرىمنى بەك قېنىق قىلىۋاتقاچقا خوشىنو ئىكەنلىكىنى تەستە تونىدىم، «خوشىنو، ماڭا رەھىم قىل، تۈرمىگە سولاتساڭ مەيلى، لېكىن مېنى ئۆلتۈرۈۋەتمە!» دېسەم، ئۇ قولىنى شىلتىپ: «خەتتە مېنى شۇنچە تىللاپسەن، مەيلى دېسەم ئەمدى دوستۇم بىلەن بىرلىشىپ ماڭا خىيانەت قىلدىڭ، ئىككىمىز ياتقان كارىۋاتنى بۇلغىدىڭ، ۋۇي كۆڭلى پەس ئەبلەخ! » دېگۈدەك. مەن:« ماڭا ئۇۋال قىلما، مەن تېخى ئۇ قىز بىلەن كارىۋاتقا ئەمدى چىققان، ئىشنى باشلىماي تۇرۇپلا تۇتۇلۇپ قالدىم…  » دېسەم، «شۇ ئىشنى قىلسىلا ھېساب بولامدىكەن، نىيىتىڭنىڭ ئۆزىلا خىيانەت. ئەگەر ئۇنىڭ بىلەن بىللە بولغان بولساڭ، ساقچىلار ئىككىڭنى شۇ يەردىلا ئېتىپ تاشلايتتى!» دېگۈدەك. مەن: «ئىككىمىز ئادا-جۇدا بولغانغۇ، يەنە نېمە دەپ ماڭا ئېسىلىۋالىسەن؟» دېسەم، « سەن ئۆلمەي تۇرۇپ ياكى مەن ئۆلمەي تۇرۇپ، ئادا-جۇدا بولمايمىز،   كىم گۇناھكار بولسا شۇ بۇرۇن ئۆلۈشى كېرەك» دەپ، ئاندىن ساقچىغا قاراپ:«بۇنى ئېتىۋەت!» دېگۈدەك. ساقچى تاپانچىسىنى چىقىرىپ: «ئالدىدىن ئاتايمۇ، كەينىدىنمۇ؟» دەپ سورىغاندا، «ئۇنىڭ چىرايىنى كۆرگۈم يوق، كەينىدىن ئات» دېگۈدەك. يۈرىكىم ئاغزىمغا تىقىلىپ:«خوشىنو، خوشىنو، سەن مېنىڭ جېنىمسەن، مېنى ئۆلتۈرسەڭ ئۆزەڭنى ئۆلتۈرگەندەك بولىسەن، خۇدانىڭ ئالدىدا قارا يۈز دوزىخى بولۇپ كېتىسەن! تېنىم ئۆلگەن بىلەن روھىم ئۆلمەيدۇ، سېنى توختىماي قارغايمەن،  قىساسىم تۇتىدۇ. پەيلىڭدىن يان، ساراڭلىق قىلما!…» دېگۈدەكمەن، ئۇ ئەسەبىيلەرچە قاقاھلاپ كۈلگىدەك،  ھەر بىر كۈلگەندە چاچلىرى پۇلاڭلاپ، چىرايى ئالۋاستىدەك سەتلىشىپ كەتكۈدەك. «سېنى ئۆلتۈرمىگىچە پۇخادىن چىقمايمەن!-دېگۈدەك ئۇ مېنى يەۋەتكۈدەك ئەلپازدا سەت چەكچىيىپ،- سەن ئۆلسەڭ باشقا قىزلارغا سوققان قاپقارا يۈرىكىڭمۇ، سەن پەخىرلىنىدىغان ئەرلىك ئەزايىڭمۇ ئىتقا يەم بولىدۇ، ئەگەر روھىڭ ئۆلمىسە،  شۇ مەنزىرىنى ئۆز كۆزۈڭ بىلەن كۆرسەڭ، ئاندىن ئۆزەڭنىڭ قانچىلىك ئادەملىكىڭنى، مېنىڭ قانچىلىك دەرت تارتقانلىقىمنى چۈشىنىسەن».  شۇ چاغدا ساقچى تاپانچىسىنى دوقامغا تىيەپ، تەپكىنى بېسىشقا تەييار تۇردى. خوشىنو بىر قول ئىشارىسى بەرسىلا مېڭەم چۇۋۇلاتتى. كەلىمە شاھادەت ئېيتىپ يىغلاشقا باشلىدىم، «پاڭ» قىلدىمۇ، «ۋاڭ» قىلدىمۇ بىلمىدىم، بېشىمغا راستىنلا ئوق تەگدىمۇ ياكى تاش تەگدىمۇ ئۇنىمۇ ئاڭقىرالمىدىم،  ۋاقىراپ ئويغىنىپ كەتتىم.  ئەتراپىمدىكى جىنايەتچىلەردىن بىرسى ئۇخلىمىغان بولسا كېرەك، تاماشا كۆرگەندەك ھاڭۋېقىپ، بىر نەرسە دېمەكچى بولۇپ يەنە گەپ قىلماي تۇرۇپ قالدى. يۈرىكىمنى تۇتۇپ بىر دەم خىيال سۈرۈپ ياتتىم، قاباھەتلىك چۈشۈم بۇ قاباھەتلىك تۈرمىنى گويا ئۆزەمنىڭ ئىللىق ئۆيىدەك كۆرسىتىۋەتتى، توۋا دەيمەن، ھەيرانمەن، كۆرگەنلىرىم شۇنچە روشەن،  تۇيغۇلىرىم شۇنچە ئېنىق، بىر دەملىك ھاياجان بىلەن  شىددەتلىك قورقۇنچلىرىمنىڭ بىر-بىرىگە ئالمىشىشى شۇ قەدەر تېز، يۈرىكىمنىڭ سوقۇشلىرى شۇ قەدەر ئوخشاش…  ۋاتارۇنىڭ گۈزەل بەدىنى، خوشىنونىڭ ئالۋاستىدەك بەدبەشىرە قىياپىتى كۆز ئالدىمدا ھازىرمۇ روشەن سېلىشتۇرما بولۇپ تۇرماقتا.
مەن دېمىدىممۇ، ئادەمنىڭ ئۆزى بىر مۆجىزە، ئۇنىڭ روھىدىكى كارامەتلەر، ۋۇجۇدىدىكى ئۆزگىرىشلەر، ھەتتا چۈشىدىكى ئالامەتلەرمۇ ئۇنىڭ ھاياتىنى ئاجايىپ-غارايىپ سەرگۈزەشتلەرگە تولدۇرۇۋېتىدۇ،  چۈشۈمدە ۋاتارۇنى ئەينەن كۆردۈم، ھەتتا ئەمەلىيەتتە مەن كۆرۈپ باقمىغان ئىچ كىيىملىرىنىمۇ ئېنىق، تەپسىلىي كۆردۈم،     ئەگەر ساقچىلار بىر دەم كىرمەي تۇرغان بولسا، ئۇنىڭ يالىڭاچ بەدىنىنىمۇ كۆرۈشۈم مۇمكىن ئىدى. ئۇ مەنزىرىلەرنى ئۇيقۇدا يۇمۇلغان كۆزۈم ئەمەس، ئەزەلدىن تەسەۋۋۇرغا باي  روھىم كۆردى، ئۇ ئاۋازلارنى كىر قۇلىقىم ئەمەس، روھىم ئاڭلىدى. تۇيغۇلىرىمنى، سەزگۈلىرىمنى جىم ياتقان تېنىم، نېرۋىلىرىم ئەمەس، بەلكى روھىم سەزدى. ھاياجان ۋە قورقۇنچتا دۈپۈلدەپ سوققان يۈرىكىمنى يەنىلا روھىم ھەرىكەتكە كەلتۈردى. روھنىڭ سىرىنى بىلگۈچى يەنىلا ئاللاھ، بىزنىڭ بىلىدىغانلىرىمىز بەك ئاز، بەك ئاز.

كېيىنكى كۈنلەردە ئۇنداق دەھشەتلىك چۈشلەرنى كۆرۈپ باقمىدىم،  ئەمما چۈش كۆرۈشكە خۇمار بولۇپ قالدىم، مەيلى قورقۇنچلۇق ياكى ھاياجانلىق چۈشلەر بولسۇن، بۇنداق يەردە چۈش كۆرۈپ تۇرغانغا يەتمەيدىكەن، بىر جايىدا تۇرمايدىغان، بەدەن چۈشەكلىرىگە سىغمايدىغان، كۆز كۆرگەن ھەم كۆرمىگەننىمۇ كۆرسىتەلەيدىغان روھنىڭ كارامەتلىرىنى كىنو كۆرگەندەك كۆرۈش نېمىدېگەن ئاجايىپ ئىش-ھە! رەڭدار چۈشلەر تۈرمە ھاياتىمغا مەنە، قىززىقچىلىق ئاتا قىلمىسا، زېرىكىپ ئىت بولۇپ كېتەركەنمەن. شۇڭا مەن ھەر كۈنى ئاخشىمى چۈش كۆرۈشنى تىلەيدىغان بولۇپ قالدىم.  بىر قېتىم تەييارلىقتا ئوقۇغان چاغدىكى بىر قېتىملىق نورۇز پائالىيىتىنى چۈشەپ قاپتىمەن، سەھنىدە لىق قىزلار ئۇسسۇل ئويناۋاتسا، مەن پەستە خوشىنو بىلەن ئويۇن كۆرۈۋاتقۇدەكمەن، ئۇسسۇل كۆينىكى كىيگەن، گىرىملىرى چىراغ يورۇقىدا پارقىراپ كەتكەن، ھەر بىرىنى خوتۇن قىلسا 10 يىل ياشىرىدىغان چىرايلىق قىزلارغا كۆز ئۈزمەي قاراۋاتسام، خوشىنو ئۇسسۇل مۇزىكىسىنىڭ شوخ رېتىمىدىن ئۆزىنى تۇتالماي ئۇيان-بۇيان تولغىنىپ، قوللىرىدىن قاس چىقىرىپ ئولتۇرغۇدەك. «ئەدەبسىزلىك بولىدۇ، جىم ئولتۇر، بىزدە بۇنداق ئىشلار يوق» دېسەم، «نېمە كارىم، بۇ دېگەن ئەركىنلىك، مەن خەق ئۈچۈن ياشىمايمەن!» دېگۈدەك، شۇنىڭ بىلەن ئۇنى قايرىپ قويۇپ، سەھنىدىكى قىزلارغا قاراپ ئولتۇرىۋەردىم. ئاندىن سەھنىگە گىتارچى بالىلار چىقىپ، «يارىگۇللا»نى بولۇشىغا ئېيتتى،  بۇ بالىلار فلامىنگودىن باشقا رېتىمدا چالالمايدىغاندەك، دەۋرنىڭ تېز رېتىمىغا ئەگىشىۋاتقاندەك، ئاستا چالسا ئىچى پۇشۇپ قالىدىغاندەك، ۋاقىتنى تېجەۋاتقاندەك، پەستىكى ھەممەيلەننىڭ يۈرەك رېتىمىنى تېزلىتىشنى ھۆددىگە ئېلىۋالغاندەك، ياشلارنىڭ ھېسسىياتىنى قوزغاۋاتقاندەك  تېز چالاتتى، باشلىرىنى ئەسەبىيلىك بىلەن گىلدىڭلىتاتتى، چاچلىرى ھەر يان يەلپۈنەتتى. خوشىنو ئولتۇرالماي قالدى، باشقا بالىلار بىلەن قوشۇلۇپ مايمۇندەك چىقىرىدى.  بۇ قىزغىنلىق، بۇ ھاياجان مېنىمۇ ئىسكەنجىگە ئېلىۋالدى. بىر دەمدىن كېيىن ئوقۇش مۇكاپاتى ئالىدىغان بالىلار سەھنىگە چىقتى، ئىسمىمنى چاقىرغاندا پەخىرلىنىپ ئورنۇمدىن قوپتۇم، مەن بۇ مۇكاپاتقا ھەممىدىن بەك تەشنا ئىدىم، ئېرىشىشكە ھەم ھەقلىق ئىدىم، شۇنچە كۆپ ئادەم ئالدىدا سەھنىگە چىقىپ قەددىمنى كېرىپ تۇرغىنىمدا ئۆزەمنىڭ ئەسلى مۇشۇ ئورۇنغا لايىق ئىكەنلىكىمنى، شان-شەرەپ تۇيغۇسىنىڭ ئادەمنى نەقەدەر ھاياجانلاندۇرىدىغانلىقىنى ھېس قىلدىم. مۇكاپاتلانغان بالىلار ئىچىدە قىزلار كۆپرەك ئىدى، ئەمما تىرىشچان قىزلار سەت بولامدۇ قانداق، ھېچقايسىسىغا كۆزۈم چۈشمىدى. خوشىنو پەستە تۇرۇپ ئىككى بارمىقىنى توشقاننىڭ قۇلىقىدەك چىقىرىپ، غەلىبەمنى تەبرىكلىدى. مۇكاپات مىڭ سوم ئىدى، بۇنداق پۇلنى خوشىنو بىلەن بىر ۋاق تامىقىمىز ئۈچۈنلا خەجىلۋەتكەن ۋاقىتلىرىمىز بولغان، گەپ پۇلدا ئەمەس، شان-شەرەپتە، ئېتىراپ قىلىنىشتا. پەستىكى بالىلارنىڭ، بولۇپمۇ قىزلارنىڭ زوق-شوخ بىلەن قاراشلىرىغا بىر نەچچە سېكونت بولسىمۇ ئېرىشىۋالسام، ئازراق بولسىمۇ تونۇلۇۋالسام، قاملاشقان چىرايىم ۋە قەددى قامىتىمنى ئازراق بولسىمۇ نامايىش قىلىۋالسام، مەن ئۈچۈن زور بەخت. پەستىكى مەكتەپ مۇدىرى، قېرى ئوقۇتقۇچىلار، كۆزەينەكلىك سېكرىتارلار، ھەۋەسمەن بالىلار بىز ئۈچۈن ئالقىش ياڭراتتى. شۇ چاغدا كۈتۈلمىگەن ئىش بولدى، ئارقا سەھنىدىن قاپىقى يامان بىر ئايال چىقىپ، ئىككى قولىنى كۆتۈرۈپ چاۋاكنى توختاتتى ۋە: « كەچۈرۈڭلار، ئۇقۇشماسلىق بوپتۇ. بىرەيلەنگە بۇ مۇكاپاتنى بېرىشكە بولمايدىكەن» دېدى. ھەممەيلەن بىردىنلا جىمىپ، «كىمدۇ، كىمدۇ» دېيىشىپ كەتتى. بۇ خوتۇن تەييارلىق بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولۇپ، مېنى بىر نەچچە قېتىم ئىشخانىسىغا چاقىرىپ:«ھەممىنى بىلىپ بولغان بولساڭمۇ، دەرسكە تولۇق قاتنىشىسەن، باشقىلارغا يامان تەسىر بەرمەيسەن» دەپ تەنبىھ بەرگەنىدى. كۆڭلۈمگە ئەنسىزلىك چۈشتى، سەھنىدە پەقەت مۇشۇ خوتۇننىڭ ئىگىز پاشنىلىق ئايىغىنىڭ توكۇلدىغان ئاۋازى ئاڭلىناتتى، ئۇ ماڭا ئۇدۇل قاراپ كەلگەندە بولسا ئايىغىنىڭ پاشنىسى ئۇدۇل يۈرىكىمگە سانچىلغاندەك بولدى، پۇتۇمدا جان قالمىدى. « سەن! بۇ سەھنىدىن چۈشۈپ كەت!- دېدى ئۇ ماڭا قاراپ، – سەندەك ئەخلاقسىزغا بۇ مۇكاپات بېرىلمەيدۇ!».  ئۇنىڭ ئاۋازى پۈتۈن زالدا ياڭراپ كەتتى، جان پېنىم چىقتى.  «مەن نەدە ئەخلاقسىزلىق قىلدىم!» دەپ ۋارقىرىدىم ئۆلەي دېگەندە جان تالاشقان ئۆچكىدەك،  جان كۈچ كەلگەندە ئادەم مۇشۇنداق باتۇرلىشىپ كېتىدىكەن، شۇنچە كۆپ ئادەم ئالدىدا بۇنداق رەسۋا بولغىچە، يا تۈزۈك رەسۋا بولاي، يا ئازراق بولسىمۇ ھېسداشلىققا ئېرىشەي دەپ ئويلىدىم.
-ئۆزەڭ بىلىسەن! پۈتۈن مەكتەپ بىلىدۇ!- دېدى ئۇ  ئالدىمغا كېلىپ.
-مەن پەقەت بىر ياپونلۇق قىز بىلەن مۇھەببەتلەشتىم! بۇ دېگەن ئەركىن دۇنيا، ئەگەر مۇھەببەتلىشىش ئەخلاقسىزلىق بولسا، پەستە ئولتۇرغان مۇشۇ بالىلارنىڭ ھەممىسى ئەخلاقسىزمۇ؟ بۇ بىز ياشلار ئۈچۈن ھاقارەت ئەمەسمۇ؟- دېدىم شوئار توۋلاۋاتقاندەك، بۇ گېپىم پەستىكى بالىلارنىڭ ئازراق بولسىمۇ قوللىشىغا ئېرىشىدۇ دەپ ئويلىغانىدىم، ئەمما پەستىن ھېچ سادا چىقمىدى.
– سەن ئۆزەڭنى ئاقلىما، كۆڭلۈم تۇيۇپ تۇرىدۇكى، سەن مۇشۇ ئەخلاقسىزلىقىڭ بىلەن باشقا مەكتەپنىمۇ سېسىتىپ، ئۇ يەردىن قوغلاندى بولىسەن. بۇ شەرەپنى ساقلاپ قېلىش تۈگۈل، ئۇنىڭغا ئېغىر داغ كەلتۈرىسەن.  شۇڭا بۇ مۇكاپاتنى ساڭا بېرىشكە بولمايدۇ.
غەزەب ۋە نومۇستىن يەرگە كىرىپ كەتكۈدەك بولدۇم، پەستىكىلەردىن بىرەرسى بولسىمۇ چۇقان سېلىپ نارازىلىق بىلدۈرگەن بولسا، بۇ جەددال بىلەن يەنە بىر ئىككى-ئېغىز زاكونلىشاتتىم. ئەمما ھېچكىم ماڭا ياردەم قىلمىدى، ھېچكىم ماڭا مەدەت بەرمىدى، خوشىنو ئۇيغۇرچە ئۇقمىغاچقا، نېمە بولغىنىنى بىلەلمەي ئولتۇرۇپ قالدى.
– ئال پۇلۇڭنى، چېكەڭگە تاڭ!-دېدىم كونۋېرتنى غەزەپ بىلەن ئېتىپ،- سەن ناھايىتى دۆت، قارانىيەت،  ئىچىڭ ھەسەتخورلۇقتىن قارىداپ كەتكەن خوتۇن ئىكەنسەن! مەن ئەخلاقسىز بولسام، سەن نېمە؟ سەن پەرىشتىمۇ؟ ياق، سەن قېرىپ كەتكەن شەيتان!
شۇ پۇرسەتتە پەستە ئولتۇرغانلارغىمۇ ئاچچىقىم كېلىپ،  قولۇمنى شىلتىپ سۆزلەپ كەتتىم:
– ئۇيغۇر دېگەن مۇشۇنداق بولامدۇ؟ ئاۋۋال كۆتۈرۈپ ئاندىن يەرگە ئاتامدۇ؟ باشقىلارنى بىر نېمە دېيىشتىن ئاۋۋال ئۆزەڭگە قاراپ بېقىشساڭ بولمامدۇ؟ خوشىنونىڭ ئالدىدا مېنى نومۇستىن ئۆلتۈرۈشتۈڭ! ئەگەر ئۇ ئۇيغۇرچە بىلگەن بولسىدى، بۇ مىللەتنىڭ نەقەدەر چېچىلاڭغۇ، بىر-بىرىنى كۆرەلمەس، بىرسىنى داڭلاپ ئارقىدىن غاجايدىغان، ئەڭ يېقىنلىرىغا زۇلۇم سالىدىغان، ئۆزىنى خارلاپ، تۈگەشتۈرۈپلا ئۆتىدىغان مىللەت ئىكەنلىكىنى كۆرگەن بولاتتى. ھەممىڭنىڭ ئىچىدە شەيتان قۇتراپ تۇرىدۇ،  ماڭا  ئوخشاشلا يېسەم، ئىچسەم، ئوينىسام، نەپسىمنى قاندۇرسام دېيىشسەنۇ، ساختا ئالىيجاناپلىق قىلىپ «مەن پاك، مەن ساق» دەپ يۈرۈشىسەن. مېنى ئەخلاقسىز دېگەننىڭ ھەممىسى ئەخلاقسىز، بۇ دۇنيادا بىر كىمگە بۇنداق تۆھمەت قىلىشتىنمۇ ئارتۇق ئەخلاقسىزلىق بولامدۇ؟ مەشەدە بۇقىدەك پۇشۇلداپ ئولتۇرغان گۇيلارنىڭ قايسى بىرى يېنىدىكى قىزنى كەلتۈرۈپ مۇرادىغا يېتىشنى ئويلىمايدۇ؟ مەشەدە بۇ گۇيلارغا يوشۇرۇن تەلمۈرۈپ ئولتۇرغان قىزلارنىڭ قايسى بىرى ئۆزىنى بولۇشىغا قويۇۋېتىپ، سىرلىق چەكلىمىلەرنى بۇزۇپ بېقىشنى ئويلىمايدۇ؟ قېنى دەپ بېقىشە ھەر قايسىڭ! نېمىشقا ھەممىنى ئىچىڭدە سېسىتىپ، ئەقلىڭنى بۇلغاپ، ھېسسىياتىڭنى خارلاپ ئۆتۈشىسەن؟ مېنى بىلمەيدۇ دەپ قېلىشما، ھەممىڭ پەن دېسە پەندە يوق،  دىندىن يا خەۋىرى يوق، تەپەككۇر قىلمايدىغان، ئوينىسا يا تۈزۈك ئوينىمايدىغان، ئويناپ بولۇپ تەۋبە قىلىشنى  بىلمەيدىغان،  ھېچنېمىگە ئىخلاسى يوق دۆت مەخلۇقلار!  بىلىدىغانلىرىڭ پەقەت بىر-بىرىڭنى قىيناش، بىر-بىرىڭنى خارلاش.  بولسا ئۆزئارا داۋاملىق ئېتىشىپ، بىر-بىرىڭنى چەكلەپ، بىر-بىرىڭنىڭ غەيۋىتىنى قىلىشىپ، بىر-بىرىڭ بىلەن بوغۇشۇپلا ئۆت، كاللاڭ ئارام تېپىشقاندا ئۇسسۇل ئويناپ، ناخشا ئېيتىشقىن! باشقىلار تاماشاڭنى كۆرىدۇ، قىزلىرىڭنىڭ ئەمچەك، ساغرىلىرىنى باھالايدۇ…
نەدىن كەلگەن جاسارەت، نەدىن كەلگەن ناتىقلىق بۇ! غەزەپنىڭ ئادەمنى بۇنچە كۈچلۈك قىلىۋېتىدىغانلىقىنى كۆرۈڭ! شۇ چاغدا پەستىن ئاللا-چۇقان كۆتۈرۈلدى، «چۈشۈپ كەت، مۇناپىق! بىزنى تىللىغىچە ئۆزەڭنى تىللا، سەندەك پاھىشۋازنى چالما-كېسەك قىلىش كېرەك!!!» دېگەن سادالار قۇلاق تۈۋۈمدە ياڭرىدى، ئوغۇللار ھۆكۈرەيتتى، قىزلار چىقىرايتتى، چۆچۈپ ئويغىنىپ كەتتىم.
ئاھ، مېنىڭ ۋاراڭ-چۇرۇڭ مىللىتىم،  مېنى سىلەر تاللىمىغان، مەنمۇ سىلەرنى تاللىمىغان، بۇنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ ئىرادىسى. كىمكى ئۆزىنىڭ جىنسىدىن، مىللىتىدىن، ئاتا-ئانىسىدىن، بوي ئىگىزلىكىدىن، چىرايىدىن، تىلىدىن بىزار بولىدىكەن، ئۇ ئاللاھنىڭ ئىرادىسىگە قارشى چىققان، ئۇنىڭ ھېكمەتلىرىنى ئىنكار قىلغان، يارالمىشىغا ئىسيان كۆتۈرۈپ گۇناھ ئۆتكۈزگەن بولىدۇ.
ھەرىكىتىم چەكلەنگەن بولغاچقا، روھىمنى يېڭى مەنزىللەرگە توختىماي قوزغىتىپ تۇردۇم، ئاجايىپ ئىشلارنى، ئاجايىپ نەرسىلەرنى كۈچەپ خىيال قىلىشقا تىرىشتىم، مېنى كۆرگەنلەر بۇ خىيالچانلىقىمغا، تولا چۈش كۆرۈپ ۋارقىرايدىغانلىقىمغا قاراپ، بۇ شىنجاڭلىق ئۇزاققا قالماي نېرۋىسىدىن كېتىپ قالغۇدەك دەپ ئويلىغان بولۇشى مۇمكىن. نېمە كارىم، ھە دېگەندە خەقنىڭ كۆزىگە قاراپ ياشىسام،  ھۆر ئىرادىگە ئىگە بولالمىسام، خىيال سۈرۈشتىمۇ ئەركىن بولالمىسام، بۇنداق ياشىغاننىڭ نېمە لەززىتى؟
قاماقخانىدىكىلەر قانۇن ئۆگىنىش ئېيى دەپ بىر شەكىلۋازلىق چىقىرىپ، بىزنى بىر ئاي ئەخمەق قىلدى، شۇنداقتىمۇ بۇنداق پائالىيەتلەرگە قاتنىشىش بىر بۇلۇڭدا سىقىلىپ ئولتۇرغاندىن ياخشى ئىدى، ھېچ بولمىغاندا ۋەزىيەت ۋە يېڭى قانۇن-تۈزۈم توغرۇلۇق يېڭى  گەپلەرنى ئاڭلايتتۇق. بەزىدە جىنايەتچىلەرنى تۇغقانلىرى بىلەن كۆرۈشتۈرۈش ئۈچۈن بىرلىكتە تاماق يېيىىشكە ئۇيۇشتۇراتتى. بۇنداق چاغدا جىنايەتچىلەرگە بايرام بولاتتى،  ھاياجانلىق ۋە پۇشايمانلىق كۆز ياشلىرىنى ئالدىدىكى تاماق بىلەن قوشۇپ يەيتتى. مەن يالغۇز تاماق يېگەچ، كۈندە مۇشۇنداق تاماق يېيىشنى ئارزۇلاپ، خوشىنونىڭ دوستى كەلگەن بولسىمۇ، بىللە تاماق يەر ئىدۇق دەپ ئاغزىمنى تاتلىق ئېتىپ ئولتۇراتتىم.
تىل-ھاقارەتلىك خېتىمدىن جاۋاب كەلمىگەندىن كېيىن خوشىنونى يادىمدىن چىقىرىۋېتىپ، چۈشۈمدە كۆرگەن ۋاتارۇنى غايىۋى سېغىنىدىغان بولۇپ قالدىم، ئۇنىڭغا تەۋەككۇل قىلىپ خەت يازاي دېگەندە، ئەقلىم:  بولدى قىل، سەن نەدە، ئۇ قىز نەدە، چۈشۈڭدە كۆرگەن قىزغا ئاشىق بولىدىغان ساراڭمۇسەن دەپ مېنى ئەيبلىدى، ئەمما ئىچىمدىكى شەيتان قىتىغۇرلۇق قىلىپ: يېزىپ باقمامسەن، بولىدىغان-بولمايدىغانلىقىنى سەن نەدىن بىلىسەن، بۇنىڭدىن باشقا قىلىدىغان ئىشىڭ بولمىغاندىكىن، ئۆزەڭگە قىلغۇدەك ئىش تېپىپ كۈنلىرىڭنى  مەنىلىك ئۆتكۈزمەمسەن؟ ئادەمنى ئۈمىد ياشارتىدۇ،  بىر نەرسىدىن ئۈمىد كۈتۈش، ھېچ نەرسىنى ئۈمىد قىلمىغاندىن ياخشى؛ ئادەم بىرەر باھانە بىلەن ئۆزىنىڭ نەپسىنى قاندۇرۇشى كېرەك» دېدى. شۇنىڭ بىلەن تەۋەككۇلنىڭ پەيزىنى سۈرۈش ئۈچۈن قولۇمغا قەلەم ئالدىم:
بۇ خەتنى خوشىنوغا ئەمەس، سىزگە يازدىم، ئىسمىڭىزنى بىلمەيمەن، ئەمما بىز بىر قېتىم كۆرۈشكەن؛ سىزنىڭ  ھازىرمۇ شۇ ياتاقتا ئىكەنلىكىڭىزنى ياكى دۆلىتىڭىزگە كېتىپ قالغانلىقىڭىزنى بىلمەيمەن. بەلكىم بۇ خېتىم قولىڭىزغا تەگمەسلىكىمۇ مۇمكىن، ئەمما مەن بۇ خەتنىڭ سىزگىلا تېگىشىنى، سىزنىڭ دىققىتىڭىزگە نائىل بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن. خوشىنو ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدا بولۇپ ئۆتكەن ئىشلاردىن بەلكىم خەۋىرىڭىز بار، سىزگە مېنى تىللاپ داتلاپ بەرگەن بولۇشى مۇمكىن، ئەمما ھەر ئىككى تەرەپنىڭ گېپىنى ئاڭلغاندا ئاندىن بۇ ئىشقا لىللا باھا بەرگىلى بولىدۇ. خوشىنو ياخشى قىز، مېنى ئۆلگۈدەك ياخشى كۆرەتتى. ئادەم بىرسىنى قانچىلىك ياخشى كۆرسە، ئاخىرقى ھېسابتا شۇنچىلىك نەپرەتلىنىدىغان ئوخشايدۇ. مۇھەببەت بىلەن نەپرەت بىر تەڭگىنىڭ ئىككى يۈزىگە ئوخشايدىكەن. بىراق مەن ھازىر بۇ قەغەزنى پۇرلاپ تاشلىۋەتتىم، كاللامدا ھېچنېمە يوق. بىراق كاللامدىن ئۆتمەيدىغىنى شۇكى، بىز ئەر-خوتۇندەك بىللە ياشاپ، ھەممە ئىشنى ئۆز رازىلىقىمىز بىلەن قىلغان تۇرۇقلۇق، ئۇ بىر قېتىملىق تاياققا چىدىمايلا، مېنى باسقۇنچىلىق، زوراۋانلىقتا ئەيبلەپ تۈرمىگە سولىتىۋەتتى. سىزنىڭچە بۇ ئادىللىق بولامدۇ؟ ئىككى ئايدىن بېرى قاماقتا يېتىۋاتىمەن، ئەگەر بۇ گۇيلار ماڭا چوڭ جىنايەتتىن بىرنى ئارتىپلا نەچچە يىل كېسىۋەتسە، جاھاندا بۇنىڭدىن ئارتۇق ناھەقچىلىك بولامدۇ؟ مېنى قانچىلىك ئېغىر كېسىۋەتسە، خوشىنو شۇنچىلىك خوش بولىدۇ. بۇ بىر ئادەمنىڭ ھاياتى، ئەركىنلىكى، جانىجان مەنپەئەتى بىلەن ئويناشقانلىق بولماي نېمە؟  مېنىڭ ھازىر ھېچقانداق يۆلەنچۈكۈم يوق،     ئاتا-ئانام بولسا نامرات، ماڭا ياردەم قىلالمايدۇ. قانداق ئەھۋالىڭ دەپ يوقلاپ كېلىدىغان بىرەر دوستۇممۇ يوق، سوتلانغاندا ھېچكىم مەن ئۈچۈن ئادۋوكات تەكلىپ قىلىپ مېنى ئاقلىمايدۇ،  مەن ئۈچۈن ئىككى ئېغىز گەپ قىلىدىغان ئىنسان چىقمايدۇ،  بەلكىم سوت ئۆزى ئاقلاپ، ئۆزى قارىلاپ، ئۆزى بىلگەنچە ھۆكۈم چىقىرىدۇ، بۇ ئىشلارنى خوشىنو بىلمەيدۇ، بىلىشنىمۇ خالىمايدۇ. بۇ گەپلەرنى سىزگە نېمىشقا دەيدىغانلىقىمنى بىلمەيمەن،  بەلكىم تۇنجى قېتىم كۆزۈمگە ئىسسىق كۆرۈنگەنلىكىڭىز، كىشىنىڭ ھالىغا يېتىدىغان، ھېسداشلىق تۇيغۇسىغا باي قىز ئىكەنلىكىڭىزگە ئىشەنگەنلىكىم ئۈچۈن بۇ خەتنى يېزىپ، سىزگە دەردىمنى تۆكۈۋاتقاندىمەن. سىزدىن يوشۇرمايمەنكى، بىر قېتىم سىزنى چۈشۈمدە كۆردۈم، ئىسمىم ۋاتارۇ دېدىڭىز، راست شۇنداقمۇ-ئەمەسمۇ، بىلمەيمەن، لېكىن شۇنىڭدىن بۇيان سىزنى چۈشۈمدە داۋاملىق كۆرۈشنى تىلەيدىغان، سىز بىلەن رىئاللىقتىمۇ كۆرۈشۈشنى ئارزۇ قىلىدىغان بولۇپ قالدىم. بەلكىم بۇ مېنىڭ خام خىيالىمدۇ، ئەمما سىزدىن غايىۋانە ئۈمىد كۈتۈپ بۇ خەتنى يېزىۋاتقىنىم راست. مېنى باشقىچە چۈشىنىپ قالماسلىقىڭىزنى سورايمەن، سۇغا چۈشۈپ كەتكەن ئادەم قىرغاقتىكى بىرەر تال ئوت-چۆپكە بولسىمۇ يامىشىپ قۇتۇلۇشنى ئويلىغاندەك، بۇنداق قىيىن ئەھۋالدا قالغان ئادەم ئۆز كۆڭلىدىكى ئازغىنە ئۈمىدنىمۇ قولدىن بەرمەسلىككە تىرىشىدىكەن. كۆڭلۈمدىكى گۈزەل ئارزۇلارنى يوق قىلىۋەتمىسەم، كۆڭلۈمدە ئويلىغاننى قىلىۋالالىسام، بۇمۇ مەن ئۈچۈن بىر خۇشاللىق.  ئازغىنە ئۈمىدلىرىممۇ بولمىسا مەن بۇ دۇنيادا ياشىيالمايمەن، تام تېگىدە قالغان كىچىككىنە گىياھتەك بېشىمنى چىقىرىپ، كۈن نۇرى ۋە يامغۇر سۈيىگە تەلمۈرۈپ، بىرەر مۆجىزىنىڭ يۈز بېرىشىنى زارىقىپ كۈتىمەن.
خېتىڭىزنى كۈتۈپ…..
بۇ خەتنى گۇندىپايغا تۇتقۇزغىنىمدا ھەقىقەتەن ئازغىنە ئۈمىدىمنىمۇ ئۇنىڭ قولىغا تاپشۇرغاندەك تۇيغۇغا كەلدىم.

ئادەمنى ئۈمىد ياشنىتىدۇ، غەم قاقشىتىدۇ دېگەن ھېكمەتنى قاماقخانىنىڭ تېمىغا يازغىلى بولسا، يېزىپ قوياتتىم،  ئەمما ئۇنى كۆڭلۈمگە مەھكەم پۈكۈپ قويدۇم. ئادەم ئۆزىدە ئۈمىد پەيدا قىلماقچى بولسا چوقۇم بىر ئىش قىلىشى، ئۆزىدە بار ئىمكانىيەتلەردىن ئەڭ زور دەرىجىدە پايدىلىنىشى كېرەك. پۇت قولى چەمبەرچەس باغلانغان مەھبۇسمۇ جىم ياتماي تېپىچەكلەيدۇ، بوشىنىش ئۈچۈن يۇلقۇنىدۇ، دومىلايدۇ. ئاغزىنى پىلاستىر بىلەن چاپلىۋەتسە، گەپ قىلالمىسىمۇ جان ئاچچىقىدا ئىڭرايدۇ، ۋاقىرايدۇ. كۆزىنى تېڭىپ قويسا، ئالدىدىكى مەنزىرىنى تەسەۋۋۇر قىلىدۇ. مەھبۇسنىڭ ھالى قوتاندىكى قويغا، ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغۇچىنىڭ ھالى بولسا پۇت-قولىدىن مەھكەم باغلىنىپ، قاسساپنىڭ ئالدىدا كۆزىنى پارقىرىتىپ ياتقان قويغا ئوخشايدۇ. ئۆلۈم ئالدىدا قايسى جانلىقنىڭ ۋەھىمىسى ئەڭ كۈچلۈك؟ ئەلۋەتتە، ئەقىل ۋە تەپەككۇر بېرىلگەن، ئىشنىڭ ئالدى-كەينىنى ئويلايدىغان ئىنساننىڭ ۋەھىمىسى ئەڭ كۈچلۈك. ئاللاھ ئىنسانغا ئەقىل ۋە چوڭقۇر تەپەككۇر قابىلىيىتىنى بېرىش بىلەن بىرگە، كاللىسى روشەنلەشسۇن، بىز نەگە بارىدىكەنمىز دەپ قايمۇقۇپ يۈرمىسۇن، بىز مۇشۇنداقلا يوقىلىپ كېتىمىزمۇ دەپ ئەنسىرىمىسۇن، ئۆلۈمدىن كېيىنكى زۇلمەت ۋە بىلىپ بولماس پالاكەتلەردىن قورقۇپ يۈرىكى يېرىلىپ كەتمىسۇن دەپ،  پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىپ ئاخىرەت توغرىلىق ئۇچۇر بەردى،  قانداق ياشاپ قانداق ئۆلۈش، ۋەھىمىنى قانداق يېڭىش، ئۆلگەندىن كېيىنكى ئاقىۋەت، ئازابتىن قانداق قۇتۇلۇش توغرۇلۇق يول كۆرسەتتى. قۇرئاننى ئوقۇغان ئادەم بۇنى ئېنىق ھېس قىلىدۇ، ئاللاھنىڭ ئىنساننى يارىتىپ قويۇپ ئۇنى ھەرگىز تاشلىۋەتمەيدىغانلىقىنى بىلىدۇ. لوگىكىلىق تەپەككۇر بويىچە ئويلىساق،  بۇ دۇنيانى ياراتقان ئاللاھ ئۇ دۇنيانى يارىتىشقىمۇ قادىر، جەننەت بىلەن دوزاخنىمۇ ئاللىبۇرۇن يارىتىپ بولدى، ئۆلمەي تۇرۇپ ئۇ دۇنيانىڭ قانداقلىقىنى، روھىمىزنىڭ قارارگاھىنىڭ نەدە بولىدىغانلىقىنى بىلەلمەيمىز. ئاخىرەت دۇنياسىنى ئىلىم-پەن تېخى ئىسپاتلىيالمىدى،  ئىلىم-پەنمۇ ئاللاھنىڭ بىلىمى ۋە قۇدرىتىنىڭ نامايەندىسى، ئاللاھ ئىنسانلارغا قانچىلىك ئىلىم بېرىشنى خالىسا شۇنچىلىك بېرىدۇ، تەبىئەتنى قانچىلىك بىلدۈرۈشنى خالىسا شۇنچىلىك بىلدۈرىدۇ، ئۆزىنىڭ سىرلىرىنى، يوشۇرۇن خەزىنىلىرىنى قانچىلىك ئاچقۇسى كەلسە، شۇنچىلىك ئاچىدۇ، ئىنسانلار توختىماي تەرەققىي قىلىپ ئالەمنى مالەم قىلىۋەتسىمۇ بەرىبىر ئاللاھنىڭ ئىلمى، ئىرادىسى ۋە  ھېكمىتىدىن ھالقىپ كېتەلمەيدۇ.
چۈش كۆرمىگەن، نەپسىمنىڭ ئاۋارىچىلىقىدىن، يەنى شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىلىرىدىن بىر دەم قۇتۇلغان چاغدا  قۇرئاندا ئوقۇغان مەزمۇنلارنى تەپەككۇر قىلىپ، چوڭقۇر ئويلارغا چۆمەتتىم. مەۋجۇتلۇق مۆجىزىلىرىم، روھىمنىڭ كارامەتلىرى، ئاجايىپ-غارايىپ چۈشلىرىم، بىلىپ بولماس تەقدىرىم ھەققىدە ئۇزۇندىن ئۇزۇن خىيال سۈرەتتىم. ئىككى ئاي ئون بەش كۈنمۇ ئۆتۈپ كەتتى، شۇنچىلىك ئۇزۇندا ئۆتتىكى، ئىككى يېرىم يىلدەك بىلىنىپ كەتتى. كىمكى ئۆز ۋاقتىنىڭ ئۇچقاندەك تېز ئۆتۈۋاتقانلىقىدىن، نۇرغۇن ئىشلارغا ۋاقىت يېتىشتۈرۈپ بولالمايۋاتقانلىقىدىن قاقشىسا تۈرمىگە كىرسۇن، راھەتلىنىپ قالىدۇ. كىمكى يالغۇز قېلىشقا، كىتاب ئوقۇشقا، خىيال سۈرۈشكە، ئاجايىپ چۈشلەرنى كۆرۈشكە مۇھتاج بولسا تۈرمىگە كىرسۇن، مەقسىتىگە يېتىدۇ. كىمكى تۈرمىگە كىرمەي تۇرۇپ ئۇ بېسىم، بۇ بېسىم، ئۇ چەكلىمە، بۇ چەكلىمە، ئۇ غەشلىك، بۇ غەشلىك تۈپەيلىدىن ئىچى سىقىلىپ، ئەركىنلىك ھاۋاسىدىن قېنىپ نەپەس ئالالمىغان بولسا تۈرمىگە كىرسۇن، شۇندىلا نېمىنىڭ بەخت ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ. كىمكى ئەيش-ئىشرەت، ئويۇن-تاماشىغا تويماي، ھاۋايى نەپسىنى قاندۇرۇپ بولالمىغانلىقىدىن ئىچى پۇشۇپ، ھەر كۈن يېڭى غىدىق ئىزدەپ غىدىقلىنالماي ھەسرەت چېكىپ يۈرۈۋاتقان بولسا تۈرمىگە كىرسۇن،  پەسكويغا چۈشىدۇ. كىمكى كومپيۇتېر، تېلېفون، تور ۋە ئويۇنلارغا مەستانە بولۇپ، كاللىسى ۋە كۆزىدىن كېتىپ قالغان بولسا تۈرمىگە كىرسۇن، بىر ھەپتىدە ئوڭشىلىپ قالىدۇ. مەھبۇسلار ھېچقانداق مەكتەپ ياكى كۇرسلاردا ئېرىشەلمەيدىغان تەربىيەگە بۇ يەردە ئېرىشەلەيدۇ. تۈرمە ماڭا يېڭى تەجرىبە ئاتا قىلىدۇ دېگەن ئىشەنچىم ۋە  ئۆزەمگە ھەر كۈنى ئابى ھايات دورىسىدەك بېرىۋاتقان ئۈمىد، تەسەللىيلىرىم بىر كۈنلەردە ئاخىرلىشىپ قالسا، ئۇ چاغدا ئۆزەمگە قانداق يېڭى تەسەللىي تاپارمەن دەپ غەم قىلغىنىمدا ئىمانىم ياردەمگە كەلدى،  ئۇ چاغدىمۇ خۇدايىم بار دەپ ئۆزەمگە مەدەت بەردىم.
ئەگەر كۈندىلىك ھاياتىمدا بىرەر يېڭىلىق بولسىدى، تۈرمىگە ئون يىل سولاپ قويسىمۇ چىدايتتىم. خىيال سۈرىۋەرسە ئادەم ئېزىلىپ كېتىدىكەن، بىر بۇلۇڭدا سىقىلىپ كەتكەن روھىم تېنىمگە قاراپ، بىر ياققا ماڭمامسەن، ئۆلۈكتەك ياتامسەن دەپ نىدا قىلغىنىدا، جىسمانىي ئەركىنلىكىمنىڭ روھىي ئەركىنلىكىم ئۈچۈن نەقەدەر زۆرۈرلۈكىنى ھېس قىلىمەن. مەن بۇ قەپەزدىن ئۇچۇپ چىقالمايمەن، ئۆزەڭ خالىغان مەنزىلگە بېرىپ ساياھەت قىلىپ كەل، دەيمەن، ئەمما روھىم: ئەمىسە، ئۇخلا، چۈش كۆر. تېنىڭ ئارام تاپسۇن دەيدۇ. بىراق ئۇخلىغان بىلەنلا چۈش كۆرىۋەرمەيتتىم، روھىمنىڭ نەلەرگە بېرىپ كەلگەنلىكىنى بىلمەيتتىم، ھېچقانداق مەنزىرە، ئاۋاز، كۆرۈنۈشلەرمۇ ئېسىمدە قالمايتتى. مېڭەم قوپقۇرۇق ھالدا ئۆزەمنىڭ يەنىلا بۇ قاماقخانىغا سولىنىپ ياتقانلىقىمنى كۆرەتتىم، مۇدھىش، سوغۇق بىر تۇيغۇ پۈتۈن ۋۇجۇدۇمنى قاپلايتتى. يۈرىكىم ئەركىنلىك، ئەركىنلىك دەپ سوقاتتى، ئەركىن نەپەس ئېلىش ئۈچۈن ئۇلۇغ كىچىك تىناتتىم. كىچىك ۋاقتىمدا قىززىق توپىلارنى كېچىپ، مەھەللىمۇ مەھەللە ۋاقىراپ ئوينايدىغان، سۇغا چۆمۈلىدىغان، بىكاردىن بىكار مۇشتلىشىدىغان ۋاقىتلىرىم ئېسىمگە كېلەتتى. ئۇ چاغدا كۈندە ئويۇن، كۈندە خۇشاللىق ئىزدەيتتۇق، يېڭى نەرسىلەرگە تويماي قارايتتۇق، يېڭى ئىشلارنى سىىناپ باقاتتۇق. ئۆزىمىزگە ئەمەس، ئەتراپىمىزدىكى دۇنياغا مەستانە ئىدۇق. شۇ دەۋر بىرلا كەلدى، كەتتى، گۈزەل چۈشلەرگە ئايلاندى. ئۆستەڭدە ئېقىۋاتقان سۇغا بىرلا چۈشتۇق، چۆمۈلدۇق، ۋاقىتنىڭ، تۇيغۇلارنىڭ قوينىدا ئېقىپ كەتتۇق. بالىلىقىم ئۆلمىگەن بولسا ياشلىققا قەدەم قويالمايتتىم، تۈنۈگۈنكى كۈنۈم ئۆلمىگەن بولسا، بۈگۈنگە ئۇلىشالمايتتىم. ئۆمرۈم، ھاياتىم توختىماي يېڭىلىنىدۇ، شۇڭا ماڭا يېڭىلىق كېرەك، تۈرمىدە بۇ ئىمكانىيەت يوق دېيەرلىك. شۇڭا قاقشاۋاتىمەن، ئەركىنلىك نېمە ئۈچۈن سۆيۈملۈك؟ چۈنكى ئۇ يېڭىلىققا، يېڭى ئۆزگىرىشلەرگە تولۇپ تاشقان، روھىم ھەر كۈنى يېڭىلىنىشقا مۇھتاج، بولمىسا توختام سۇدەك پۇرايدۇ، يەرگە كۆمۈلگەن ئەتىرگۈلدەك سېسىيدۇ. تۈرمىدە مەن ئۈچۈن نېمە يېڭىلىق بار؟ ھەر كۈنى تۆت تامغا، دېرىزىگە قارايمەن،  گۇندىپايغا ئۈنسىز نىدا قىلىمەن: ئەركىنلىك بەرمىسەڭمۇ مەيلى، يېڭىلىق بەر، دىققىتىمنى  جەلپ قىلغۇدەك، ئويلاندۇرغىدەك، مەنىسىز ۋاقىتلارنى مەنىلىك قىلغۇدەك يېڭىلىق بەر! مەن يەپ ئىچىپ، چىچىپلا يۈرىدىغان چوشقا ئەمەس!
ئەكىرىۋالغان كىتابلىرىمنى ئوقۇپ بولدۇم، سىياسىي گېزىتلەرنى، ھۆكۈمەتنى ماختاشتىن باشقا گەپ قىلمايدىغان مەنىسىز تېلىۋىزورلارنى زادى كۆرگۈم يوق، ھېچ يېڭى گەپ، يېڭى ئۇچۇر يوق. ۋاتارۇدىن تېخى جاۋاب يوق. گۈزەل قىزنىڭ جامالى خىيالىمدىن ھېچ كەتمەيدۇ، قول سوزسام يا يەتمەيدۇ. ھەر كۈنى كونا مەشۇقۇمدەك خىيال قىلىمەن، خىيالپەرەسلىككە شۇنچىلىك ئادەتلىنىپ كەتتىمكى، بىر جايىمدا ئولتۇرۇپ يېرىم كۈن خىيال سۈرەلەيمەن. خىيال كەپتەرلىرىم مېڭە قەپىزىمگە كىرىپ چىقىپ تۇرىدۇ، ئەمما ھېچ سايرىمايدۇ. كەپتەرۋاز  ئۆز كەپتىرىنىڭ چىرايلىق ئۇچۇشلىرىنى قاچان خالىسا شۇ چاغدا تاماشا قىلالايدۇ، ئەمما مەن خىيال كەپتەرلىرىمنى رەتلىك ئۇچۇرتۇپ، ئۆز خۇشاللىقىمغا ئۆگىتەلمەيمەن، بەزىدە ئۇلار بىردىنلا قوزغۇنغا ئايلىنىپ مېڭەمنى چوقۇيدۇ، مېنى ئازابلايدۇ… كىمكى، ئۆزىنىڭ خىيالىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك باشقۇرالىسا، بەختكە بىر قەدەم يېقىنلىشالايدۇ.
مېنى جازلىغۇچىلارنىڭ مەقسىتى شۇ:  ۋاقتىمنى ئۆلتۈرۈش،  ھەرىكىتىمنى چەكلەش، ھەر كۈنى بىر گەپنىلا دېيىش، بىر خىل تاماقنىلا يېگۈزۈش، يېڭىلىقتىن مەھرۇم قىلىش، يېقىنلىرىدىن ئايرىۋېتىش، بۇرۇقتۇرما قىلىپ  ساراڭ قىلىش،  ئاجىزلىقىمنى تونۇتۇپ، ئىرادەمنى سۇندۇرۇش. بۇ مەھكۇملۇق ۋە چارىسىزلىككە ۋاقتىنچە كۆنۈپ قالدىم دېگەنبىلەن ئەسلىدە ھەرگىز كۆنمىدىم، ھەم كۆنمەيمەن. تەقدىرىمگە تەن بېرەي دېگىنىم پەقەت ئۆزەمگە بەرگەن ۋاقىتلىق تەسەللىي، تەقدىرگە تەن بېرىشمۇ، تەن بەرمەسلىكمۇ ئاللاھنىڭ ئىرادىسى، ئاللاھ ماڭا بىر ئىشنى نىيەت قىلدۇرغانىكەن، دېمەك، ئۇ ماڭا ھۆر ئىرادە ئاتا قىلدى. ئۇنى ئورۇنلاش-ئورۇنلىماسلىق ماڭا تالىق. ئەمما مېنىڭ شۇنىڭغا نېسىپ بولۇش-بولالماسلىقىم يەنىلا ئاللاھنىڭ ئىرادىسىگە باغلىق. ئاللاھنىڭ ماڭا شۇنداق ھۆر ئىرادە ۋە مۇۋەپپەقىيەت ئاتا قىلىشىنى تىلەيمەن. ئەگەر ئاللاھ خالىمىسا، مېنىڭ خالىغىنىم بىكار. نۇرغۇن ئىشلارنى ئۆزەمگە يۈكلىۋالغىنىم بىلەن، توساتتىن جېنىم چىقىپ كەتسە، ھەممىسى تاشلىنىپ قالىدۇ. ئادەم ئۆزى ئويلىغاندىنمۇ كۈچلۈك ياكى ئۆزى ئويلىغاندىنمۇ ئاجىز، بەلكىم ئۆزىنىڭ زادى قانچىلىك ئادەم  ئىكەنلىكىنى بىر ئۆمۈر بىلىپ بولالماسلىقى مۇمكىن.
كۈچلۈكلەر ئۆزىنىڭ قانچىلىك ئاجىزلىقىنى، ئەقىللىق ئادەملەر ئۆزىنىڭ قانچىلىك دۆت ئىكەنلىكىنى، ئۆزىنى ئېغىر-بېسىق دېگەنلەرمۇ ئۆزىنىڭ قانچىلىك ئۆپكىسى يوق ئىكەنلىكىنى، مېنىڭ ئادەم ئۇرۇشۇم ياكى ئادەم ئۆلتۈرۈشۈم مۇمكىن ئەمەس دېگەنلەرمۇ ۋاقتى كەلسە ئۆزىنىڭ مۇشتۇمزور ياكى قاتىل بولۇپ قالالايدىغانلىقىنى تۈرمىگە كىرىپ بىلىدۇ، ئۇنىڭ جىنايەت ئۆتكۈزۈشى ئۈچۈن خاتا ماكان، خاتا ۋاقىت، تۇيۇقسىز بىر غەزەپ ۋە ساراڭلىق، كېلىشمەسلىك…ۋاھاكازالار سەۋەب بولۇپ قالىدۇ.  تۈرمىگە كىرىپ كاللىسى سەگىدىگەن ئادەم ئۆزىنى ھەقىقەتەن قايتا تونۇيدۇ ھەم كەلگۈسىدە قانداق ئادەم بولۇشى كېرەكلىكىنى ئوبدان بىلىدۇ. ئەمما تۈرمىگە كىرسىمۇ ئۆزىنى تونۇمايدىغان شۇنداق مەخلۇقلار باركى، ھەممىدىن غەزەبلىنىپ، ھەممىگە نەپرەتلىنىپ،  دۈشمەنلىرىدىن ھامان ئۆچ ئېلىشنى كۈتۈپ ياشايدۇ. تۈرمىدىن چىقىپلا يەنە جىنايەت ئۆتكۈزىدۇ، بۇ قېتىم ئالدىنقىسىدىن ئېغىر بولغاچقا ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنىپ،  جەھەننەمگە يول ئالىدۇ.

ئۇنتۇلغان بىر بۇلۇڭدا تاشلىنىپ قالدىم، ئاتا-ئانامدىن بۆلەك ھەممە ئادەم مېنى ئۇنتۇپ كەتتى. ھەر كۈنى سىرتتىن بىرەر خەۋەر، بىرەر يېڭىلىق، بىرەر ئۈمىد ئىزدەپ، كاتەكتىكى نىمجان خورازدەك ياتقىنىم ياتقان. خورازنىڭ ياشايدىغان ماكانى ئەسلىدە كەڭرى ھويلا، يېشىل باغلار، ئېگىز قونداق ئەمەسمىدى؟ بىرەر مىكياننىڭ قەقەسلىگەن ئاۋازى تۈگۈل، تۈكلىرىنىمۇ كۆرەلمەيۋاتىمەن. ۋاتارۇنىڭ خېتى كەلگەن بولسىمۇ، نەچچە كۈنگىچە شۇ خەتنى ئوقۇپ، كۆڭلۈمنى خوش ئېتىپ يۈرگەن بولاتتىم. تىللاپ يازغان بولسىمۇ مەيلىدى، يېڭىلىق بولاتتى، دىققىتىم چېچىلاتتى، ئوي-پىكرىم قوزغىلاتتى، ئۇنىڭغا  يەنە خەت يازاتتىم، قىلغىلى ئىش تاپاتتىم. زېرىكىشتىن ساراڭ بولاي دېدىم، ئۆلۈمتۈك، كېسەلجان جىنايەتچى بولغان  بولسىدىم، بىر چەتتە ھالسىز، دەرمانسىز، ئۈمىدسىز ياتقان بولاتتىم، ئەمما ياش، شاش، ساغلام،  يۈرىكى قىزغىن سوقۇپ تۇرىدىغان  ئادەممەن،  ياپيېشىل دەرەخكە ئوخشايمەن، ئۆزەمنى ئاسراپلا تۇرىدىكەنمەن، بۇنداق ناچار مۇھىتتىمۇ نەچچە يىل ياشىرىپ تۇرالايمەن.  ئەمما مۆجىزىلەرگە تولۇپ تاشقان بۇ ۋۇجۇدۇمنىڭ بۇنداق خارلىنىشىغا چىداپ تۇرالمايمەن، مېنى ھەقىقىي ئازابلايدىغىنى ئەنە شۇ ئىززەت نەپسىم، ئۆزلۈك غۇرۇرۇم!  ئات، ئېشەك جېنىدا  بىر قوتانغا ئايلاپ-ئايلاپ سولاپ قويسا، كىشنەپ-ھاڭراپ، ئىگىسىگە ئىسيان كۆتۈرىدۇ، تالاغا ئەچىققۇدەك بولسا، قىيغىتىپ سەكرەپ، تۇتۇق بەرمەي قاچىدۇ. مەن  ئۆزەمنى شۇ ھايۋانلارغا ئوخشىتىشتىن پەقەت قۇتۇلالمىدىم، بىرەرسى كېلىپ ئىسمىمنى توۋلاپ قاماقخانىنىڭ ئىشىكىنى ئاچمىدى. مېنى تالاغا ئەچىقىدىغانلار بىر پاتمان قەغەز دۆۋىلىرى ئىچىدىن ئىسمىمنى تاپالماي، جىنايىتىمگە تولۇق قاراپ چىقالماي، نەچچە يىل كېسىدىغانلىقىنى بېكىتىپ بولالماي يۈرۈۋاتقان بولۇشى مۇمكىن.  ئادۋوكات كەلمىگەندىكىن مېنى ئىگىسى يوق، ئورنى يوق، پۇلى يوق كۆرۈپ، ئۆز ئىچىدىنلا مۇزاكىرىلىشىپ دەرھال بىر تەرەپ قىلىۋېتىشنى ئويلىشىۋاتقان بولۇشى مۇمكىن. نېمىلا قىلسا قىلسا، ئېنىق ھۆكۈم چىقىرىپ كۆڭلۈمنى تىنجىتسا، بۇنداق تاقەتسىز كۈتۈشلەردىن، خىلمۇ خىل ئېھتىماللىقلارنى ئويلاپ قىينىلىشتىن مېنى قۇتۇلدۇرسا بولاتتى.  بۇنداق گالۋاڭلىق، مۈجمەللىك، نائېنىق تەقدىرگە بولغان ياخشى-يامان گۇمانلاردىن قانچە بۇرۇن قۇتۇلسام شۇنچە ياخشى.  سوت ئېچىلىدىغان كۈن ئىتتىكرەك كەلسىكەن دەيمەنۇ، ئۇ كۈنى كەلسە ھۆكۈمنى ئاڭلاپ بولغىچە نېمە بولۇپ كېتەرمەن دەپ ئەنسىرەيمەن. بۇنىڭ ھەممىسى خىيالپەرەسلىكنىڭ ئاقىۋىتى. بەزىدە زىيادە بايلىق ئادەمنى يامان يولغا باشلىغاندەك، زىيادە خىيالمۇ  ئادەمگە ئارتۇق ۋەھىمە، ئازاب ئېلىپ كېلىدىكەن.
قاماقخانىدا شۇنچە ئادەم ئارىسىدا ئۆزىنى تىكەندەك يالغۇز ھېس قىلىدىغان پەقەت مەنلا ئەمەس، ئەمما مېنىڭ غېرىبلىقىم ھەممىدىن يامان. ھەر بىر مەھبۇس ئۆزىنى  بۇ يەرگە تاشلىۋېتىلگەندەك ھېس قىلىدۇ، بارلىق ئادەملەر، ھەتتا ئۆز يېقىنلىرىدىنمۇ خۇدۇكسىرەيدۇ. ئۆزىنى كەمسىتمەي دېسىمۇ كەمسىتمەي تۇرالمايدۇ، بېشىنى تىك تۇتاي دېسىمۇ، بىر سائەتتىن كېيىن بېشى چۈشۈپ كېتىدۇ. چۈنكى بۇ مېھمانخانا ئەمەس، تۈرمە!  گۇندىپايلار سۆزلەپ تۇرىدۇ: كۆزۈڭنى يوغان ئېچىپ قارا، سەن ئۆيۈڭدە ئەمەس، تۈرمىدە!
شۇڭا بۇ يەردە بىخۇتلاشقىلى بولمايدۇ، تۈرمىنىڭ ياخشى تەرەپلىرىنى ئويلاپ، ئۇنىڭ يەنىلا زىندان ئىكەنلىكىگە كۆزيۇمغىلى بولمايدۇ،  يالغاندىن بەخت تۇيغۇسىغا چۆمۈلۈپ ناخشا ئېيتقىلى بولمايدۇ،  كاللىسىدىن كەتكەن ساراڭ بولسا، بۇ باشقا. بىر كۈنى چۈشتە دېرىزىگە قاراپ ئولتۇرۇپ ئۇيقۇغا كېتىپتىمەن، چۈشۈمدە توختىماي شېئىر ئوقۇپتىمەن:
چوشقىلار ھەي چوشقىلار
ئاسماندا ئۇچقان چوشقىلار
ئۇچۇشنى بىلمەي چىقىراپ
يەرگە چۈشكەن چوشقىلار…
بىر زامان بۆرە ئىدىم،
تاغ-داۋان ئاتلايدىغان.
كىيىك، توشقانلار ئىزدەپ
كېچىچە قاترايدىغان.
بىر توشقاننى يەپ بولۇپ،
چۈشتۈم بۈگۈن قاپقانغا،
كەلمەيدىكەن تەلەيمۇ
ئۆلۈكتەك جىم ياتقانغا.
خوشىنو، ئەي خوشىنو
سەن مېنىڭ كۆڭۈل خوشۇم،
سەن مېنىڭ ئويۇنچۇقۇم
ئەسكى تامنىڭ كەينىدىن،
تېرىۋالغان قوچىقىم.
بىر كۆرۈپلا دوستۇڭنى
تاشلىۋەتتىم ئەخلەتكە،
قانداق ئاشىق بولىمەن،
ساڭا ئوخشاش مەينەتكە.
ۋاتارۇ، ئەي ۋاتارۇ
سېنى سالدىم يۈرەككە،
سەندەك گۈزەل قىزچاقلار
لايىق مەندەك يىگىتكە.
مەن بۇ يەردە دەپ تۇرسام
قارىمايلا كەتتىڭمۇ؟
ياكى باشقا ئەركەكتىن،
مۇرادىڭغا يەتتىڭمۇ؟

ئادەمنىڭ ئۈمىدسىزلىنىشى،  ئۆزىدىن ھەم باشقىلاردىن زېرىكىشى پاجىئەنىڭ باشلىنىشىدۇر. چۈشكۈنلۈك ئۆلۈمنىڭ باشلىنىشى، چۈشكۈنلۈك ئەۋجىگە يەتسە ئادەم ياپونلۇقلارغا ئوخشاش ئۆلۈۋالىدۇ. ياپونلۇقلارنىڭ ئۆلىۋېلىش نىسبىتى دۇنيا بويىچە بىرىنچى. مەن بۇنداق بولۇپ قېلىشتىن قورقىمەن، ھەر كۈنى بىر يېڭى ھاياتلىق باشلىنىدۇ دەپ ئۈمىدۋار، جەڭگىۋار ھالەتتە تۇرۇش ئىنتايىن مۇھىم.
ئىككى ئاي يىگىرمە بەش كۈن بولغاندا مەن كۈتكەن يېڭىلىق، يېڭى خەۋەر يېتىپ كەلدى، بىر ھەپتىدىن كېيىن سوتقا چىقىدىكەنمەن. يەتتە كۈندىن كېيىن گۇندىپاي ئىسمىمنى چاقىرىپ مېنى قاماقخانىدىن ئېلىپ چىقتى، ماشىنىغا سېلىپ سوت مەھكىمىسىگە ئېلىپ باردى. جاۋابكارنىڭ ئورنىدا ئولتۇرۇپ، سوتچىلار سەھنىسىگە قىزىقىش بىلەن نەزەر سالدىم. باش سوتچى، سوتچى، ئەيبلىگۈچى، كاتىپلار جىددىي ھالەتتە ماڭا قاراپ تۇراتتى. بۇ مەيداندا يېقىنلىرىمدىن بىرسىمۇ يوق، ھەتتا ئەرز قىلغۇچى بولغان خوشىنومۇ كەلمىگەن بولۇپ، ئۇنىڭغا ۋاكالىتەن ياپونىيە ئەلچىخانىسىدىن بىر نەچچە ئادەم ۋە تەرجىمان كەلگەنىدى. دېمەك، خوشىنو ئاخىرقى قېتىم بولسىمۇ مېنى كۆرۈشنى خالىمىغانىدى. سوت بىر سائەت داۋاملاشتى، مەندىن گەپ سورىدى، باسقۇنچىلىق جىنايىتىنى ھەرگىز ئۈستۈمگە ئالمىدىم، ئىشەنمىسەڭلار مېھمانخانىدىن سوراڭلار، ياتاقنىڭ ھۆججىتى تولۇق، ئالتە ئايدىن ئارتۇق بىللە تۇرغان قىزغا باسقۇنچىلىق قىلىدىغان مەن ساراڭمۇ؟ ھەممىسى ئۇنىڭ ئۆزى رازىلىقى بىلەن بولغان، بولمىسا ئۆزى كېلىپ گۇۋاھلىق بەرسۇن، دەپ تۇرۇۋالدىم. سوتتىكى ئەيبلىگۈچىنى ياپون تەرەپ ياللىۋالغان ئوخشايدۇ، ماڭا قاراپ ھۆمىيىپ تۇرۇپ : «مەزكۇر جاۋابكار ئۇ قىزنى كۆپ قېتىم ئالدىغان، ئاخىرقى قېتىم قىزنىڭ رازىلىقى بولماي تۇرۇپ  بىللە بولۇشقا زورلىغان، ئۇنىمىسا ئۇرۇپ ئىككى چىشىنى سۇندۇرۇۋەتكەن…»دەپ بىر مۇنچە كاپىلدىدى، غەزەپتىن تىترەپ: «يالغان، مەن بۇلارنى ئېتىراپ قىلمايمەن» دېدىم. باش سوتچى بولقىسىنى جوزىغا ئۇرۇپ ماڭا ئاگاھلاندۇرۇش بەردى. ئەيبلىگۈچى سۆزلەۋەردى: « ئەرز قىلغۇچى جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن ئېغىر زەربىگە ئۇچرىغان، تا ھازىرغىچە ئەسلىگە كېلەلمەي ياپونىيەدە داۋالىنىۋاتىدۇ، ئۇنىڭ داۋالىنىش چىقىملىرى ۋە روھىي زەربە ھەققىنى جاۋابكار ئۆز ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك ئىدى، ئەمما ئەرز قىلغۇچىنىڭ دەۋاسىدا تۆلەم پۇلى تىلغا ئېلىنمىغان، بەلكى جىنايى قىلمىشى ئۈچۈن كۆپرەك تۈرمىدە يېتىشى تەلەپ قىلىنغان».
ۋاھ، بۇ ياپونلۇقنىڭ ئىككى چىشى ۋە روھى ساغلاملىقى پالانى پۇل بولسا،  ئەگەر تۆلە دەپ قالسا نەدىن تۆلەيمەن، بىچارە ئاتا-ئانام بىر ئۆمۈر جاپا تارتمامدۇ؟ ئۇنىڭدىن كۆرە تۈرمىدە ياتساممۇ ياتاي دەپ ئويلىدىم. سوتلاش ئاساسەن مېنى ئەيبلەش، قارىلاش بىلەن ئۆتتى،  پۇلى بارنىڭ گېپى ئوڭ، پۇلى يوقنىڭ گېپى توڭ دېگەن مۇشۇكەن. ۋەزىيەت ماڭا پايدىسىز ئورۇنغا ئۆتتى، ئەسلىدىمۇ پايدىسىز، چاتاق ۋەزىيەتتە ئىدىم، شۇڭا بەك ئاھ ئۇرۇپ كەتمىدىم، بۇ ئىشنىڭ نەدە توختايدىغانلىقىغا قىزىقىپ، ئاخىرقى ھۆكۈمنى كۈتۈپ تۇردۇم.  سوتچىلارنىڭ خوشىنو يالغاندىن ئويدۇرۇپ تەمىنلىگەن ۋە تەپتىش ئورۇنلىرى تۈزۈك تەكشۈرمەيلا دەلىللىگەن ئىسپاتلارغا ئاساسەن ھۆكۈم چىقىرىدىغانلىقىنى كۆڭلۈم تۇيۇپ تۇراتتى. ھۆكۈم قىلىنىدىغان چاغدا ھەممەيلەن ئورنىدىن تۇردى، مەنمۇ ئىختىيارسىز جىددىيلىشىپ،  تەقەززالىق ھەم قورقۇنچ ئىچىدە ئورنۇمدىن تۇردۇم. سوتچى پالانى قانۇننىڭ مانچىنچى ماددىسىغا ئاساسەن…دەپ، ئاندىن ئالدىرماي، ئۈنلۈك ئاۋازدا: ئۈچ يىللىق مۇددەتلىك قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىندى! دەپ ئېلان قىلىۋىدى، بېشىمغا تاغ يىقىلدى، لاغىلداپ تىترەپ كەتتىم. ھۆكۈم قىلماق نېمىدېگەن ئاسان،  بىر ئادەمنىڭ تەقدىرىنى  بىر  ئېغىز گەپ بىلەن ئۆزگەرتمەك، بىر ئادەمنىڭ ئەركىنلىكىنى ئېغىزدىكى شۆپۈكتەك تۈكۈرۈپ تاشلىماق نېمانچە ئوڭاي!!  ئەركىنلىككە تەشنا روھىم بۇ ئۈچ يىلغا چىدامدۇ؟  مۇھەببەتكە تەشنا بۇ قەلبىم ئۈچ يىل قاغجىراپ كەتكەن چۆلدەك تاشلىنىپ ياتامدۇ؟ كۆكلەۋاتقان ھاياتلىق دەرىخىم ئۈچ يىل خازان بولامدۇ؟ باشقىسىنى قويۇپ تۇراي، خوشىنوغا بولغان ئۆچمەنلىكىم ۋە نەپرىتىممۇ بۇ ئۈچ يىلدا يۈرىكىمنى غاجاپ يەپ بولمامدۇ؟ ئاللاھقا نالە قىلدىم. قاقشاش، زارلاش بىلەن ھېچ ئىشنىڭ ھەل بولمايدىغانلىقىنى بىلسەممۇ، زارلاندىم، سەھنىدە سەمرىپ ئولتۇرغان سوتچىلارغا، ئىشنىڭ ھەقىقىتىنى بىلمەيدىغان ئاقلىغۇچى-قارىلىغۇچىلارغا غەزەب بىلەن ھۇمايدىم، قانۇن ئالدىدا ھەممە ئادەم باراۋەر دېگەن گەپنى ئوسۇرۇققا تەڭ قىلدىم.
بۇ جەڭدە ياپونلۇقلار غەلىبە قىلىپ، جۇڭگولۇقلار مەغلۇب بولدى. مېنىڭ روھىم بۇ چۈشەكلەردىن خالاس بولدى، ساقچىلار  قولۇمغا كويزا سېلىپ قايتۇرۇپ ماڭغاندا، قاتتىق ئاغرىقى قويۇپ بەرگەن بىماردەك يەڭگىللەپ قالدىم، تەقدىرىمگەن تەن بەردىم، مەنلا مۇشۇنداق تەلەيسىزمۇ؟ دېگەن نارازىلىقىم پەسكويغا چۈشتى، ئاللاھنىڭ يەنە ماڭا قانداق ئىشلارنى كۆرسىتىدىغانلىقى نامەلۇم، ئۇنى پەقەت داۋاملىق ياشىغاندىلا بىلگىلى بولىدۇ. شۇ تاپتا مېنىڭ ئاللاھتىن بۆلەك يۆلەنچۈكۈم يوق، ئەگەر بۇ يۆلەنچۈكۈم بولمايدىغان بولسا،  تۈرمىگە كىرىپ بولغىچە يولدىلا يىقىلىپ قالىمەن.

قاماقخانىغا يەنە سولاندىم، مەھبۇسلار قىزىقىپ ئۇنى-بۇنى سوراشتى، ھەممىسىگە ھاڭۋېقىپ قاراپ تۇردۇم، كاللامدا ئۈچ يىل، ئۈچ يىل دېگەن ئېغىر سان ئەلەڭگىيتتى، ئۈچ دېگەن سان يۈرىكىمنى ئىككى تەرەپتىن  كاناردىكى گۆشتەك ئېسىپ قويغانىدى. ئاھ بىچارە يۈرىكىم، ئۈچ يىلغا قانداق چىدارسەن؟ ئىككى ئايدىن ئارتۇق قاماقخانىدا يېتىپ، چوڭقۇر ئوي-خىياللارغا پېتىپ، تەپەككۇرۇمنى جانلاندۇرغان بىلەن رىئاللىقتىن ئايرىلىپ دۆتلىشىپ كېتىپتىمەن، ھېچكىم بىلەن پاراڭلىشىپ تۇرمىغاندىكىن گەپنىمۇ ئوڭلاپ قىلالمايدىغان، جىق ئادەم بار يەردە تېخىمۇ كېكەچلەيدىغان بولۇپ كېتىپتىمەن. چۈشۈمدە سەھنىگە گەپ قىلغاندىكى ناتىقلىقىم قېنى؟  ئادەم ئەمەلىيەتتە نېمىنى قىلالمىسا، چۈشىدە شۇنى كۆرىدىغان ئوخشايدۇ. ئەگەر ئاشۇ ناتىقلىقىم بولىدىغان بولسا، باش سوتچى ماڭا ئاخىرقى قېتىم سۆز قىلىش پۇرسىتى بەرگەندە كۆڭلۈمدىكى گەپنى قىلىپ، ئۆزەمنى ئانچە-مۇنچە ئاقلاپ، جازا مۇددىتىنى بىر نەچچە ئاي بولسىمۇ يەڭگىللىتەلىگەن بولار ئىدىم. سوتچى ئارىلىقتا ئارام ئېلىشقا قويۇپ بەرگەن، ساقچىلار مېنى سىرتقا ئېلىپ چىقىپ كەتكەن شۇ مىنۇتلاردىمۇ ئۆزەمنى ئوڭشىيالمىدىم، شور پېشانىلىكىمدىن، يالغۇزلۇقۇمدىن، ئاجىزلىقىمدىن ئاھ ئۇرۇپ تىترەپ ئولتۇردۇم. سوتتا جىددىيلىشىپ كەتكىنىم، مەن ئۆزەم بىر ئادەم، نېمە ئىش قىلالايتتىم دەپ  چۈشكۈنلىشىپ كەتكىنىم ئېنىق، زىيادە خىيالچانلىق ئادەمگە ئارتۇقچە ۋەھىمە، پالاكەت ئېلىپ كېلىدىكەن، قورقۇنچ ۋە ھاياجان ئاجىزلىقنىڭ ئىپادىسىكەن. مەن شۇنچىلىك ئاجىز مەخلۇقمۇ؟  كۈچلۈك ئادەم بولۇشۇم شۇنچىلىك تەسمۇ؟  سوت زالىنىڭ سىرتىدا سوتتىكىلەرنىڭ نېمىلەرنى مۇزاكىرە قىلىشىۋاتقانلىقىنى، قانداق ھۆكۈم چىقىرىدىغانلىقىنى بىلمەي، بېشىمنى چاڭگاللاپ ئولتۇرغىنىمدا بولسۇن، ياكى قاماقخانىغا قايتا سولىنىپ ئەسكى كارىۋىتىمغا يانپاشلاپ ئۆلۈكتەك ياتقىنىمدا بولسۇن، «ياپون ئالۋاستىسى» خوشىنونى كاللامدىن پەقەت چىقىرالمىدىم، ئۇنىڭ ياپونىيەدە، پەردە ئارقىسىدا غالىبلارچە، زەھەرخەندىلەرچە ھىجىيىپ تۇرغان كۆرۈنۈشى  ھامان كۆز ئالدىمدا. چۈشۈمدە ئۇنىڭ كانىيىنى سىقىپ، كاللىسىنى ئۆزىنىڭ قىلىچى بىلەن چېپىۋېتىشنى تىلەۋاتىمەن.
مەن قانۇننىڭ ئادالەتلىك ئىكەنلىكىدىن بۇرۇنلا گۇمانلىناتتىم، گۇمانىم ئىسپاتلاندى. باش سوتچى گەرچە«ھەر قايسى تەرەپلەرنىڭ پىكرىنى ئەتراپلىق ئويلىشىش، مۇزاكىرىلىشىش ئارقىلىق مۇنداق ھۆكۈم چىقىرىلدى» دېگەن بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە ئۇلار باشتىن ئاخىر خوشىنو  ۋە ئۇنىڭ تەرەپدارلىرىغا يان باستى. ئۈچ يىل، قاباھەتلىك ئۈچ يىل! باش سوتچى: «جاۋابكار، ئېنىق ئاڭلىدىڭمۇ؟» دېگەندە، كۆزۈمنى چەكچەيتىپ تۇرۇپ قالدىم، ئاڭلىماي قالىمەنمۇ؟ ئېنىق ئاڭلىدىم، ئەمما كاللام قېتىپ قالدى. «بۇ ھۆكۈمگە پىكرىڭ بارمۇ؟ قايتا ئەرز سۇنامسەن؟» دېگەندە، نېمە دېيىشىمنى بىلەلمەي تۇرۇپ قالدىم. قىسقىسى،  ئۇلارغا ئىشەنمىگەن ئىدىم، ھازىرمۇ ئۇنى سوتتىكى بىر شەكىلۋازلىق دەپ ئويلايمەن. مىڭ پاتمان دەردىم، نارازىلىقىم بولسىمۇ، ئۇلارغا دېگەننىڭ نېمە پايدىسى؟  ئەرز سۇنۇپ ئاقتۇرغىلى بولاتتىمۇ؟

قاماقخانىدا يەنە قانچىلىك ياتىمەن، بىلمەيمەن، مەھبۇسلارنىڭ دېيىشىچە، قاماقخانىدىكى كۈنلىرىممۇ جازا مۇددىتىگە ھېسابلىنىمىش. ئەگەر تۈرمىدە ئىپادەم ياخشى بولسا، باشقىلارغا ياردەم قىلسام جازايىم يېنىكلەيمىش، ھاجەتخانىدا يىقىلىپ چۈشكەن قېرى مەھبۇسلارنى، چېكەرمەن ئوغرىلارنى، ئىچىدىن تۈگىشىپ كەتكەن پاھىشۋازلارنى  قۇتقۇزۇپ قالالىسام تۆھپە ياراتقان ھېسابلىنىپ، مۇددىتىم بىراقلا بىر نەچچە ئاي قىسقىرايمىش. دېمەك، ئۈچ يىل كېسىلگىنىم، چوقۇم ئۈچ يىل ياتىسەن دېگەن گەپ ئەمەسكەن. بىراق، ئۇنداق ياخشى ئىشلار ماڭا نېسىپ بولماسلىقى مۇمكىن. تۈرمە دېگەندە مەندەك ئويلايدىغان يالتىراق ئاكتىپلار تولا. ئۇلار بىلەن ئوخشاش تىرىشقىنىم بىلەنمۇ ئۇلار مەندىن بۇرۇن كەچۈرۈمگە ئېرىشىپ بولىدۇ. نەگە سولانسام ئوخشاش، تاماقلىرى ناچار، گۇندىپايلىرى قوپال، مەھبۇسلىرى خەتەرلىك، كۈنلەر ئازابلىق ھەم زېرىكىشلىك. مەھبۇسلار بىر-بىرىنى كۆزىتىپ، بىر-بىرىنىڭ ئىشلىرىغا ئارىلىشىپ، بىر-بىرىنى چەكلەپ، -بىر-بىرىنى چېقىشتۇرۇپلا ئۆتىدۇ، يامانلىرى ئاچچىقىنى چىقىرىدىغان يەر تاپالماي ئاران تۇرىدۇ،  جېنىدىن تويغان بىرەر جىنايەتچى بىلەن پېتىشماي قالسام، ئۇ قەپەزدىن چىقىپ كەتكىچە كۈنلىرىم ۋەھىمە ۋە سىقىلىشتا ئۆتىدۇ، بەلكىم مەن ئۇ قەپەزدىن چىقىپ بولغىچە قەستكە ئۇچراپ، جېنىم تەن قەپىزدىن چىقىپ كېتىشى مۇمكىن… ئويلىغانچە تېرىكىپ، قايغۇرۇپ، يىراقتا قالغان بىچارە ئاتا-ئانامنى ئەسلەپ ئۈنسىز ياش تۆكتۈم. ھۆكۈم ئېلان قىلىنغاندا، خەقنىڭ ئالدىدا ئاجىزلىقىمنى چاندۇرماسلىق ئۈچۈن ئۆزۈمنى تۇتۇۋالغان بىلەن، قاماقخانىدا يالغۇز قالغاندا ئۆزۈمنى قويۇۋېتىپ تازا يىغلىدىم، كېچىچە يېشىم قۇرىمىدى.
بەش كۈندىن كېيىن ھۆكۈمنامە قولۇمغا تەگدى، خوشىنو ئەرزنامىسىدە قوشۇمچە ھەق-تەلەپ دەۋاسى قىلمىغانلىقى ئۈچۈن سوت مەھكىمىسى ئاتا-ئانامنى سوتقا چاقىرتماپتۇ، ھۆكۈمنامىنىمۇ قولۇمغا بېرىپتۇ. ھۆكۈمنامىدە مېنىڭ شەخسىي ئۇچۇرلىرىم، جىنايەت ئۆتكۈزگەن، جازا كۆرۈلگەن تارىخىمنىڭ بار-يوقلۇقى، ئەيبلىگۈچىنىڭ ئۇچۇرلىرى، ھۆكۈمدە مۇئەييەنلەشتۈرۈلگەن جىنايەت، سەۋەب ۋە تەتبىقلانغان قانۇنىي ئاساس تولۇق يېزىلغانىدى. ھۆكۈم نەتىجىسىنى قايتىدىن كۆردۈم، ئەگەر بۇنىڭغا قايىل بولمىسام، مەزكۇر سوت مەھكىمىسى ياكى ئۇنىڭدىن يۇقىرى سوت مەھكىمىسىگە ئەرز سۇنسام بولىدىكەن. مەن نېمىشقا قايىل بولىمەن؟ قايىل ئەمەسمەن، سۆزلە دېسەڭ سۆزلەيمەن، ياز دېسەڭ، 40، 50 بەت توشقىچە ئەرز يازىمەن، تاكى سەن گۇيلار مېنىڭ زادى قانداق ئادەملىكىمنى بىلگىچە تولۇق يازىمەن. ئەرزىمنىڭ ئاقىدىغان-ئاقمايدىغانلىقى بىلەن چاتىقىم يوق، ئىشقىلىپ، ئۆتكەن ھەممە ئىشلىرىمنى يازىمەن، خوشىنونىڭ مېنى قانداق ئەخمەق قىلغانلىقىنى، مېنى جىنسىي قۇل قىلىش ئۈچۈن مەبلەغ سېلىپ، مۇھەببەت نىقابى ئاستىدا سەككىز ئاي ئەخمەق قىلغانلىقىنى، ئەڭ ئاخىردا غۇرۇرۇمغا پايلىماي ئۇنىڭدىن قانداق ئۆچ ئالغانلىقىمنى بىر-بىرلەپ يازىمەن.

  ئۈچ كۈن ئوبدان ئويلىنىپ، ئىككى كۈن باش قاتۇرۇپ 10 بەت ئەرزنامىنى يېزىپ، ئىككى نۇسخا كۆپەيتىپ، مېنى سوتلىغان گۇيلارغا ماڭدۇرۇۋەتتىم. ئەگەر بۇنىڭ ئۈنۈمى كۆرۈلۈپ، قايتا سوت ئېچىپ قالسا، ئۆزەمنى قايتا ئاقلاپ چىقىمەن دەپ  ئويلىدىم، چىرايلىق كاتىپ قىزنىڭ ئىككىنچى قېتىم جاراڭلىق ئاۋازدا سوت تەرتىپىنى باشقۇرۇشلىرىنى، ماڭا «سەندەك بالىمۇ جىنايەت ئۆتكۈزەمدۇ؟» دېگەندەك ھېسداشلىق نەزەرىدە قاراشلىرىنى، سوتچىلارنىڭ مېنىڭ ئۇنچىلىك ئەبگا جىنايەتچى ئەمەسلىكىمنى تونۇپ، ماڭا باشقىچە نەزەردە قاراشلىرىنى، ھەتتا خوشىنونىڭ دوستى ۋاتارۇنى ئېلىپ سوت مەيدانىغا كېلىشىنى خىيالىمدىن ئۆتكۈزدۈم. ئۈمىدسىزلىك ئىچىدىن ئۈمىد ئىزدەپ تەقەززالىق بىلەن كۈتتۈم، ئەمما ھېچ جاۋاب بولمىدى. ماڭا ئوخشاش ئەرز سۇنغاندىن  بىرى ماڭا تەسەللىي بېرىپ: ئۇلار تېخى بىر ئايدىن ئىككى ئايغىچە دېلوغا قايتا قاراپ چىقىدۇ، ئاڭغىچە مەشەدە ياتىسەن، دېدى. ئەگەر بۇ قاماقخانىدىن باشقا تۈرمىگە يۆتكىلىپ كەتسەم ئاندىن  بىرىنچى ھۆكۈم رەسمىي  كۈچكە ئىگە بولغان، نارازىلىق ئەرزىم رەت قىلىنغان بولىدىكەن.
بىر ھەپتىدىن كېيىن خوشىنودىن خەت كەلدى:
قانداق تۇرۇۋاتىسەن دەپ سوراشنى خالىمىساممۇ، سوراپ قوياي؛ قانداق تۇرۇۋاتىسەن؟ ھالىڭنىڭ تېخىمۇ ناچار، تېخىمۇ بەتتە بولۇپ كېتىۋاتقانلىقىنى تۇيۇپ تۇرۇۋاتىمەن. ئاڭلىدىم، ئۈچ يىل تۈرمىدە ياتىدىكەنسەن، پۇخادىن چىقتىم، ساڭا ھەر قانچە ئىچ ئاغرىتساممۇ، بۇ ھېسسىياتىمنى ساڭا بولغان نەپرىتىم بېسىپ كېتىدۇ.  دوستۇمغا خەت يازغىنىڭنى بىلدىم، شۇڭا بۇ نەپرىتىم تېخىمۇ كۈچىيىدۇ. بىچارە ئەبلەخ، سەن ياپونلۇقلارنى، ياپون قىزلىرىنى قىلچە چۈشەنمەيدىكەنسەن، قاماقتا يېتىۋېرىپ تولا خىيال سۈرۈپ، كاللاڭدىن كېتىپ قالغان ئوخشايسەن. بىزدىكى ھەمكارلىق ۋە ساداقەتنى سەن مەڭگۈ چۈشىنىپ بولالمايسەن، ئويلايدىغىنىڭ، يېڭى قىز تېپىش، پەس ئارزۇ-ھەۋىسىڭىنى قاندۇرۇش، خالاس. يازغان خېتىڭنى كۆرۈپ كۈلۈپ كېتىپتىمەن، ئىسمىنىمۇ بىلمەيدىغان بىر قىزغا خەت يازغىنىڭنى قارا، قاپاق كاللا! مۇشۇ خېتىڭ ئۈچۈن، ماڭا خىيانەت قىلغىنىڭ، ھاقارەت قىلغىنىڭ ئۈچۈن ساڭا يەنە بىر يىللىق جازا بېرىلسىمۇ ئازلىق قىلىدۇ، ئەمما ئاللىقاچان ھۆكۈم قىلىنىپ بولدۇڭ. مەن باشتىلا دېگەن، سەن بۇ جازانى چوقۇم تارتىشىڭ كېرەك، ئاڭلىسام نارازىلىق ئەرزى سۇنۇپسەن، مەن بۇنىڭغا پۈتۈن كۈچۈم بىلەن قارشى تۇرىمەن. مەن ھېلىمۇ بىزنىڭ ئۆتمۈشتىكى مۇناسىۋەتلىرىمىزنىڭ يۈزىنى قىلىپ، تۆلەم پۇلى ئالمىدىم. ماڭا پۇل ئەمەس، سېنىڭ ئازابىڭ، ئاچچىق كۆز ياشلىرىڭ كېرەك. سەن تۈرمىدە ياتقاندىلا مېنى ئويلايسەن، نەپرەت بىلەن تىللىساڭمۇ ، قارغىساڭمۇ، ئىشقىلىپ ئويلايسەن، ئويلاشتىن قۇتۇلالمايسەن، مەن بىلەن ئۆتكۈزگەن كۈنلىرىڭنى قەدىرلەيسەن، ھەسرەت بىلەن سېغىنىپ ئەسلەيسەن، تولغىنىپ ياتالمايسەن، پىت-بۈرگىلەرگە تالىنىسەن.  بولسا ھەسرەت چېكىپ ئۆلۈپ كەتسەڭمۇ مەيلى. ئۆلسەڭ شەرەپ بىلەن ئۆلگەن بولىسەن. سېنى چوڭقۇر سېغىنىش  ئىچىدە ياد ئېتىمەن.
مېنى قانداق ئويلىساڭ ئويلا، ئىچىڭدە قانداق تىللىساڭ تىللا، ئەمما مېنى تىللاپ خەت يازما، جاھاندىكى ئەڭ پەس، نامەرت، چۈپرەندە ئەرلەرلا ئايال كىشىدىن ئۆچ ئالىدۇ!
خەتنى يەنە يىرتىپ تاشلىۋەتتىم، سەن شاۋچىنىڭ شۇ گېپى ئۈچۈن بولسىمۇ مەن ھەرگىز ئۆلۈۋالمايمەن، ئىمان بىلەن ياشايمەن، بەلكى خۇشال ياشايمەن! دەپ قەسەمياد قىلدىم.

      خوشىنونىڭ دوستى دۆت بولسا كېرەك، چىرايلىق قىزلارنىڭ تولىسى دۆت كېلىدۇ دېگەنگە ئىشىنىپ قالدىم،  «ۋاتارۇ» دېگەن ئىسىمنى كاللامدىن سۈپۈرۈپ تاشلىدىم، ئەمدى ئۇنىمۇ خوشىنوغا ئوخشاشلا نەپرەت، يىرگىنىش بىلەن ئويلايمەن. ساداقەت، ھەمكارلىق دېگەنلىرى قۇرۇپ كەتسۇن، مەيلى ياپونلۇق ياكى باشقا يەرلىك بولۇپ كەتسۇن، قىز بالىنىڭ ھەقىقىي دوستى بولمايدۇ، ھەممىسى كۈندەش، ھەممىسى ھەسەتخور، ۋاقتى كەلسە بىر-بىرىنى سېتىۋېتىدۇ! مەن تۈرمىدە جازالانسام، مەھبۇسلۇق ئازابىغا چىدىماي ئۆلۈۋالسام ئۇ ساراڭغا نېمە پايدىسى؟ بۇنىڭ تېگىدە گەپ بار، ئۇنىڭ ساراڭلىقى تۇتسا ھەممىنى ۋايىغا يەتكۈزىدۇ، مېنى تۈرمىگە سولىتىۋېتىپ، مەن بىلەن ھەر ئاخشىمى بىللە بولالمىغان ئاچچىقىنى مەندىن ئالماقچى. ئۇ بۇرۇن مېنى رەنجىتىپ قويۇپ ئارقىدىن پۇشايمان قىلاتتى، ھىيلىگەرلىك بلەن ئەپۇ سورايتتى، ئەگەر مېنى ھەقىقەتەن ياخشى كۆرسە ھازىرمۇ پۇشايمان قىلىۋاتقان بولۇشى مۇمكىن. مۇھەببىتىنى ئوڭدا قويۇپ، پۇشايمان قىلاي دېسە جىلە بولۇپ، بوينى قاتتىقلىق قىلىپ تۇرۇۋالىدىغان جاھىل، ھاكاۋۇر قىزلار ئازمۇ؟  ئوغۇللارنىڭ ھېسسىياتى بىلەن ئوينىشىدىغان، بىراۋنىڭ بەختسىزلىكىدىن خۇشاللىنىدىغان شۇنداق مايماقلاردىن ئۆلگىچە نەپرەتلىنىمەن.
بىر ئايدىن كېيىن ئىككىنچى قېتىملىق ھۆكۈمنامىنى تاپشۇرۇۋالدىم، سوتنىڭ كېسىمنامىسى ئىكەن، ئۇستىرىسى ئىتتىك موللام كىچىك بالىنىڭ ئاغزىغا تۇخۇمنى كەپلەپ قويۇپ چۇچىقىنى كەسكەندەكلا كېسىۋېتىپتۇ، سوت ئاچمايلا، ئاغزىمنى ئاچۇرمايلا ئۆز ئىچىدىن كېسىۋېتىپتۇ! نارازىلىق ئەرزىمنى رەت قىلىپ، ئەسلى ھۆكۈمنى ساقلاپ قاپتۇ. باش سوتچى بۇنى «جاۋابكار بۇ شىكايەتنامىسىدە پاكىتنى ئەمەس، ئۆزىنىڭ شەخسىي ھېسسىياتىنى ئاساس قىلغان، ئۆزىنى قايتا ئاقلايدىغان يېڭى دەلىل ۋە كۈچلۈك ئىسپات كەلتۈرەلمىگەن. ۋاھالەنكى ئەرز قىلغۇچىنىڭ دەلىل-پاكىتلىرى تولۇق، يەنە كېلىپ تۆلەم تەلەپ قىلمىغان ئەھۋالدا، بۇ جازا مۇۋاپىق» دەپ چۈشەندۈرۈپتۇ. دېمەك، ئۆزەمنى «بېسىمغا ئۇچرىغان جىنسىي قۇل» سۈپىتىدە بايان قىلىشىم ئۇلارنى قىلچە تەسىرلەندۈرەلمەپتۇ، ئۇلارچە بولسا، ئەرلەرلا ئاياللارنى جىنسىي قۇل قىلالايدۇ، ئەرلەرلا ئاياللارنى بوزەك قىلالايدۇ. ياپون باسقۇنچىلىرىنىڭ ھەممىسى ئەر، باسقۇنچىلىققا ئۇچرىغۇچىلارنىڭ ھەممىسى ئايال. ياپون باسقۇنچىلىرى قالدۇرۇپ كەتكەن تارىخىي جاراھەت  تېخىچە شەلۋەرەپ تۇرسا، ئۇنىڭغا نېمە دېگۈلۈك؟ ئەگەر ئۇلارنىڭ كاللىسى ساق بولسىدى، بۇ مەسىلىنى باشقا نۇقتىدىن كۆزىتىپ، باشقا جەھەتتىن چۈشىنىپ باقاتتى.
ئۈمىدىم يەنە بىر قېتىم كۆپۈككە ئايلاندى. ئۈمىدسىز شەيتىنىم يەنە بىر قېتىم ۋۇجۇدۇمغا زەھەرلىك ئۇكۇل ئۇرۇۋەتتى. قەغەزنى مىجىقلاپ ئاھ ئۇرۇپ ئولتۇرسام، يېڭىدىن سولانغان سېمىز بىرى تارتتىدە يەل قويۇۋەتتى، ئەتراپقا سېسىق دوفۇنىڭ، ئېچىپ كەتكەن جاڭيۇنىڭ پۇرىقى تارالدى. بۇرنۇمنى ئېتىپ، ئورنۇمدىن تۇرۇپ كەتتىم. ئەتراپتىكى ھەممە نەرسە شۇنچە يىرگىنىشلىك، شۇنچە خۇنۈك. جازا ئىجرا قىلىنسا، بۇنىڭدىنمۇ ئېچىنىشلىق ، بۇنىڭدىنمۇ ئازابلىق تۇرمۇشۇم باشلىنىدۇ، ئۈچ يىل مۇشۇ مەخلۇقلار بىلەن بىللە نەپەسلىنىپ، بىللە يەپ-ئىچىپ، پوقىنى پۇراپ، گېپىنى ئاڭلاپ ياشايدىغان گەپ. ئەمما بۇلار بولمىغان بولسا ئادەملىكىمنى، ئېتىقادىمنى، ئەخلاقىمنى، تۇرمۇش ئادەتلىرىمنى، پاكىزلىقىمنى بۈگۈنكىدەك چوڭقۇر تونۇيالمىغان، ھېس قىلالمىغان بولار ئىدىم.  قارىغۇنى كۆرمەي تۇرۇپ كۆزۈمگە شۈكرى قىلالمايمەن، ئىمانسىزنى كۆرمەي تۇرۇپ ئىماننىڭ قەدرىگە يېتەلمەيمەن. مەسىلىنى باشقا نۇقتىدىن كۆزەتكەندە، چوڭقۇر ئويلانغاندىلا، ئاللاھنىڭ سىناقلىرىدىكى ھېكمەتنى چۈشەنگىلى بولىدۇ.
ئۆيگە خەت يېزىشتىن ئاۋۋال، قاماقخانا مەسئۇللىرىغا ئىلتىماس يېزىپ، جازا مۇددىتىنى شىنجاڭدا،  تۇرمۇش ئادىتى ماڭا ئوخشايدىغان مەھبۇسلار بىلەن بىللە ئۆتەشنى تەلەپ قىلدىم. سوت مەھكىمىسىگىمۇ بىر پارچە ئىلتىماس يازدىم. قوبۇل كۆرەمدۇ، كۆرمەمدۇ بىلمەيمەن. ھوقۇقۇم نەدىن نەگىچە، ئۇنىمۇ بىلىپ كەتمەيمەن. ئەمما ئىمكانىيىتىمنىڭ بېرىچە ھۇقۇقۇمدىن پايدىلىنىشقا، تەقدىرىمنى ئۆزگەرتىشكە تىرىشتىم، قادىر ئاللاھ ئۇنى ئۆزگەرتىشنى خالىسا ئۆزگىرىدۇ، بولمىسا ئۆزگەرمەيدۇ؛ ئۇ نېسىپ قىلغان ئىرادە يەنە ئۇ نېسىپ قىلغان نەتىجە بىلەن تاماملىنىدۇ.  كەلگۈسى تەقدىرىم نەدە بولسا، بولسۇن، كۆڭلۈمدىكىدەك بولسا ئاللاھقا شۈكۈر ئېيتىمەن، كۆڭلۈمدىكىدەك بولمىسا، سەۋر قىلىمەن، ھەرگىز ياپونلۇقلاردەك ئۆلۈۋالمايمەن.
قاماقخانىدا ئۈچ ئاي قانداق ئۆتكەن بولسا، تۈرمىدە ئۈچ يىلمۇ شۇنداق ئۆتۈپ كېتىدۇ، ئادەم نېمىگە كۆنمەيدۇ، ھەممىگە كۆنىدۇ. خوشىنو بىلەن ياتقان قوش كىشلىك كارىۋاتتا قانداق ياتقان بولسام، تۈرمىنىڭ ئەسكى كارىۋاتلىرىدىمۇ شۇنداق يېتىپ كۆنۈپ كېتىمەن. بىر نەرسىنىڭ چىداملىقلىقى ئىگىز يەردىن قاتتىق  چۈشكەندە بىلىنىدۇ، شۇنداقلا ئادەمنىڭ چىداملىقلىقىمۇ ئېگىزدىن پەسكە دومىلاپ چۈشكەندە__ ساغلاملىقتىن كېسەللىككە، ئەزىزلىكتىن خارلىققا، بايلىقتىن نامراتلىققا، ئەركىنلىكتىن مەھبۇسلۇققا چۈشۈپ قالغاندا بىلىنىدۇ. بۇنداق قىيىن ۋاقىتلاردا، ھەممىدىن ئۈمىد قالمىغاندا ئادەمگە بىردىنبىر ئۈمىد، ئىشەنچ بېرەلەيدىغان نەرسە يەنىلا ئېتىقاد، ئېتىقادىم بولسىلا جەسىدىم گەرچە تۈرمىنىڭ بىر بۇلۇڭىدا، قاراڭغۇلۇقتا تاشلنىپ قالسىمۇ، روھىم  يۈكسەكلەرگە ئۆرلىيەلەيدۇ.  چىرىپ كېتىدىغان جەسىتىم خارلانسىمۇ، روھىم  خارلانمايدۇ. ئۇنى خار قىلماسلىق ئۈچۈن ئاۋۋال ئۇنى قۇتۇلدۇرۇشۇم كېرەك، روھىمنىڭ ئىگىسى ئاللاھ، روھىمنىڭ سىرىنى بىلگۈچىمۇ ئاللاھ، پەقەت  ئاللاھقا  تەسلىم بولۇش، ئۇنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىش ئارقىلىقلا نىجاتلىققا ئېرىشەلەيمەن. تۈرمىدىن قۇتۇلۇشتىن ئاۋۋال شەھۋەت، ئازغۇنلۇق قەپىزىدىن قۇتۇلۇشۇم، تويماس نەپسىمنى باشقۇرۇشنى ئۆگىنىشىم كېرەك،  تۈرمە ئەمەلىيەتتە مېنىڭ روھىمنى پاكلاش سەپىرىم بولۇپ قالسىچۇ؟
قانچىلىك قىسمەتلەرگە شاھىد بولسام، شۇنچىلىك كارامەتلەرنى كۆرىمەن. تۈرمىدە ياشاپ تۇرۇپ، ئۆزەمنى مەركەز قىلىپ، پۈتۈن جاھاننى تەپەككۇر ئەلگىكىمدە تاسقايمەن. دان بىلەن ساماننى ئايرىيمەن. كىتاب كۆرىمەن، خاتىرە يازىمەن، بەلكىم خوشىنو ۋە ئۇنىڭ دوستىنى تىللاپ بىر پارچە خەت يېزىشىممۇ مۇمكىن، چىدىماي ئەمەس، قىلغىلى ئىش تېپىش، بىرەر نەرسىگە دىققىتىمنى چېچىش، ئۇنىڭغا بېرىلىش ئۈچۈن. ماھىيەتتە، بۇمۇ ئىچىمدىكى شەيتاننىڭ بىر ھىيلىسى. ئاللاھنىڭ مۆجىزاتلىرى ھەققىدە ئويلىناي، ئىمانىمنى يېڭىلاي، ئاللاھ رازى بولىدىغان بىر ئىش قىلاي دېگەندە بۇ مەخلۇقلار ۋەسۋەسە قىلىپ پىچىرلايدۇ، قوغلىۋېتەي دېگەندە ئاجىزلىقىمنى تۇتۇۋالىدۇ، ئۇنىڭدىن پايدىلىنىدۇ، كونا يارامنى قوزغايدۇ، ياخشى ئىشلارنى ئۇنتۇلدۇرۇپ، يامان ئىشلارنى دەرھال ئېسىمگە سالىدۇ. مەن ئەمدى تۈرمىدە بولسۇن ياكى تۈرمىدىن تىرىك چىقىپ جەمئىيەتتە ئەركىن يۈرەلىگەن چاغدا بولسۇن تا ئۆلگىچە شەيتان بىلەن كۈرەش قىلىمەن، خوشىنوغا قانداق نەپرەتلەنگەن بولسام شەيتانغىمۇ شۇنداق نەپرەتلىنىمەن، خوشىنودىن قانداق ساۋاق ئالغان بولسام، شەيتاندىنمۇ شۇنداق ساۋاق ئېلىپ، ئۆزەمنى ئاگاھلاندۇرۇپ يۈرىمەن. شۇغىنىسى، خوشىنونى ئۇنتۇپ كەتكەن تەقدىردىمۇ شەيتاننى ئۇنتۇپ كېتەلمەيمەن، ئۇ ھامان مەن بىلەن بىللە، چۈنكى نەپسىمدە ئۇنى قوللايدىغان بىر تۈركۈم كۈچلەر بار. ھەر قېتىم خوشىنونى تىللىغان چېغىمدا بۇ رەزىل كۈچلەر مېنى مەسخىرە قىلىپ، ئۇنىڭ بىلەن ئۆتكۈزگەن شىرىن كېچىلەرنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈرۈپ، تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىنمۇ قىزلارنى ئوينىساڭ بولىدۇ، ياپونلۇقنى تاپمىساڭ ئۆزەڭنىڭ قىزلىرىنى تاپ دەپ تۇرىدۇ. مېنىڭچە، ئەڭ يامان سىناق مۇشۇ، چۈنكى تۈرمىدىن چىقىپلا تۈرمىدىكى ساپ قەلبىمنى، ئۆزەمگە بەرگەن ۋەدە، قەسەملىرىمنى ئۇنتۇپ كېتىشىم، كوچىدا يۈرگەن چىرايلىق قىزلارنى كۆرۈپ شۆلگەيلىرىمنى ئېقىتىپ، «ئاھ ئەركىنلىك، ئاھ قىزلار، ئاھ شىرىن لەززەتلىرىم…ئالدىمغا كېلىڭلار، تۈرمىدە پىچىۋېتىلگەن بۇقىدەك كۆزۈمنى پارقىرىتىپ ياتقانىدىم، ئەمدى شۇنىڭ ئورنىنى تولدۇرىدىغان ۋاقىت كەلدى» دەپ، ھەممىنى ئۇنتۇپ نەپسىمنىڭ كەينىگە كىرىپ كېتىشىم مۇمكىن. بۇنى مۇمكىن ئەمەس دېيەلمەيمەن، قىزلار يېقىن كەلسە، نېرى تۇر، سەنمۇ خوشىنۇدەك ئالدامچى، ھەممىڭ شەيتان… دېيەلمەيمەن. قىزلارنى ئويلىغان ھامان بۇ يۈرىكىم ئويناپ كېتىۋاتسا، جازا مۇددىتىمنى توشقۇزماي تۇرۇپلا بىر قىز بىلەن بىللە تاماق يەپ، بىللە ئايلىنىپ، بىللە يېتىشنى تەسەۋۋۇر قىلىپ ھاياجانلىنىۋاتسام، تۈرمىدىن چىقسام نېمە ئىش بولۇپ كېتەر؟ سۈت بىلەن كىرگەي خۇي جان بىلەن چىقىدۇ، دېگەن گەپ راست بولسا، ئۇنداقتا شەيتان بىلەن ھەر قانچە ئېتىشقىنىم بىكارمۇ؟ ئۇ مېنى ھامان مەغلۇب قىلىپ، جەھەننەمگە تاشلامدۇ؟ ئىگەم ئاللاھ شۇنى ئىرادە قىلامدۇ؟ ئەگەر ئاللاھ بۇنى ئىرادە قىلسا، ئۇ ھالدا ماڭا بېرىلگەن بۇ ئەقىل ۋە تاللاش ئەركىنلىكى نەدە قالىدۇ؟ ماڭا بېرىلگەن بۇ ئۆمۈر ۋە پۇرسەتنىڭ قىممىتى نەدە قالىدۇ؟ ئەتىلا كىچىككىنە بىرەر سەۋەب بىلەن ئۆلۈم كېتىشىم تامامەن مۇمكىنغۇ؟ قىزلارنىڭ ۋىسالىغا يەتمەي تۇرۇپلا تەسەۋۋۇرۇم ئۇجۇقۇپ، ئۇ دۇنيادا بۇ دۇنيالىق قىلمىشلىرىمدىن ھېساب بېرىشىم مۇمكىنغۇ؟ ئۆتكۈزگەن گۇناھلىرىمنى بىلمەيدىغان يەردە ئەمەسمەن، ئەمما دىندىن تېخى يېتەرلىك ساۋادىم بولمىغاچقا، قانچىلىك گۇناھ قىلغانلىقىمنى بىلمەيمەن، بۇ خۇددى قانۇندىن ساۋاتسىز مەھبۇس ئۆزىنىڭ قانچىلىك جىنايەت ئۆتكۈزگەنلىكىنى بىلمىگەندەكلا بىر ئىش. ئەمما شۇنىڭغا شەكسىز ئىشىنىمەنكى،  ئاللاھنىڭ ئۇ دۇنيادىكى ئادالەت سوتى بۇ دۇنيادىكى ئادالەتسىز مەھكىمىلەرنى سوتقا تارتىدۇ. خەقتىن پارا يېگەن، كىشىلەرنى ناھەق سوتلىغان سوتچىلار جەھەننەمگە تاشلىنىدۇ.
ئىمانىم ماڭا مەدەتكار، ئىمانىم مېنى بۇ ھالغا چۈشۈرۈپ قويغانلارنىڭ ھامان ياخشى ئاقىۋەت كۆرمەيدىغانلىقىنى تەكىتلەپ، ماڭا تەسەللىي بېرىدۇ. ئىمانىم بۇ ۋاقىتلىق سىناقتىن قەتئىي ئۆتۈپ كېتىشىمنى تەلەپ قىلىپ: بەلكىم بۇ جازالار سېنىڭ گۇناھىڭنى يۇيىدۇ، ئاللاھ شۇنى ئىرادە قىلغان بولسا، يىغلاپ-قاقشاشلىرىڭنىڭ ئورنى يوق، سېنى كۈلدۈرگەنمۇ ئاللاھ، يىغلاتقانمۇ ئاللاھ، سەن پەقەت ئىمانىڭنى چىڭ ساقلا ۋە ئۆلگىچە قوغدا… دەپ تۇرىدۇ. ئىمانىم شۇ تاپتا مېنى چېقىۋاتقان پاشا، چىۋىنلارغا قاراپ تەپەككۇر قىلىشىمنى، شۇنداقلا ئۇلاردىن پەرقلىق ئىكەنلىكىمنى، ئۈمىدۋار ياشىشىم كېرەكلىكىنى ھەر ۋاقىت ئەسكەرتىپ تۇرىدۇ. شۇنى كۆڭلۈم تۇيۇپ تۇرىدۇكى، ۋەسۋەسىلەرگە چۆمۈلگەن، يامان خىياللارنى قىلغان چېغىمدا  بۇ يەرنىڭ ئازابىدىن قانچىلىك قىينالسام، ئىمانىم غالىب كەلگەن چاغدا شۇنچىلىك سەۋر قىلالايمەن ۋە ئۈچ يىلنى چىداپ توشقۇزالايمەن.
ئىلتىماسىمدىن ئۈمىد كۈتۈپ، نەچچە ھەپتە ساقلىدىم. تېخىچە بىرەر شەپە يوق. ئالدىرىمىدىم، نەگىلا ماڭسام بىر يەرگە ماڭىمەن. قاقشاپ يۈرمىدىم، بولىدىغان ئىش بولدى ياكى ھامان بولىدۇ. دەردىم ئېغىر تۇيۇلغان چاغدا مەندىنمۇ ئېغىر دەردى بارلارغا قاراپ تەسەللىي تاپتىم. ماڭا كېسىلگەن جازا بەزى مەھبۇسلار ئۈچۈن ئۈچ كۈن ئەسكى ياتاقتا يېتىپ قالغاندەك كىچىككىنە ئىش. جىنايەتچىلەرنىڭ چىرايى روشەن ئەينەك، ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنىشى مۇمكىن بولغانلىرىنىڭ چىرايى ھېلىتىن  ئۆلۈكنىڭكىدەك تاتىرىپ كەتكەن، گەپ قىلىشمۇ، تاماق يېيىشمۇ، ھەتتا تەرەت قىلىشمۇ خوشياقمايدۇ، ئىسسىق جېنىدىن ئايرىلىشنى ئويلىسا ئېتىلىشتىن بۇرۇن ئۆلىۋېلىشنى، ئۆز جېنىنى ئۆز ئېلىشنى خىيال قىلىدۇ. ئۇزۇن يىللىق كېسىلىش ئېھتىمالى بولغانلىرىنىڭ چىرايى ھالسىز، كۆزلىرى بىر نۇقتىغا تىكىلىپ قېتىپ قالغان، ئېغىر يىللارنى قانداق ئۆتكۈزۈشنى بىلمەي بېشى قېتىپ ئولتۇرغان، ئۆلۈۋالاي دېسە جان تاتلىق، ئامالسىز ھالدا كۈننىڭ سېرىقىنى كۆرۈشنى تىلەپ، دېرىزىگە قاراپ تۇرغىنى تۇرغان. ماڭا ئوخشاش قىسقا مۇددەت كېسىلىدىغانلىرى ياكى كېسىلىپ بولغانلىرىنىڭ كەيپىياتى بىر قەدەر ياخشى. ئومۇمەن، بۇ يەرگە سولانغاننىڭ ھەممىسى بۇ يەرگە كىرىپ قېلىشنى ئەزەلدىن ئويلاپ باقمىغان ياكى شۇ ۋەقەنى سادىر قىلغاندا ئەسلا ئويلاپ باقمىغان، قەستەن كىرگەنلىرى يوق دېيەرلىك. شۇنداق ئويلايمەن، ھېچكىم گۇناھ قىلمايمەن دېيەلمەيدۇ، ھېچكىم جىنايەت ئۆتكۈزمەيمەن دېيەلمەيدۇ، ھېچكىم تۈرمىگە كىرمەيمەن دېيەلمەيدۇ. نەس باسقان كۈنلەرنىڭ بىرىدە، ئويلىمىغان بىر پەيتتە، كۈتۈلمىگەن غەيرىي نىيەت ياكى ئەسەبىي ساراڭلىقتا، بولمايدۇ دېگەن ئىشلار بولىدۇ. شۇڭا ھەر ۋاقىت ئاگاھ ۋە دانا بولۇش لازىم، ئاللاھتىن ياخشىلىق تىلەش لازىم.
بىر كۈنى ئاخشىمى غەلىتە چۈش كۆرۈپتىمەن، دۆڭكۆۋرۈكتە، ئادەملەر مىغ-مىغ قايناپ تۇرغان بازاردا، ئەتراپقا تويماي قاراپ كېتىۋاتقۇدەكمەن، ئەمما باشقىلار ماڭا تەتۈر قاراپ، تىللاپ كېتىۋاتقۇدەك. قىزلار، ئاياللار مېنى كۆرۈپ قېچىشىۋاتقۇدەك. مەن «شۇنچە يىراقتىن بۇ قېرىنداشلىرىمنى كۆرەي دەپ كەلسەم، نېمىشقا مەندىن ھەممىسى قاچىدۇ» دەپ ھەيران قالغۇدەكمەن. بىر دەمدىن كېيىن ئارقامدىن ئۇششاق بالىلار ئەگەشتى، ئۇلارنىڭ كۈلگەن ئاۋازلىرى ئېلېكترونلۇق قوچاقنىڭ بىر خىل رېتىمدا كۈلۈشلىرىگە ئوخشايتتى. يولدا غۇژمەكلىشىپ تۇرۇۋالغان ئەسكەرلەر ماڭا قاراپ ئەجەبلىنىپ، بىرى يەنە بىرىگە: «قاندااق قىلىمىز، يېنىدا ھېچنېمىسى يوقكەن» دېسە، يەنە بىرى: «ساراڭكەن، خەقنى توپلاپ ئىش چىقارمىسىلا مەيلى» دېگۈدەك. مەن شۇ ماڭغانچە ئۆزەم چۈشكەن مېھمانخانىغا كىرىپ، لېفىتقا چىقاي دەۋاتسام مۇلازىمەتچى قىز ئاغزىنى تۇتۇپ ماڭا قاراپلا تۇرغۇدەك، «نېمە بولدى؟ بىر يېرىم ئوچۇق قاپتۇمۇ؟»  دېسەم، يەرگە قاراپ تۇرغۇدەك. لىفىتقا چىقىپ ئۆزەمگە قاراپ داڭقېتىپ قاپتىمەن، ئەينەكتە مايمۇندەك قىپيالىڭاچ بىر ئىنسان ماڭا ئوخشاش ھەيرانلىقتا قاراپ تۇرغۇدەك…  ياتاققا ئۇچقاندەك كىرىپ، كىيىم ئىزدەشكە باشلىدىم، كىيىملىرىمنىڭ بىرسىمۇ يوق، تازىلىق ئۆيىگە كىرسەم، پۈتۈن كىيىملىرىم داسقا، ئاپئاق مەنىيگە چىلاقلىق تۇرغۇدەك، توختىماي كىر يۇيۇپتىمەن، بىرىنى تازىلاپ بولغىچە يەنە بىرى داسقا چۈشۈپ كەتكۈدەك، كېچىچە كىر يۇيۇپ ھېرىپ-چارچاپ، جىلە بولۇپ ئويغىنىپ كەتتىم.
بۇ چۈشۈمگە تەبىر بېرىپ باقتىم، گۇناھلىرىم كۆڭلۈمنى غەش قىلدى، يەنە بىر جەھەتتىن، جازا مۇددىتىمنى ئۆتەش ئۈچۈن ئۈرۈمچىگە بېرىپ قالىمەنمۇ نېمە دېگەنلەرنى ئويلىدىم. ئەگەر شۇنداق بولۇپ قالسا، ئۆز تائىپەمدىكى ئادەملەر بىلەن بىللە ياشايتتىم، تاماقنى خاتىرجەم يېيەلەيتتىم، ئاتا-ئاناممۇ پات-پات مېنى كۆرگىلى كېلەلەيتتى. بىر تۇرۇپ، ئۇ يەردىكى تۈرمىلەرنىڭ شارائىتى بۇ يەردىكىدىن ناچار، تۈزۈملىرى بۇ يەردىكىدىكىن قاتتىق بولسا، تېخىمۇ ئېغىر كۈنلەرگە قالارمەنمۇ دەپ ئويلايتتىم.

     بىر ھەپتىدىن كېيىن مېنى بېيجىڭ سىرتىدىكى بىر تۈرمىگە سولىدى، قاماقخانىدىن چىقىش ئالدىدا تۈرمىدىن يۆتكىلىش ئىلتىماسىمنىڭ رەت قىلىنغانلىقىنى ئۇقتۇم، «سەن ئالدىراپ كېتىپسەن،-دېدى چىرايىدىن خېلى تۈزۈك كۆرۈنىدىغان بىر ساقچى،- سېنىڭ ئۆزەڭ خالىغان تۈرمىدە يېتىش ھوقۇقۇڭ يوق، ئەمما ئالاھىدە ئەھۋالدا شۇنداق قىلىشقا بولىدۇ. لېكىن قاماقخانىغا ئىلتىماس سۇنساڭ ئاۋارىچىلىق، بىز ئۇنىڭ ئۈچۈن شەھەرلىك ھۆكۈمەتكە، ج خ ئىدارىسىگە، تۈرمە باشقۇرۇش ئىدارىسىغا قاترايمىز، ئۇنىڭدىن كۆرە تۈرمىگە كىرىپ، تۈرمە باشقۇرۇش ئىدارىسىغا ئىلتىماس سۇنساڭ ئىشىڭ ئاسان بولىدۇ ، يۆتكىلىدىغان تۈرمە سېنى قوبۇل قىلىشقا قوشۇلسىلا ئىشىڭ پۈتىدۇ» دېدى. ئۇنىڭغا رەھمەت ئېيتتىم، بۇ قاماقخانىدا ماڭا بىر قەدەر ياخشى تەسىر قالدۇرغان ئىش مۇشۇ بولدى.
يېڭى جايغا يۆتكىلىپ، يېڭى ھاياتىمنى باشلىدىم، كاندىدات مەھبۇسلۇقتىن رەسمىي مەھبۇسلۇققا ئۆتتۈم.  بۇ يەرمۇ قاماقخانىغا ئوخشاشلا تار قەپەز بولسىمۇ،  يەنىلا ياشايدىغان، ھەرىكەتلىنىدىغان، خىيال سۈرىدىغان ماكان بولغاچقا، ئاستا-ئاستا كۆنۈپ قالدىم. بىر يېرى،  بۇ يەردە قاماقخانىدىكىگە ئوخشاش «قانچىلىك جازا بېرەر» دەپ تىتىلداپ ئولتۇرىدىغان ئىش يوق ئىدى، جىنايەتچىلەرنىڭ كەيپىياتى خېلى تۇراقلىق، پائالىيىتى ئەركىنرەك ئىدى. مەن ياتقان كامېردا ئاساسەن بىر يىلدىن ئارتۇق كېسىلگەن جىنايەتچىلەر ياشايتتى،  مەينەتلىكى، قوپاللىقى، تۇرۇپ-تۇرۇپ تۇتۇپ قالىدىغان ساراڭلىقىنى دېمىگەندە ئادەتتىكىدەك نورمال مەخلۇقلار ئىدى، ئۇلارغا بىر ئېغىز گەپ قىلىشتىنمۇ ھارسىناتتىم، ماڭا گەپ قىلسا بىر ئېغىز گېپىگە بىر ئېغىزلا جاۋاب بېرەتتىم. غېرىبلىق يامان ئىدى،  ئاق سېتىپ، يانچۇقچىلىق قىلىپ تۇتۇلۇپ قالغان بىرەر مىللەتدىشىم، زۇۋاندىشىم كىرىپ قالغان بولسىمۇ، ئانچە-مۇنچە مۇڭدىشىپ ئولتۇرارمەن دېسەم، نەچچە ئايغىچە بىرسىمۇ كىرمىدى؛ كىرگەن بولسىمۇ بەلكىم بىزنى بىر كامېرغا سولىمىدى. ئايلار ئۆتكەنچە سىقىلدىم،  تۈرمە باشقۇرۇش ئىدارىسىغا كەينى-كەينىدىن ئىلتىماس يازدىم، ئۆيدىكىلەرگىمۇ «مەن شىنجاڭغا يۆتكىلىپ بولغىچە كەلمەي تۇرۇڭلار» دەپ خەۋەر قىلدىم. ئۈچ يىل كېسىلىپ كەتكەنلىكىمنى ئاڭلاپ سەۋر قىلىشقان ئاتا-ئانام بۇنىڭغىمۇ سەۋر قىلار، بۇ يەرگە كەلسىمۇ نېمە قىلىپ بېرەلەيدۇ، ئۇلارنى ھېلىمۇ نۇرغۇن دەردكە سېلىۋەتتىم، باغرىنى خۇن قىلدىم، ئەمدى ھېچ بولمىسا يول ئازابى تارتمىسۇن.
بىر يىل ئۆتكەندىن كېيىن تۈرمە باشقۇرۇش ئىدارىسى مېنى ئۈرۈمچى بىرىنچى تۈرمىگە يوللاپ بەردى. پويىزدا ماڭا ئوخشاش مەھبۇسلار بىلەن بىر قاتاردا ماڭدىم، تەقدىرداشلار بىر-بىرىمىزگە قاراپ كۈلۈمسىرەشتۇق. چىرايىم ئۇلارنىڭكىدىن پاكىزراق، كۆزۈم ئۇلارنىڭكىدىن ئۆتكۈررەك بولسىمۇ، ئۇلاردىن قورقۇنچاق ئىدىم. بىر نەرسىنى بەك بىلىدىغانلار ئەزەلدىن توخۇ يۈرەك، چۈنكى ئۇلار جىق نەرسىنى ئويلىۋېلىپلا ئۆزىنى قورقۇتۇپ ساراڭ قىلىدۇ.  قارا قورساق نادانلار قارام ۋە لۈكچەك، چۈنكى ئۇلار تۈز سىزىق بويىچە تەپەككۇر قىلىدۇ، ئوقتەك ئېتىلىدۇ، يانمايدۇ.  ئۇلار مەندىن يامان بولغاچقا، مەن ئويلاشقىمۇ پېتىنالمايدىغان جىنايەتلەرنى سادىر قىلغان بولۇشى مۇمكىن، ئەگەر ئۇلار مەندىن «سەن نېمە ئىش قىلغان؟» دەپ سوراپ قالسا، «بىر قىزنى ئۇرغان» دېسەم، مازاق قىلىپ كۈلۈشۈپ كېتەر…

    ئۈرۈمچىنىڭ تۈرمىسى دەرۋەقە بېيجىڭنىڭ تۈرمىسىگە باققاندا ناچار ئىكەن، شۇنداقتىمۇ بۇ يەردە ئىككى ئۇيغۇر جىنايەتچى بىلەن بىللە ياتتىم. بىرسى دىندار بالا ئىكەن، پاراڭلىشىپ چىقىشىپ قالدۇق. كەچمىشلىرىمنى ئاڭلاپ ھەيران قالدى:
__ ئىمانسىز قىز بىلەن نىكاھ قىلماي بىللە ياتتىڭما؟ قانچە قېتىم زىنا قىلدىڭ؟
تۇرۇپلا قالدىم، ئەمما نېمە دەركىن دەپ تەخمىنەن جاۋاب بەردىم:
__ 300 قېتىمدىن ئاشىدۇ.
__ ئالە شەرىڭنى، سەن سېپى ئۆزىدىن پاسىق ئىكەنسەنغۇ؟
غۇژژىدە ئاچچىقىم كەلدى:
__ مېنى كاپىر دېمەيدىغانسەن ھەر قانچە بولسا؟
__ كاپىر، مۇسۇلمانلىقىڭنى ئاللاھ بىلىدۇ. مەن ئاللاھتىن ھۇقۇق تالاشمايمەن.
__  مانا ئەمدى بولدىغۇ، گەپ مەشەدە تۈگىسۇن.
__ لېكىن توي قىلمىغانلار ئۈچۈن بىر قېتىملىق زىنانىڭ جازاسى نېمە، بىلەمسەن؟__ دېدى ئۇ خۇددى مېنىڭ شۇنچە ئويناپ كېتىشلىرىمگە ھەسەت قىلىۋاتقاندەك،__ چالما-كېسەك قىلىپ ئۆلتۈرۈش ئارقىلىق گۇناھىنى پاكلاش. ئەگەر بۇ دۇنيادا پاكلىنىپ كەتمىسە قىيامەتتە رەسۋا بولۇش خەۋپى بار.
__ نېمە؟ نەدە ئۇنداق ئىش بار؟ بۇ دېگەن كونا زاماننىڭ پەتىۋاسى!__ دېدىم ئالاقزادە بولۇپ.
__ سەن قۇرئاننى ئوقۇغانمۇ؟
__   ئوقۇغان، خەنزۇچىسىنى ئوقۇغان.
__ قارىغاندا چۈشىنىپ ئوقۇماپسەن.
__ بۇ گۇناھتىن قۇتۇلۇشنىڭ بۇنىڭدىن باشقا يوقما؟ ياق، مەن ئىشەنمەيمەن،- دېدىم قەتئىيلىك بىلەن،- شۇنچە كەڭ ئىسلام دىنىدا بۇنىڭدىن باشقا قۇتۇلۇش يولى يوق دېسە مەن ئىشەنمەيمەن!
__ مەن يوق دېمىدىم، ئاللاھ خالىسا پۈتۈن گۇناھلىرىڭنى كەچۈرىدۇ. خالىسا كەچۈرىدۇ، خالىمىسا كەچۈرمەيدۇ، بۇنى سەن بىلمەيسەن، بۇ پۈتۈنلەي ئاللاھنىڭ ئىلكىدىكى ئىش. ساڭا مەنسۇپ بولغىنى، بۇ دۇنيادىن پاكلىنىپ خاتىرجەم كېتىش.
__ سەن مېنى چالما-كېسەك قىلىنىپ ئۆل دېمەكچىمۇ؟ ماڭا ھازىر بېرىلىۋاتقان مۇشۇ جازالار يەتمەمدۇ؟ مەن ئاللاھقا تۆۋە قىلىش ئارقىلىق گۇناھىمنى تىلىسەم بولىدىغۇ؟
__ ھۆكۈمەتنىڭ جازاسىنى ئاللاھنىڭ جازاسى دەپ ئويلىۋالما، ئىككىسىنى ھەرگىز تەڭلەشتۈرگىلى بولمايدۇ.
چۈنكى ھۆكۈمەتنىڭ قانۇنىنى بىر توپ ئادەم تۈزىدۇ. ئاللاھنىڭ قانۇنىنى كائىناتنىڭ ئىگىسى، پادىشاھلارنىڭ پادىشاھى ئاللاھ تۈزىدۇ، ئۇ ئادەتتە شەرىئەت دەپ ئاتىلىدۇ، شەرىئەتكە ئەمەل قىلمىغان ئادەم مۇسۇلمان ھېسابلانمايدۇ.
__ لېكىن شۇ بىر توپ ئادەمنىمۇ ئاللاھ ياراتقان، باشقا پىلانېتتىن كېلىپ قالمىغان!__ دېدىم مەن رەسمى قىززىشىپ،__ ئۇلار تۈزگەن قانۇندىكى بەزى ئادىللىق ئاللاھنىڭ ئادىللىقىنى ئەكىس ئەتتۈرمەمدۇ؟
__ توغرا، ئادەملەر تۈزگەن قانۇندا ئاللاھنىڭ ئادىللىق سۈپەتلىرى ئەكس ئېتىشى مۇمكىن. مەسىلەن، قۇرئاندا قىساسنىڭ يوللۇق ئىكەنلىكىنى بايان قىلىنىدۇ، ھۆكۈمەتنىڭ قانۇنىدىمۇ ئادەم ئۆلتۈرگەنلەرگە ئۆلۈم جازاسى بېرىلىدۇ؛ شۇغىنىسى،  ئۇ بىر توپ قانۇن تۈزگۈچىلەر ئىمانسىز بولغانلىقى، قانۇن تۈزگەندە قۇرئاننى  ئاساس قىلمغانلىقى ئۈچۈن، ئۇ قانۇن ئاللاھنىڭ قانۇنى، يەنى شەرىئەت ھېسابلانمايدۇ. يەنە كېلىپ، ئاللاھ قۇرئاندا ئوغرىلىق ۋە زىنانىڭ جازاسى ئۈچۈن بۇيرۇغان جازالارنى ھۆكۈمەت ئىجرا قىلمايدۇ، بۇنىڭغا نېمەدەيسەن؟
__ مېنىڭ دىندىن جىق خەۋىرىم يوق، لېكىن ھەممە ئىشنىڭ بېشىدا ئاللاھ بار دەپ ئويلايمەن. ئاللاھ ھەممە نەرسىنى جۇپ ياراتقان، شۇنىڭدەك ياخشىلىق بىلەن يامانلىقنىمۇ جۇپ ياراتقان، ئاشۇ بىر توپ ئادەمنىڭ  توغرا قانۇن تۈزۈشى ياكى خاتا قانۇن تۈزۈشى تېگى تەكتىدىن ئالغاندا ئاللاھنىڭ ئىرادىسى بولماي نېمە؟ ئەگەر ئۇنداق بولمىسا، خۇدانىڭ ئىرادىسىسىز قىل تەۋرىمەيدۇ دېگەن گەپنى قانداق چۈشىنىمىز؟ شەرىئەت دېگىنىڭ ئەلۋەتتە ئاللاھنىڭ توغرا ئىرادىسىگە ۋەكىللىك قىلىدۇ، لېكىن شەرىئەت دەپلا، ئاللاھنىڭ ئادىللىقىنى مۇشۇ رامكا بىلەن چەكلەپ قويساق، شەرىئەتتىن باشقىسى بىكار دېسەك بولامدۇ؟
ئۇ ماڭا چەكچىيىپ قاراپ قالدى، بۇ مەسىلىنى ئىلگىرى ئويلاپ باقمىغاندەك بىر ھازا تۇرۇپ كېتىپ مۇنداق دېدى:
__ سەن شەرىئەتنى كىچىك كۆرۈپ قاپسەن، ئۇ ئۆز ئالدىغا بىر ئىلىم. چۈنكى ئۇ قۇرئان ئارقىلىق دۇنياغا جاكارلانغان، قۇرئان ئەلۋەتتە قانۇنلار توپلىمى ئەمەس، ئەمما ئىسلام قانۇنشۇناسلىرى ئۇنىڭ يېتەكچىلىكىنى ئاساس قىلىدۇ. ئەلۋەتتە، ئادەملەر تۈزگەن قانۇنلارمۇ تېگى تەكتىدىن ئاللاھنىڭ قانۇنى، ئاللاھ نۇر بىلەن قاراڭغۇلۇقنى، پەرىشتە بىلەن شەيتاننى،  ياخشى بىلەن ياماننى ياراتقاندەك،  بۇ قانۇنلارغىمۇ توغرىلىق بىلەن خاتالىقنى،  ياخشىلىق بىلەن يامانلىقنى سىڭدۈرگەن، ھەممىسى ئۆزىنىڭ رولىنى ئۆتەيدۇ. قاراڭغۇلۇق بولمىسا نۇر ئۆز جامالىنى كۆرسىتەلمەيدۇ، سەتلەر بولمىسا گۈزەللەرنىڭ گۈزەللىكى بىلىنمەيدۇ؛  يەنى ھەر نەرسە ئۆزىگە قارشى قويۇلغان زىتلىق ئارقىلىق بىلىنىدۇ. بۇنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ ھېكمىتى،  ئاللاھ ھەممە نەرسىنى مۇۋازىنەت، تەڭپۇڭلۇق ئىچىدە تۇتۇپ تۇرىدۇ. ئەمما شۇ نەرسە ئېسىڭدە بولسۇنكى، ئاللاھ گۈزەلدۇر، گۈزەللىكنى ياخشى كۆرىدۇ؛ ئاللاھ ياخشىلىقنى ۋە يامانلىقنى تەڭ ياراتتى، لېكىن ياخشىلىققا رازى بولۇپ، يامانلىققا رازى بولمايدۇ؛ ساۋابتىن رازى بولۇپ، گۇناھتىن رازى بولمايدۇ. ئاللاھ ئۆزىنىڭ بۇ ھېكمىتى ۋە ئىرادىسىنى قۇرئاندا بىزگە بىلدۈرۈپ بولدى. شۇڭا بۇنىڭدا تالىشىدىغان ھېچنەرسە يوق. بىز پەقەت ئاللاھ بۇيرۇغاننى قىلساق، توسقانلىرىدىن يانساقلا بولىدۇ.
__ چۈشەندىم، دېمەك، ئاللاھ ھېچقانداق نەرسىنى بىكار ياراتمىغان، ھەم ھېچقانداق ئىشنى مەقسەتسىز مەيدانغا كەلتۈرمەيدۇ. سەن مېنى ئاللاھنىڭ جازاسى بىلەن قورقۇتىمەن دېمە، ئاللاھنىڭ مېنى بۇ ئازابلارغا سېلىشىدىمۇ بىر ھېكمەت بار، بىر مەقسەت بار. مەن بىر ئىمانسىز قىز بىلەن زىنا قىلدىم، بۇنىڭ جازاسى ئۈچۈن ئاللاھ مېنى يەنە ئىمانسىزلارنىڭ قولىدا جازالىدى. بۇنىڭغا نېمە دەيسەن؟
__ سەن شۇنداق ئويلىساڭ بولىدۇ، بۇ سېنىڭ ئەركىنلىكىڭ. ھېچكىم بىر ئادەمنىڭ ئاللاھقا بولغان ياخشى گۇمانىنى يوق قىلالمايدۇ، ھېچكىم ئاللاھنىڭ بىر كىمگە قىلىدىغان رەھمىتىنى قىزغىنالمايدۇ. لېكىن سەن ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىش ئۈچۈن ئاللاھ رازى بولىدىغان ئىشلارنى قىلىشىڭ كېرەك. ھۆكۈمەتمۇ سېنىڭ جازا مۇددىتىڭىنى قىسقارتىش ئۈچۈن ئىپادەڭگە قارايدىغۇ، سەن بۇ داۋلىنى چۈشىنىشىڭ كېرەك. قارىسام،  ئاللاھقا ئىشەنگىنىڭ بىلەن بىر ۋاق نامازمۇ ئوقۇمايدىكەنسەن. بۇنداق يۈرىۋەرسەڭ، ئىشىڭ چاتاق.
__ خۇدايىم بۇيرۇسا، تۈرمىدىن چىققاندا ئوقۇيمەن،__ دېدىم ئىشەنچ بىلەن.
__ تۈرمىدىن چىقىپ بولغىچە ئەتىلا ئۆلۈپ قالساڭچۇ؟
__ بۇنى مەنمۇ تالاي قېتىم ئويلىغان بۇرادەر،__ دېدىم مەيۈسلۈك بىلەن،__ قارىسام، ئەتىسى يەنە تىرىك، ھېچ ئىش يوق، كۆنۈپ كەتتىم. شۇنداق كۆنۈپ كەتتىمكى، ھەتتا ھامان بىر كۈنى ئۆلىدىغانلىقىمنىمۇ ئۇنتۇپ قالدىم.
__ مانا بۇنى غەپلەت دەيمىز، ئىچىڭدىكى شەيتان تېخىچە ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلەپ تۇرۇپتۇ.
__ مەن ئۇنى ھامان يېڭەلەيمەن،__ دېدىم يۈرىكىمنى تىڭشاپ،- يېڭىشكە مەجبۇرمەن، چۈنكى جەھەننەمدىن قورقىمەن.
__ بوپتۇ، ھازىرچە بولسىمۇ مۇشۇنداق ئىرادىگە كەلگىنىڭگە شۈكرى. ئەمما تەييارلىقىڭنى قانچە بۇرۇن قىلساڭ شۇنچە ياخشى، مەغلۇب بولۇش پۇرسىتىڭ شۇنچە ئاز بولىدۇ.
ئۇنىڭ بىلەن تولا پاراڭلاشتىم، بەزىدە قەستەن ئېغىزىنى كوچىلىدىم، گاھىدا قارىماققا دىننى چۈشۈرىدىغان سوئال قويۇپ ئۇنى تېرىكتۈردۈم، ئىسلامنىڭ شانلىق ۋە پاجىئەلىك تارىخى، سۈننىيلەر بىلەن شىئەلەر توقۇنۇشى، سەلەفىيلەر، سوپىزم، ئاپئاق خوجا ھەققىدە نۇرغۇن گەپلەرنى ئاڭلىدىم، بىر قانچە ئاي شۇنداق كۆڭۈللۈك ئۆتۈۋاتاتتۇق، توساتتىن ئۇنى باشقا تۈرمىگە يۆتكىۋەتتى.
2009-يىل 7-ئاينىڭ بېشىدا تۈرمىدە پاتپاراقچىلىق بولۇپ كەتتى، توكمۇ نەچچە ئۆچۈپ نەچچە ياندى،  ساقچىلار توختىماي ئالمىشىپ تۇردى.  كېيىن بىلسەك، ئۈرۈمچىدە چوڭ ۋەقە چىقىپتۇ. بۇ ۋەقەنىڭ شىددەتلىك تەسىرى تاملاردىن، رېشاتكىلاردىن ئۆتۈپ بىزنىمۇ ساراسىمىگە سېلىۋەتتى. ئانچە ئۇزاق ئۆتمەي مەن شايار تۈرمىسىگە يۆتكەلدىم. ئاتا-ئانام تېخىمۇ يېقىن يەردىن مېنى كۆرگىلى كەلدى، باش-كۆزۈمنى سىلاپ ھال-ئەھۋال سورىدى. ھازىر ئاتا-ئانىلارنىڭ تۈرمىدىكى بالىلىرىدىن ئەمەس، سىرتلاردا ئېقىپ يۈرگەن، ئۈرۈمچىگە ئويناپ بېرىپ قالغان بالىلىرىدىن ئەنسىرەپ، خەۋەر كۈتۈپ، يىغلىشىپ يۈرۈۋاتقانلىقنى سۆزلەپ بەردى. ئاتا-ئانام مېنىڭ خاتىرجەملىكىمدىن خۇشالدەك كۆرۈنەتتى.
شايار تۈرمىسىدە ئىككى يىل يېتىپ چىققىچە بىر بۇلۇڭ، تۆت كۇلۇڭلۇق گەمىدە دائىم روھىمنى كەڭ قويۇۋېتىپ، تەن چەكلىمىسىنى ئۇنتۇپ، بىر دەم بولسىمۇ راھەتلەندىم، گاھىدا تەپەككۇر دەرياسىغا غەرق بولۇپ، ئالەم ، گويا كىچىكلىتىلگەن ئالەم مىسالى ئادەم، يەنى ئۆزەم ھەققىدە يېڭى كەشپۇ-كارامەتلەرنى ھېس قىلدىم. ئادەمنىڭ ھەممىسى ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەۋلادى، بۇ نۇقتىدىن ئالغاندا، ھەممە ئادەم پەيغەمبەرزادە. مۇئمىن مۇسۇلمانلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ دوستى، بۇ نۇقتىدىن ئالغاندا ئۇلارمۇ ئەۋلىيالاردەك ئېسىلزادە. ئاللاھ بىزلەرنى ئەنە شۇنداق ئەزىز ياراتقان، ھۆرمەتلىك قىلغان، پەرىشتىلەرنى تازىم قىلدۇرغان، مەن مەھبۇس بولساممۇ پەرشىتىلەر تازىم قىلغان ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ پۇشتىمەن، ئىمانىم بىلەن ئاللاھنىڭ دوستى بولۇشقا ئاتلانغان ئېسىلزادە بەندىمەن. ھالبۇكى، بۇ شەرەپكە قانداق جاۋاب قايتۇرىمەن، 300 قېتىملىق زىنانىڭ گۇناھىدىن قانداق پاكلىنىمەن؟ قاچان ناماز ئوقۇيمەن؟ بىلگەن، چۈشەنگەن باشقا، ئەمەل قىلغان باشقا، ھېلىقى بۇرادەرنىڭ سۆزى ھەر ۋاقىت يادىمدا.
تۈرمىدە كۆرگەن-ئاڭلىغانلىرىمنى، سۈرگەن خىياللىرىمنى يېزىپ كەلسەم نەچچە توم رومان چىقىدۇ. رومان يازمىدىم، پەقەت ئانچە-مۇنچە خاتىرىلەر يېزىپ قويدۇم. تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىن ئاسمانغا قاراپ كېرىلىپ، ساپ ھاۋادىن قېنىپ نەپەس ئالدىم، ئەتراپقا تويماي قارىدىم،  نەچچە ۋاقىتتىن تۈرمە رۇجەكلىرىدىن تالاغا قېچىپ تۇرىدىغان روھىم  ئەمدى تېنىمگە تامامەن قايتىپ كەلگەندەك، پۇت-قولۇمغا قايتىدىن جان كىرىپ، ھاياجانلىنىپ تىترەپ كەتتىم، ئەركىنلىك ئەسلىدە مۇشۇنداق شىددەتلىك، شىرىن تۇيغۇ ئىكەن، كەڭرى يولدا ئاتا-ئانامنى، سىڭلىمنى تاشلاپ قويۇپ ۋاقىراپ يۈگۈرگۈم كېلىپ كەتتى.  كەچتە كىيىم يەڭگۈشلەپ ئۆيىمىز جايلاشقان ناھىيە بازىرىنى ئىككى سائەت چۆگىلىدىم. ئاتا-ئانام ئۈچ يىلدىن بۇيان «بالىمىز ياپونىيەدە بىلىم ئاشۇرۇۋاتىدۇ» دەپ ئالداپ كەلگەن ئۇرۇغ-تۇغقان، تونۇش-بىلىشلەرگە سالام بېرىپ، قىزغىن كۆرۈشتۈم. ئۆيدە بىر مەزگىل ئارام ئالغاندىن كېيىن ئۈرۈمچىگە كېلىپ ئىش ئىزدەپ بىر شىركەتتىن ئىش تاپتىم. بىلىمىم، تىل قابىلىيىتىم ۋە ھاياتنى قەدىرلەيدىغان قىزغىنلىقىم بىلەن تېزلا كۆزگە كۆرۈنۈپ شىركەتنىڭ غوللۇق خادىملىرىدىن بىرىگە ئايلاندىم. نامازنى باشلىۋالدىم، مەسچىتكە كىرىپ جامائەتكە قېتىلدىم، رامىزان ئايلىرىدا تەراۋىھ نامىزىغا كىرىپ، جامائەت بىلەن بىللە دۇئا قىلىپ، بىللە ياش تۆكتۈم.
دۆڭكۈۋرۈكنىڭ ئاۋات كوچىلىرىنى ئايلىنىۋاتقان چاغدا، دوقمۇش-دوقمۇشتا غۇژمەكلىشىپ تۇرۇۋالغان ئەسكەرلەرنى كۆرسەم، ئەينى چاغدا تۈرمىدە كۆرگەن چۈشۈم يادىمغا كېلىدۇ، بىراق ھازىر مەن يالىڭاچ ئەمەس، ھېچكىم مەندىن قاچمايدۇ،  قىزلار ناز، ھايا بىلەن بېقىپ ئۆتۈپ كېتىدۇ. بۇنداق گۈزەل قىزلارنىڭ ئارىسىدا ياشاش بىر بەخت، ياغلىق چىگكەن قىزلارنى كۆرسەملا ئۆتمۈشتىكى گۇناھلىرىم يادىمغا كېلىپ، مۇشۇنداق پاك قىزلارغا مەن لايىقمۇ؟ دەپ ئويلايمەن. گاھىدا ئىچىمدىكى شەيتان بىلەن تەڭ كونا كېسىلىم قوزغىلىدۇ، ۋەسۋەسىلەرگە چۆمىمەن. خوشىنو دوستىنى ئېلىپ ئۈرۈمچىگە ساياھەتكە كېلىپ قالارمۇ؟ ياكى مەن بېيجىڭغا بېرىپ ئىشلەپ باقايمۇ، ياپونىيەگىچە بېرىپ، ئۆزەمنىڭ ئۆلۈۋالمىغانلىقىمنى، بەلكى قارىغايدەك ياشىرىپ مەزمۇت تۇرغانلىقىمنى كۆرسىتىپ قويايمۇ؟ دېگەنلەرنى ئويلايمەن. بىراق، چىن يۈرىكىمدىن بۇلارنىڭ پەقەت ۋاقىتلىق خىيال بولۇپ قېلىشىنى تىلەيمەن.
(تۈگىدى)

ئۇ چۈشىدە ئۆزىنى مۇخبىرلار زىيارەت قىلىۋاتقان ھالەتتە كۆردى. مۇخبىرلار سوئال سورىغاندا ئۇ كۆزەينىكىنى سۈرتكەچ جاۋاب بېرەتتى، يېنىدا گەپكە قوشۇق سېلىۋاتقان خوتۇنىغا پات-پات ئالىيىپ قاراپ قوياتتى، ناۋادا بۇ خوتۇنى بولمىغان بولسا تېخىمۇ ئەركىن گەپ قىلالايتتى-دە. − مەن،−دەپ گەپ باشلىدى ئۇ ياشلىقىنى ھاياجان بىلەن ئەسلىگەچ،− 55-يىلى بېيجىڭغا كەلگەن، ئاز سانلىق مىللەتلەر ئىچىدە ئەڭ بۇرۇن بېيجىڭغا كەلگەنلەردىن ھېسابلىنىمەن. ئۇ چاغدا قالتىس كىيىنىپ يۈرەتتۇق، ئۆتۈكلىرىمىزنى پارقىرىتىپ كوچىلاردا ماڭساق بېيجىڭلىقلار بىزگە ھەۋەس بىلەن قاراپ قالاتتى، بىزنى چەت ئەللىك دەپ قالاتتى، ئۇ چاغدا ئۇلار تېخى موما خەي كىيىپ يۈرەتتى، ئاپتوبۇسقا چىقساق ئورۇن بوشۇتۇپ بېرەتتى…− نېمە خىزمەت ئېھتىياجى بىلەن كەلگەن؟− دەپ سورىدى مۇخبىر ئۇنىڭ سۆزىنى دەررۇ بۆلۈپ. تەرجىمانلىق، نەشرىياتچىلىق…− پارتىيىگە قاچان كىرگەن؟

− 57-يىلى.

− ئايالىڭىز بىلەن قاچان توي قىلغان؟

− 63-يىلىغۇ دەيمەن.

− 64-يىلى كۈزدە− دەپ غۇدۇرىدى خوتۇنى،− توي قىلغان ۋاقتىنىمۇ بىلمەيدۇ تېخى!

− قانداق تونۇشۇپ توي قىلغان؟

− ھەي، تەقدىر قىسمەت،− دەپ ئۇلۇغ كىچىك تىندى ئۇ،− شۇ چاغدا پارتىيىگە ناھايىتى يېقىن تۇرىمىز دەپ بېيجىڭدا قالدۇق، پارتىيىگە كىرگەندىن كېيىن مىللەت دېگەننى ئويلىماي، كىملەر بىزنىڭ سىنىپىي دۈشمىنىمىز دېگەن مەسىلىنى كۆپرەك ئويلايدىغان بولدۇق. بېيجىڭ ئۇلۇغ پايتەختىمىز تۇرسا، ئۇلۇغ داھى ماۋجۇشى يېنىمىزدىلا ياشاۋاتسا، ھەر كۈنى ئاجايىپ ئىشلار يۈز بېرىۋاتسا، بۇنداق پارلاق ماكاندىن قانداق ئايرىلغۇمىز كەلسۇن؟ شۇنىڭ بىلەن بىر قانچىمىز مۇشۇ يەردە تۇرۇپ قېلىش ئۈچۈن كەينى كەينىدىن بېيجىڭلىق بىلەن توي قىلدۇق. بەزىلىرى مانجۇ، بەزىلىرى خۇيزۇ، بەزىلىرى خەنزۇ ئالدى.

− ھازىرقىدەك ئەقلىم بولسا بۇنىڭ بىلەن توي قىلمايتتىم،− دېدى خوتۇنى ھەسرەتلىنىپ،− ئادەم دېگەن ياش چېغىدا ساراڭ بولىدىكەن.

− قېرىغاندا جۆيلۈۋاتىدۇ ما خوتۇن…

− ئۇ بەك جاپالىق كۈنلەر ئىدى، بولمىسا ئاتا-ئانام مېنى بۇنىڭغا ھەرگىز بەرمەيتتى.

− توغرا دەيسەن، شۇ قىيىنچىلىق كۈنلەردە مەن ساڭا ئەسقاتقان، بۇنى ئۇنتۇما.

− مەنمۇ ساڭا بىر ئۆمۈر خوتۇن بولدۇم، ياشلىقىمنى سەندە تۈگەتتىم، بالا باقتىم. لېكىن سەندىن قانچىلىك خوۋلۇق كۆردۈم؟  ھازىرمۇ ماڭا ياخشى قارىمايۋاتىسەن، مەن ھېلىمۇ چىداۋاتىمەن.

−سەنمۇ ماڭا قارىماي ئىتىڭ بىلەن بولۇپ كەتتىڭ، مېنى بەزىدە ئاشۇ ئىتچىلىكمۇ كۆرمەيسەن.

− ئىت ھېچ بولمىغاندا مەن بىلەن ئوينىشىپ بېرىدۇ، سەن شۇنىمۇ بىلمەيسەن،− دېدى خوتۇنى دېمىقىنى قېقىپ،− قاراڭ مۇخبىر ئۇكام، ئىت بېقىۋالغاندىن بېرى كوچا-كوي، باغچىلارنى ئايلىنىپ ياشىرىپ كەتتىم. بۇ ئادەم كۈندە كەچتە ئېرگوتو ئىچىۋېلىپ خورەك تارتىپ ئۇخلايدۇ، ئەتىگىنى چۈشكىچە قوپمايدۇ. يېتىۋېرىپ سەمرىپ، سەتلىشىپ كەتتى.

−ساڭا دەپ قوياي، ئەر كىشى دېگەنگە قېرىغانچە سالاپەت قونىدۇ، قۇرىغان كېسەكتەك چىڭىپ بارىدۇ. چۈنكى خۇدا ئۇنى توپىدىن ياراتقان. سەن بۇلارنى بىلمەيسەن.

− قوي ئۇ گەپلىرىڭنى، قېرىغانچە كىچىك بالىدەك گول، ئەخمەق بولۇپ كەتتىڭ،− دېدى خوتۇنى ئۇنىڭغا سوغۇق نەزەردە قاراپ.

  ئۇنىڭ ئاچچىقى كەلدى، مۇخبىر قاراپ تۇرمىغان بولسا بەلكىم يەرلىك بېيجىڭلىقتەك سېسىق گەپ قىلىۋەتكەن بولاتتى. مۇخبىر ئۇنىڭ كەيپىياتىنى سەزگەن بولسا كېرەك، گەپنى باشقا ياققا بۇرىۋەتتى:

− سىز پارتىيىگە سادىق بىر ئاز سانلىق مىللەت بولۇش سۈپىتىڭىز بىلەن ھازىرمۇ كوممۇنىزملىق ئېتىقادىڭىزدا چىڭ تۇرامسىز؟

− ياق، ھازىر مەن دېگەن مۇسۇلمان.

− بۇ دېگەن بۇرۇن سادىق كوممۇنىزم جەڭچىسى ئىدى، ھازىر ئۆزگىرىۋالدى،− دېدى خوتۇنى داتلاپ، − شۇڭىمۇ بىز ياشلىقىمىزدا ياخشى ئۆتۈپ قېرىغاندا توختىماي سوقۇشىدىغان بولۇپ قالدۇق.

− سىز ھازىرمۇ كونا پارتىيە ئەزاسى، شۇنداققۇ؟ ئۇنداقتا ئېتىقادىڭىزنى نېمىشقا ئۆزگەرتتىڭىز، بىلىپ باقسام بولامدۇ؟

− بۇنىڭ جاۋابى ئاددى، چۈنكى ھازىر بۇرۇنقى سوتسىيالىزم قالمىدى، پارتىيىمۇ بۇرۇنقىدىن ئۆزگەردى، ھۆكۈمەتمۇ ئۆزگەردى، مەنمۇ ئۆزگەردىم.

− لېكىن ھەر بىر كومپارتىيە ئەزاسى كوممۇنىزمدىن گۇمانلانسىمۇ ماركىسىزمدىن ۋاز كەچمەسلىكى كېرەك ئىدىغۇ؟

− ماركىسىزمدىن ۋاز كەچكىنىم يوق، راستىنى دېسەم ماركىسىزم نېمە، ئۆزەممۇ بىلمەيمەن،− دېدى ئۇ تۇنجى قېتىم راستىنى ئېيتىپ،− بىلىدىغىنىم پەقەت، ئەڭ بۇرۇنقى كومپارتىيىنى قۇرغۇچى ماركىس ئىنگىلىس، ئاندىن قالسا سىتالىن، ماۋجۇشى. ئەينى چاغدا پارتىيە ئەزاسى بولۇش شەرەپلىك ئىش ئىدى، پارتىيە ئەزالىرىنىڭ ئىستىقبالى ياخشى بولاتتى، ئادەم ئۆلتۈرۈپ قويسىمۇ ئېتىلىپ كەتمەيتتى. شۇنى دەپلا پارتىيىگە كىرگەنمەن، ئەمەلىيەتتىمۇ نۇرغۇن سەپداشلىرىم، خىزمەتداشلىرىم خەلق مەنپەئەتىنى دەپ ئەمەس، ئۆز مەنپەئەتىنى دەپلا پارتىيىگە كىرگەن.

− لېكىن خەلق ئۈچۈن ئىشلەيدىغان پارتىيە ئەزالىرىمۇ بار، سەن ھەممىنى بىر تاياقتا ھەيدىمە− دېدى خوتۇنى ئۇنىڭغا ئالىيىپ.

− بار، لېكىن بەك ئاز،− دېدى ئۇ گېپىدە چىڭ تۇرۇپ،− قاراپ باقە، ھازىرقى پارتىيە ئەزالىرى نېمە ئىش قىلىۋاتىدۇ؟ ھەممىسى ئۆزىنىڭ غېمىدە، كوللېكتىپ ئۈچۈن ئىشلەش روھى يوق. ئەمەل تۇتقان گۇيلارنىڭ گېلى پوق. جاڭ كەيشى شۇنچە زور ئەسكەر، قورال بىلەن يوقىتالمىغان كومپارتىيىنى كۈنلەرنىڭ بىرىدە ھازىرقى پارىخور ئەمەلدارلار يوقىتىۋېتىشى مۇمكىن. مەسىلە چىقسا كومپارتىيىنىڭ ئىچىدىن چىقىدۇ، ئالما دېگەن ئىچىدىن سېسىيدۇ.  دېڭ شياۋپىڭمۇ شۇنداق دېگەن. سەن مۇخبىر بولساڭ، مېنىڭ ئېتىقادىم بىلەن تاقاشماي، مۇشۇ گەپلىرىمنى گېزىتىڭگە تولۇق ياز.

− بولىدۇ، يەنە بىر سوئالىم بار، بالاڭلار باردۇ؟

− بىر ئوغلۇم بار.

− ئۇ ئۆزىنى بېيجىڭلىق دەپ قارامدۇ؟

− ھەئە،− دېدى خوتۇنى پەخىرلەنگەن ھالدا،− بېيجىڭدا تۇغۇلغاندىكىن بېيجىڭلىق بولىدۇ-دە.

ئۇ ئۆزىگە نارازىلىق بىلەن قاراۋاتقان ئېرىگە مىقتەك تىكىلىپ: ”ئەينى چاغدا ئۆزەڭ بېيجىڭلىق بولىمەن دەپ مېنى ئالمىغانمىدىڭ، بالىنى مەن تۇغدۇم، مېنىڭ قارنىمدىن چىقتى، دېمەك ئۇنىڭ يىلتىزى مەن“ دەۋاتقاندەك قىلاتتى.

  −سىلەر نېمىلا دېگەن بىلەن 40 نەچچە يىللىق ئەر-خوتۇن،− دېدى مۇخبىر ئۇلارنىڭ ھۆمىيىشلىرىگە قاراپ بىئارام بولۇپ،− يەنە كېلىپ ئىككى مىللەتتىن. ھازىرقى ياشلار بىر مىللەتتىن تۇرۇپمۇ بىرەر يىل ئوڭلاپ ئۆي تۇتالماي ئاجرىشىدۇ. سىلەردەك ياشاش ئۇلار ئۈچۈن ئەپسانە. سىلەر بۇ ئىناقلىقنى قانداق بەرپا قىلدىڭلار؟

− بىز ياشىغان دەۋردە توي قىلىش شەرەپلىك، ئاجرىشىش نومۇس ئىدى. بولۇپمۇ ئەر-خوتۇن ئىككىلىسى پارتىيە ئەزاسى تۇرۇپ بىر-بىرىدىن يۈز ئۆرۈسە خائىنلىق ھېسابلىناتتى. سىياسىي مەيدان بىر بولسا نىيەتمۇ بىردەك بولاتتى، تۇرمۇشتىكى ئۇششاق زىددىيەتلەرنى ئاسان ھەل قىلغىلى بولاتتى. كېيىن دېڭ شىياۋپىڭ چىقىپ ۋەزىيەتنى ئوڭشىغاندىن كېيىن پۇل تېپىش مۇھىم ئورۇنغا ئۆتۈپ،  سىياسىي ئاڭ، سىنىپىي مەيدان دېگەنلەر يوقالدى، ھەر كىم ئۆز يولىغا ماڭدى. بۇ چاغدا بالا چوڭ بولۇپ، بىزگە تازا مۇھتاج بولۇۋاتقان ۋاقىتلار ئىدى، شۇنىڭ بىلەن بالىنى ئويلاپ، ئۆزىمىزنى تاشلاپ قويدۇق. بالىنى دەپلا ياشىغان تۇرساق  بىر-بىرىمىزگە قارىغۇدەك، بىر-بىرىمىزدىن قۇسۇر ئىزدىگۈدەك ھالىمىز نەدە؟ مانا ئەمدى ئوغۇلمۇ خىزمەتكە چىقىپ ئىككىمىز يالغۇز قالغاندا بىر-بىرىمىزنىڭ كۆزىگە سەت كۆرۈنگىلى تۇردۇق…

− توغرا دەيدۇ،− دېدى خوتۇنى ئەستايىدىللىق بىلەن،−توي قىلغان دەسلەپكى ئىككى يىلدا ياخشى ئۆتتۇق، ئارقىدىن بالا تۇغۇلدى، ئۇنىڭدىن كېيىن بالىنى دەپلا ياشىدۇق، بالىنى دەپلا ھەمكارلاشتۇق. بالا چوڭ بولۇپ ئۆز تۇرمۇشىنى باشلىغاندىن كېيىن ئىككىمىز يات ئادەمدەك بولۇپ قالدۇق.  ھازىر خۇددى تونۇشمايدىغان ئىككى ئادەم بىر ئۆيگە كىرىپ قالغاندەك ياشاۋاتىمىز.

− نېمىشقا ئەمدى؟ قېرىغىچە بىللە ياشاش ئاسانمۇ؟ نېمىشقا بىر-بىرىڭلارنى قەدىرلىمەيسىلەر؟ − دېدى مۇخبىر گويا ئۇلارنى ياراشتۇرۇپ قويماقچى بولغان سوتچىدەك.

− قېرىغاندا بۇ ئۆزگىرىۋالدى،− دېدى خوتۇنى دەردىنى تۆكۈپ،−بالىنى ئۆزەڭگە تارتىپ كەتتىڭ دەپ توختىماي قاقشايدۇ. مەن ئۆزەمگە تارتىپ قانداق قىپتىمەن؟ بالا دېگەن نەدە تۇغۇلسا شۇ يەرلىك بولمامدۇ؟ ئورتاق تىلدا سۆزلىمەمدۇ؟ ئۇنىڭ مەقسىتىمۇ شۇ بېيجىڭلىق بولۇش ئەمەسمىدى؟

  ـــ بولدى سۆزلىمە، بالا سېنىڭ، زۇۋانىمۇ سېنىڭ، مىجەزىمۇ سېنىڭ، مەنمۇ ئۇنى بەك ئارزۇلاپ كەتمەيمەن. ئال ھەممىنى ساڭا بەردىم، قېرىغاندا مېنى ئارامخۇدا ياشىغىلى قويساڭلا بولدى.

ـــ ئارامخۇدا ياشاي دېسەڭ شىنجاڭغا كەت، بىزنى بۇ يەردە خاتىرجەم ياشىغىلى قوي.

ـــ ما يۈزسىز خوتۇننى كۆردۈڭمۇ مۇخبىر،  كۆزۈمگە چوشقىدەك سەت كۆرۈنىدىغان بولۇپ كەتتى!ــ دېدى ئۇ ئورنىدىن دەس تۇرۇپ غال-غال تىترەپ.

ـــ سەن ئوغرىمۇ ماڭا تىلەمچىدەك كۆرۈنىسەن! ــ دېدى ئايال سەت چەكچىيىپ،ــ بىر كۈنى ھاراقنى جىق ئىچىۋېلىپ ئۆلسەڭ دەيمەن.

ـــ ۋاي-ۋاي، نېمە بولۇشۇپ كەتتىڭلار بىر دەمدە!ــ دېدى مۇخبىر ئوتتۇرىغا چۈشۈپ.

ـــ ما مىكىجىننى قويۇۋېتىمەن، ئەتىلا بۇ ئۆيدىن قوڭىغا تېپىپ ھەيدەيمەن!

ـــ كىم كىمنى قوغلايدىكىن تېخى، سەن يوقىلىسەن بۇ يەردىن! ئوغلۇم بىلەن ئىككىمىز ئەخلەتنى سۈپۈرگەندەك سۈپۈرۈپ تاشلىۋىتىمىز سېنى!

ئۇ غەزەپتىن ئۆزىنى تۇتۇۋالالماي، مۇخبىرنىڭ توسۇۋېلىشلىرىغا قارىماي خوتۇنىنىڭ چاڭگا چېچىنى تۇتىۋېلىپ، بېقىنلىرىغا ئۇرغىلى تۇردى، خوتۇنى سەت چىقىراپ توختىماي ئوغلىنى چاقىراتتى. ئوغلى نەدىندۇر پەيدا بولۇپ مۇخبىرنى كەتكۈزۈۋېتىپ، ئىككىسىنى ئاجراتتى. ئۇ ئەمدى بۇ گۇيدىن تاياق يەيدىغان بولدۇم دەپ ئويلاپ قورقۇپ ئويغىنىپ كەتتى…

2

بۇ چۈش يامان بولسىمۇ ئۇنىڭ يۈرەك يارىلىرىنى سىقىپ چىقىرىپ، جاراھەت ئېغىزىنى ئوچۇق كۆرسىتىپ بەردى. تەتەينى 30 يىل خوتۇن قىلىپ، تېنىگە بۆسۈپ كىرەلىگەن بىلەن ئۇنىڭ ئىچىدىكى سىرلىق بۇتخانا، سىرلىق ئۆڭكۈرگە ئىچكىرىلەپ كىرەلمىگەنىدى. مىللەت، ئىرسىيەت، قان، ھۈجەيرىدىكى نەچچە مىڭ يىللىق پەرق  ئوتتۇرىنى تاغدەك توسۇپ تۇراتتى، شۇنداقلا ئىككى تەرەپنى جەلپ قىلاتتى، بۇ جەزىبە ياشلىقنىڭ كېتىشى بىلەن يوقالدى، ئوغلىمۇ ئۇ يېقىنلىقنى ساقلاپ قالالمىدى، چۈنكى ئۇمۇ مۇستەقىل گەۋدە، خالىغان ياققا ئېگىلەلەيدىغان نوتا ئىدى. سەبىيلىكىدە دادىسىنىڭ ساقىلىغا سۆيۈپ ئوينىغان بىلەن، ئېڭىكىگە ساقال چىققاندىن كېيىن تۇرقىدىن پەخىرلىنىدىغان، ئەمما مىللەت تەۋەلىكىدىن قاچىدىغان بولدى؛ جەمئىيەتكە چىقىپ، پايدا-زىياننى دەڭسەپ كۆرۈپ، غەيرى سورۇنلاردا “دادام چەت ئەللىك، ئانام بېيجىڭلىق” دەيدىغان بولدى، مودېللىق كەسپىگە قەدەم قويۇپ، ئوبدانلا داڭ چىقىرىپ قالدى.

قېرىغاندا خوتۇنى ئۆزىگە ئەمەك ئىزدەپ، ئىت بېقىپ، دوست تارتىپ، كۈتۈنۈش، ئۇۋىلاش، ئورۇقلاش بىلەن ئالدىراش بولۇپ كەتتى، چىقىملىرى ئېشىپ كەتكەنچە ئازغىنە پىنسىيە مائاشى بىلەن ياشاپ، ھاراق ئىچىپ يۈرۈۋاتقان ئېرىنى كۆزگە ئىلماس بولدى؛  ئۆي ئالىمەن دەپ پۇل يىغىۋاتقان ئوغلىغا « مۇشۇ ئۆي سېنىڭ، پۇل يىغىمەن دەپ ئاۋارە بولما» دەپ، ئۇنىڭدىن پۇل ئېلىپ خەجلەيدىغان بولدى؛ ئۆي خوتۇنى بولۇپ ئۆتكەن نەچچە ئون يىللىق ئۆمرىگە ئېچىنىپ، قازان بېشىغا ئاساسەن بارماس بولدى.

ئۇ دەسلەپتە كۆنەلمەي تولا قاقشىدى، “سەن ئۆزگىرىپ كەتتىڭ، نېمىشقا بۇنداق قىلىسەن؟ ماڭا شۇ ئىتىڭغا كۆيۈنگەنچىلىك كۆيۈنمەيسەن، بۇنداق قىلىشىپ كەتمەيلى” دېدى، ئەمما خوتۇنى “ھازىر ھەممە نېمە ئۆزگەردى، ئۆزگەرمىگەن سەنلا قالدىڭ، ئىككى تال مائاشىڭغا تەلمۈرۈپ ساڭا ئۆلگىچە ئىشلەپ  بېرەمدىمەن؟  مائاشىڭنى تالاشمىدىم، تاماق يېسەڭ سىرتتا يە، ھاراق ئىچسەك تالادا ئىچ، قېرىلىرىڭ بىلەن شاھمات ئوينا، ئەمما ماڭا دەخلى قىلما، قېرىغاندا بولسىمۇ ماڭا جاپا سالما، مەن بۇرۇنقىدەك ياشاشقا ئەمدى كۆنۈلمەيمەن” دېدى.  دېمىسىمۇ، شەھەردە ھەممە نېمە تەييار ئىدى، خۇيزۇ ئاشخانىسىغا كىرسە 10 سومغا توياتتى، ئىككى قۇتا پىۋا ياكى ئېرگوتو ئىچسە سىيىپ كىرىپ ئۇخلاپ قالاتتى. كۈندۈزى قېرى تونۇشلىرى بىلەن مۇڭداشقاچ دامكا، شاھمات ئوينايتتى، تاماق ۋاقتى بولغان ھامان ئۆيىدىكىلەر ئۇ قېرىلارغا تېلېفون ئۇرۇپ ياكى بىرەرسى كېلىپ ئېلىپ كەتسە، ئۇ ئۆزى يالغۇز قالاتتى، كەمپىرىنىڭ تولا كۆيۈنۈپ كېتىشلىرىدىن بىزار بولغان قېرىلار “بىر دەم ئوينىغىلى قويمىغان” دەپ خۇددى كىچىك بالىلاردەك غۇدۇراپ قويۇشاتتى، بۇنداق چاغدا ئۇ ئۆزىدىن مەغرۇرلىنىپ قوياتتى، ئەمما يالغۇزلۇق، غېرىبلىق دەردىدە ئىچى پۇشاتتى.

مەيلى قانداق بولسۇن، بۇ ئۇنىڭ ئويلىغىنىدەك تۇرمۇش ئەمەس ئىدى. خوتۇنى، ئوغلى ئۇنىڭدىن بارغانسېرى قېچىپ، بۇ شەھەرنىڭ قوينىغا سىڭىپ كەتتى. قېرىلار ئۆزىنىڭ ئۆيىدە خوتۇن-بالىلىرى بىلەن تاماق يەۋاتقاندا ئۇ ئۆزىنىڭ ھۇجرىسىدا كۆزەينەك تاقاپ گېزىت كۆرەتتى، خارلىنىپ قالمىسۇن دەپلا تىزىپ قويغان كونا كىتابلىرىغا قاراپ خىيالغا چۆكەتتى، مۇشۇ كىتابلىرى تۈپەيلىدىن ئۆيىنىڭ ئىچى چاشقاننىڭ مايىقىدەك قاڭسىق پۇرايتتى، خوتۇنى قاقشايتتى، خوتۇنى كوتۇلداپ توختىغاندا، ئىشىڭنى قىل، بۇلار مېنىڭ تەۋەررۇكۇم دەيتتى. ئەمما بىرەرسىنى ئېلىپ ۋاراقلاپ قويمايتتى، ئىچى سىقىلىپ كەتكەندە “  بۇ كىتابلارنى ھامان بىر كۈنى خەققە بېرىۋېتىمەن ياكى كىلولاپ سېتىۋېتىمەن“ دەيتتى، ئەمما خوتۇنىغا قېيىشىپ يەنە ساتمايتتى، بۇ كونا كىتابلار، كونا پۇراقلار ئۇنىڭغا ئۆتمۈشىنى ئەسلىتەتتى، زەردىسىنى قاينىتاتتى، كونا خىيالىنى قوزغايتتى، ئاڭلىسام ئىملا قائىدىسى يەنە ئۆزگىرىپتۇ،   ئۆزگەرمىگەن مەنلا قالدىممۇ؟ ئۆزگىرىپ نەگە كەلدىم؟ كاللام قايسى يىللاردا توختاپ قالدى؟ 60-يىللاردىكى ئۇلۇغۋار غايىلىرىم قېنى؟ 80-يىللاردىكى جەڭگىۋارلىقىمچۇ؟ مىللىي تىل-يېزىق ئۈچۈن جان كۆيدۈرۈپ نېمىگە ئېرىشتىم؟  تەرجىمە قىلغان، تەھرىرلىگەن نەرسىلىرىم توپا بېسىپ يېتىپتۇ. نۇرغۇن سىياسىي كىتابلار، رومانلار يېزىق ئۆزگەرتىش بىلەنلا ئەخلەتكە ئايلاندى. شۇنچە ئەجىر، زېھنىي كۈچ، سالامەتلىك زايە كەتتى، ۋەتەن، خەلق ئۈچۈن ئىشلەش شوئارى ساددا ئۆتمۈشنىڭ مەسخىرىلىك ساداسى بولۇپ قالدى، پارقىراق لەۋھە،    تەقدىرنامىلەر ئەسكى قەغەزدەك دۆۋىلەندى، ھازىر ئەچىقىپ ساتسا بىر تىيىنغا يارىمايدۇ.  خەق كىتاب ئوقۇمىسا، كىتابلىرىمىزنىڭ كىمنىڭ قولىدىن چىققانلىقىغا قاراپمۇ قويمىسا، بىزنى قانداق تونۇيدۇ؟ نامسىز قەھرىمان، قەغەز قالپاق،  كۆتەر ئۇنداق قەھرىمانلىقىڭنى…

ئۇ تولا يېزىق ئۆزگەرتىش، ئىملا ئۆزگەرتىشنىڭ زىيىنى ھەققىدە 10 يىل ئاۋۋال بىر ماقالە يازماقچى بولغانىدى، يازالمىدى، تېلكومدىكى ئاقساقاللارنىڭ ئۆز گېپىدە بەك چىڭ تۇرۇۋالىدىغانلىقىنى ئاڭلاپ، يازساممۇ بەرىبىر باسمايدۇ، دېگەنلىرىم ئاقمايدۇ، “سېسىق زىيالىي” نىڭ گېپى ئوسۇرۇققا تەڭ دەپ ئويلىدى. يەنە قايسى كۈنى ئۆز ھاياتى ھەققىدە بىرەر ئەسلىمە،  ئۇيغۇر نەشرىياتچىلىقىنىڭ يېقىنقى زامان تارىخى ھەققىدە بىر نەرسە(كىتاب ياكى كىتابچە) يېزىشنى ئويلىدى، ئەمما يەنە يالتايدى، بەل ئاغرىقى، كۆز ئاجىزلىقى، نېرۋا ئاجىزلىقى، ئۇيقۇسىزلىق، چارچاش.. ۋاھ نېمە تولا جاپا بۇ.  تەن دۇرۇس چاغدا قىلمىغان ئىشنى ئەمدى قىلىپ نېمە كەپتۇ؟ مەن قىلمىسام باشقا بىرى قىلىدۇ، شۇنداق  قىلىۋاتقان ئەخمەق قېرىلار كۈرمىڭ! ھاياتىمدىن ئىز قالسۇن دېيىشىدۇ، ئەمەلىيەتتە ھېچكىم ئۇنىڭ كىتابىنى ئوقۇمايدۇ، ساقلىمايدۇ، ھاجەتخانىغا تاشلاپ قويمىسا تېخى، بەرىبىر ئاقمايدىغان ئىش… دەپ ئويلىدى. دېمىسىمۇ، مۇشۇ كىتاب دېگەن بىر نېمە ئۇنىڭ ئۆمرىنى خورىتىۋەتتى، ھۆكۈمەتنىڭ تالاي سىياسىي كىتابلىرى، شەخسلەرنىڭ ئۇنۋان ياكى نام چىقىرىش ئۈچۈن يوللىغان سۈپەتسىز نەرسىلىرىگە كەتكەن ۋاقىتلار ئازمۇ؟  نۇرغۇن كىتابلارنى ئىشلىدى، ئەخلەتكە ئايلاندى. نۇرغۇن ئەسەرلەر، تەرجىمىلەر كەلدى، نەشر قىلىنماي قايتۇرۇلدى، دۆۋە-دۆۋە ئارگىناللار يىللاپ-يىللاپ بېسىلىپ قالدى، ھەتتا بىر قېتىم ئىشخانا كۆچكەندە ئۇلارنى ھارۋا بىلەن توشىدى، شۇڭا ھازىرمۇ  تولا كىتابلار ئۇنىڭغا ئەخلەتتەك كۆرۈنىدۇ. كىتاب يازىدىغان ئەخمەقلەر ئۆز ئىشىدىن ئۆزى خوش بولۇپ يۈرۈيدىغان بالىلارغا ئوخشايدۇ، بىر نەرسىلىرىنى داڭلىغۇسى كېلىدۇ. شۇنىڭغا سەرپ قىلغان كاللىسىنى باشقا ئىشلارغا ئىشلەتكەن بولسا كۆپرەك پۇل تاپالايتتى، ھوقۇق تۇتالايتتى، بەلكى كاتتا ئەربابلارغا ئايلىنالايتتى-دە، كىتاب يېزىپ نام قازىنىشنىڭ ھاجىتى قالمايتتى، ئۆز تەجىمىھالىنى ئۆزى ئەمەس، باشقىلار يېزىپ چىققان بولاتتى… نەشرىياتتا ئىشلەپ باقمىغان ئادەملەر بۇ ھەقىقەتنى مەڭگۈ چۈشىنىپ بولالمايدۇ!

ئۇ بۇ “ھەقىقەت”لەرنى ھاراق سورۇنىدا ئالدىراپ دېمەيتتى، چۈنكى ئۇنىڭدىن باشقا سەپداشلىرى بىر-ئىككىدىن بولسىمۇ كىتاب چىقىرىپ باققانىدى ھەم ئۆلۈپ كەتكۈچە يەنە بىر نەچچە كىتابىنى چىقىرىۋېلىپ، مۇقاۋىسىنى سىلاپ، ئىچىنى ۋاراقلاپ، ئۆزىنىڭ مۇبارەك ئىسمىغا يېنىشلاپ قاراپ  ئۆلۈپ كېتىشنى ئويلايتتى. ئۇ  بۇ قېرىلارنىڭ كۆڭلىگە تېگىپ قويماي دېسىمۇ، ئىچىپ قىززىۋالغاندا بەزىدە ئېغىزىدىن كېتىپ قالاتتى-دە، “ھەسەتخور” دېگەن لەنەتكە كۆمۈلۈپ، ئاخىرى ئۆزى يالغۇز قالاتتى. شۇ سەۋەبتىن بولسا كېرەك، ئۇلار بىلەن ئانچە ئىزدەشمىدى، ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئالاي دەپمۇ ئويلىمىدى. قېرىلار ئۆزى ”ھەقىقەت“نى چۈشەنگەندە بەرىبىر مېنى ئىزدەپ كېلىدۇ، يەنە مۇڭدىشىمىز دەپ يۈرىۋەردى، ئەمما ھېچكىم ئۇنى ئىزدىمىدى، تاكى ئۆلۈپ كەتكۈچە ئىزدىمىدى. ھازىر پەقەت ئۆزىدەك ھاراقكەش، كىتاب دېسە بېشى ئاغرىيدىغان، ئۆمرىدە كىتاب چىقىرىپ باقمىغان بىرلا سەپدىشى قالدى، ئۇمۇ يېقىندا كېسەلجان بولۇپ قالغاچقا كۆرۈشەلمىدى، شۇنىڭ بىلەن ئۇ كىتاب ئوقۇمايدىغان،ئۇيغۇرچە كىتاب دېگەننى تامامەن چۈشەنمەيدىغان خەنزۇ قېرىلار بىلەن تاغدىن-باغدىن مۇڭدىشىپ، بىللە ئىچىشىپ، شاھمات، ماجاڭ ئوينىشىپ كۈن ئۆتكۈزدى.

بىر كۈنى ئوغلى ئۆيگە بۇرۇن كېلىپ ئۇنىڭ بىلەن ئوغلىدەك پاراڭلاشتى.

ـــ مۇخبىردەك بىر نېمىلەر كېلىپ سەندىن گەپ سورىمىغاندۇ- ھە دادا؟

ـــ سورىدى.

ـــ ھە؟ قاچان؟

ـــ نېمە ھۇدۇقىسەن؟ چۈشۈمدە گەپ سورىغان، ئاناڭ ئىككىمىز جاۋاب بەردۇق.

ئوغلى كۈلۈپ كەتتى:

ـــ ئەگەر ئۇ گۇيلار راست ئىزدەپ سەندىن گەپ سوراپ قالسا، رەت قىلىۋەت، بولامدۇ؟

ـــ نېمىشقا؟

ـــ سەۋەبىنى سورىما، ئىشقىلىپ ھېچنېمە دېمىسەڭلا بولىدۇ.

ـــ نېمىشقا؟ نېمىشقا دېمەيمەن؟

ـــ ماڭا قارا دادا،  مەن مودېللىق ساھەسىدە نام چىقارغاندىن كېيىن رېژىسورلار ئىزدەشكە باشلىدى. شۇنىڭ بىلەن تەڭلا مۇخبىرلار ئىتتەك ئەگىشىدىغان بولۇۋالدى. ئۇلار مېنىڭ كېلىپ چىقىشىمغا قىزىقىپ، قالايمىقان سوئاللارنى تولا سوراپ جىلە قىلىۋاتىدۇ. مەن ھازىرچە “دادام چەت ئەللىك، ئانام بېيجىڭلىق” دەپ قويۇپ تۇردۇم. ئۇلار يەنە بولدى قىلماي، “ داداڭ قايسى دۆلەتتىن، ئاناڭ بىلەن قانداق تونۇشقان…” دەپ ئىچكىرىلەپ سوراۋەردى، تېرىكىپ تىللاپ كەتسەڭ تېخى،  ئاخىر “بۇ دېگەن شەخسىي مەخپىيەتلىك” دەپ گەپنى تۈگەتتىم. ئەمما ئۇلار زادى بولدى قىلىدىغاندەك ئەمەس، ھەر خىل ئۇسۇللار بىلەن ئەھۋالىمنى ئىگىلەشكە ئۇرۇنىۋاتىدۇ. ئۇلارنى سەل چاغلاشقا بولمايدۇ، داۋراڭ قىلىدىغان بىرەر خەۋەرنى تىڭ-تىڭلاپ ھەر كۈنى تىمىسقىلاپ يۈرىدۇ، مەشەگىمۇ ئەتە-ئۆگۈن كېلىشى مۇمكىن، شۇڭا ئىدىيەڭدە تەييارلىق بولسۇن، بىر نېمە دەپ قالسا، ئۆزەڭنى ھەرگىز ئاشكارىلىما، ئانامغىمۇ دەپ قويدۇم، ھەرگىز ئارتۇق گەپ چىقىپ قالمىسۇن…

ئۇ ئاچچىق كۈلدى:

ـــ دادام جۇڭگولۇق دېسەڭ بولمامدۇ؟

ـــ خەق ئىشەنمىسە قانداق قىلىسەن، شۇڭا ئامال يوق.

ـ نېمىشقا ئىشەنمەيدىكەن؟ جۇڭگودا 56 مىللەت بار، نېمىشقا ئىشەنمەيدىكەن؟ بۇ دۆلەتتە خەنزۇلا ياشامدىكەن؟ مۇخبىر دېگەن گۇيلارنىڭ كاللىسى يوقمۇ؟

ــ شۇنى دېگىنە، سەن ئۇلارغا ئۆزەڭنى چەت ئەللىك دېسەڭ ئىشىنىدۇ، جۇڭگولۇق دېسەڭ ئىشەنمەيدۇ.

ـــ ئاشۇنداق دۆت چوشقىلارنى ئېتىۋېتىش كېرەك.

ـــ توغرا، مەنمۇ بەك بىزار ئۇلاردىن…

ئوغلى كېتىپ بىر نەچچە كۈندىن كېيىن ئۇنىڭ ئەتراپىدا يۆچۈن ئادەملەر پەيدا بولۇپ قالدى، ئۇ قېرىلار بىلەن شاراقلىتىپ ماجياڭ ئوينىغاچ ئۇلارنىڭ بىر-بىرىگە تېلېفون ئۇرۇۋاتقانلىقىنى، ئۆزىگە دىققەت بىلەن قاراۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ تۇردى. قېرىلار كېتىپ ئۆزى يالغۇز قالغاندا بىرسى ھىجىيىپ كېلىپ گەپ سورىدى:

ـــ تاغا، سىزدىن بىر گەپ سورىسام بولامدۇ؟

ـــ نېمە ئادەمسەن؟

ـــ ھە، مەن مۇخبىر.

ـــ يوقال بۇ يەردىن، ساڭا دەيدىغان گەپ يوق!

ـــ تاغا، سىز كېلىشكەن ئادەم ئىكەنسىز، بىر قاراپلا ۋۇ رېننىڭ دادىسىكەن دېدىم.

ـــ توغرا، مەن ئۇنىڭ دادىسى، يەنە نېمە گېپىڭ بار؟

ـــ سىز قايسى دۆلەتتىن؟

ـــ مەن ھازىر نەدە تۇرۇۋاتىمەن؟

ـــ جۇڭگودا.

ـــ شۇنىمۇ بىلمەمسەن، كالۋا؟

ـــ بىراق بېيجىڭدا چەت ئەللىكلەر تولا.

ـــ سەن بايا كۆرمىدىڭمۇ؟ مەن  قايسى قېرىلار بىلەن ماجياڭ ئوينىدىم؟ قايسى چەت ئەللىك مۇشۇنداق قېرى بېيجىڭلىق بىلەن سائەت-سائەتلەپ ماجياڭ ئوينايدۇ؟

مۇخبىر ھاڭۋېقىپ تۇرۇپ قالدى.

ـــ سەن يامان دۆت نېمىكەنسەن، مۇشۇ ھالىڭغا مۇخبىرلىق قىلىمەن دېمەي بېرىپ چوشقاڭنى باق!

ـــ ئۇنداقتا سىز چوقۇم شىنجاڭلىق،ــ دېدى مۇخبىر مۇھىم يىپ ئۇچىغا ئېرىشكەندەك ھاياجان بىلەن.

ـــ نېمە دېسەڭ دەپ بۇ يەردىن چاققان يوقال، شىنجاڭلىق دەمسەن، بېيجىڭلىق دەمسەن، نېمە دەپ يازساڭ ياز. ئەمما سەن كالۋاغا دېمىسەم بىلمەيسەن، شىنجاڭلىق دېگەن تولا گەپ، مەن دېگەن ئۇيغۇر…

ـــ بىلدىم، رەھمەت تاغا.

كېيىن گېزىتكە نېمىلەر بېسىلدى، بىلمىدى، ئوغلى ئۇنىڭ ئالدىغا بىر گېزىتنى تاشلاپ غەزەپ بىلەن ھۆمەيگەندە، گېزىتتە ئۆزىنىڭ ماجياڭ ئويناپ ئولتۇرغان سۈرىتىنى كۆرگەندە ھەيران قالدى.

ـــ ساڭا شۇنچە دېسەم يەنە ئۆزەڭنى ئاشكارىلاپسەنغۇ؟ مېنى ياشىغىلى قويامسەن-قويمامسەن؟

شىنجاڭلىق دەپ قويسا نومۇستىن ئۆلگۈدەك بوپ كەتتىڭما؟ ــ دېدى ئۇ تاماكىسىنى تۇتاشتۇرۇپ مەسخىرە بىلەن،ـــ ـــ ئۆزەڭنى چەت ئەللىك دېمىسەڭ ياشىيالمامسەن؟

ـــ بىلىسەنغۇ، شىنجاڭلىقنىڭ نامى ياخشى ئەمەس. ئوغرى، كاۋاپچى، تېررورچى… مەن بۇ قالپاقنىڭ قايسى بىرىنى كىيىمەن؟ ئاغىنىلەردىن نەچچىسى تېلېفون قىلىپ بولدى،  رىژىسورغا تېلېفون قىلسام ئالمايۋاتىدۇ. ھازىر ھېچكىمگە ئۆزەمنى چۈشەندۈرەلمەيۋاتىمەن.

ـــ ھېچكىمگە ئۆزەڭنى چۈشەندۈرمە، ئاۋۇ قالپاقنىمۇ كىيىۋەر،  ئوغرى دېسە كىنودا ئوغرىنىڭ رولىنى ئال، كاۋاپچى بول دېسە چېن پېيسىنى دوراپ كاۋاپچى بول، تېرروچىنىڭ رولىنى ئال دېسە ئۇنىمۇ سىناپ باق. قارا، ھەممە رول ماس كېلىدۇ، رېژىسورغا مۇشۇنداق دەپ چۈشەندۈر.

ــ قېرىغانچە ئالجىۋاتىسەن، سېنىڭ كاساپىتىڭ بىلەن ھەممە ئىشىم تۈگىشىدىغان بولدى.

ئۇ غەزەبتىن تىترەپ كەتتى:

ـــ  ھەي ئاتىسىنى تونۇمايدىغان بەغەرەز!  سەن ئالجىدىڭمۇ، مەنمۇ؟  قارا ما گۇينى…

ـــ مەن ساڭا چىرايلىق دېمىدىممۇ؟ نېمىشقا گېپىڭدە تۇرمايسەن؟

ـــ مەن ساڭا قاچان ۋەدە بەردىم، ئۆزەڭ سۆزلەپ ئۆزەڭ ھىجىيىپ چىقىپ كەتتىڭ. مەن ئەزەلدىن يالغان گەپكە ئۆچ.

ـــ سەن بۇ جاھاندا ياشاشنى ئۇقمايسەن، يالغان سۆزلىمىسەڭ جان باقالمايسەن، مۇناسىۋەت تىكلىمىسەڭ ئىشىڭ ئاقمايدۇ. سەن ھازىر ھەممە ئىشىمنى بۇزدۇڭ، نامىمنى بۇلغىدىڭ…

ـــ ھەي كالۋا، مەن قايسى نامىڭنى بۇلغىدىم، ھارامدىن بولغان گۇيلارمۇ سەنچىلىك نومۇس قىلمىغاندۇ؟ قابىلىيىڭ بولسا سەنمۇ ھەممىنى بېسىپ چۈشۈپ ئاشۇنداق بولالايسەن. يالغاندىن چەت ئەللىك بولۇۋېلىپ خەقنى ئالدىساڭ بولامدۇ؟ بىر كۈن ئالدايسەن، بىر يىل ئالدايسەن، ئاخىر تۇمشۇقىڭدىن ئىلىنىپ رەسۋا بولىسەن.

شۇ ئەسنادا ئۇنىڭ خوتۇنى كەلدى،  ئوغلىدىن ھەممە ئىشنى ئاڭلاپ ئېرىگە نەپرەت بىلەن ئالايدى، بۇ مۇدھىش كۆز نۇرى ئۇنىڭغا ھېلىقى قاباھەتلىك چۈشىنى ئەسلەتتى.

ـــ ئوغلۇڭنىڭ ئىستىقبالى ئۈچۈن بىرەر قېتىم يالغان سۆزلىسەڭ بېشىڭ كېتەمدۇ؟

ـــ بۇ ئۇنداق ئاددىي ئىش ئەمەس، ئۇ ئۆزىنىڭ ئاتىسىدىن، ئۆزىنىڭ قېنىدىن تاندى. بۇ دېگەن خائىنلىق.

ـــ بالا پەقەت سېنىڭمۇ؟ ئۇنىڭدا مېنىڭمۇ قېنىم بار.

ــ گەپ مەشەدە، ھەممىسى سېنىڭ قېنىڭلا بولۇپ كەتكەن بولسا، چىرايىمۇ ساڭا ئوخشىغان بولسا بۇ گۇي تازىلىق ئىشچىسى بولۇپ ياشايتتى، بۇ جېدەلمۇ چىقمايتتى…

خوتۇنىنىڭ چىرايى ئۆڭۈپ، ئېرىنىڭ ئالدىغا سەكرەپ باردى:

ـــ سەن تېخى ئىككىمىزنى كەمسىتىۋاتامسەن؟ دەرھال بىزدىن كەچۈرۈم سورا.

ـــ ئاۋۋال ئۆزىنى چەت ئەللىك دەۋالغان ئا گۇي مەندىن كەچۈرۈم سورىسۇن.

ـــ مەن سەندىن كەچۈرۈم سورىمايمەن، بەلكى سەندىن نەپرەتلىنىمەن!ـــ دېدى ئوغلى.

ـــ ئۇنداقتا مەندىن قالغان چىرايىڭغىمۇ نەپرەتلىنىپ، پىچاق بىلەن كېسىپ بۇزىۋەت!ـــ دېدى ئۇ ئاچچىق كۈلۈپ.

ـــ سەنمۇ ئەخمەق،ـــ دېدى خوتۇنى ئوغلىغا كايىپ،− دادام يوق ياكى ئۆلگەن دېسەڭ بولمامدۇ؟ تاپقان بالىسىغا ئىگە بولمايدىغان چەت ئەللىكلەر جىق تۇرسا، كىم سۈرۈشتۈرۈپ يۈرەتتى؟

ـــ بالاڭنى ھاراملىق دېمەكچىمۇ سەن؟ ئۇنداقتا سەن نېمە؟

ـــ مەن چەت ئەللىككە تەگمەي ساڭا تەگكەن ساراڭ، مانا تا ھازىرغىچە پۇشايمان قىلىمەن. ئويلىسام، شۇنچە يىلدىن بېرى تۆۋەن مائاشىڭ بىلەن تىلەمچىدەك  ياشاپ كەپتۇق، ئوغلۇم ئەمدى بىر پۇل تېپىپ ياخشى كۈن كۆرۈۋاتقاندا ئىشىنى بۇزۇپسەن، مەن بۇنىڭغا ھەرگىز يول قويمايمەن.

ـــ ۋاي يۈزى قېلىن شاۋچىلار، خۇدانىڭ تەقدىرى بۇ، مەنمۇ ھەر قايسىڭغا مۇھتاج ئەمەس!.

ـــ سەندىن ئاجرىشىمەن!ــ دېدى خوتۇنى گېپىمنى پۈتۈن قوشنىلار ئاڭلىسۇن دېگەندەك ئۈنلۈك ئاۋازدا،− بۈگۈن بۇ ئىش چىقمىغان بولسىمۇ ساڭا دەيتتىم، سەندىن ئاجرىشىمەن! سەندىن ئاجرىشىپلا قۇتۇلمىسام ماڭىمۇ، بالامغىمۇ كۈن يوقكەن.

ئۇ بۇ گەپنى ئۆزىنىڭ باشتا دېمىگىنىدىن ئەپسۇسلاندى، قېرىغانچە ئۆزىنىڭ بۇ قەدەر پاسسىپ، لامزەللە بولۇپ كەتكىنىگە ئېچىندى. ئوغلى ئانىسىنىڭ بۇ كەسكىن قارارىدىن سۆيۈنگەن بولسا كېرەك، خاپىلىقى يوقاپ، زۇۋانى ئېچىلدى:

− توغرا، بىر-بىرىڭلار بىلەن بۇنداق تەتۈر قارىشىپ يۈرگەندىن تايىنلىق ئاجرىشىپلا كېتىڭلار. ھېلىمۇ بىرەر يىل بولدى، ئىككى دۇنيانىڭ ئادەملىرىدەك ياشاۋاتىسىلەر. ئاناممۇ ئۆزىنىڭ ئىشىنى قىلسۇن، دادام بولغان ئادەممۇ ئۆزىنىڭ ماجىڭىنى ئوينىسۇن. ھېچكىم بىر-بىرىگە ئېغىرچىلىقىنى سالمىسۇن.

ـــ ياخشى گەپ، مېنىڭ ھەر قايسىڭدىن قىيالمىغۇدەك ھېچنېمەم يوق، سەنلەردىن ھېچنېمە تەمە قىلمايمەن، يولىمىز ئايرىم بولسۇن…

ـــ ئاجراشقاندىن كېيىن ئۆينى قانداق قىلىمىز؟ ئۆي قائىدە بويىچە ئوغلۇڭغا قالىدۇ،− دېدى خوتۇنى سوت ئۈستىدە تۇرۇۋاتقاندەك جىددىيلىك بىلەن.

ئۇ خوتۇنى بىلەن ئوغلىنىڭ كۆزلىرىنىڭ تەڭلا چەكچىيىپ كەتكىنىنى كۆرۈپ، ئەسلىدە ئەڭ مۇھىم ئىشنىڭ ئاجرىشىش ئەمەس، بەلكى بۇ ئۆي مەسىلىسى ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدى، نەچچە ۋاقىتتىن بېرى باھاسى نەچچە قاتلىنىپ ئۆسۈپ كەتكەن بۇ كونا ئۆي گويا پارچىلاش تەس كېسەك ئالتۇندەك، ھەممىسىنىڭ كۆڭلىدىكى ئېغىرلىق مەركىزى بولۇپ قالغانىدى.

ـــ ئۆينىڭ ئىگىسى مەن، مەن ھايات تۇرۇپ ئۇنى ھېچقايسىڭ بىر نېمە قىلالمايسەن،− دېدى ئۇ مەغرۇرلۇق بىلەن.

ـــ ئەمما بۇ ئۆيدە بىزنىڭمۇ ھەققىمىز بار، بۇنى سوتتا ئېنىق ئايرىيمىز!

3

شۇنداق قىلىپ ئۇلار ئاجرىشىپ كەتتى. سوتتا ئۆينى ھەر قانچە تالاشقان بىلەن بىر ئۆينى ئىككىگە بۆلگىلى بولمىغاچقا ئۆز ئىچىدىن كېلىشىم تۈزۈشتى، ئۇ ئۆزى تۇرۇۋاتقان چوڭ ھۇجرىدا قالدى، خوتۇنى ئوغلىنىڭ ھۇجرىسىغا كۆچۈپ چىقتى، سالون، ئاشخانا، خالادىن تەڭ پايدىلىنىدىغان بولدى. ئوغلى ۋاقتىنچە سىرتتىن ئۆي ئىجارە ئېلىپ تۇرىدىغان بولدى. خوتۇنى ئوغلىغا ” ۋاقىتلىق قىيىنچىلىق بۇ، بىر نەچچە يىل چىدىغىن، بۇ ئۆي ھامان ساڭا قالىدۇ“ دەپ كۆڭلىنى ياسىدى.

ئۇنىڭ ئاجرىشىشتىن كېيىنكى تۇرمۇشىمۇ بۇرۇنقى پەدىدە كېتىۋەردى، بىرلا پەرقى شۇكى، كۆڭلىدە خوتۇن-بالام بار دەپ ئويلىمايدىغان بولدى. تۇرمۇشى، داۋالىنىشى كاپالەتكە ئىگە بولغاچقا، ئارتۇق غېمى يوق ئىدى؛ كۆڭلىنى توق، ئازادە تۇتۇشنىڭ، ھەر ئىشنى ئۆز يولىدا چۈشىنىشنىڭ پايدىسىنى بىلەتتى،  ”قېرىغاندا خام خىيال قىلماسلىق، ياشلىقىنى ئەسلىمەسلىك، ئۆتمۈشىگە ھەسرەتلەنمەسلىك“ پرىنسىپىغا ئەمەل قىلاتتى، مېنىڭ ئەڭ چوڭ ئارزۇيۇم قۇرۇق ئارزۇ-ئىستەكتىن خالىي بولۇش دەيتتى. ھەر كۈنى ئەتىگەندە ئورنىدىن قوپقاندا كوچىغا− جەڭگە ماڭغاندەك ئىشقا كېتىۋاتقانلارغا قاراپ، ھۇزۇرلىنىپ تاماكا چېكەتتى.  خىزمەت بېسىمى يوق، تۆھپە يارىتىش، نام قالدۇرۇش دېگەندەك قۇرۇق ئىستەكلەرمۇ يوق، ھەر كۈنى ئاپتاپقا قاقلىنىپ دامكا، ماجياڭ ئوينىيالىسا، كاللىسى ئىشلىمەيدىغان قېرىلارنى بىر-ئىككى قول ئۇتۇۋالالىسا، چۈشلۈك تامىقىنى يەپ، ئىككى رومكا قېقىۋېلىپلا ئۆيىگە كىرىپ ئۇيقۇسىنى ئۇخلىسا، شۇنىڭدىن رازى ئىدى.  بەزى كۈنلىرى ئىچى پۇشۇپ قالاتتى، بىللە ئوينىغىلى ئادەم چىقمايتتى، خەنزۇ قېرىلار ھەپتە ئارىلاپ دېگۈدەك دوختۇرخانىغا قاترايتتى، دورا-ئوكۇل دېگەننى توپ بازاردىن مال ئالغاندەك ئېلىپ كېلىپ، ئۆيىدىن چىقماي دورا يەيتتى، ماجياڭ ئويناپ ئۇزۇن ئولتۇرۇپ كەتسەك مەزى بېزى، گېمروي بولۇپ قالىدىكەنمىز دەپ بىر-ئىككى قول ئويناپلا قوپۇپ كېتىپ، ئۆيىگە كىرىپ ئارام ئالاتتى. ئۆيىدە ساقىيالمىسا دوختۇرخانىدا ياتاتتى، بىر نەچچىسى شۇ يەردە ئۆلۈپ كەتتى. بۇ ئىشلاردىن كېيىن قېرىلار ئۆز سالامەتلىكىگە بارغانچە كۆڭۈل بۆلىدىغان، ماجياڭ، قەرت دېگەندەك پايدىسىز ئىشلاردىن قېچىپ، ئۇ ياق-بۇياقلارغا ماڭىدىغان، تەيجى گۇمپىسى ئوينايدىغان، قۇش ياكى ئىت باقىدىغان بولۇۋېلىشتى. ئۇ بۇ قېرىلارنىڭ ”ئەخمەقلىقى“گە كۈلەتتى، ھەممىسى كىچىك بالىغا ئوخشايتتى، بىرسى بىر ئىش قىلسا ھەممىسى دورايتتى، ھەتتا ئۆزىنىڭ ياخشى كۆرگەن ئىشىنى تاشلايتتى.

ئۇ يالغۇزسىراپ يۈرگەن كۈنلەرنىڭ بىرىدە بۇ ئاھالىلەر رايونىغا يېڭىدىن كۆچۈپ كەلگەن خۇيزۇ بوۋاي بىلەن تونۇشۇپ قالدى. ”سېلامىلەيكۇن“ دەيتتى بوۋاي ئۇنى ھەر قېتىم كۆرگەندە. ئۇمۇ ”ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام“ دەپ جاۋاب بېرەتتى. ئەمما كېيىن بىلدىكى، بۇ بوۋاي ماجياڭ، شاھمات، دامكا، قارت دېگەنلەرنىڭ ھېچقايسىسىنى بىلمەيدىكەن، بۇنىڭ ئورنىغا قۇرئان ۋە باشقا دىنىي كىتابلارنى ئوقۇيدىكەن، جۈمەگە بارىدىكەن. بوۋاي بىر قېتىم ئۇنى جۈمەگە بىللە بېرىشقا تەكلىپ قىلدى، ئۇ مىجەزىم يوق دەپ بارغىلى ئۇنىمىدى. كېيىن ھەر جۈمە كەلسە ئۇ بوۋاينىڭ قارىسىنى كۆرسىلا قاچىدىغان بولۇۋالدى.  ۋاقىتنى مەيلىگە قويۇۋېتىپ، كۆڭلى نېمىنى خالىسا شۇنى قىلىپ ياشاۋەردى. تۇرمۇشىدىن ھېچ زېرىكمەيتتى، بەلكى تەكرار كۈنلىرىدىن ئوخشىمىغان زوق ئىزدەپ، خوتۇن-بالىسىز تۇرمۇشۇممۇ مەنىلىك ئۆتۈۋاتىدۇ دېگەنگە ئۆزىنى ئىشەندۈرمەكچى بولاتتى.   قېرىلىقىدا بولسىمۇ ئەركىن ياشاش ئىستىكى يۈرىكىدە ئوت بولۇپ ياناتتى.

بىر كۈنى ئۇ چېچىنى ياسىتىپ، پۇتىنى ئۇۋىلاتقاندىن كېيىن بۇ ئىشنى ياقتۇرۇپ قالدى، ئۇنىڭ پۇتىنى مايلاپ ئۇۋىلاپ قويغان سىچۈەنلىك قىزنىڭ ئوماقلىقى، شوخلۇقى بىر نەچچە كۈنگىچە ئېسىدىن كەتمىدى. ھەپتە ئۆتۈپ يەنە شۇ قىزنى چاقىرتىپ خىزمىتىگە سالدى.  قىز  ئۇنى چەت ئەللىككە ئوخشىتىپ قالدىمۇ ئەيتاۋۇر  تولىمۇ قىزغىن ئىدى، پۈتۈن ماھارىتىنى ئىشقا سېلىپ ئۇنى يەنە رازى قىلدى، قىز ئۇنى ئۇزىتىپ چىقىۋېتىپ ”يەنە كېلىپ تۇرۇڭ“ دېگەندە، ”ئەلۋەتتە“ دەپ كۆزىنى قىسىپ مەغرۇر ئايرىلدى. ئۇ تۇرمۇشىغا بۇنداق يېڭىلىق، خۇشاللىق قوشۇلغانلىقىدىن خۇرسەن ئىدى، شۇڭا بۇرۇنقىدەك غېرىبسىنىپ، قورۇدا بىكار يۈرگەن قېرىلارنى زورلاپ ماجياڭ ئوينىمايدىغان بولدى. باشقا قېرىلار دوختۇرخانىغا قاترىسا ئۇ شۇ قىزنىڭ يېنىغا بارىدىغان بولدى، باشقا قېرىلار  ئاچچىق دورا يەپ ئىنجىقلاپ يۈرگەندە، ئۇ شۇ قىزنىڭ ئەپچىل، نازۇك قوللىرىنىڭ راھىتىدە بارغانچە ياشىرىپ كەتكەندەك بولدى. قىز ئۇنىڭ پۇتىنى ئۇۋىلاشتىن باشقا ئايرىمخانىدا پۈتۈن بەدىنىنى تۇتۇپ قويىدىغان بولدى، بۇ ئۇنىڭغا تېخىمۇ خوشياقتى ھەم قېرى خوتۇنى بىلەن ئۆتكۈزگەن مەنىسىز، ئازابلىق كۈنلىرىگە ئېچىندى، تېنىدە ماغدۇرى بار ئېسىل يىللارنى بىھۇدە ئۆتكۈزۈۋەتكىنىگە پۇشايمان قىلدى. قىز ئۇنىڭ بىلەن مۇڭدىشىپ چىقىشىپ كەتتى، چەت ئەللىك ئەمەس، شىنجاڭلىق ئىكەنلىكىنى بىلگەندىن كېيىنمۇ بۇرۇنقىدەك قىزغىن بولىۋەردى، بۇرۇن قايناق سۇ ئەكىلىپ بېرەتتى، كېيىن دەملەنگەن چاي سۇنىدىغان بولدى. بۇرۇن ئۇنىڭ پۇتىنى پۇل ئۈچۈنلا ئۇۋىلىغان بولسا، ئەمدى ھەقىقىي كۆيۈنۈپ ئۇۋىلايدىغان بولدى.

بىر قېتىم ئۇ قىزنىڭ بەك ياخشى تۇتۇشلىرىدىن ھاياجانلىنىپ كەتتىمۇ ئەيتاۋۇر، قان بېسىمى ئۆرلەپ قالدى، قىز قورقۇپ كېتىپ ئۇنى دەرھال دوختۇرخانىغا ئاپاردى. دوختۇرلار ئۇنىڭ كېسىلىنى ۋاقتىدا كونترول قىلىپ، قان بېسىمىنى نورماللاشتۇرۇپ، دورا  يېزىپ بېرىپ يولغا سالدى. قىز ئۇنى يۆلەشتۈرۈپ ئۆيىگە ئېلىپ چىقتى، بۇ چاغدا تەتەي سىرتقا چىقىپ كەتكەن، ئۆينىڭ ئىچى ئىت پوقى پۇرايتتى. قىز ئۇنى ھۇجرىسىغا ئەكىرىپ قويۇپ ”مەن چىقاي“ دېگەندە ئۇ بىر دەمدىن كېيىن ئۆلۈپ كېتىدىغاندەك جىددىيلىشىپ قىزنىڭ قولىغا ئېسىلدى:

ـــ ماڭا بىر دەم ھەمراھ بول، قانچە پۇل دېسەڭ بېرىمەن.

ـــ بولىدۇ، بىردەم قاراپ تۇراي،ــ دېدى قىز كۈلۈپ،ــ بۇنىڭغا پۇل ئالمايمەن.

ـــ سەن بەك ياخشىكەنسەن، سېنى كۆرمىسەم كۆرگۈم كېلىدۇ،ــ دېدى ئۇ قىزنىڭ ئالدىغا كېلىپ قولىنى تۇتۇپ،ـــ قوللىرىڭنى ھەر كۈنى سېغىنىمەن. نىمانداق ئاپپاق، چىرايلىق، يۇمشاق قول بۇ، بۇ قولنىڭ باشقا خەقنىڭ پۇتىنى تۇتۇشىغا چىدىمايمەن، لېكىن ئامال يوق، ئىشلەپ پۇل تاپمىساڭ بولمايدۇ،  جېنىڭنى مەن باقسام، مېنىلا تۇتۇپ قويساڭ بولمامدۇ؟ 50 كوي تاپساڭ، ساڭا خوجايىن ئاران 10 كوي بېرىدىكەن، مانا مەن تولۇق بېرىمەن ئەمەسمۇ؟

ـــ بۇنداق قىلسام بولمايدۇ، تۈزۈمگە بويسۇنۇشۇم كېرەك،ــ دېدى قىز خىجىل بولغاندەك كۈلۈمسىرەپ،ـــ يا بولمىسا تېلېفونۇمنى دەپ بېرەي، لازىم بولغاندا ماڭا تېلېفون قىلىڭ، ئۆيگە كېلىپ مۇلازىمەت قىلساممۇ بولىدۇ.

ـــ مەن بىلەن بىللە تۇرامسەن-يا، ئۆي بىكارلىق، مەشەدە تاماق ئېتىپ يەيمىز، قىلغان ئىشىڭغا ھەق بېرىمەن.

ـــ بىللە تۇرايلى دېمەكچىما؟

ـــ ھەئە، بىللە تۇرىمىز، بىللە ياتىمىز.

ـــ ياق، بۇ مۇمكىن ئەمەس.

ـــ مەن ساڭا چېقىلمايمەن، ۋەدە بېرەي، مەن ھايۋان ئەمەس.

ـــ شىنجاڭلىق ياۋايى كېلىدۇ دەپ ئاڭلىغانمەن،ــ دېدى قىز كۈلۈپ تۇرسىمۇ ئۆز گۇمانىغا ئىشەنگەن ھالدا،ـــ بىر ئۆيدە تۇرۇش خەتەرلىك.

ـــ قارا، سەن نازلانماي كۆڭلۈڭدىكى گەپنى قىل، مەن بىلەن بىر قېتىم بىللە بولساڭ قانچە پۇل ئالىسەن، شۇنى دېگىن، ھېساب-كىتاب ئېنىق بولسۇن!

ـــ سىز مېنى خاتا چۈشىنىپ قاپسىز، مەن ئۇنداق ئىش قىلىدىغانلاردىن ئەمەس.

ـــ راست دەۋاتامسەن؟

ـــ راست، مەن ھەرگىز نومۇسۇمنى ساتمايمەن.

ـــ ئەمىسە ماڭا تېگەمسەن،ــ دېدى ئۇ قىزنى گەپتە ئوينىتىپ،ـــ كېيىن مۇشۇ ئۆينى ساڭا بېرىمەن!

ـــ چاقچاق قىلماڭ، مەن قېرىلارنى ئالدايدىغان قىز ئەمەس.

ـــ ئالدىساڭمۇ مەيلى،  مەن بۇ ئۆيدىكى قېرى تەتەيدىن ئۆلگۈدەك بىزار بولدۇم، ئاشخانا، خالا، سالوننى تازىلىماي ماڭا بەس سالىدۇ، كىرىمنى ئۆزەم يۇيىمەن. قېرىغاندا بەك جاپا سالدى…

ـــ شۇڭا بۇ ئۆيدە تۇرسام بولمايدۇ.

ـــ ياق، ئويلىنىپ باق، ئەگەر بىللە تۇرۇش ئەپسىز دېسەڭ ماۋۇ قوش كىشلىك كارىۋاتنى تاشلىۋېتىپ، ئىككى قەۋەتلىك كارىۋات ئالايلى، ئۈستىدە سەن يات، ئاستىدا مەن ياتاي. مەن بۇ قېرى جېنىمدا ھەرگىز ئۈستىگە چىقىپ بولالمايمەن.

ـ لېكىن ئۈستىگە چىقىمەن دەپ يىقىلىپ چۈشۈپ ئۆلۈپ قالسىڭىزچۇ؟−دېدى قىز چاقچاق قىلىپ،ـــ ئاقىۋەتتە مەن بالاغا قالىمەن.

ــــ ئۆلۈپ كەتسەم داۋايىم يوق دەپ كاپالەتنامە يېزىپ بېرەي.

ــــ بولدى قىلىڭ، تاغا، كۆڭلىڭىزنى چۈشەندىم. مەن بۇ ئۆيدە تۇرۇپ بولالمايمەن.

ـــ مېنى ياراتمايۋاتىسەن، ماڭا ئىشەنمەيۋاتىسەن-ھە.

ـــ ئۇنداق ئىش يوق، مەن تېخى بۇ ئۆيىڭىزنىڭ ئەھۋالىنى چۈشەنمەيمەن. شۇڭا ئالدىراپ قارار چىقارسام بولمايدۇ.

ـــ نېمىدىن قورقىسەن، ئۆي مېنىڭ، كېنىشكا مېنىڭ نامىمدا، ھازىر ئۇ تەتەينىڭ تۇرىدىغان باشقا يېرى بولمىغاچقا ۋاقىتلىق تۇرۇۋاتىدۇ. سەن كەلسەڭ ئۇ ئاچچىقتىن بالدۇر ئۆلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۆي بىزگە قالىدۇ. مەن ئۆلسەم ساڭا قالىدۇ، قانداق؟

قىز كۈلۈپ كەتتى:

ـــ نەدە ئۇنداق ئاسان ئىش بار؟ بالىڭىز يوقمۇ؟

ـــ بالام يوق، ئاتىسىنى تونۇمايدىغان ئۇنداق گۇينى بالام دېمەيمەن.

ـــ بالىڭىز باركەن، ئۇنداقتا بۇ ئۆي ئۇنىڭغا قالىدۇ-دە؟

ـــ بۇ ئۆينى ئۇنىڭغا بەرمەيمەن، كىمگە بەرگۈم كەلسە شۇنىڭغا بېرىمەن، بۇ مېنىڭ ھوقۇقۇم.

ـــ لېكىن ۋاقتى كەلگەندە خوتۇن-بالىڭىزمۇ بوش كەلمەيدۇ.

ــ ئەگەر مەن سېنى خوتۇنلۇققا ئېلىپ، ئۆينى سېنىڭ نامىڭغا يازدۇرسامچۇ؟

قىزنىڭ كۆزلىرى ھاياجاندىن پارقىراپ كەتتى، ئەمما يەنە ئىشەنمىدى:

ـــ مېنى ئالدىماڭ.

ـــ قېرىغاندا سېنى ئالداپ نېمە قىلىمەن، ئاۋۋال مەن بىلەن بىللە تۇرىسەن، كۆڭلۈمگە يېقىپ قالساڭ ئەر-خوتۇن بولىمىز، كېيىن توي خېتى ئالىمىز، كېيىن ئۆي سېنىڭ نامىڭدا بولىدۇ.

ـــ ئويلىنىپ باقاي.

ـــ ئوبدان ئويلان، ۋاقتى كەلسە بۇ ئۆينى سېتىپ ئۆزەڭ دۇكان ئاچساڭمۇ بولىدۇ…

قىز چىقىپ كەتكەندىن كېيىن ئۇ خىيال سۈرۈپ ئولتۇرۇپ قالدى، ئەسەبىيلىكتە ئېيتقان گەپلىرىنىڭ نەقەدەر بىمەنە، كۈلكىلىك ئىكەنلىكىنى ھېس قىلسىمۇ، ئۆزىنى ئاقلايتتى، چۈنكى ھەر كۈنى دېگۈدەك پىغانى ئۆرلەيتتى.  بىر ئۆمۈر تارتقان جاپا-مۇشەققىتى بەدىلىگە كۆرۈۋاتقان كۈنلىرى شۇغۇ؟      خوتۇن، بالىسىنى بىر ئۆمۈر بېقىپ، دەردى يەنە ئۆزىگە ئېشىپ قالدى.    ھۆكۈمەتكە ئىشلەپ ئېرىشكەن كاتەكتەك ئۆيدىن ئاخىرقى ئۆمرىدە پايدىلىنىۋېلىپ ئۆلۈپ كەتسە نېمە يامىنى؟ ئۆزىدىن چەك-چېگرا ئاجرىتىپ تامامەن بىر ياقلىق بولغان خوتۇن-بالىسىغا يەنە نېمە دەپ بۇ ئۆينى بەرگۈدەك؟ شۇنچە باققىنى يەتمىگەندەك ئۇلارغا يەنە ئۆي قەرزدارمۇ تېخى!

4

ئۇنىڭ تۇرمۇشتىكى خۇشاللىقى شۇ سىچۈەنلىك قىزغا باغلىنىپ قالدى، ھەر كۈنى ساتراچخانىغا قاتراپ، سائەت-سائەتلەپ ۋاقىت ئۆتكۈزۈپ چىققاندىن كېيىن قىلغىلى ئىش تاپالماي ئىچى پۇشۇپ يۈرەتتى، ئۆيگە كىرىپ كىتاب، گېزىت ئوقۇسا كۆزى بىر دەمدە تورلىشىپ، مۈگدەپ ئۇخلاپ قالاتتى. مۇڭدىشىدىغان خوتۇنى، پاراڭچى ئاغىنىسى، بېشىنى ئاغرىتىدىغان نەۋرىسى يوق، خالىغاندا يېتىپ، خالىغاندا قوپۇپ، بىر دەم بولسىمۇ جېنى راھەتلىنىدىغان، كۆڭلى تارتىدىغان ئىشلارغا ئۇرۇنۇپ ۋاقىت ئۆتكۈزەتتى.

بىر كۈنى خوتۇنى ” ماتۇڭنىڭ سۈيىنى چۈشۈرمەپسەن، قېرى گالۋاڭ “ دەپ بىر مۇنچە چالۋاقىدى. ئۇمۇ ئاران تۇرغاندا ”سېنىڭ چوشقا كۈچىكىڭ كۈندە مۇشۇ ئۆيگە سىيىپ چىچىپ سېسىق پۇرىتىپ يۈرىدۇ، مەنمۇ چىداۋاتىمەن“ دەپ تازا سۆزلىگىلى تۇرغاندا،  ئەرمەك كۈچۈك ئۇ ياتقان ئۆيگە كىرىپ كەتتى، ئۇنىڭ ئاچچىقى كېلىپ ” مانا كۆردۈڭمۇ، بۇ مەينەت ھەر كۈنى مەشەگە كىرىۋالىدۇ“ دېدى.

ــ كىرسە كىرمەمدۇ، بىر نېمەڭنى ئوغرىلاپ كېتەمتى؟

ــ بۇ ئۆي ئىتنىڭ ئۇۋىسى ئەمەس؟ كۆزۈمدىن دەرھال يوقات!

ــ بۇياققا كەل پاقلىنىم، ــ دېدى ئايال پىستىنى چاقىرىپ،− پۇتۇڭنى مەينەت قىلىۋىتىسەن. ئەمدى ئىككىنچى كىرمە!

پىستە قايتىپ چىقمىدى.

ــ قايت دېدىم ساقام.

ـــ ئۆينى چوقۇم بۇلغىدى  بۇ  چوشقىنىڭ كۈچۈكى…

ئۇ ئۆيگە كىرىپ پىستىنى ھەيدەپ چىقىش ئۈچۈن ئىشىك تۈۋىگە كېلىپ، پىستىنىڭ پۇتىنى كۆتۈرۈپ گىلەمگە سىيىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ، ئېتىلپ بارغىنىچە ئۇنى تېپىپ غىڭشىتىۋەتتى.

ـــ نېمە قىلىۋاتىسەن!ــ دەپ ۋاقىرىدى خوتۇنى،− كىچىككىنە جانىۋارغا ئىچى ئاغرىمايدىغان ھايۋان!

ـــ ئاغزىڭنى يۇم، ھېلى بىكار دەسسەپ ئۆلتۈرۈۋېتىمەن بۇ  چوشقاڭنى!

     ئايال ئېتىلىپ بارغىنىچە كۈچۈكنى قۇچىقىغا ئېلىپ، ئۇنىڭغا غەزەپ بىلەن ئالىيىپ قويۇپ، كۈچۈكىنىڭ يۈز-كۆزلىرىنى سىلاپ كەتتى.

ـــ بۇ ئۆيگە ئەمدى كىرىدىغان بولسا ئۆلۈكى چىقىدۇ…ــ دېدى ئۇ غەزەپ بىلەن قولىنى شىلتىپ،ــ دەرھال ما گىلەمنى يۇي!

ـــ نېمە؟ ماڭا تېخى بۇيرۇق قىلىۋاتامسەن؟ بىلىپ قوي، مەن سىچۈەنلىك جالىپىڭ ئەمەس!

ـــ نېمىلا بولسا سەندىن ياخشى، ئىچىڭدىن قان كەتسىمۇ ئامال يوق.

شۇنىڭدىن كېيىن خوتۇنى ئۇ پىستىنى بەك ئاۋايلايدىغان، ئۆيىدە كۆپ تۇرغۇزمايدىغان، ئاخشىمى يېنىدىن ئايرىمايدىغان، ھەتتا قۇچىقىغا ئېلىپ ئۇخلايدىغان بولدى. ئۇ بۇ قېتىم خوتۇنىدىن ۋە ئۆزىنى نەچچە ۋاقىتتىن يىرگەندۈرۈپ كېلىۋاتقان شۇ مەخلۇقتىن ئۆچىنى ئالغان بولسىمۇ، قىلچە خوش بولالمىدى، بەلكى كۆڭلى  ئىت سىيىۋەتكەن شۇ گىلەمدەك ئەسكى بولدى. شۇنچە يىل بىللە ئۆي تۇتۇپ، ئۆتمۈشىنى تامامەن ئىنكار قىلىپ، پۇشايمان ئىچىدە ياش تۆككەن،  ئېرىدىن پۈتۈنلەي يۈز ئۆرۈپ، جىمى ھېسسىياتىنى كۈچۈككە بېرىۋەتكەن ئۇ ئايالنى ئىلگىرى قانداق خوتۇن قىلغان بولغىيدى؟ نامرات بولسىمۇ جەڭگىۋارلىقنى يوقاتماي، بالا، تۇرمۇش دېگەن مۇشۇ دەپ ياشاۋېرىش ھازىر نېمىشقا مۇمكىن بولمىدى؟ جاۋاب ئاددىي،  تارىخ چاقىنىڭ يۆنىلىشى ئۆزگەردى،  ئىلگىرى كەمبەغەل ئىشچى-دېھقانلار دەۋر سۈرەتتى، نامراتلىق شەرەپ ھېسابلىناتتى، كەمبەغەل ئائىلىدىن كېلىپ چىققان زىيالىيلار ئەتىۋالىناتتى، ھەممە بىر نىيەتتە سوتسىيالىزم قۇرۇش، كوممۇنىزمغا يېتىشكە تىرىشاتتى،  مىللەت، دىن دېگەنلەر بىر ياقتا قالغانىدى، ئەمدى شۇ  نەرسىلەر باش ئورۇنغا ئۆتتى، بايلار، ھاللىقلارنىڭ خورىكى ئۆسۈپ، كەمبەغەل ئىشچى-دېھقانلار تاشلىنىپ قالدى،  ھەر كىمگە مىللەت تامغىسى چوڭقۇر بېسىلدى،  دەۋر ئۆزگەردى، ھەممە نېمە ئۆزگەردى، ئادەم تۈگۈل ئىت-مۈشۈكلەرمۇ ئۆزگەردى، ئورنى ئالماشتى، ھېسسىيات ئاستى-ئۈستۈن بولدى، كونا ئەر-خوتۇنلار بىر دەمدە ئاجراشتى، ھەتتا بىر-بىرىنىڭ ئۆلۈمىنى تىلەيدىغان دەرىجىگە يەتتى، ئىلگىرى ئەقىلگە سىغمايدىغان ئىشلار ئەمدى نورماللىشىپ كەتتى؛  ئۇ ئاخىر ھەممىنى چۈشەندى، ھەممىنى قوبۇل قىلدى، يۈز بېرىۋاتقاننىڭ ھەممىسى ھەيران قالىدىغان ئىش ئەمەس، ھاياتتا نېمىلەر يۈز بەرمەيدۇ، چاتاق نېمىلەردىن چىقمايدۇ؟

ئۇنىڭ بىر ئىشلاردىن ھەيران قالىدىغان، گاڭگىراپ ئويلىنىپ كېتىدىغان دەۋرى ئاللىقاچان ئۆتۈپ كەتكەن، تۇرمۇشتا مەغلۇب بولسىمۇ، مەغلۇبىيەتنى ئاچچىق شاراپتەك ئىچىۋېتەلەيدىغان جاسارەتكە ئىگە ئىدى.  يۈرىكى گويا 50-يىللاردىكىدەك سوقۇپ تۇراتتى، ئادەم مېڭىسىدىن قېرىيدۇ دېگەنگە ئىشەنگەچكە ھەر كۈنى دېگۈدەك شاھمات، ماجياڭ ئوينايتتى ياكى ئويناۋاتقانلارنىڭ يېنىغا بېرىپ تاماشا كۆرەتتى، مەسلىھەت بېرەتتى. چۈپەي قېرىلار بىلەن سوقۇشۇپ قىزىرىشىپمۇ قالاتتى. خوتۇنى بىلەن ئاجراشقاندىن كېيىن بۇ قېرىلار تېخىمۇ نازۇكلىشىپ كەتتى، ھەممىسى تەڭ دىيىشىۋالغاندەك، ئۇنىڭغا پەرۋا قىلمايدىغان، گېپىگىمۇ جاۋاب بەرمەيدىغان بولۇۋالدى.

ئۇ بارا-بارا يالغۇز قېلىپ، كۈنلىرىنى قانداق ئۆتكۈزۈشنى بىلەلمەي قالدى.  سەپداشلىرى ئاساسەن دېگۈدەك ئۈرۈمچىدىن ئۆي ئېلىۋالغان بولۇپ، پات-پات كېتىۋالاتتى. بىر نەچچىسى تەتەي خوتۇنىنى قويۇۋېتىپ، ئۆز مىللىتىدىن ئۆيلەندى. ئۇ  بېيجىڭدا كەمدىن كەم ئۆتكۈزۈلىدىغان توي-تۆكۈن، نەزىر-چىراغلارغا بېرىپ قالسا، ئۆزى بىلەن پاراڭلىشالايدىغان يېقىنلىرىنى تاپالماي، ئىچى پۇشۇپ يېنىپ كېلەتتى. بىر نەچچىسى بىلەن پاراڭلاشقاندەك قىلغان بىلەن گەپلىرى ھېچ قولاشمايتتى. ئېقىم مەسىلىلىرى ھەققىدىكى پاراڭلارنى ئاڭلىسا ئىچىدە كۈلەتتى. ھاماقەت قېرىلار گويا بىر يەرنىڭ زۇڭتۇڭىدەك سۆزلەيتتى، سورۇن تارقىغاندا ئۇلارنىڭ خوتۇنى ياكى نەۋرىسى قولىدىن تۇتۇپ ئېلىپ ماڭاتتى.

كۈنلەرنىڭ بىرىدە ئىلگىرى ئۇنىۋېرسىتېتتا بىللە ئوقۇغان ساۋاقدىشى ئۇنىڭغا تېلېفون قىلىپ قالدى. گېپىگە قارىغاندا بېيجىڭغا كېلىپ، شىنجاڭ مېھمانخانىسىدا يېتىپ، 12 مۇقام تېكىسلىرىنى نەشرگە تەييارلاۋاتقۇدەك. “ كەل، كۆرۈشەيلى” دېدى ساۋاقدىشى. بېرىپ كۆرۈشتى، بىللە تاماق يېدى، ساۋاقدىشىنىڭ ئىلىمگە پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن بېرىلگەنلىكىنى ئۇنىڭ سۆز-ھەرىكىتىدىن بىلدى. خەلق ئۈچۈن چوڭ ئىش قىلىۋاتقان ئالىم ئالدىدا قورۇنۇپ قالدى، ئەمما “ بۇ خەلق ئۈچۈن ئەمەس، ئالىم بولۇپ داڭ قازىنىش ئۈچۈن تىرىشتى، قەدىمىي ئەسەرلەرنى رەتلەپ نەشر قىلدۇرۇشتىن مەقسەت بۇ مىللەتنىڭ ئۆتمۈشىنى ماختاش، بۇ خۇددى بىر قېرىنىڭ ئۆزىنىڭ ياش ۋاقتىنى ماختىغىنىغا ئوخشايدۇ،  مۇقام تېكىستلىرى ئەمەلىيەتتە سوپىزم كۈيلىرى، ھېچكىم چۈشەنمەيدۇ…” دەپ ئويلاپ ئۆزىنى تەمكىن تۇتتى.

ساۋاقدىشى ئۇنى ياتىقىغا باشلاپ، ئۆزى خالاغا كىرىپ كەتتى. ئۇ ساۋاقدىشى كۆرۈۋاتقان مۇقام تېكىستلىرىنى كۆرۈپ، بىر نەچچە يەردە ئىملا خاتالىقىنى بايقاپ قالدى-دە، بىكار ئولتۇرغىچە تۈزىتىپ قوياي دەپ بىر نەچچە بەتنى قىزىلغا بويىۋەتتى. ساۋاقدىشى خالادىن چىقىپ ئۇنىڭ ئاپئاق بەتلەرگە قەلەم تەگكۈزۈۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ نارازى بولدى:

ـــ قەلەمنى قولۇڭغا ئېلىۋاپسەنغۇ؟

ـــ ئىملادا كېتىپ قالغان يەرلەر بار ئىكەن، تۈزىتىپ قوياي دەپ…

ـــ نەرى كېتىپ قاپتۇ؟

ـــ گۈل دېگەن سۆز “گۇل” دەپ بېسىلىپ قاپتۇ.

ساۋاقدىشىنىڭ چىرايى ئۆڭۈپ، ئۇ تۈزىتىپ بويۇۋەتكەن ۋاراقلارنى چۆرىۋەتتى:

ـــ نېمە قىلىق بۇ؟! ئەمدى قاچان تۈزىتىپ بولىمەن بۇنى، ئەتە نەشرگە بېرىمىز دەۋاتساق، قايتا نەدە بېسىپ چىقىرىمىز بۇنى؟! مۇقام تېكىستلىرىنىڭ ئىملاسىنى ھازىرقى ئىملاغا كەلتۈرۈپ قانداق قىلماقچىسەن؟ “گۇل” دېگەن پارسچە سۆز، شۇڭا ئۇنى ئەينەن يېزىش كېرەك. “گۈل” دېگىنىڭ ھازىرقى تەلەپپۇز، بىلەمسەن بۇنى؟ قاراپ تۇرۇپ ئىشىمنى بۇزغىنىڭنى قارا!…

ساۋاقدىشى غەزەپتىن تىترىگەنچە ئۇنىڭ پاچاقلىرىمۇ تىترەپ كەتتى. ساۋاقدىشى بۇ خاتالىقنى ھېچ بولدى قىلىدىغاندەك ئەمەس ئىدى:

ـــ ئىملا تۈزىتىمەن دېگىچە ئىشىڭنى قىلساڭ بولمامدۇ؟ چاغاتاي ئۇيغۇرچىسىنى بىلمەيدىغان نېمەڭگە نەۋايىنىڭ غەزەللىرىنى تۈزىتىپ قانداق قىلاتتىڭ؟ سېنى بۇ يەرگە ئىشىمنى بۇزۇپ بەرگىلى چاقىرغانمىدىم؟ بەك خۇمارىڭ تۇتۇپ كەتكەن بولسا ئىملا تۈزىتىمەن دېمەي، بېرىپ بىرەر كىتابنى قولۇڭغا ئېلىپ جىجىپ ئوينا، بۇ دېگەن قەدىمىي ئەسەر، ئىلمىي تەتقىقات!  

بۇ غەزەپ ئۇنىڭ ئاچچىقىنى كەلتۈردى، چۆرىۋېتىلگەن ۋاراقلارنى قولىغا ئېلىپ ساۋاقدىشىنىڭ ئالدىغا كەلدى:

ـــــ ئىككى ھەرپ ئالمىشىپ قالسا نېمە بولىدۇ؟

ــــ بولمايدۇ، “گۇل” دېگەن سۆز چوقۇم ئۆز ئەينى يېزىلىشى كېرەك.

ــــ “گۇل” دېسىمۇ، “گۈل” دېسىمۇ ئوخشاش گەپقۇ؟

ــــ ئەمما بۇ دېگەن قەدىمىي ئەسەر، ئىلىمگە ھۆرمەت قىلىش كېرەك.

ــــ ئىلىمگە ھۆرمەت قىلغان ئادەم ماڭا نېمىشقا ھۆرمەت قىلمايسەن؟

ــــ سەن باشتا مېنىڭ ئەمگىكىمگە ھۆرمەت قىلمىدىڭ!

ئۇ قولىدىكى ۋاراقلارغا تۈكۈرۈپ-تۈكۈرۈپ، يىرتىپ ئەخلەت چىلىكىگە تاشلىۋەتتى:

ـــــ مېنىڭ ئىناۋىتىم بىر پەش-چېكىتكە يارىمىغان بولسا، كۆتەر بۇنداق ئەخلىتىڭنى، بىلىپ قوي، سەن ئىشلىگەن كىتابنى مەنمۇ ئىشلىگەن، ئاقمايدىغان ئىش تولا، تەتقىقات دەپ كېتىشلىرى تېخى، ھەممىسى جانباقتىلىق، يالغانچىلىق، ئۇنۋان، پۇل ئۈچۈن. تۆت تال قەغىزىڭ ئىسراپ بولدى، تۆلەپ بېرەي. ئەمما مېنى قاتتىق ھاقارەتلىدىڭ، بۇنى قانداق تۆلەيسەن؟

ساۋاقدىشى چەكچىيىپ تۇرۇپ قالدى.

ــــ شۇنى بىلىپ قال، سەندەك دىۋەڭدىن ھەرگىز ئالىم چىقمايدۇ.

ئۇ ساۋاقدىشىغا نەپرەت بىلەن بىر قارىۋېتىپ، ياتاقنىڭ ئىشىكىنى يوغان ئېچىۋېتىپ چىقىپ كەتتى،  ئۆلگىچە ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشمەسلىكنى ئويلىدى، ئەگەر كەچۈرۈم سورىمىسا ئۆلگىچە ئەپۇ قىلمايمەن دەپ قەسەم قىلدى.

                                                    5 

ئۇنىڭ كاللىسىغا بەزىدە مەسچىتكە بېرىش، ناماز ئوقۇش خىيالى كېلىپ قالاتتى، ھېلىمۇ پات-پات ئۇچراپ قالىدىغان ھېلىقى تۇڭگان قېرى ئۇنىڭغا ئىمان-ئىسلام، ئاخىرەتلىك غەم ۋە شۇنىڭغا يارىشا ھەرىكەت قىلىش ھەققىدە ئۆتكۈنچى خىياللارنى بېرىپ قويۇپ كېتەتتى. ناماز ئوقۇشنى بىلمەيتتى، قېرىغاندا ھېچ ئىش خوشياقماي تۇرغاندا دىندىن بىر نەرسە ئۆگىنىش تېخىمۇ ئېغىر كېلەتتى. يىللاردىن بېرى پارتىيە، ماۋجۇشى ئىدىيىسى، كوممۇنىزىملىق ئېتىقاد، مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى، مىللىي مەدەنىيەت ۋە نەشرىياتچىلىقنى گۈللەندۈرۈش… دېگەندەك ئىدىيە، شوئار، چاقىرىقلار قوينىدا ياشاپ كەلدى، قۇلاققا، ھەتتا مېڭىگە قۇيۇلۇپ كەتتى ئۇ  يالدامىلار… ئىدىيىسى كونا قازناققا سولىنىپ قالغان قېرى چاشقاندەك تىپىرلاپ يۈرىدۇ، ئۆلەي دېمەيدۇ. ئەينى چاغدا كونىلىق دېگەن نەرسىلەرنىڭ قەدرى ئەمدى ئۆتۈلۈشكە باشلىدى، ئەينى چاغدا چوڭ بىلگەن نەرسىلەر ئۆلگەندىن كېيىن ئەسقاتمايدىغاندەك تۇيۇلۇشقا باشلىدى. تۈمەنمىڭ يىل ياشىسۇن دېيىلگەن ماۋجۇشىمۇ ئۆلگەن تۇرسا، قالغىنى قانچىلىك بولماقچىدى؟ ئىشەنچسىز دۇنيا بۇ، ھېچكىم پو ئاتالمايدۇ. بىر كۈن ياشىغىنىڭ ياشىۋالغان، كۈلگىنىڭ كۈلۈۋالغان، ھاياتلىق نەق ھۇزۇردا، شاھماتتا، ئۇيقۇدا، تاماكىدا، ھاراقتا، كارىۋاتتا…  ئۇ  ساتراشخانىغا ئۇۋىلىتىشقا كىرسە سىچۈەنلىك قىزنىڭ يۇمشاق قوللىرى ئىلكىدە ئېرىپ، بۇ دۇنيانىڭ «شىرىن» پەپىلەشلىرىگە بېرىلىپ، ئۇ دۇنيالىق ھەر قانداق غەمدىن قۇتۇلغاندەك بولاتتى. شۇڭا ئۇ يەرگە تېخىمۇ ئۆگىنىپ قالدى، كۈن ئارىلاپ ئۇ يەرگە كىرىشنى بەخت سانايتتى، خۇمارى تۇتقان بەڭگىدەك ئالدىرايتتى،  ئىككى سەر ئىچىۋېلىپ، ئۇ قىزنىڭ مەخسۇس خانىسىغا كىرىپ لايدەك يېتىپ، بەدەنلىرىنى تۇتقۇزۇۋالسا ئۈگە-ئۈگىلىرىدىن راھەتلىنىپ بوشىشىپ كېتەتتى؛  ئارقىدىن بىر دەم ئۇخلىۋالسا شاھ ھۇزۇرىنى سۈرگەندەك تېتىكلىشىپ، خۇش كەيپ بولۇپ قالاتتى. بەزىدە ئۇيقۇسى كەلمىگەن ۋاقىتلىرىدا ئۇ قىزنى پاراڭغا سېلىپ، ساز قىلىپ ئوينايتتى. «ماڭا قاچان تېگىسەن، ساڭىلا قاراپ قالدىم» دەيتتى.

ـــ چاقچاق قىلماڭ، مەن تېخى كىچىك، ياش پەرقىمىز چوڭ، سىز شىنجاڭلىق، مەن سىچۈەنلىك، بولمايدۇ، قاملاشمايدۇ… ــ دەيتتى قىز كۈلۈپ.

بىر كۈنى يەنە شۇ گەپ بولۇپ قالدى، ئۇنىڭ تەقەززالىقى رەسمىي كۈچىيىپ، ئىشنى ئەستايىدىل ئويلايدىغان باسقۇچغا كېلىپ قالغانىدى:

ــــ مېنى يامان ئۆگىتىۋالدىڭ، قېرىغاندا جاپا سالدىڭ، ئادەم قېرىسىمۇ كۆڭۈل قېرىمايدۇ دېگەننى بىلمەمسەن، ساڭا شۇ ئۆينى ئاتاپ قويدۇم، ئىككى كۈنلۈكۈم قالدى، مېنىڭ پۇخادىن چىقىرىپ ئاندىن ئۆزەڭمۇ راھەت كۆرسەڭ بولمامدۇ؟

ــــ مەن پەقەت سىزگە ئەلا مۇلازىمەت قىلىشنىلا بىلىمەن، ئۇنداق بولۇشىنى ئويلاپ باقمىدىم، مەن ئۇنداق پۇل ئۈچۈن ھەممىنى قىلىدىغانلاردىن ئەمەس…

ـــــ سېنى پەس كۆرۈۋاتقىنىم يوق، مەن بىلەن بىللە ياشاپ بەختىڭنى تاپقىن، ئۆي غېمىدىن قۇتۇلغىن دەۋاتىمەن. ھېچ بولمىسا، مەن بىلەن بىللە تۇرۇپ باققىن، قانداق ئادەملىكىمنى بىلىپ قالىسەن، شۇ چاغدا قارار قىلساڭمۇ بولىدۇ.

ـــــ چوڭ ئادەم بىلەن بىر ئۆيدە تۇرالمايمەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۆيىڭىزنىڭ ئەھۋالىنى بىلمەيمەن، ئۇقمايدىغان ئىشقا تەۋەككۇل قىلغۇم يوق…

ـ مېنى قېرى كۆرۈپ قالدىڭ-ھە، مەندىن ئۆتە قېرىلارمۇ ياشاۋاتىدۇ قىزلارنى خوتۇن  قىلىپ، ھەممىسى باي ئوغرىلار، ئەمما ئۆيۈمنى ساتسام مەنمۇ مىليونېر، شۇ پۇلغا كۈندە نەچچە سەتەڭنى ئوينىسام ئوينىغۇچىلىكىم بار، بىراق كۆڭۈل كۆتۈرمەيدۇ،  بۇ  چاقچاق ئەمەس، پوچىلىق ئەمەس،  ئوبدان ئويلا، ساڭا مەيلىم بولمىسا نېمە قىلىمەن دائىم  بۇ گەپنى دەپ…

ـــــ مەن سىزنى ھۆرمەتلەيمەن، گېپىڭىزگە ئىشىنىمەن، ئەمما ئادەمنى قىستىماڭ، شۇ ئىشتىن باشقا ھەر قانداق ئىشىڭىز بولسا مەن تەييار، ئۆيىڭىزنى تازىلاپ بېرەي، پۇت-قولىڭىزنى تۇتۇپ قوياي، دوختۇرخانىلارغا ئاپىراي، تاماق ئەت دېسىڭىزمۇ مەيلى، لېكىن قالغان ئىشنى قىلالمايمەن.

ــــ بەدىنىمنى تۇتىۋەرسەڭ يەنە شۇ بەدەن، بىر ئىشنى قىلىۋېرشتىن زېرىكمەمسەن؟ باشقا تەلەپلىرىڭ يوقمۇ؟ مەن يېڭىلىققا، يېڭى-يېڭى خۇشاللىقلارغا ئىنتىلىدىغان ئادەم، سېنى دېمىسەم، بۇنداق ئۇۋىلىنىدىغان ئىشتىنمۇ ئاللىقاچان زېرىككەنمەن، سېنى دەپلا كىرىمەن، سېنى، بىلدىڭمۇ؟

سىچۈەنلىك قىز ئۇنىڭ ئورنىدىن قوپۇپ كەتكىنىنى كۆرۈپ ھودۇقۇپ كەينىگە داجىدى، بۇ ئادەمنىڭ ئادەتتە تىنچ، مەست-ئەلەس كۆرۈنىدىغان  كۆزلىرى شۇ تاپتا چەكسىز ئېچىرقاشلارغا تولغانىدى.

ـــــ نەچچە پۇل بېرىمەن دېگىنە، راست گېپىڭنى قىل، خەقلەرنىڭكىنىمۇ تۇتىدىغانسەن، باشقا ئىشنىمۇ قىلىدىغانسەن، مەندىن نېمەڭنى ئايايسەن؟

ـــــ ياق، مەن ئۇنداق ئىش قىلمايمەن، قىلغان بولسام بۇرۇنلا قىلاتتىم، ئەگەر مەندىن يەنە مۇشۇنداق گۇمان قىلسىڭىز، سىزگە داۋاملىق مۇلازىمەت قىلىشقا ئامالسىزمەن…

ــــ ئاشۇمۇ مۇلازىمەتقۇ، كىم بىلمەيدۇ بۇ يەردە شۇنداق ئىشنىڭ بارلىقىنى!؟

ــــ باشقىسى قىلسىمۇ مەن قىلمايمەن.

ــــ ۋاي كىم بىلىدۇ، سېنىڭ قانداقلىقىڭنى. مەندىن ياشراق بىرسى كىرىپ پۇل دېگەننى تۈكۈۋەتسە ماقۇل دەپ يېتىپ بېرىسەنغۇ دەيمەن؟

ــــ ماڭا ھاقارەت قىلىۋاتىسىز، سىزنى بۇنداق ئادەم دەپ ئويلىماپتىكەنمەن.

ــــ قېرى بولغاچقا يۇۋاش، مىجەزى بوش كۆرۈپ قالغانمۇ؟ بىلىپ قوي، قېرى بولساممۇ يىگىتتەك شاش ئادەممەن!

ــــ بوشراق گەپ قىلىڭ، خوجايىن ئاڭلاپ قالسا يۈگۈرەپ كىرىدۇ.

ــــ قارا ما تىترەپ كەتكىنىڭنى! ئىست ساڭا، شۇ خوجايىنغا قۇل بولغىچە، مىليون يۈەنلىك ئۆينىڭ ئىگىسى بولساڭ بولمامدۇ؟

ــــ ئۇنداق دېگەن بىلەن ئۇ ئۆيىڭىزنىڭ چاتىقى بارمۇ-يوق، كىم بىلىدۇ؟ـــ دېدى قىز قاپىقىنى تۈرۈپ،ــ  ھېلىقى خوتۇنىڭىزنى كۆرسەملا قورقىمەن، بۇ ئىش ئۇنداق ئاسان ئەمەس، شۇڭا ئىشەنمەيمەن. ئۇ ئۆيدە تۇرغۇممۇ يوق. ئىجارە تۆلىسەممۇ ئۆزەمنىڭ ياتىقى ياخشى، خاتىرجەم ئۇخلىيالايمەن.

ــــ ئىشەنمىگەن بولساڭ بوپتۇ، مەن سېنىڭ ئالدىڭدا يالغانچى بولاي، ئەخمەق بولاي…

ئۇ مېڭىشقا تەمشىلىۋىدى، قىز سائەتكە قاراپ:

ــــ يەنە تېخى 20 مىنۇت باركەن،ـــ دېدى.

ـــ قىچىشمىغان يەرنى قاشلىما بولدى، ئال ما پۇلنى ـــ دېدى ئۇ پۇلنى بېرىپ سىرتقا ماڭغاچ،ـــ سەن راست گەپ قىلمىدىڭ، شۇ ئىشنى قىلىدىغىنىڭ راست، ئەمما بىر بولسا ماڭا ئىشەنمىدىڭ، بىر بولسا مېنى يارىماس كۆرۈپ قالدىڭ.

ئۇ جىلە بولۇپ قالدى، ساتراشخانىدىن چىقىپ كېتىۋېتىپ بۇ يەرگە ئىككىنچى قەدەم باسماسلىق نىيىتىگە كەلدى. ئەمما نەچچە كۈنگىچە شۇ قىزنى كاللىسىدىن نېرى قىلالمىدى، قىزنىڭ جەلىپكار يەرلىرىنى   كۆز ئالدىغا كەلتۈرگەنچە يۈرىكى باشقىچە سوقىدىغان، بىر جايىدا مۇقىم ئولتۇرالمايدىغان بولۇپ قالدى. ھەر قېتىم شۇ ئۆيدە ئىتى بىلەن ياشاۋاتقان چاڭگىۋاش خوتۇنىنى كۆرسە ئاشۇ قىزنى ھۇجرىسىغا ئەكىرىپ، ئۇنىڭ كۆزىدىن ئوت چىقىرىۋېتىش ئىستىكىدە ئوت بولۇپ ياناتتى، ئەمما بۇ ئۇنداق ئاسان ئىش ئەمەستەك قىلاتتى. قىزنىڭ پاكلىقىغا قىلچە ئىشەنمىسىمۇ، ساتراشخانىدا زادى شۇنداق مۇلازىمەت قىلىدىغان-قىلمايدىغانلىقىغا بىر نەرسە دېيەلمەيتتى، ئۇنداق بولمىسىكەن دەيتتى. گاھىدا سىرتتىن كېلىۋېتىپ، شۇ يەرگە كىرىپ كېتىۋاتقان ياش ئەرلەرنى كۆرسە چەكچىيىپ قاراپ قالاتتى، نەپسى سىقىلاتتى، ماڭا شۇ نېمىنىڭ جىنى چاپلاشتى، بۇنىڭدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن نەپسىمنى قۇربانلىق قىلىشىم كېرەك دەپ ئويلايتتى، ئۇنىڭچە بولغاندا، نەپسىنى قۇربانلىق قىلىش ئۇ ھاۋايى نەپسىدىن پۈتۈنلەي كېچىپ ساق ياشاش ياكى نەپسىنى قاندۇرۇپ، ۋەسۋەسىدىن بىر يولىلا ئازات بولۇش ئىدى. ئۇ كېيىنكىسىگە بەك مايىل ئىدى.

بىر كۈنى كەچتە ئۇ ھاۋالىنىش ئۈچۈن سىرتقا مېڭىۋېتىپ، سالوندا ئولتۇرغان ئوغلى بىلەن مودا كىيىنگەن بىر قىزنى كۆرۈپ قالدى، قېرى خوتۇنى ئۇلارغا چاي توشۇش بىلەن ئاۋارە، ھېلىقى نىجىس، لەنىتى ئىت بىر ياندا تىلىنى چىقىرىپ، ھاسىراپ تۇراتتى، ئۇنى كۆرۈپ  غەزەبلىنىپ بىر نەچچىنى قاۋاپ قويدى. ئىتنىڭ كۆزلىرىدىكى ئۆچمەنلىك تەتەينىڭ كۆزلىرىدىكى نەپرەت ۋە پەرۋاسىزلىققا تولىمۇ ئوخشايتتى. ھېچكىم ئۇنى نەگە ماڭدىڭ دەپ سوراپمۇ قويمىدى، ئوغلى ئورنىدىن تۇرۇپ لايىقىنى تونۇتۇرۇش تۈگۈل،  تەتۈر قاراپ تۇرۇۋالدى،  قىز ئەجەبلىنىپ تۇرۇپ كەتتى . بولغۇسى ئېرىنىڭ كېلىشكەن دادىسىنى كۆردى، كۆڭلىگە بىر نەرسە سايە تاشلىدى.

ئوغلى توي قىلاتتى، بۇنداق كېلىشكەن مودېل گۇيغا قىزلار پەرۋانە، ئۇ گۇي شۇلارنىڭ ئىچىدىن ئەڭ چىرايلىق، ئەڭ نوچىسىنى يۇلۇپ ئالالايدۇ، كارىۋىتىغا باسالايدۇ، ئارقىدىن خوتۇن قىلالايدۇ. ئەمما بۇ قىز ئۇنىڭغا نېمىشقىدۇر، سىچۈەنلىك قىزدەك جەلىپكار كۆرۈنمىدى، بەلكىم چىرايىنى، بەدىنىنى يېقىندىن كۆرەلمىگىنى ئۈچۈن شۇنداقتۇ…

ئۇ پەلەمپەيدىن چۈشىۋېتىپ ئوغلىنىڭ ئەيش-ئىشرەتلىك كېچىلىرىنى ھەسرەت ۋە ھەسەت بىلەن خىيال قىلدى، مەن بۇ گۇينى مۇشۇ زاماننىڭ ئەڭ ياخشى ۋاقىتلىرىغا، ئەڭ ئەركىن چاغلىرىغا، ئەڭ رەسۋا راھەت-پاراغەتلىرىگە ئۈلگۈرتۈپ چوڭ قىپتىمەن، تارتقان جاپالىرىم ئاخىرقى ھېسابتا بۇ مەخلۇقنىڭ نەپسىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن بوپتۇ، شۇنىڭ ئۈچۈن يىللاپ-يىللاپ بەدەل تۆلەپتىمەن… دەپ ئويلىدى،  ئاچچىق كۈلدى، تاماكىسىنى كەينى-كەينىدىن شوراپ قېقىلىپ يۆتەلدى، گېلى قىچىشىپ، ئاخىر ئېرگوتودىن ئىككى سەر ئىچىپ جىمىقتى. كەيپى ئۆرلىگەندە كونا خۇمارى تۇتۇپ سىچۈەنلىك قىزنىڭ يېنىغا ماڭدى.

قىز ئۇنى كىرىپ بولغىچە يۆلەپ ئايرىمخانىسىغا ئېلىپ كىردى، بۇرۇنقىدەك كۆك چاي دەملەپ ئالدىغا قۇيدى.

ــــ نېمەڭ بۇ؟

ـــ سىز ئىچكەن چاي شۇغۇ؟

ـــ باشقا چايلىرىڭ يوقمۇ؟ باشقا تەملىرىڭچۇ؟…

ـــ بارى شۇ، لوڭچا ئىچەي دېسىڭىز سىرتتىن ئەكىرەي.

ـــ قويە بولدى، ماڭا سەن بولساڭ بولدى، ــــ ئۇ قىزنىڭ قولىغا ئېسىلىپ ئىلتىجا بىلەن تىكىلدى،ـــ مېنى بىر قۇچاقلاپ قوي، پۇلۇڭنى بېرىپ چىقىپ كېتەي.

قىز تەڭقىسلىقتا قېلىپ، ئەتراپىغا قاراپ قويدى.

ـــــ خالىمىساڭ مەيلى، زورلىمايمەن، تۇتۇپ قوي، سەندىن ئايرىلىشنى خالىمايمەن، بولۇپمۇ مۇشۇ يۇمشاق قوللىرىڭدىن…

قىز ئۇنىڭ گەپلىرىدىن تەسىرلىنىدىغاندەك ئەمەس، بۇرۇنقىدەكلا كۈلۈپ قويۇپ، ئۇنى جايىدا ياتقۇزۇپ بۇرۇنقى پەدىدە ئۇۋىلاشقا باشلىدى، كونا ھەرىكەتلىرىمدىن بىزار بولۇپ قالمىسۇن دېگەندەك، باشقىچە ماھارەت ۋە ئەستايىدىللىق بىلەن تۇتۇپ، ئۇنى بىر دەمدىلا ئۇيقۇغا غەرق قىلدى.

ئۇ چۈش كۆردى، چۈشىدە ئوغلى ھېلىقى لايىقى بىلەن ئۆزىنىڭ ھۇجرىسىدا توي كېچىسىنى ئۆتكۈزۈۋاتقۇدەك،  تۆت تامغا قاراپ شۆلگەيلىرىنى ئېقىتىپ كۈلۈۋاتقۇدەك، چاڭگىۋاش خوتۇنى ئۆينىڭ ھەممىسىنى ئۆزلىرى ئىگىلىۋالغاندەك خوشلۇقتا ئەينەككە قاراپ، يۈزىگە  ماي سۈرۈپ گىرىم قىلىۋاتقۇدەك، ھەممە يەرنى پوقلايدىغان  نىجىس ئىت ئىشىك تۈۋىدە تىلىنى چىقىرىپ ھاسىراپ  تۇرغۇدەك…

ئۇ تىنالماي كۆزىنى ئاچتى، دۈم ياتقاچقا مەيدىسىنى بەك بېسىۋالغانىدى، سىچۈەنلىك قىز مۈگدەپ قالغان بولۇپ، ئۇنىڭ ئويغىنىشى بىلەن تەڭ ئەندىكىپ تۇرۇپ قالدى. قىزنى بۇ ھالدا كۆرۈپ چۈشىنى ئۇنتۇپ قالدى، ئەمما ئوغلى ئېسىدە قالغان بولۇپ، ئەگەر شۇ تاپتا مېنىڭ ئورنۇمدا شۇ  گۇي بولسا، مەقسىتىگە ئاسانلا يېتەتتى دەپ ئويلاپ، ئىچى سىقىلدى. ئادەم بىر ئۇخلاپ قوپۇپلا ياپياش بولۇپ كەتسە-ھە، كۆڭۈل ياش بولغان بىلەن تەن ئاجىز، چەۋەنداز قىلىچىنى پۇلاڭلىتىپ ئاتنى بېقىنداپ تۇرغان بىلەن ئۇ قېرى ئات ماڭالمىسا ئامال يوق.

ــــ قانچىلىك ئۇخلىدىم؟ـــ دېدى ئۇ قىزنىڭ ئۇيقۇچان كۆزلىرىگە قاراپ.

ــــ ئۇقمىدىم، ئىككى سائەت بولغان ئوخشايدۇ.

ــــ بۇنداق جاپا تارتقىچە مەن بىلەن ئۇخلىساڭ بولمامدۇ؟

ــــ پۇلنى بىر سائەتكە ھېسابلاپ ئالاي،ـــ دېدى قىز گەپنى بۇراپ،ـــ قايتىپ ياخشى ئارام ئېلىڭ.

ــــ شۇنداق قىلىپ، مېنىڭ تەكلىپىمگە زادى قوشۇلمامسەن؟

ــــ ئويلىنىپ باقاي،ـــ دېدى قىز ئۇنىڭدىن بالدۇرراق قۇتۇلۇش ئۈچۈن شۇنداق دەۋاتقاندەك.

شۇنداقتىمۇ قىزنىڭ بۇ ئىپادىسى ئۇنى سۆيۈندۈرۈۋەتتى:

ــــ ئەگەر ماقۇل دېسەڭ، ئۆينىڭ كېنىشكىسىنى ساڭا كۆرسىتىمەن، رەسمىيەت، ئىسپات ھەممىسى تولۇق، مېنى خوش قىلساڭ، ھەرگىز زىيان تارتمايسەن، مېنى قېرى كۆرۈپ قالما، كېيىن بىلىپ قالىسەن.

قىز كۈلۈپ قويۇپ گەپ قىلمىدى، ئۇ پۇلنى تۆلەپ، كۆڭۈللۈك ئويۇندىن قايتقان كىچىك بالىدەك يەڭگىل قەدەم بىلەن ئۆيىگە ماڭدى. ئۆيىگە كىرگەندە  ئوغلى كەتكەن، ئىت باقار خوتۇنىمۇ ئۇخلىغان بولۇپ،  ئىتىنىڭ دۈشمەن كۆرگەندەك قاۋاشلىرىغا مىت قىلماي يېتىۋەردى . ئۇ بۇ ئىتنى بىر ئامال قىلىپ ئۆلتۈرۈۋېتىشنى ئويلىغان بولسىمۇ، ياخشىراق چارە تاپالماي كېلىۋاتاتتى. شۇ تاپتا غەزىۋى بەك كەلدى، ئەمما كەيپى جايىدا بولغاچقا پىسەنت قىلماي،  ھۇجرىسىغا كىرىپ، ھەممە نەرسىنىڭ جايىدا تۇرغانلىقىنى كۆرۈپ خاتىرجەم بولدى. كەڭ، كونا كارىۋاتقا ئۆزىنى تاشلاپ، ئۇ قىزنىڭ   ھەر ھالدا ئەيۋەشكە كېلىۋاتقانلىقىنى ئويلاپ، كەلگۈسى تۇرمۇشنىڭ شىرىن خىياللىرىنى سۈرۈشكە باشلىدى. تەسەۋۋۇر ئاجايىپ نەرسىكى، ياش پەرقىنى ۋەيران قىلالايدۇ،  ياش-قېرى ھەممىسىنى ھاياجانغا سالالايدۇ، ياشلارنى ئەسەبىيلەشتۈرۈپ، قېرىلارنى قىزىققانلىققا كۈشكۈرتەلەيدۇ؛  ياشلىقنى ئالدىغا تارتسا، قېرىلىقنى كەينىگە تارتىپ ئۆمۈرنى ئۇزارتالايدۇ. ئۈمىدسىز ياشلار قانچە بالدۇر قېرىسا، تەسەۋۋۇر ۋە ئۈمىدكە تولغان قېرىلار ياشىرىپ كېتىدۇ.  ئۇ تەسەۋۋۇر خام خىيال بولسۇن،  بىمەنە ياكى ئىشەنچسىز بولسۇن، كۆڭۈللەرنى بىر دەم يېرىم دەم بولسىمۇ ئاۋۇندۇرۇپ، يۈرەككە قىزغىنلىق، شىپالىق بېغىشلىيالايدۇ…

ئۇ بۇ كېچە خۇددى ئەتىسى تويى بولىدىغان يىگىتتەك ئۇخلىيالماي، تولغىنىپ چىقتى. چۈش كۆرسە يەنە ئوغلىنى كۆرۈپ قالىدىغاندەك ئەنسىرەپ، سەگەك ياتتى.

                                                   6

ئۇ تەتەي خوتۇنىدىن ئاجرىشىپ كەتكەندىن بېرى ئازادلىققا چىققاندەك يايراپ، ھەر كۈنلۈك تۇرمۇشىنى يېڭى-يېڭى خىياللار، يېڭى-يېڭى پىلانلار بىلەن ئۆتكۈزمەكتە ئىدى، يالغۇزلۇقتىن زېرىكسە قېرىلارنىڭ شاھمىتىنى كۆرەتتى، قورسىقى ئاچسا خۇيزۇلارنىڭ ئاشپۇزۇلىغا كىرىپ، ئاددىي، تەملىك سەيلەرنى بۇيرۇتۇپ قويۇپ پىۋا ئىچىپ ئولتۇراتتى، پىشۇرۇلغان خاسىڭغا تولىمۇ ئامراق ئىدى، ئارىدا سالار دەيدىغان بىر مۇسۇلمان خەق ئاشخانا ئاچتى، ئۇنىڭغىمۇ كىرىپ تېتىپ باقتى، تەمى خۇيزۇلارنىڭكىگە باققاندا ئۇيغۇرلارغا يېقىنراق، پاكىزراق ئىدى.

بىر قېتىم ئۇ سەينادا  شاھمات ئويناۋاتقان قېرىلارنىڭ ئويۇنىغا قاراپ ئولتۇرۇپ، بۇرۇنقىدەك ئاقساقاللىق قىلىۋىدى،  ئۆزى بىلگەنچە مېڭىپ بېشى قېيىپ قالغان لاۋجاڭ ئۇنىڭغا ئالىيىپ قويدى :

ــــ سەن ئارىلاشما، ئۆزەمنى ماڭغىلى قوي.

ـــ بىراق، خاتا مىڭىۋاتىسەن-دە.

ـــ خاتا ماڭسام مەيلى، بۇ دېگەن قىمار ئەمەس ئۇتتۇرۇۋېتىدىغان.

نەتىجىدە ئۇ خاتا ئويناپ،  بىر دەمدىلا مات بولدى.

ــــ دېسەم ئۇنىمايسەن،  ئەسلى ئۇنداق ماڭمايتتىڭ!

ــــ سەن ئۆزەڭنى بىل، ــ دېدى لاۋجاڭ كۆزلىرىنى چەكچەيتىپ،ـــ ئۆزەڭنىڭ يولىدا توغرا ماڭالماي تۇرۇپ  باشقىلارغا يول كۆرسىتەلمەيسەن!

قالغان قېرىلارمۇ بۇ گەپنى تەستىقلىغاندەك رازىمەنلىك بىلەن سۈكۈتتە تۇرۇشتى، شۇئان ئۇ  بۇ گەپنىڭ ئۇلارنىڭ كۆڭلىدىكى گەپ ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدى.

ــــ بۇ نېمە دېگىنىڭ !؟ـــ دېدى ئۇ ئادەتتە  يېقىن ئۆتۈپ كەلگەن بۇ قېرىغا مىقتەك تىكىلىپ،ـــ قورسىقىڭدا باشقا گەپ بار ئوخشىمامدۇ؟

ــــ گەپ شۇ،  بۇندىن كېيىن ئويۇنىمىزغا ئارىلاشما!

ـــ نېمىشقا؟!

لاۋجاڭ گەپ قىلماي قاپىقىنى تۈرۈپ، ئىككىنچى قول ئويۇنىنى باشلىدى. قالغان قېرىلارنىڭ دىققىتى يەنە شاھمات تاختىسىغا ئاغدۇرۇلدى.

قېرىلار گەپ قىلماي تۇرغان بىلەن ئىچىدە  ” خوتۇنۇڭنى قويۇۋېتىپسەن، قانداق ئادەملىكىڭ بىزگە ئايان بولدى، ئۆزەڭنى بىل، يولۇڭغا ماڭ، سەن بۇ يەردە ئەمدى قارشى ئېلىنمايسەن “ دەۋاتقاندەك بىلىندى. ئۇنىڭمۇ پەيمانى توشۇپ، ئۇلارنى يۈزسىزلىكتە ئەيبلىدى، بىر تۇرۇپ ھەيرانمۇ قالمىدى، شۇنچە يىل بىللە ياشىغان خوتۇنى يۈز ئۆرۈگەن يەردە، بۇ قېرىلاردىن نېمىشقا ھەيران قالغۇلۇق! شۇنداقتىمۇ  بۇلارغا قىلغان نەچچە يىللىق ھۆرمەت، يېقىنلىقلىرىغا قورسىقى كۆپتى.

بۇ قېرىلار ئارىغا ئالمىغاندىن كېيىن ئۇنى ھەقىقەتەن يالغۇزلۇق بېسىشقا باشلىدى، ئەتىگەندىن كەچكىچە سىچۈەنلىك قىزنىڭ كارىۋىتىدا خورەك تارتىپ ياتقىلى بولمايتتى، قورساق ئاچاتتى، بىر كىملەرگە گەپ قىلغۇسى كېلەتتى. شۇنىڭ بىلەن كۆپ يىللار بىللە ئىشلىگەن سەپدىشىنى كۆرگۈسى كېلىپ يوقلاپ باردى. ئىككىسىنىڭ ئۆيى بىر قورۇدا بولسىمۇ، پات-پات كۆرۈشۈپ سالاملىشىپ تۇرسىمۇ، ئۆيىگە چاقىرىشىپ، ئىزدىشىپ كەتمەيتتى. بۇنىڭغا ئاساسەن خوتۇنلىرى سەۋەبچى ئىدى. ئۇ خىزمەتدىشىنىڭ ئۆيىگە كىرگەندە خۇيزۇ خوتۇنى قارشى ئالدى، بۇ ئايال ئۆزىنى خۇيزۇمەن، مۇسۇلمانمەن دەيتتى،  ئۇنىڭ ۋاپادارلىقىنى، مۇلايىملىقىنى، قانائەتچانلىقىنى كۆرگەن كىشى ، بۇ خوتۇن ئۇيغۇرغا تېگىپ ئېسىل ئادەتنى ئۆگىنىپتۇ، تېگىدىن مۇسۇلمان بولغاچقا شۇنداق… دەپ ئويلايتتى. ھېچ بولمىسا، ئەتكەن تامىقىنى خاتىرجەم يەيتتى. بۇ ئايال ئۇنى كۆرۈپ تولىمۇ خوش بولدى، ئالدىغا چاي قويۇپ ھايال ئۆتمەي بىر نەچچە خىل ئاچچىق-چۈچۈك   قورۇما قورۇپ،  ئالدىغا تىزىپ بولدى.

سەپدىشى قورۇمىنىڭ مەززىلىك پۇرىقىغا چىدىماي، ساقلاپ يۈرگەن ئاق ھارىقىنى ئالدى.

ـــ مۇشۇنى ئىچمىسەكچۇ،ـــ دېدى ئۇ ئىچكۈسى كېلىپ تۇرسىمۇ،ــــ ئىككىلىمىزنىڭ سالامەتلىكى ياخشى ئەمەس، ئۆزىمىزنى ئايىمىساق بولماس.

ــــ ئەتە قىزىم ئامېرىكىدىن كېلىدۇ، كۆڭلۈم خوش، شۇڭا ئىچىمىز!ـــ دېدى سەپدىشى سەل-پەل ھاياجان بىلەن.

ــــ ياخشى بوپتىغۇ، نەۋاق سىلەر كۆرۈشمىگىلى!

ــــ شۇنى دېگىنە، ئامېرىكىنىڭ نوپۇسىغا ئۆتۈپ بىراقلا كېلىمىز دەپ ئۇزۇن تۇرۇپ كەتتى.

ئۇ سەپدىشىنىڭ چىرايىدىكى شادلىققا قاراپ، ئوغلىنىڭ ناچارلىقىنى ئويلاپ ئېغىر تىندى. ئوغلى كېلىشكەن بولغان بىلەن مىجەزى ئانىسىنى تارتقان، دادىسىغا تەتۈر قارايدىغان غەيرى مەخلۇققا ئايلانغانىدى. ئەمما سەپدىشىنىڭ قىزى چىرايى ئانىسىنى تارتقان بىلەن مىجەزى دادىسىغا ئوخشايتتى، ئامېرىكىغا چىقىپ ئۇيغۇرغا تېگىپ دادىسىنى خوش قىلغانىدى. ئىككى بالا كىچىكىدە مۇشۇ قورۇدا بىللە ئويناپ چوڭ بولغان بىلەن، تولۇقسىز ئوتتۇرىغا چىققاندىن باشلاپ ئىككى دۇنيا بولۇپ كېتىشكەنىدى.

ـــ ساڭا زوقۇم كېلىدۇ، بالىدىن تەلىيىڭ كەلدى،ــــ دېدى ئۇ ھاراقتىن بىر رومكا ئوتلاپ،ـــ ئوغلۇم دەپ باققان ئاۋۇ گۇي ھازىر ئادەم ياراتماي يۈرىدۇ.

ـــــ داڭ چىقىرىپ، ئۆزىنىڭ كۈنىنى ئۆزى ئېلىپ ياشاۋاتىدىغۇ، ئارتۇق ئويلاپ كەتمە، دادا بولغان كۈنى قەدرىڭنى بىلىدۇ.

ـــــ دادا بولالامدۇ دەيسەن ئۇ گۇينى، ئوتتۇز نەچچىگە كىردى، بىر كۈنى ئۇنى، بىر كۈنى بۇنى يېتىلەپ ئانىسىغا كۆرسىتىپ يۈرىدۇ.  ئانىسىنى قويۇۋەتكەندىن كېيىن  مەندىن پۈتۈنلەي كەچتى.

ـــــ بىراق سەن كېچەلمەيسەن، نېمىلا دېگەنبىلەن ئوغلۇڭ-دە!

ـــــ كىچىك ۋاقتىدا ئوغلۇم ئىدى، ھازىر باشقا بىر مەخلۇققا ئايلاندى. شۇڭا قارىغاندا ئادەمنىڭ چىرايى دېگەنمۇ شەكىل، نىقاپتەك بىر نەرسە ئىكەن،  ئۇنىڭ روھى، خۇي-پەيلى ھەممىدىن مۇھىمكەن.

ـــــ بۇ گېپىڭ توغرا، بىراق ئۇنى دەپ بىراقلا ئادا-جۇدا بولساڭ بولمايدۇ-دە!

ـــــ ھېچنېمە بولمايدۇ ئاغىنەم،  ھېچنېمە، جاھان يەنىلا ئۆز ئوقىدا ئايلىنىۋېرىدۇ.  نەچچە ئون يىللاپ تەتقىق قىلىپ ئاسمانغا چىقارغان راكېتامۇ بەزىدە پارتىلاپ كېتىدۇ، مەن ئۇ گۇينى شۇ راكېتاغا ئوخشىتىمەن. ئۆزەمدىن كېتىپ قالغان يەرلەر تولا، ئىچىمدە لىق پۇشايمان، ئەمما ئاھ ئۇرۇپ ياشىسام، تىنالماي ئۆلسەم بولىدۇ. شۇڭا ئويلىمايمەن، بىر كۈن بولسىمۇ شۇ گۇينى ئويلىماي ياشايمەن. مۇبادا ئۇ كىچىدىلا ئۆلگەن بولسا ياكى مەن ئۆلگەن بولسام، قانداق بولاتتى؟ شۇڭا ئۆلۈمدىن باشقىسىنى جۇدالىق دېمەيمىز، تۇرمۇش دېگەندە بۇنچىلىك ئىش بولىدۇ، بۇنچىلىك ئىش بولمىسا بۇ ھەم تۇرمۇش بولمايدۇ. مېنىڭ پەلسەپەم شۇ: ھەممىنى قوبۇل قىلىپ خاتىرجەم ياشاش، ۋاقتى كەلسە خاتىرجەم ئۆلۈش. بۇ دۇنيادا ھېچكىمدىن ئاغرىنمايمەن، ھېچكىمگە ھەم دەرت تۆكمەيمەن.

ــــ شۇنداق ئويلايسەن، ئەمما ۋاقتى كەلسە ھەممە ئىش ئاسان ئەمەس. ئۆلۈمدىن قورقماسلىقمۇ ئاسان ئەمەس، ئالە ما ھاراقنى، ئىچىۋەت!

ئۇ رومكىنى بوشىتىپ، توخۇ قورۇمىسىدىن بىر چوكا ئاغزىغا سېلىپ، پىغانىنى باسالماي يەنە سۆزلەشكە باشلىدى:

ــــ سېنىڭ ئۇيغۇردەكلا ئېسىل خوتۇنۇڭ بار، ئامېرىكىدا تۇرۇۋاتقان ۋاپادار قىزىڭ بار، ئەتىگىچە نەۋرەڭمۇ بولىدۇ، تۇرمۇشۇڭ كۆڭۈللۈك، شۇڭا كېسەللىكتىن قورقىسەن، نەۋرە كۆرۈپ بولغىچە ئۆلۈپ كېتەرمەنمۇ دەپ ئەنسىرەيسەن. ئەمما مېنىڭ ھازىر تارتىشىدىغان ھېچنېمەم يوق، خوتۇن-بالام يالغان چىقتى، يەنە نېمە يالغان چىقتى؟ ھە، ئەينى ۋاقىتتا چوقۇنغان داھىيلار، ئىدىيىلەر، كۈرەشلەرنىڭ ھەممىسى يالغان چىقتى. ھازىر شۇ دەۋردىن قالغان بىرمۇ گەپنى تاپالمايسەن، پارتىيە دەيسەن، ئۇمۇ ھازىر يۆنىلىشىنى ئۆزگەرتتى. ئادەم ئۆزگەرسە ھەممە نەرسە ئۆزگىرىدۇ . خوتۇن-بالام ئۆزگىرىۋىدى، مەنمۇ دەرھال ئۆزگەردىم؛ مەن ئۆزگىرىۋىدىم، ئۇلار تېخىمۇ بەك ئۆزگىرىپ،  مېنى تونۇماسلا بولدى، بۇرۇن ماڭا ئەركىلەيدىغان چوشقا ئىتمۇ ھازىر ماڭا قاۋايدىغان، قويۇپ بەرسە كېلىپ تالايدىغان بولدى. مەن بۇلارنىڭ ھەممىسىنى تەدرىجىي تەرەققىيات دەپ چۈشەندىم.  ھەممە نەرسە تەرەققىي قىلىپ يەنە ئەكسىگە يانىدۇ، خۇددى مېنىڭ تۇرمۇشۇمدەك. بۇنى مەغلۇبىيەت دېسىمۇ بولىدۇ، غەلىبە دېسىمۇ بولىدۇ، ھېچنېمە دېمىسىمۇ بولىدۇ…

ــــ كىم سېنى مەغلۇب بولدى دەيدۇ، تېنىڭ ساق تۇرۇپتۇ، مانا شۇنىڭ ئۆزى غەنىمەت، تېنىڭگە كېسەل چاپلاشسا باشقا ھەممىسى قۇرۇق گەپ! ـــ دېدى سەپدىشى  كونا بىماردەك زارلىنىپ.

ــــ شۇ،  بىرەر يېرىمىز ئاغرىسا جاندىن تويىمىز. مەنمۇ كۈن ساناپ ياشاۋاتىمەن، سىڭگەن نېنىمنى يەپ ئۇخلاۋاتىمەن. شۇنچە يىل ياشاپتىمەن، قايسىسى بەخت، قايسىسى ئازاب ئۆلچىمىدىم، باھالىمىدىم، سۆكمىدىم، قاقشىمىدىم، كاتتا غايىلەر ئۈچۈن كاللا قاتۇرمىدىم، جېنىم ئارام تاپسىلا بولدى، ياشاشتىكى مەقسەتمۇ شۇ، ئارتۇق، ئېغىر نەرسىنى تاشلىۋېتىش كېرەك، كۆرگەن كۈنلىرىمىز ئاز ئەمەس، يەنە قاچانغىچە تارتىپ يۈرۈيمىز بۇ دەرت-ئەلەملەرنى! بىز كالىمۇ، ئېشەكمۇ، توختىماي يۈك توشۇيدىغان!

ــــ قالتىس گەپ قىلدىڭ، سەن يازمىغان بىلەن سۆزلەيدىغىنى-دە!

ــــ يازساڭمۇ نېمە پايدا، ئېقى قەغەز، قارىسى سىياھ، بەرىبىر چىرىپ تۈگەيدۇ.

ــــ تۇرمۇشۇڭنى قايتا باشلاشنى ئويلىشىۋاتامسەن؟

ــــ ئويلاشمىدىم، ئويلاپ نەگە باراي، ياش بۇ يەرگە كەلگەندە خوتۇن خەقنىڭمۇ قىززىقى قالمىدى.

ــــ ئۇنداق دېمە،  ھېچ بولمىسا ساڭا ھەمراھ بولۇپ، تۇرمۇشۇڭدىن خەۋەر ئالىدىغانغا خوتۇن بولمىسا بولمايدۇ. ئۆمرۈڭدە بىر قېتىم بولسىمۇ ئۇيغۇردىن خوتۇن ئېلىپ ياشاپ بېقىشنى ئويلىمامسەن؟

ــــ سەن بەك ئويلايدىغان ئوخشىمامسەن؟ـــ دېدى ئۇ گەپنى چاقچاققا بۇراپ.

ــــ ئويلىمىدى دەمسەن، مۇشۇ خوتۇننى ئالغاندىن بېرى ئويلاپ كەلدىم. ئەمما بۇ خوتۇن ياخشى چىقىپ قالدى، قىزىممۇ چوڭ بوپ كەتتى، ئەمدى بولمايدۇ.

ــــ خوتۇن خەق قايسى مىللەتتىن بولسا ئوخشاش،ـــ دېدى ئۇ ئۆتمۈشتىكى تاللىشىغا قىلچە پۇشايمان قىلمايدىغاندەك،ــــ چوڭ جەھەتتىن ئويلىساڭ، ئىشلار شۇنچىلىك ئاددىي، بۇ دۇنيا ئەر بىلەن ئايالدىن ئىبارەت ئىككى مەخلۇقتىن تەشكىل تاپقان، ئائىلە دېگەنمۇ ئەمەلىيەتتە بىر دۇنيا.

ــــ ئەمما مەن زىل ئادەم، ئۇيغۇر خەق دېگەنمۇ مەن ئۈچۈن چوڭ ئالەم. ئۇيغۇر خوتۇننى ئالماي تۇرۇپ ئۇ دۇنيانى، ئۇ تۇرمۇشنى ھەرگىز چۈشەنگىلى بولمايدۇ.

ــــ ئەمىسە مۇنۇ خوتۇنۇڭنى قويۇۋېتىپ ئۇيغۇردىن ئال، خوتۇن يىغلايدۇ، قىزىم قويمايدۇ دەپ قورققان ئىكەنسەن، مۇشۇ تۇرمۇشۇڭغا شۈكرى قىل-دە، خاتىرجەم ياشا.

ــــ توغرا دەيسەن، ئەمما سېنىڭ تارتىشىدىغان ھېچنېمەڭ بولمىغاندىكىن يۇرتقا قايتىپ خوتۇندىن بىرنى ئېلىپ، جامائەتكە قېتىلىپ ياشىساڭ بولمامدۇ دەيمەن، ما ئۆيۈڭنى ساتساڭ يۇرتۇڭدا كاتتا داچا سالالايسەن، ياش، چىرايلىق خوتۇندىن بىرنى تاللاپ ئالالايسەن، مەن بولغان بولسام شۇنداق قىلاتتىم.

ــــ ئويلىمىدى دەمسەن، بىراق بۇ ئۆي يالغۇز مېنىڭلا ئەمەس،  بۇتساتىۋالىرىم مۈشۈكتەك تىكىلىپلا تۇرىدۇ.   يۇرتتا تۇغقانلىرىمنىڭ تايىنى يوق، قېرىغاندا كىم بىلەن تونۇشۇپ، كىم بىلەن ئارىلىشىپ ئۆتىمەن؟ بۇ يەردىكى ۋەزىيەت بىلەن ئۇ يەردىكى ۋەزىيەت ئوخشىمىسا، قانداق خاتىرجەم ياشايمەن؟ ئادەم نەدىلا بولسا ئۆزى كۆنگەن يەردە ياشىغىنى تۈزۈك.

ــــ سەن بېرىپ باقماي تۇرۇپ نېمە بىلىسەن؟ـــ دېدى سەپدىشى ئەستايىدىللىق بىلەن،ـــ يۇرت، جامائەت دېگەن بىزگە ھەر قاچان ئەزىز. قاچان بارساق بىزنى قارشى ئالىدۇ،  ھەر يازدا يۇرتقا بېرىپ ئىككى-ئۈچ ئاي تۇرۇپ كېلىمەن. بىراقلا كېتەي دېسەم، ما خوتۇن بېيجىڭلىق،  تۇغقانلىرىغا تارتىشىپ ئۇنىمايدۇ؛ بېرىپ-كېلىپ تۇرغاندىكىن مەنمۇ مەيلى دېدىم، ئەمما كۆڭلۈم  شۇ ياقنى تارتىپلا تۇرىدۇ، ئەگەر دوختۇرلار مانچە كۈنلۈك ئۆمرۈڭ قالدى دېسە، ھېچنېمىگە قارىمايلا كېتىمەن.

ـــــ بۇ كۆڭلۈڭنى چۈشىنىمەن، بىراق مەن، نەدىلا ياشىسام ياخشى ياشىسام بولدى دەيدىغانلاردىن، ماكان ئايرىپ كەتمەيمەن، يۇرت-جامائەتلىرىمىزگە ھۆرمىتىم بار، ئەمما ئۇلارغا قېتىلالمايمەن، سەۋەب، 40نەچچە يىلدىن بېرى ئۇلاردىن ئايرىلىپ كەتتىم، ئۇلار بىلەن مەن ئىككى دۇنيا، كاللا ئوخشىمايدۇ. مەسچىتكە بارسام ھۆكۈمەت بىر نېمە دەيدۇ، بارمىسام خەقلەر ئەيبلەيدۇ، ئىچىپ سالسام قارا كاپىرغا چىقىرىدۇ.  بىر سورۇندا ئولتۇرۇپ قالساق، گەپلىرىمىزنىڭ بىر يەردىن چىقىشى ناتايىن. دىتىمغا ياقمايدىغان ئىشنى كۆرسەم چوقۇم ئەيبلەيمەن، ئاچچىقىم كېلىدۇ،  بىر كىملەرنى رەنجىتىپ قويۇشۇم مۇمكىن، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارمۇ مېنى ئارىغا ئالمايدۇ، ئۇنىڭدىن كۆرە، سىڭگەن نېنىمنى يەپ مەشەدە ياشىغىنىم تۈزۈك…

ــــ ئۇنچىلىك يامان ئويلاپ كەتمە، زامان ساڭا باقمىسا، سەن زامانغا بېقىپ، ئىشنىڭ ياخشى تەرىپىنى ئويلاپ، ھەممىنى ماسلاشتۇرۇپ ياشاپ كەتسەڭ بولىدۇ.

ـــــ ھەممىنى ماسلاشتۇرۇپ بولغىچە جان قىينىلىپ كېتىدۇ، مەن بۇنىڭغا ماس كەلمەيمەن.

ــــ قانداق قىلىسەن ئەمىسە، ئۆمرۈڭ ئاخىرىغىچە مۇشۇنداق يالغۇز ئۆتۈپ كەتمەكچىما؟

ــــ يالغۇز ئۆتسەم نېمە بوپتۇ!ـــ دېدى ئۇ سەپدىشىدىنمۇ بەكرەك ئەجەبلىنىپ،ــ نى زامان مەن بۇنداق  بىكار، ئەركىن  يۈرۈپ باقمىغىلى! ھەر تۇرمۇشنىڭ ئۆزىگە يارىشا پەيزىسى بولىدىكەن،  كۆنۈپ قالدىم، كۆنۈپ قالسا ھېچنېمە بولمايدۇ، كۆنمەي قالسا ئاندىن ئازاب بولىدۇ.

ئۇ يەنە بىر سائەتتەك ئولتۇرۇپ، خوتۇنى، بالىسى توغرۇلۇق جىق غەيۋەت قىلدى، كەلگۈسى تۇرمۇشى توغرۇلۇق ھېچقانداق ئۇچۇر بەرمىدى،  ھاراقنى ئۆيىگە كېتەلىگۈدەك دەرىجىدە ئىچىپ، ساھىبخان بىلەن خوشلىشىپ ئۆيىگە ماڭدى. ساتراشخانىنىڭ ئالدىدىن ئۆتكەندە،  جىمىرلاپ تۇرغان چىراغلارغا قاراپ كالپۇكىنى يالاپ قويدى. ئىچىگە كىرىپ سىچۈەنلىك قىزنى چاقىرتتى.  ئۇچىسىغا تېخىمۇ قىسقا كىيىملەرنى كىيىپ،  سەتەڭلىشىپ كەتكەن قىز ئۇنىڭ ئالدىغا كۈلۈمسىرەپ كەلدى:

ــــ قولۇم بىكار ئەمەستى،  بىر دەم ساقلاپ ئولتۇرالامسىز؟

ــــ ياق بولدى…  باشقا كۈنى كېلەي…  يولدىن ئۆتكەن كۆرۈشۈپ ئۆتەي دەپ…ـ

ــــ ئەمىسە ئەتە ساقلاي، چوقۇم كېلىڭ-ھە

قىز ئۇنىڭ قولتۇقىدىن يۆلەپ، ئۆيىنىڭ ئالدىغىچە ئەكىلىپ قويدى، ئايرىمخانىسىغا قايتىپ كىرگەندە ئاشنىسى دۈم يېتىپ تاماكا چېكىۋاتاتتى، قىز كىرىشى بىلەن ساغرىسىغا بىرنى شاپىلاقلاپ قويدى:

ــــ  يوقاپ كەتتىڭغۇ؟ كىم ئىزدەپ كەپتۇ؟

ــــ كونا خېرىدار، دائىم مۇشۇنداق كېچىدە كېلىۋېلىپ ئاۋارە قىلىدۇ.  تېخى بەزىدە «ماڭا تەگسەڭ ئۆيۈمنى بېرىمەن» دەپ تۇرۇۋالىدۇ.

ــــ قانداق ساراڭ نېمە ئۇ؟  ئۆي بولسىلا خوتۇن دېگەن تولىغۇ؟

ــــ شىنجاڭلىق كونا كادىركەن،  مېنى خوتۇن قىلىپ، ئاجرىشىپ كەتكەن قېرى خوتۇنىغا كۆز-كۆز قىلغۇسى بار ئىكەن.

ــــ راست ئۆيى بارمىكەن؟ ئۆزىنىڭ ئۆيىمىكەن؟

ــــ ئۆزىنىڭ ئۆيى،  بۇنداق كادىرلارغا ھۆكۈمەت ئۆي بېرىدۇ-دە!

ـــــ  ئۆيۈمنى بېرىمەن دېسە، ماقۇل دەپ بېرىۋەتمىگەنسەن-ھە!

ــــ ماڭا ئىشەنمىسەڭ باشقىسىنى تاپ،ـــ دېدى قىز ئۇنىڭ دۈمبىسىگە بىرنى مۇشتلاپ،ـــ نامرات بولساممۇ غۇرۇرۇمنى ساتمايمەن.

ـــــ ئۇ قېرى ئۆيۈم بار دەپ سېنى ئالدىمايۋاتقاندۇ؟

ــــ ئۆيىگە مەن كىرگەن، كېنىشكام بار، ساڭا كۆرسىتىمەن دېگەن.

ــــ سەن ئۇنىڭغا تەگسەڭ، ئۆينى ساڭا بېرەمدىكەن؟

ــــ ئۆزى شۇنداق دېگەن.

ــــ نەدە ئۇنداق ئاسان ئىش بار؟ قېرى ئوغرى سېنى تازا قوياي دەپتۇ-دە!

ــــ نەچچە قېتىم دەپ بولدى، مەن ياق دەپ ئۇنىمىدىم… دەسلەپتە مەن بىلەن بىللە تۇرغىن دەپ تۇرۇۋالغان، بۇنىڭغا ئۇنىمىسام، ماڭا تەگكىن، ئۆينى سېنىڭ نامىڭغا ئۆتكۈزەي دېدى. مەن ھېچقايسىسىغا ئىشەنمىدىم.

ــــ توختا، بۇ قېرىنىڭ گېپى قانچىلىك راست، بىلىپ باقمايلىمۇ؟ــــ دېدى ئاشنىسى يۆلىنىپ ئولتۇرۇپ،ــــ ئۆزەڭ كۆرۈۋاتىسەن، تاپقان پۇلغا ئىجارە تۆلەپ ئولتۇرۇۋاتىمىز، بۇ قېرىنىڭ نەچچە كۈنلۈكى قالدى، كىم بىلىدۇ، سېنى خوتۇن قىلغان ئاخشىمى يۈرىكى يېرىلىپ ئۆلەمدۇ تېخى، ئاندىن ئۆي بىزگە تەۋە بولىدۇ. شۇنىڭغىچە چىدىساڭ بولىدۇ، ھېلىمۇ خەقنىڭ بەدىنىنى تۇتۇپ، پۇتىنى يۇيۇپ چىداۋاتىسەنغۇ، ئۆيگە ئېرىشىۋالساق، بۇنداق پاسكىنا ئىشنى تاشلايسەن.

__ مۇشۇ گەپلەرنى دېيىشتىن نومۇسمۇ قىلمىدىڭ، سەن شۇ ئادەم ئالداشنى، ئادەملەردىن پايدىلىنىشنىلا بىلىسەن. مېنىمۇ ئالداپ سىلاپ، ھەقسىز پاھىشىدەك قىلىۋالدىڭ، كۆڭلۈم بولغاندىكىن بوپتۇ دېسەم، يەنە ھەددىڭدىن ئېشىۋاتىسەن. بولدى، بۇ يەردىن ئاستا چىقىپ كەت، پۇلنى تۆلەپ ماڭ،__ دېدى قىز ئۇنىڭ ئالدىراڭغۇ، دۆت چىرايىغا ئەلەم بىلەن تىكلىپ.

__ ساڭا مەسلىھەت بېرىۋاتىمەن، ئوبدان ئويلىنىپ باق، ئۆيگە ئېرىشىۋالغاندىن كېيىن مېنى يېنىڭدىن ھەيدەپ چىقىرىۋەتسەڭمۇ مەيلى. ئەمما ئۇ قېرىنى، ئۇ ئۆينى ھەرگىز قولدىن چىقىرىپ قويما، بولمىسا بۇنداق پۇرسەت ئىككىنچى كەلمەيدۇ. ئېسىڭدە بولسۇن، ئۇ قېرى سېنىڭ تېنىڭگە ئېرىشكەن بىلەن كۆڭلۈڭگە ئېرىشەلمەيدۇ، ئەمما سەن ھەممە نېمىگە ئېرىشىسەن.

__ ماڭ، ماڭ، ئاستا گەپ قىلىپ، چىقىپ كەت. قانداق قىلىشنى ئۆزەم بىلىمەن، ئۆزەمگە يۈز كېلەلەيدىغانلا ئىش بولسا، ساڭا مەسلىھەت سالماي قىلىۋېرىمەن.

__ شۇنداق قىل قەدىرلىكىم، قولۇڭنى ئىشلىتىۋەرمەي كاللاڭنىمۇ ئىشلەت!

ئاشنىسى خۇددى ئۇ ئۆيگە ئېرىشىپ بولغاندەك ھاياجانلىنىپ، سۇدىن بىر ئىستاكان ئىچىۋېتىپ چىقىپ كەتتى.

                                                  7

ئۇ ئوغلىدىن بۇرۇن خوتۇن ئېلىۋېلىش نىيىتىگە كەلدى، ئەمما ئۆينى سىچۈەنلىك قىزنىڭ نامىغا يۆتكەش ئۇنداق چاقچاق قىلىدىغان ئىش ئەمەس ئىدى، چۈنكى بۇ ئۆي كونا ئەر-خوتۇننىڭ ئورتاق مۈلكى بولۇپ، ئۇلار سوتتا ئاجراشقاندا خوتۇنى ئۆي-مۈلۈك ئىدارىسىغا بېرىپ كېنىشكىغا ئۆزىنىڭ ئىسمىنى قوندۇرۇۋالغانىدى. ئەگەر ئۇ سىچۈەنلىك قىزنى خوتۇن قىلىمەن دېسە كونا خوتۇنىنىڭ رۇخسىتىنى ئالغاندىن كېيىن ئاندىن كېنىشكىنى ئۆزگەرتەلەيتتى، كېنىشكىغا قىزنىڭ نامىنى يازدۇرالايتتى. ئۇ ئۆي-مۈلۈك ئىدارىسىغا بېرىپ ئۇقۇشۇپ باقتى، بۇ ئۆي سوتتا بۇيرۇلغان بويىچە بۆلۈنگەن بىلەن، پەقەت ئىشلىتىش ھوقۇقىلا ۋاقىتلىق بۆلۈنگەن بولۇپ، مۈلۈك ھوقۇقىغا كونا-ئەر خوتۇن بىردەك ئىگىدارچىلىق قىلاتتى. قايسى تەرەپ ئۆينى ساتماقچى ياكى ئىجارىگە بەرمەكچى بولسا چوقۇم بىرسىنىڭ رۇخسىتىنى ئېلىشى كېرەك ئىدى. ئەگەر يېڭىدىن توي قىلسا ئۆينى يېڭى خوتۇنىنىڭ نامىغا يۆتكەش ئۈچۈن توي خېتىدىن باشقا يەنە بىر مۇنچە  رەسمىيەتلەر كېتەتتى. ئۇ ئويلىنىپ قالدى، ئۆز نامىدىن كەچسە ئۆيدىن ئايرىلىپ قالىدۇ، ئۆز نامىنىڭ كەينىگە سىچۈەنلىك قىزنىڭ نامىنى قوشاي دېسە، كونا خوتۇنىنىڭ ماقۇللۇقىنى ئېلىشى كېرەك، ئۇ چاغدا جېدەلنىڭ چوڭى چىقىدۇ، خوتۇن-بالىسى ئالەمنى مالەم قىلىدۇ. ئۇ يەنە ئىچكىرىلەپ سوراپ، بىر ئۆينى كەسكىن ئىككىگە بۆلۈپ، ئىككى ئادەمنىڭ ئايرىم مۈلكى قىلىش ئىمكانىيىتىنىڭ بارلىقىنى، بۇنىڭ رەسمىيەتلىرىنىڭ تېخىمۇ مۇرەككەپلىكىنى، بۇنىڭ ئۈچۈن قانۇن ئورۇنلىرى ۋە ئۆي-مۈلۈك باھالاش ئورۇنلىرىغا ئىلتىماس قىلىش كېرەكلىكىنى بىلدى. ئۆينى ھەقىقىي ئىككىگە بۆلۈش خوتۇن –بالىسى كۆز تىكىپ تۇرغان  كېسەك ئالتۇننى تەڭدىن پارچىلاپ، ئۆز نېسىۋېسىنى ئېلىپ كېتىش دېگەنلىك ئىدى. بۇنىڭغا ئۇلار چوقۇم چىدىمايتتى، ئۇنىڭ ياقىسىغا ئېسىلاتتى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ سوتقا ئەرز سۇنۇپ، ئۆز ھوقۇقىنى تەلەپ قىلىشقا مەجبۇر بولاتتى. تونۇشقىلى نەچچە ئاي بولغان بىر سەتەڭنى دەپ  نەچچە ئون يىل بىرگە ياشىغان خوتۇن-بالىسى بىلەن جەڭگە كىرەتتى. تىنچ، ئارامخۇدا كۈنلىرى بۇزۇلۇپ، نېرۋىسى چېچىلىپ، تېخىمۇ قېرىپ تۈگىشىپ كېتەتتى.

ئۇ نەچچە ۋاقىتتىن بېرى شىرىن تەسەۋۋۇرغا بېرىلىپ، كاللىسىنىڭ ھەقىقەتەن قىززىپ قالغانلىقىنى ھېس قىلىپ، بۇ ئىشنى  قېرىلارچە تەمكىنلىك بىلەن ئويلىنىشقا باشلىدى. سەپدىشى بىلەن كۆرۈشۈپ مەسلىھەت سېلىشنىمۇ ئويلىدى، ئەمما ئۇنىڭدىن نېمە گەپ چىقسۇن؟ ئۇ بۇ گەپنى ئاڭلىسا ھەيران قالغىنىدىن كاللىسى ئىشلىمەيلا قالىدۇ، مەسلىھەت بېرىش تۈگۈل ئۇنى ئەيىبلىگىلى تۇرىدۇ. قېرىغاندا پاكىز ياشىماي، خەقنىڭ پۇتىنى يۇيىدىغان بىرسىنى خوتۇن قىلىمەن دېسە، ساراڭ دېمەي نېمە دەيدۇ؟

ئۇ سىچۈەنلىك قىزغا ئەھۋالنى يوشۇرماي ئېيتتى، ئۇنىڭ كېنىشكىنى كۆتۈرۈپ، ئاتايىتەن ئۆي-مۈلۈك ئىدارىسىغا بارغانلىقىدىن تەسىرلەنگەن قىز ئۇنىڭغا تەسەللىي بەردى:

__ مەنمۇ ئويلىغان، بۇ ئىش ئۇنداق ئاسان ئەمەس.

__ قېرىغاندا ئۇلار بىلەن سوتتا دەۋالىشىپ يۈرگۈم يوق.

__ دېمىسىمۇ ئۇ خوتۇنىڭىز بەك يامان كۆرۈنىدۇ.

__ شۇنداق قىلىپ، سېنى ئالالمايدىغان بولدۇم، بوپتۇ، مۇشۇنداق تۇتۇپ قويساڭمۇ راھەت، قېرىغاندا ئۇنىڭدىن ئارتۇقىنى تەلەپ قىلىپ نېمە قىلاي…

قىز ئاللىقانداق ئازۇ-ئۈمىدلىرى كۆپۈككە ئايلانغاندەك، بىر پەس جىمىپ قالدى، كۆزلىرى بىر نۇقتىغا تىكىلدى، يولنىڭ ئۇ تەرىپىدىكى بىنا ئۆيگە قارىدى، بۇ ئادەمنىڭ ئۆيى شۇ بىنانىڭ ئۈچىنچى قەۋىتىدە ئىدى، ھاكاۋۇر خوتۇنى ئىتىنى يېتىلەپ شۇ ئۆيگە شاھ سارىيىغا كىرگەندەك مەغرۇر كىرىپ-چىقىپ يۈرەتتى، بۇ ئادەم مۇشۇنداق ياتقان پېتى ئۆلۈپ كەتسە، ئۇ ئۆي خوتۇن-بالىسىغا قالاتتى. قىزنىڭ ئۇنى تۇتۇۋاتقان قوللىرى بوشىشىپ كەتتى، ئۇنىڭغا ئۈمىدسىزلىك، ھارغىنلىق بىلەن قارىدى،  قېرىپ بوشاپ كەتكەن تەن، بۇ تەندە نە ياشلىق، شاشلىق، قىزىققانلىق ۋە بۆسكەك ئىرادە بولسۇن؟!  قايسى كۈنى قىزدىن ماقۇللۇق جاۋابىنى ئالغاندىكى خۇشاللىقى ۋە قەسەميادلىرىمۇ ئۇنتۇلغان، گويا قىزنى ماقۇل دېگۈزۈۋېلىش ئۈچۈنلا شۇنداق قىلغاندەك بىپەرۋا، ھىيلىگەر. قىز ئۆزىنى ئەخمەق قىلىنغاندەك ھېس قىلىپ ئىچى سىقىلدى، ئەمما نېمىشقا؟  بۇ ئادەم ئۇنىڭغاشىرىن ۋەدىلەرنى قىلىپ نومۇسىغا تەگمىدى، نومۇسلۇق يېرىگە قول ئۇزاتمىدى، يالغان ئېيتمىدى، بەدىنىنى بىكارغا تۇتقۇزمىدى. ئۇ ئۆزىنىڭ ۋەدىسىنى ئەمەلگە ئاشۇرالمىغانىكەن، قىزمۇ سۆزىنى قايتۇرۇۋالسا بولىدۇ.

– مېنى يارىماس دەپ ئويلاپ قالدىڭ-ھە؟- دېدى ئۇ قىزنىڭ ئۈندىمەي تۇرغىنىنى كۆرۈپ.

– ياقەي، مەن بىر كىمدىن ئارتۇق نەرسە تەلەپ قىلمايمەن.

– سەن شۇ ئۆينى دەپلا ماڭا تەگمەكچى بولدۇڭ، دېمەك، ئۇ ئۆي بولمىسا مەن ھېچنېمىگە ئەرزىمەيمەن.

قىز گەپ قىلماي تۇرۇۋالدى.

-چۈشىنىمەن، بۇ دېگەن مەنپەئەت دۇنياسى.

ـــــ چۈشەنگەندىكىن گەپ قىلماي جىم يېتىڭ.

ئەمما ئۇ قانداق جىم ياتالىسۇن، قىزنىڭ   قولى تېگىپلا تۇرسا ئۇنى خوتۇن قىلىش، ياش سەتەڭ بىلەن تەڭلا ياشلىق باھارىغا قايتىش  ۋەسۋەسىسىدىن قۇتۇلالمايتتى. بۇ ۋەسۋەسە ئۇنى ھايات چېغىدا، كۈچىنىڭ بار ۋاقتىدا بىر ئىشلارنى قىلىۋېلىشقا قىستاپلا تۇراتتى. چىشىنىڭ بارىدا گۆش چاينىمىسا ئەتە-ئۆگۈن شۆلگىيىنى ئېقىتىپ قاراپ قالاتتى. توسقۇنلۇقلارغا كۆكرەك كېرىپ، ”رەقىب“لىرىنى مەغلۇپ قىلالىسا، مەيدىسىگە مۇشۇ سەتەڭنى بېسىپ ياتالايتتى. ئەگەر قورقۇپ تۈگۈلۈۋالسا ھازىرقىدەك دۈم ياتقان پېتى ئۆلۈپ كېتەتتى. ئۇ جىددىي ئويلىنىشقا باشلىدى، ھاياتلىق كۈرەش دېمەكتۇر دېگەنىدى بىر پەيلاسوپ. ئۇ بۇ گەپكە ھېچقاچان بۇنداق قايىل بولۇپ باقمىغانىدى. تېنى ساق، روھى تېتىك ۋاقتىدا ئۆينىڭ ئۆزىگە تېگىشلىك ھەق-ھوقۇقلىرىنى قايتۇرۇۋالمىسا، ئەتە-ئۆگۈن كېسەل چاپلاشقاندا ھېچكىمنىڭ ئۇنىڭ بىلەن كارى بولمايتتى، ھەتتا ئۇنىڭ پاتراق ئۆلۈشىنى تىلەيتتى. دېمەك،  ئۇ ئۆينىڭ مۈلۈك داۋاسىدىن قېچىپ، ئۆزىگە تېگىشلىك قىسمىنى ئېلىپ قالالمىسا، ئۆلۈپلا كەتسە ھەممە نېمىسىدىن ئايرىلىپ قالاتتى، ھەتتا ئۆلۈكى تالادا قالاتتى.

كونا خوتۇنى ئۇنىڭ ئۆي-مۈلۈك ئىدارىسىغا ئۆينى بۆلۈش توغرىسىدا ئىلتىماس سۇنماقچى بولغانلىقىنى ئاڭلاپ چىرايى ئۆڭۈپ كەتتى:

ــــ بۇ ئۆينى بىر قېتىم بۆلۈپ بولغان، يەنە نېمىگە بۆلىسەن؟ مەقسىتىڭ نېمە؟ مەن بۇنىڭغا قوشۇلمايمەن!

ـــــ قوشۇلمىساڭ ئۆينى سېتىپ پۇلنى تەڭ بۆلۈشىمىز، مېنىڭ بۇ يەردە تۇرغۇم يوق!ـــ دېدى ئۇ قەددىنى كېرىپ. ئىككى كۈندىن بۇيان ئۇ ئۆي-مۈلۈك ئىدارىسىغا قاتراپ، ئادۋوكاتلىق ئورنىغا بېرىپ سۈرۈشتۈرۈپ يۈرۈپ، ئۆزىنىڭ ھوقۇق-مەنپەئەتىگە مۇناسىۋەتلىك بارلىق ئۇچۇرلارنى ئىگىلەپ بولغانىدى.

ـــــ بۇ ئۆي بىزنىڭ ئورتاق مۈلكىمىز، ئوغلۇم ئىككىمىز بۇ ئۆينىڭ قانۇنلۇق ئىگىلىرى ھەم ۋارىسلىرى، شۇڭا بۇ ئۆينى خالىغانچە ساتالمايسەن!

ـــــ قۇرۇق گەپنى قوي، بۇ داداڭدىن قالغان ئۆي ئەمەس، ھۆكۈمەت ماڭا بەرگەن ئۆي! سوتتىن ئاجراشقاندا ئىسمىڭنى يازدۇرۇۋالدىڭ، بوپتۇ دېسەم، ئەمدى ھەممىنى مېنىڭ دەيسەنغۇ؟ بىلىپ قوي، ئۆينىڭ ئىگىسى مەن، باش ئىگىدارچىلىق ھوقۇقى مېنىڭ قولۇمدا، سېنىڭ نامىڭ قوشۇمچە ئورۇندا. ئوغلۇڭنىڭ بۇ ئۆيدە تېخى ھەققى يوق، مەن ئىنساپ بىلەن، قانۇن بىلەن سۆزلەۋاتىمەن. ئۆينى يا ئىككىگە بۆلىمىز يا سېتىپ پۇلنى تەڭ بۆلۈشىمىز. بۇنىڭغا قوشۇلماسلىققا ئاساسىڭ يوق، مەن پەقەت ھەققىمنى قايتۇرۇۋالىمەن.

خوتۇنى نەلەردىدۇر تاشلىنىپ، ئۇنتۇلۇپ كەتكەن  نەرسىنى قايتا بايقىغاندەك ئەجەبلەندى ۋە ئۇنىڭ چىرايىغا چەكچىيىپ قاراپ كەتتى، ئۆينىڭ تۆت بۇلۇڭىغا بىر قارىۋېتىپ غەزەب بىلەن:

ـــــ سەن نېمانچە قارا كۆڭۈل؟ نېمانچە شەخسىيەتچى؟ مېنىغۇ ئويلىمىساڭ مەيلى، ئوغلۇڭنى بولسىمۇ ئويلىمامسەن؟  ئائىلەڭنىغۇ ۋەيران قىلدىڭ، ئەمدى بۇ ئۆينىمۇ پارچىلاپ سېتىپ تۈگەتمەكچىما؟ سېتىپ نېمە قىلماقچىدىڭ؟ مەينەت جالاپلىرىڭغا خەجلەپ بېرەمتىڭ؟-دېدى.

ــــ ئاغزىڭنى بۇزما! ـــ دېدى ئۇ بۇ گەپلەرنىڭ ھەممىسىگە ئالدىن تەييارلىق قىلىۋالغاندەك تەمكىنلىك بىلەن،ــــ كۆڭلى قارا بولغان بولسام شۇ قىيىن كۈنلەردە ساڭا ياردەم قىلمايتتىم،  قىزلىقىڭنى ئېلىۋېلىپلا سېنى تونۇماس بولۇۋالاتتىم، ھېلىمۇ شۇنچە ئۇزۇن يىل خوتۇن قىلدىم،  ئاشنا ئوينىمىدىم، سېنى باقتىم، بالاڭنىمۇ باقتىم. مەن مۇشۇ جەرياندا ھەر قايسىڭغا شەخسىيەتچىلىك قىلىپ باقتىممۇ؟ ھەر قايسىڭغا خىيانەت قىلىپ باقتىممۇ؟ ئاخىرىدا كېلىپ ماڭا قانداق مۇئامىلە قىلىشتىڭ؟ ئازراق كۈن كۆرۈۋېلىپلا مېنى ياراتماس بولۇۋېلىشتىڭ، سەن ئىتىڭ بىلەن ئەر-خوتۇن بولدۇڭ، ئا گۇي بولسا ئۆزىنىڭ ئابرۇيىنى دەپ، مەندىن ئىپلاسلارچە يۈز ئۆرىدى. ھەر ئىككىڭ ماڭا خائىنلىق قىلىشتىڭ، شۇنداق تۇرۇپ، يەنە بۇ ئۆينى ئىككىڭگە قالدۇرىمەنما؟ ئۇخلاپ چۈش كۆرۈشمە، مەن  بۇ ئۆيدىن ئۆزەمگە تەۋە بايلىقنى ئالماي قويمايمەن!

ـــــ قارا، قارا،  ما قارا يۈزنى، قېرىغاندا ئالجىپسەن! مەنمۇ سېنى دەپ ياشلىق باھارىمنى تۈگەتتىم، ساڭا بىر ئۆمۈر خوتۇن بولدۇم. بۇنىڭ بەدىلىنى كىم تۆلەيدۇ؟ سەن تۆلەيسەن، چۈنكى مەنمۇ سېنى دەپ تۈگەشتىم.  ئەر كىشى بولساڭ ۋىجدان بىلەن گەپ قىل، ئەگەر  ئۆينى بىزدىن تارتىۋالماقچى بولساڭ، ئۈستۈڭدىن ئەرز قىلىمىز! مېنىڭ تارتقان روھىي زىيىنىم ئۈچۈن ئاز دېگەندەك بىر مىليون تۆلەيسەن، ئۆيۈڭنى ساتساڭمۇ بۇنى تۆلەپ بولالمايسەن!

خوتۇنىنىڭ ئەلپازىغا قاراپ ئۇ  ئاچچىق كۈلدى:

ـــــ ساۋاتسىز خوتۇن-دە سەن، قانۇن دېگەننى بىلەمسەن؟ ئۆز رازىلىقى بىلەن ئاجراشقان ئەر-خوتۇن بىر-بىرىگە روھىي تۆلەم بېرىدىغان ئىش نەدە بار؟ سېنى مەن قېرىتقان بولسام، مېنى كىم قېرىتتى؟ كىم كىمنى مەجبۇرلىدى؟ قانۇن سېنىڭ قۇرۇق گېپىڭگە ئەمەس، پاكىتقا قاراپ ھۆكۈم قىلىدۇ.  سوت بىر قېتىم كۆك تامغىنى بېسىپ، ئىككىمىزنىڭ مۇناسىۋىتىنى ئۈزدى، مۈلۈك ھوقۇقىمىزنى كېلىشتۈرۈپ بولدى. دېمەك، بىر-بىرىمىزدە مۇشۇ ئۆيدىن بۆلەك ھەققىمىز قالمىدى. ئەمدى مەن مۇشۇ ئۆيدىن ئۆزەمگە تېگىشلىك ھەققىمنى ئېلىۋالساملا بولدى، قانۇن بۇنى قوغدايدۇ.

ـــــ بۇ ئۆينى بۆلۈشكە مەن قارشى تۇرىمەن، ئوغلۇممۇ قارشى تۇرىدۇ. بۇ ئۆينى ساتمايمىز، سېتىشقا يول قويمايمىز. نەگە بېرىپ دەۋا قىلساڭ قىل، ۋاقتى كەلسە بىزمۇ دەۋا قىلىمىز. بۇ ئۆيدىكى ھەققىمىزدىن ھەرگىز ۋاز كەچمەيمىز،  يېقىندا ئوغلۇڭ توي قىلىدۇ، ئۇنىڭغا ئۆي كېرەك، ماڭىمۇ ئۆي كېرەك. سەن بۇلارنى قىلچە ئويلىمايسەن، سەندە  ۋىجدان دېگەن نەرسە يوق.

ـــــ سەن ۋىجدان توغرۇلۇق گەپ قىلما، بىز ئاجرىشىپ كەتتۇق، دادىسىدىن تانغان ئاۋۇ مەخلۇقنىمۇ ساڭا بېرىۋەتتىم، شۇڭا ئۇنى ”ئوغلۇڭ“ دېمە، مەن ئۇنى تونۇمايمەن، سېنىمۇ تونۇمايمەن، بىزنىڭ ھېچقانداق مۇناسىۋىتىمىز يوق. شۇڭا بۇ ئۆيدىكى ھەققىمنى خەقتىن ئالغاندەك ئالىمەن، بۇنىڭ ئۈچۈن قانۇن ۋاسىتىلىرىدىن پايدىلىنىپ ئۆز مەنپەئەتىمنى قوغدايمەن.

شۇ ئەسنادا ھېلىقى ئىت ئۇنىڭ گېپىنى ئاڭلاپ قالغاندەك، تەتەينىڭ ھۇجرىسىدىن  چىقىپ، ئۇنىڭغا قاراپ قاۋاپ كەتتى، ئۇيقۇدىن ئېچىلغان چاپاق كۆزلىرىدىن زەھەرخەندىلىك يېغىپ تۇراتتى.

ـــــ قېنى كۆرەرمىز!ــــ دېدى خوتۇنى ئورنىدىن قوپۇپ ئىتىنىڭ يېنىغا بېرىپ،ـــ ئوغلۇم بۇنىڭدىن خەۋەر تاپسا،  دەۋا قىلغىنىڭغا تويغۇزىدۇ، ئۆزەڭنى چاغلاپ ئىش قىل!

                                                  8

سىچۈەنلىك قىزنىڭ ئاشنىسى بىر قۇرۇلۇش ئورنىنىڭ ماتېرىياللىرىغا قاراپ بېرىۋاتقان ئىشلەمچى بولۇپ، يازدا دولىسىنى ئوچۇق قويۇپ يۈرۈيدىغان ئورۇق بىر نېمە ئىدى، كېچە-كۈندۈز ئۆي ۋە بايلىق چۈشەپلا ياشايدىغاندەك، ئىككى گەپنىڭ بىرى بولسا ئۆي، ماشىنا، پۇل-بايلىق توغرۇلۇق پاراڭ قىلاتتى.  ئايرىمخانىدا ئىككىسى كوتۇلدىشىپ كەتسە، ئەتراپىدىكىلىرى ئۇلارنىڭ يەرلىك شېۋىسىنى ئۇقالماي قالاتتى.

ــــ سەن مېنى تولا زورلىما، بۇ ئىش ئاقمايدۇ! ـــ دەيتتى قىز قاپىقىنى تۈرۈپ.

ـــ كاللاڭنى ئىشلەت، ئۇ قېرىنىڭ كېنىشكىنى كۆتۈرۈپ، ئۆينىڭ مۈلۈك ھۇقۇقىنى ئۇقۇشۇپ كەلگىنى چوڭ ئىش، دېمەك، بۇ ئىشتا ئۈمىد بار.

ــــ سەن نېمىگە ئاساسەن ئۇ ئادەمنىڭ گېپىگە ئىشىنسەن؟

ــــ مەن ئۇنى بىر قېتىم كۆرگەن، مېنىڭچە ئۇ ھىيلىگەر ئەمەس، قىلىمەن دېگەن ئىشىنى قىلىدۇ.

قىز جىلە بولۇپ قالدى:

ــــ ئۇ ئاللىقاچان يالتىيىپ بولدى دېدىم ساڭا، يەنە نېمانداق كىرىشىۋالىسەن بۇ ئىشقا؟

ــــ ئۇ يالتىيىپ قالسىمۇ سەن ۋاز كەچمە، مېنىڭچە ئۇ سېنى قانداق قىلىدۇ قېنى دەپ سىناپ بېقىۋاتىدۇ. سەن ھازىرلا بەل قويۇۋەتسەڭ، سېنىڭ پەقەت شۇ ئۆيگە ئېرىشىش غەرىزىڭ ئاشكارىلىنىپ قالىدۇ. سەن ئۇنى ياخشى كۆرگەن بولۇۋال، يېنىڭغا كەلسە بارلىق ھۈنىرىڭنى ئىشلىتىپ ئۇنى خۇشال قىل، شۇ ئىشتىن باشقا ھەممىنى قىلساڭ بولىدۇ.

ــــ پەسكەش نېمىكەنسەن، سېنى بۇنداق گەپ قىلار دەپ ئويلىماپتىكەنمەن.

ــــ مېنى نېمە دېسەڭ مەيلى، بىراق بۇ پاسكىنا ئىشتىن قۇتۇلىمەن دېسەڭ، مەن دېگەندەك قىل. ئۇ قېرىنىڭ ساڭا مەيلى بارلىقى راست، ئەگەر ئوينايمەن، ياشايمەن دېسە، ئەتراپىدا بۇنداق دۇكانلار، پاھىشخانىلار تولا، ئۇنىڭ پەقەت ساڭىلا كۆزى چۈشكەن گەپ، بۇنىڭدىن پايدىلانمىساڭ، قاراپ تۇرۇپ بىر ئېسىل پۇرسەتنى كەتكۈزۈپ قويىسەن.

قىز ئۇنىڭغا ئەلەم بىلەن قاراپ يەنە ئويلىنىپ قالدى. ئۇ ئادەمدە ئىشق-مۇھەببەت نېمە قىلسۇن، پەقەت، بۇ قىزغا بىرەر ياخشى ھاراق ياكى تاماكىغا خۇمار بولغاندەك خۇمارى بار. ھاراق ئىچىۋالسىلا كىرىپ دۈم ياتىدۇ، نېرۋىلىرى غىدىقلىنىپ بىر دەم ھاياجانلانغاندىن كېيىن ئېزىلىپ ئۇخلايدۇ. ھۆكۈمەتكە ئېشەكتەك ئىشلەپ دەم ئېلىشقا چىققاندىن كېيىنكى ھاردۇقىنى مۇشۇنداق چىقىرىدۇ. ئاۋارە قىلىپ تېلېفون ئۇرىدىغان ھېچكىمى يوق، يالغۇزلۇقتىن، بىكارچىلىقتىن شۇنداق ھۇزۇرلىنىدۇكى، جاھاندا بۇنىڭدەك بىغەم، ئەركىن ئىنسان يوق.

ــــ ئۇ مېنىڭ خېرىدارىم، باشقىسى بىلەن كارىم يوق،ـــ دېدى قىز ئۇھ تارتىپ.

ــــ بىر ئىشنى ماشىنا ئادەمدەك قىلىۋېرىشتىن زېرىكمىدىڭمۇ؟ 100 كوي تاپساڭ، خوجايىن ساڭا ئاران 10 كوي بەرسە، مۇشۇنىڭغا رازى بولۇپ ياشاۋېرەمسەن؟ سەن نومۇسۇم، ۋىجدانىم بىلەن ياشايمەن دېسەڭ، بەك بولسا 35 ياشلارغىچە ئىشلىيەلەيسەن، ئاندىن قېرىپ سەتلىشىپ كېتىسەن، ئۇ چاغدا سېنى ھېچكىم كېرەك قىلمايدۇ.

ــــ سەنمۇ كېرەك قىلمايسەن، شۇنداقمۇ؟

ــــ ياق، ئۇنداق دېمەكچى ئەمەسمەن،ـــ دېدى ئاشنىسى كۆزىنى چىمچىقلىتىپ، ـــ لاۋبەنلەر كېرەك قىلمايدۇ. چۈنكى سېنىڭ ھازىرقى چىرايىڭ، بەدىنىڭ، ياشلىقىڭ غايەت زور بايلىق، سەن بۇ بايلىقنى بايقىيالمايۋاتىسەن، ئۇنىڭدىن پايدىلىنالمايۋاتىسەن،   ياخشى كۆڭلۈم بىلەن گەپ قىلىۋاتسام خاتا چۈشىنىۋاتىسەن. سەن يۇرتتىن يېڭى چىققاچقا تېخى ساددا، بېيجىڭنى مەندەك بىلمەيسەن، بۇ جەمئىيەتنى مەندەك چۈشەنمەيسەن.

ــــ ئەمىسە قانداق قىلىمەن، دېگىنە!؟

ــــ ئۇ قېرىنىڭ پېشىغا چىڭ ئېسىلىسەن، ئۇنىڭغا مەدەت بېرىسەن. قېرىلار دېگەن كىچىك بالىغا ئوخشاش ماختانچاق، گول كېلىدۇ،  ئەگەر شۇ ئۆيگە ئېرىشسەڭ، ساڭا بارلىقىمنى بېغىشلايمەن، سېنى ھۇزۇرلاندۇرۇپ نەچچە ئون ياش ياشارتىۋېتىمەن، كۆرمىگەن بەختنى كۆرسىتىمەن… دەپ سۆزلەپ تۇرىسەن، ئۆيىگە كىرىپ تاماقلىرىنى ئېتىپ، كىر-قاتلىرىنى يۇيۇپ بېرىسەن…

ــــ لېكىن ئۇنداق قىلسام ئا خوتۇن ماڭا تېخىمۇ ئۆچ بولۇپ، ئېرى بىلەن قېرىشىپ، ئىشنى بۇزىدۇ. شۇڭا ئۆزەمنى ئاشكارا قىلماي تۇرغىنىم ياخشى.

ـــــ مانا، مانا، توغرا دېدىڭ، كاللاڭ ئىشلىدى، مانا مۇشۇنداق قىلىسەن! ئارقا سەپتە تۇرۇپ ئۇ قېرىغا يەل بېرىسەن، قالغىنىنى ئۇ ئۆزى بىر تەرەپ قىلىدۇ.

ــــ لېكىن ئۇ خوتۇن-بالىسى بىلەن سوتقا چۈشۈشنى خالىمايدىكەن. خوتۇنىغا ئۆينىڭ مۈلۈك ھوقۇقىنى ئايرىش توغرۇلۇق گەپ قىلسا، خوتۇنى ئۇنىماپتۇ، ئوغلۇم بىلەن ئەدىۋىڭنى بېرىمىز دەپ تەھدىت ساپتۇ. شۇنىڭدىن بولسا كېرەك، كەيپىياتى جايىدا ئەمەس، كۆپ گەپ قىلماي چىقىپ كەتتى.

ـــــ مانا كۆردۈڭمۇ؟ جەڭنىڭ بېشى باشلىنىپتۇ. شۇ تەلەپنى ئوتتۇرىغا قويالىغاندىكىن بۇ قېرى ھەقىقەتەن نوچىكەن! سەندەك بىر گۈزەل ئۈچۈن ھېچنېمىسىنى ئايىمايدىغان، خوتۇن-بالىسىنىمۇ كېرەك قىلمايدىغان بۇنداق قېرىنى كىنولاردىلا كۆرەلەيسەن، بۇنىڭدىن  تەسىرلىنىپ يىغلىساڭ بولىدۇ سەن!

ـــــ ۋاي ماڭغىنە، خوتۇنى كۆزىگە بەك سەت كۆرۈنۈپ كەتكەن بولسا ياكى ئۇ ئۆيدە خورلۇق تارتىپ قالغان بولسا، قۇتۇلاي دەپمۇ ئويلىغاندۇ؟!

ـــــ مەيلى نېمىلا قىلسا شۇ تەلەپنى ئوتتۇرىغا قويۇپتۇ، ساڭىمۇ دەپتۇ. دېمەك، ئۇ قېرى بۇ يولنى ئاخىرىغىچە ماڭىدۇ، شۇڭا سەن ھېچ ئىككىلىنىپ ئولتۇرماي، ئۇنىڭغا مەدەت بېرىپ تۇر، يېنىڭغا كەلسە، ئۇنى-بۇنى سوراپ ھالىغا يەت، باش-كۆزىنى سىلاپ، كۆكسۈڭنى يېقىپ قوي. شۇ ئۆيگە ئېرىشسەك بەختلىك بولىمىز دەپ تۇر، مەن دېمەي «بىز» دېگەن گەپنى كۆپ ئىشلەت. بۇ دېگەن جاھاندارچىلىق تاكتىكىسى.

ــــ ئەگەر ئۇ ئۆزىگە تەۋە ئۆيگە ئېرىشىپ قالسا، ئۆي يەنىلا مېنىڭ بولمايدۇ-دە!

ــــ ئەخمەق، ئاۋۋال توي خېتى ئالىسەن، ئاندىن ئۆي كېنىشكىسىغا ئىسمىڭنى يازدۇرىسەن، ئۇ قېرى ئۆلگەندە ئۆي ساڭا قالىدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن، ئۇ ئۆلمەستىن ئاۋۋال  ۋەسىيەتنامە ئېلىۋالىسەن، بۇنى قانۇن ئېتىراپ قىلىدۇ. ئاندىن ئۇنىڭ خوتۇن-بالىسى بۇ مۈلكۈڭگە ھەرگىز چېقىلالمايدۇ.

ــــ سەن مېنى ئۆزەم خالىمايدىغان ئىشقا مەجبۇرلاۋاتىسەن، سېنىڭ مەقسىتىڭمۇ شۇ ئۆيگە ئېرىشىش، ئەمما ھازىر دەپ قوياي، بۇ نىيىتىڭ ئەمەلگە ئاشمايدۇ. مەن ئۇنداق ئاسان قولغا كېلىپ قالىدىغان ئامەتكە ئىشەنمەيمەن.

ــــ نېمە دەيدىغانسەن؟ مېنىڭ ئۇ ئۆيدە قىلچە تامايىم يوق، پەقەت سېنى بۇ جاپادىن قۇتۇلسىكەن دەيمەن، سەن ئۇ ئۆيگە ئېرىشكەن كۈنى مېنى ئۇنتۇپ كەتسەڭمۇ بولىدۇ، ياخشى كۆرسەڭ ئىزدەپ تۇرساڭمۇ بولىدۇ، ئىختىيار ئۆزەڭدە.

ــــ سەندىن ئۈمىدىمنى ئۈزدۈم،ــ دېدى قىز راست دەۋاتقاندەك،ــــ چۈنكى مېنى راھەتكە ئېرىشتۈرەلمىدىڭ، ئۇنىڭغا ئىشەنچىڭمۇ يوق، شۇڭا مېنى خەققە ئىتتىرىۋاتىسەن،  راست دەيسەن، مەن ئەخمەق، ئازراق چىرايىم بولغان بىلەن كاللام ئىشلىمەيدۇ. ئەسلىدە، نامرات بولساقمۇ ئادەتتىكىدەك، خۇشال ياشىغۇم بار ئىدى، ئەمما سەن  بۇ ئىشنى تولا دەپ، كاللامنى قايمۇقتۇرۇپ قويدۇڭ. نەتىجىدە، سېنى ئەمەس، ئۇ ئادەمنى تولا ئويلايدىغان بولۇپ قالدىم. بۇنىڭ ھەممىسىگە سەن سەۋەبچى!

ــــ شۇنداق، مەن سەۋەبچى. ئەمما بۇلارنىڭ ھەممىسى سېنىڭ كەلگۈسۈڭ ئۈچۈن.

ــــ ئەمدى بۇ گەپنى ئىككىنچى تىلغا ئالما، بولمىسا يۈز-خاتىرە قىلمايمەن. بۇنداق پاراڭلارنى قىلىپ يۈرگەندىن ئايرىلىپ كەتكىنىمىز ياخشى.

ــــ ھېلىمۇ ئايرىلىپ بولدۇق، ئەمما بۇ دېگەن ۋاقىتلىق ئايرىلىش، نەدىلا بولسام سېنى ئەسلەپ تېلېفون قىلىپ تۇرىمەن، ئىشلىرىڭغا مەسلىھەت بېرىمەن. ئەگەر مەندىن ئايرىلساڭ، ئىشلىرىڭغا يۆلەنچۈك بولىدىغان ئادەم قالمايدۇ. ھەممىسى سېنى ئوينىساملا دەيدۇ، توي قىلىدىغان نىيىتى يوق. راست گەپنى قىلغاندا، سەندىمۇ مۇھەببەت دېگەن نەرسە قالمىدى، چۈنكى يېشىڭ 30 غا بېرىپ قالدى، ئىشنى ئەمەلىي ئويلايدىغان دەۋرىڭ كەلدى. ئىشقىلىپ، نېمىلا قىلساڭ قىل، ئۆزەڭ توغرا دەپ بىلگەن يولدا ماڭىۋەر،  ھەرگىز پۇشايمان قىلما.

   قىز ئۇنىڭ دولىسىنى تۇتۇشتىن بىزا بولۇپ، بېشىغا بىر نەچچىنى سالاي دەپ توختاپ قالدى.

                                          9

    كۈنلەر ئۆتتى، ئايلار ئۆتتى، بېيجىڭنىڭ سوغۇق شامال ئۈزۈلمەيدىغان قارا قىشى ئۆتۈپ ئەتىيازمۇ يېتىپ كەلدى، ئەمما تولىمۇ كېچىكىپ كەلدى. ئۇ بىر كۈن بۇرۇن بولسىمۇ سىچۈەنلىك قىزنىڭ ۋەسلىگە يېتەي دەپ ئالدىرىغانچە ئىشلىرى يۈرۈشمىدى، ئۆي ئىشى زادى بىر ياقلىق بولمىدى. ئوغلىمۇ توي قىلىپ سىرتتىن ئۆي ئىجارە ئېلىپ ئولتۇرۇشقا باشلىدى. ھەپتە ئاخىرلىرىدا خوتۇنىنى ئېلىپ ئانىسىنى كۆرگىلى كېلەتتى، سەتەڭ كېلىنى ئۇنىڭغا گەپ قىلغۇسى باردەك قاراپ كېتەتتى، كۆزلىرى ئۇچرىشىپ قالغاندا بولسا كۈلۈمسىرەپ قوياتتى. مۇشۇ قىز جېنىدا ئېرىنىڭ تاپاۋىتىگە بۇ كېلىشكەن دادىسىنىڭ سەۋەبچى بولغانلىقىنى بىلگەن يەردە، ئاۋۇ ئىنساپسىز ئوغلى خۇددى تامنىڭ تۆشۈكىدىن چۈشۈپ قالغاندەك، دادىسىنى زادى تونۇغىلى ئۇنىمايتتى. يۈزسىز شاۋچى دەيتتى ئۇ ئىچىدە ئوغلىنى تىللاپ، ئاناڭنى مۇت دورىدىڭ.

بىر كۈنى ئۇ ئادىتى بويىچە سىچۈەنلىك قىزنىڭ قوللىرىنى سېغىنىپ، كارىۋاتقا چىقىپلا ھەممىنى ئۇنتۇپ، قىزنىڭ تۇتۇپ قويۇشلىرى بىلەن مەلەق ئۇيقىغا كەتكەندە خوتۇنى بىلەن  ئوغلى ئۆي ئىشى توغرۇلۇق باش قوشتى.

__ بېيجىڭنىڭ ئۆي باھاسى يەنە بىر ھەسسە ئۆسۈپ كەتتى، بۇ ئەتراپتىكى ئۆيلەرنىڭ ھەر كۇۋادرات مېتىرى 60 مىڭغا چىقتى ئانا، ۋاقتىدا سېتىۋەتمىسە كېيىن باھاسى چۈشۈپ كېتەرمىكىن دەيمەن.

__ ئۆينىڭ باھاسى چۈشۈپ بولالمايدۇ، پۇل دېگەن پاخال نېمە، شەھەرگە كىرىۋاتقانلار شۇنچە كۆپ، ئۆي ئالىمىز دەيدىغانلار ئاندىن تولا. شۇڭا مەن بۇ گەپكە ئىشەنمەيمەن.

__ مەن مۇنداق ئويلاۋاتىمەن ئانا، بۇ ئۆينى سېتىپ بۆلۈشىمىز دەپ ئولتۇرماي، ئا قېرى بىلەن يارىشىپ قالساڭمىكىن. شۇنداق قىلساڭ، بۇ ئۆي ھامان بىزگە قالىدۇ.

__ نېمە؟ ياراشقىن دەمسەن؟__ دېدى ئانىسى ئورنىدىن چاچراپ قوپۇپ،__ ئۆلسەممۇ ئۇنىڭ بىلەن ياراشمايمەن.

__ ئانا، بۇ دېگەن تاكتىكا، ئويلاپ باق، 75 كۇۋادرات مېتىرلىق بۇ ئۆينى ھازىر ساتساڭ قانچە پۇلغا يارايدىغانلىقىنى ئويلاپ باق، يېرىمىنى ئالساڭ قانچە پۇل، پۈتۈنىنى ئالساڭ قانچە پۇل؟

__ ئەمدى مەن شۇ بىر نەچچە مىليوننى دەپ ئاخىرقى ئۆمرۈمنى ۋەيران قىلامدىمەن؟ كۆتەر بۇنداق گېپىڭنى! ئۇ ئۆلۈپ بولغىچە مەن ئۆلەمدىمەن، كىم بىلىدۇ؟

ئوغلى ئىككىلىنىپ تۇرۇپ قالدى، قېرىلارنىڭ كاللىسى قاتمال دەپ ئويلاپ ئىچى سىقىلدى.

__ شۇنچىۋالا دۈشمەنلىشىپ كەتتىڭلارما؟ بۇرۇن قانداق ياشىغان؟مېنى قانداق باققان؟__ دەپ سوئال قويدى ئۇ.

__ مېنىڭمۇ ئەقلىم يەتمەيدۇ،_ دېدى ئانىسى خۇرسىنىپ،__ بەلكىم سەن ئۈچۈنلا چىداپ ياشىغاندىمىز. مەنمۇ بۇ ئىشقا ھەيران، ھەيران قېلىش تۈگۈل ئۆزەمگە غەزەبلىنىمەن تېخى! سەن بۇنى چۈشىنەمسەن؟  ئۇنىڭ بىلەن ياراشقىن دېمەي، ئۇنىڭدىن  تېزرەك قۇتۇلغىن دېسەڭ توغرا بولىدۇ.

__ بوپتۇ ئەمىسە، دېمىگەن بولاي. ئەمما بۇ ئۆي ھەقىقەتەن ئۆسۈپ چېكىگە يەتتى. ئوڭچە ئىگلىگىلى بولمىسا، سېتىپ پۇلىنى بۆلۈشسەك بولمامدۇ. شۇنداق قىلساق، چەترەك بولسىمۇ ئايرىم، كەڭرى ئۆيلەردە ئولتۇرالايمىز، سەنمۇ ئۇ ئوغرىدىن قۇتۇلىسەن، بىزمۇ ئۆزىمىزنىڭ ئۆيىگە ئېرىشەلەيمىز.

__ بۇ گېپىڭ بولىدۇ، بۇ يەر بەك قىستاڭچىلىق بولۇپ كەتتى. قاتنىشى قولاي، مۇھىتى ياخشى، باغچىغا يېقىن رايونلاردىن ئۆي ئالساق تامامەن بولىدۇ.

__ يەنە تېخى ماۋۇ پىستەك بار،__ دەپ ئىتنى كۆرسىتىپ قويدى ئوغلى،_ بۇنىڭغىمۇ ئازادە مۇھىت بولمىسا بولمايدۇ.  ئەگەر ھەممىنى ئالالىغان بولساق، شەھەر سىرتىدىن داچا سېتىۋالالايتتۇق-دە، ئۆزىمىزنىڭ ھويلىسى، ماشىنا قويۇش ئۆيى بولاتتى.

__ ئۇ گەپنى قوي، مېنىڭ غەم قىلىدىغىنىم، ئايرىم ئۆيىمىز بولغاندا خوتۇنۇڭ بىلەن بولۇپ كېتىپ مېنى تاشلاپ قويارسەنمىكىن دەيمەن. شۇڭا ھازىرلا دەپ قوياي، ئۇ ئۆي چوقۇم مېنىڭ نامىمدا بولىدۇ، مەن ئۆلگەندىن كېيىن ساڭا قالدۇرىمەن.

__ ۋاي نېمىلەرنى ئويلاپ كەتتىڭ ئانا، سېنىڭ دېگىنىڭچە بولسۇن.

__ ئەمىسە بۇ ئىشقا تېزرەك تۇتۇش قىلايلى، ئۇنى ئۆينى سېتىشقا قىستايلى. ئۇمۇ شەھەر سىرتىدىن ئۆي ئالسۇن ياكى شىنجاڭغا كەتسۇن. كۆزىمىزدىن قانچە بۇرۇن يوقالسا شۇنچە ياخشى.

شۇنداق قىلىپ ئانا-بالىنىڭ مەسلىھەتى بويىچە بۇ ئۆي سېتىلىدىغان بولدى. ئۆينىڭ ھەقىقىي ئىگىسى بولغان ئۇمۇ بۇ ئىشنى ئۆزىچىلا ھەل قىلىنىپ كەتكەندەك ھېس قىلىپ، شۇ كۈنىلا بۇ گەپنى سىچۈەنلىك قىزغا يەتكۈزدى. سىچۈەنلىك قىز ئاشنىسىغا تېلېفون قىلدى.

__ مانا ئەمدى بەختىڭ كەپتۇ مېيزى،__ دېدى ئاشنىسى ھاياجان بىلەن  ۋاقىراپ،__ ئۇ قېرىنىڭ پېشىگە ئېسىل، پۇتلىرىغا سۆي، بارلىق ھۈنىرىڭنى چىقىرىپ ئۇنى رازى قىل. ئالدىڭدا نېمە بولسام بولاي، پەسكەش دەمسەن، سولامچى دەمسەن، نېمە دېسەڭ دە، لېكىن بەختىڭ ئۈچۈن، بەختىمىز ئۈچۈن، شۇنداق قىلىشىڭ كېرەك.  ئەمدى بۇ پۇرسەتنى قولدىن بېرىپ قويساڭ بولمايدۇ، كەلگەن پۇرسەت ئىككىنچى كەلمەيدۇ، بىر ئۆمۈر جاپا تارتىمىز،  بۇ شەھەردە ئورنىمىز ئىسسىماي، ئىتنىڭ كۈنىنى كۆرىمىز.

__ لېكىن ئۇ باشقا يەردىن ئۆي ئالغان بىلەن ئۆينىڭ كېنىشكىسىغا مېنىڭ نامىمنى قوشمىسچۇ؟

__ نامىمنى قوشساڭ ساڭا تېگىمەن، بىر ئۆمۈر خىزمىتىڭنى قىلىمەن دېمەمسەن؟ ئۇ بۇنىڭغا ماقۇل بولسا ئاندىن تېگىسەن ئۇنىڭغا، شەرت قويىسەن، ئالدىراپ بېرىۋەتمەيسەن، ئۇقتۇڭمۇ؟

__ ئۇقتۇم، نومۇسسىز ئەبلەخ،- دەپ كۈلدى مېيزى،__ لېكىن بۇ قېرىنى بەزىدە شۇنداق ھىيلىگەرمىكىن دەيمەن، ئەگەر ئۇ باشتا ماڭا شەرت قويۇپ تۇرۇۋالسىچۇ؟

__ ئۇنىمايسەن، قاچان مەن شۇ كېنىشكىدا ئىسمىمنى كۆرسەم، ئاندىن سەن بىلەن بىللە بولىمەن دەيسەن.

__ ئۇ قېرى ئۆلۈپ كەتسىچۇ؟ ئۆينىڭ ئاخىرقى ئىگىسى كىم بولىدۇ؟

__ ساڭا قالىدۇ-دە، ئۇ ئۆلۈپ كەتكىچە ئۇنى ئەيۋەشكە كەلتۈرۈپ ئوبدان ۋەسىيەتتىن بىرنى يازغۇزىسەن، سوت ئۇنى ئېتىراپ قىلىدۇ.

__ ئۆلمەي تۇرۇپ ۋەسىيەت يېزىپ بەر دېسەڭ نېمە دەيدۇ؟

__ ۋاي سەن كالۋامۇ، ئاۋۋال ئۇ قېرىنى ئىندەككە كەلتۈرمەمسەن، قالغىنى كېيىنكى ئىشلار. ئېسىڭدە بولسۇن، ئۇ قېرىنى پادىشاھنى كۈتكەندەك كۈتۈپ، كېچە-كۈندۈز خىزمىتىنى قىل، ئىشلىرىغا ھەمدەمدە بول، ئەڭ باشتا ھازىرقى پاسكىنا ئىشتىن قول ئۈزۈپ، ئۇنىڭ مالىيى بول، كاتىپى بول، ئاشپىزى بول، شۇ ئىشتىن بۆلەك ھەممىنى قىلساڭ بولىدۇ.

                                            10

ئۇلار ۋاسىتىچى شىركەت ئارقىلىق ئۆيلىرىنى باھالىتىپ، ھازىرقى باھاسىدا سېتىپ، پۇلىنى بۆلۈشىدىغاندا يەنە بىر ھازا تالىشىپ، ئاخىر يەنىلا تەڭ يېرىمدىن بۆلۈشىدىغان بولۇپ، ئادا-جۇدا بولۇشتى. ئۇ ساتراشخانىدىن يېنىپ چىققان مېيزىنى قولتۇقىغا قىستۇرۇپ، شەھەر سىرتىدىن ئۆي كۆرۈشكە باشلىدى، ئىلاجىنىڭ بېرىچە خوتۇنىدىن يىراق تۇرۇش ئۈچۈن، خوتۇنى شەرقتىن ئۆي ئىزدىسە، ئۇ غەربتىن ئىزدىدى ۋە ئاخىر كۆڭلىدىكىدەك بىر رايوننى تاللاپ، بىر قېتىمدىلا پۇلىنى تۆلەپ 60 كۇۋادرات مېتىرلىق ئۆيدىن بىرنى ئالدى. قولىغا  ئازراق پۇلمۇ ئاشتى. ئەتىسى توي خېتى ئېلىپ، بىر نەچچە ھەپتىدىن كېيىن ئۆينىڭ كېنىشكىسىغا مېيزىنىڭ ئىسمىنى قوشتى، مېيزى ئۆزىگە مىليون يۈەنلىك لاتارىيە مۇكاپاتى چىققاندەك ھاياجانلىنىپ، شەپقەتچىسىنى قۇچاقلاپ يىغلاپ كەتتى.

__ مەن دېدىمغۇ، ئەر كىشى دېگەن لەۋزىدە تۇرۇشى كېرەك.

__ مەن ئالدامچىلارنى تولا كۆرۈپ كەتكەچكە، دەسلەپتە ئىشەنمىگەن.

__ سىلە خەقنىڭ تەبىئىتى شۇ.

__ ئەمدى سىزگە خوتۇن بولۇپ، بىر ئۆمۈر خىزمىتىڭىزنى قىلىمەن.

__ مەنمۇ سېنى خوتۇن قىلسام، ھەقىقىي ياشىغاندەك بولىمەن. ئۇزۇن زاماندىن بېرى خەقنىڭ كۆزىگە قاراپ ياشاپ كەلدىم، كۆڭلۈم خالىغاننى قىلالمىدىم، داۋاملىق بۇنداق ياشاپ ئۆلۈپ كەتسەم بولمايدۇ-دە، ھۆكۈمەتكە شۇنچە يىل ئىشلەپ، ئۆيگە ئېرىشىپ، بۇنچىلىك راھەت كۆرسەم بولمامدۇ سەنچە؟

__ بولىدۇ، نېمىشقا بولمايدۇ، سىز چوقۇم راھەت كۆرۈشىڭىز كېرەك. سىز تېخى قېرىپ كەتمىدىڭىز، مەن بىلەن ياشىسىڭىز ياشىرىپ كېتىسىز.

__ شۇڭا سېنى ئالدىم ئەمەسمۇ، ھەقىقىي پەيزىڭنى تېخى كۆرۈپ باقمىدىم.

__ كۆرۈڭ، ئەمدى قانغۇدەك كۆرىسىز.

__ ئۆينى بېزەپ بولغىچە بىرەر ئۆيدە ئىجارە ئولتۇرۇپ تۇرايلى.

__  شۇنداق قىلايلى! ھېلىقى قېرى، سەت خوتۇنىڭىز بۇنى بىلسە نېمە بولۇپ كېتەر-ھە؟

__ نېمە بولسا بولمامدۇ، ئۇنىڭغا ئەرمەك ئىتى بولسىلا بولدى. مېنىڭ نەزەرىمدە ئۇ شۇ ئىتنىڭ ئانىسىغا ئايلىنىپ كەتتى.

مېيزى كۈلۈپ كەتتى.

ئۇلار يېڭى ئۆيىگە يېقىن بىنادىن ئۆي ئىجارە ئېلىپ، ئەر-خوتۇنلۇق تۇرمۇشىنى باشلىدى. مېيزى ئاشنىسىنىڭ تەلىماتى بويىچە،  قېرى ئېرىنىڭ كۆڭلىنى ئېلىپ، نەپسى تولۇق قانمىسىمۇ رازىلىق بىلەن چىداپ، ئارزۇ-تەلىپىنى يېڭى ئۆيىگە باغلاپ، كۈندۈزى قېرىنى ئۇخلىتىپ قويۇپ، ئۆي زىننەتلەشكە چۈشۈپ كەتتى. ھەممىنى ئۆز رايى بويىچە بېزەتتى، ماتېرىياللارنى ئۆزى بىر قوللۇق سېتىۋالدى، چىراغ، جۈمەك، ئۆي جاھازلىرى، دېرىزە پەردىلىرىنى كۆڭۈل قويۇپ تاللىدى. ھەممە نەرسە پۈتكەندە رازىمەنلىك بىلەن ئۆينىڭ ئىچىدە چۆگىلىدى، دېرىزىنى كەڭ ئېچىۋېتىپ شەھەر مەنزىرىسىگە خۇشاللىق بىلەن نەزەر سالدى. يېڭى ئۆيگە كۆچۈپ كىرگەندە ئېرىنى كارىۋاتقا تارتىپ، «مانا بىزنىڭ ئۆيىمىز، بىز نېمىدېگەن بەختلىك» دەپ پىچىرلىدى.

ئۇ ئېغىر خۇرسىندى، سەتەڭ خوتۇنىغا شۇنچە ئىنتىلسىمۇ، ئارمانىغا چۇشلۇق دەرمانى قالمايۋاتقانلىقىنى سېزىپ ئىچى پۇشتى:

__ شۇنداق، ئەمما بۇ كۈنلەرگە ئون يىل، يىگىرمە يىل بۇرۇن ئېرىشكەن بولسامچۇ، سېنى تېخىمۇ رازى قىلىۋېتەتتىم!

مېيزى ئۇنىڭ ئاغزىنى توسۇۋېلىپ:

__ ماڭا بۇنداق گەپلەرنى قىلماڭ، ئۇنداق ئىشلارغا پەرۋايىم پەلەك، سىز بىلەن قۇچاقلىشىپ ياتساممۇ ئۆزەمنى بۇ دۇنيادا چەكسىز بەختلىك ھېس قىلىمەن،__ دېدى. ئەمما ئۇ  بۇ گەپكە ئانچە ئىشەنمىدى، شۈكلەپ قالدى، چىرايىغا ھەسرەت ياماشتى.  مېيزى جىددىيلىشىپ ئۇنىڭ بوينىغا ئېسىلدى:

__  ماڭا سىز بولسىڭىزلا بولدى،  بۇنداق ئىشلارنى ئۆزىڭىزگە ھەرگىز بېسىم قىلىۋالماڭ، چۈنكى مەن شۇنى بىلىپ تۇرۇپ سىزگە تەگكەن، سىز مېنى مۇشۇ كۈنگە ئېرىشتۈرگەن شەپقەتچىم، مېنى خەقنىڭ قۇللۇقىدىن قۇتۇلدۇرغان قەھرىمانىم،  سىزگە بىر ئۆمۈر قەرزدارمەن، مېنى ھەر قانداق ئىشقا بۇيرۇسىڭىز جان دەپ ئورۇنلايمەن،ئارتۇقچە تەلەپلەردە بولمايمەن، ئۇنداق قىلىشقا نېمە ھەددىم؟ بۇنىڭ ھەممىسىگە مەن رازى، مېنى نېمە قىل دېسىڭىز مەيلى، كۆڭلىڭىز نېمىنى خالىسا شۇنى قىلاي، نېمىدىن خوش بولسىڭىز شۇنى تەييار قىلاي…

ئۇ مېيزىنىڭ كۆز ياشلىرىدىن تەسىرلەندى،  يېشىنى سۈرتىۋېتىپ يېنىغا تارتتى. بۇ كۆز ياشلىرىنى يالغان دەي دېسە تېخى. قىزنىڭ مۇلايىمىلىقىنى، رايىشلىقىنى بىلمىگەن بولسا، ئۇنى خوتۇن قىلماس ئىدى. نى نى ياش خوتۇنلارمۇ ئۇنىڭدەك رايىش، ئۇنىڭدەك ئىشچان ئەمەس، مېيزى ھەممىگە رازى بولۇپ كەلدى، چىرايىدىن كۈلكە ئۈزۈلمىدى، ھېرىش-چارچاش ياكى بىزارلىق ھېچ كۆرۈلمىدى، ئازراق چىرايى ۋە بەدىنى بارلاردا كۆرۈلىدىغان ھاكاۋۇرلۇقتىن قىلچە ئەسەر يوق، ئېرىنى كۈتۈشنىلا بىلدى، كۈندە كەچتە تامىقىنى بېرىپ، پۇتىنى يۇيۇپ، بەدىنىنى سۈرتۈپ، دۈمبىلىرىنى مايلاپ، سىلىق، چىۋەر قوللىرى بىلەن دولىسىنى تۇتۇپ، ئۈگە-ئۈگىلىرىنى بوشىتىپ، ئىشقىلىپ بارلىق ھۈنەرلىرىنى ئىشقا سېلىپ ئېرىنى راھەتلەندۈردى، بۇنداق ئەستايىدىللىق، بۇنداق قىزغىنلىق بىر كۈن داۋاملىشار، ئىككى كۈن داۋاملىشار، ئۇدا ئىككى ئاي داۋاملاشقان نەدە بار؟

__ مەن سېنىڭدىن بەك رازى، ئەمما مەنمۇ سېنى رازى قىلسام دەيمەن-دە!__ دېدى ئۇ مېيزىنىڭ يۈزىنى سىلاپ.

__ سىز مېنى ئاللىبۇرۇن رازى قىلىپ بولدىڭىز، مەن سىزگە بىر ئۆمۈر قەرزدار، خىزمىتىڭىزنى قىلىپ ئۆتۈشتىن باشقا ئارمىنىم يوق.

__ سەن ماڭا ياشلىقىڭنى بەرگەن ئىكەنسەن، مەنمۇ سېنى ماددىي جەھەتتىن رازى قىلىشىم كېرەك. ئىنسان دېگەن مۇشۇنداق بىر-بىرىنىڭ ھاجىتىدىن چىقىپ ياشىسا بەختلىك بولىدۇ ئەمەسمۇ!؟

__ توغرا دېدىڭىز، بىز بىر-بىرىمىزنىڭ ھاجىتىدىن چىقىپ بەختلىك بولدۇق، بەخت دېگەن ئەسلى مۇشۇنداق نەرسىكەن.

ئەمما ئۇ مېيزىنى ھەقىقىي رازى قىلىشنى ئويلايتتى، ياشلىقتىكى كۈچ-قۇۋۋەتلىرىنى شۇ يۈزسىز، بەدچىراي، لەش پۇرايدىغان خوتۇنىغا ئىسراپ قىلىۋەتكەنلىكىگە ئېچىناتتى. جاھاننىڭ ئىشلىرى بىر-بىرىگە مۇشۇنداق ئۇدۇللاشمايدىكەن دەپ ھەسرەتلىنەتتى. قېرىغاندىمۇ كۈچ-قۇۋۋىتىدىن قالماسلىقنىڭ چارىلىرى ئۈستىدە ئىزدىنەتتى، جۇڭيى تېبابىتىدىكى دورىلارنى يەپ باقسام دەيتتى،  بىراق ئېلان قىلىنغان دورىلارنىڭ بىرسىگىمۇ ئىشەنمەيتتى، ئۇنىڭ ئۈستىگە پات-پات قان بېسىمى ئۆرلەپ قالاتتى، قاتتىق ھاياجانلىنىپ كەتسىمۇ بولمايتتى، ئۇنداق دورىلارنى يېگەن بىلەن ئەكس تەسىرى بولمايدۇ دەپ كىم ئېيتالايدۇ؟ شۇڭا  گۆش يەيمەن چىشىنى تۆكۈۋېلىشىدىن ئېھتىيات قىلاتتى. شۇڭا ئۇ ئۈرۈمچىدىكى بىر ئاغىنىسىگە تېلېفون قىلىپ،  دۆڭكۆۋۈكتە دۇكان ئاچىدىغان بىر تېۋىپنىڭ نومۇرىنى تېپىپ، ئۇنىڭدىن مەسلىھەت سورىدى. تىۋىپ ئۇنىڭغا بەدەننى قۇۋۋەتلەپ، قاننى قىززىتىدىغان دورىلارنى مۇۋاپىق ئىستېمال قىلىپ بەرسە بولىدىغانلىقىنى، بىراق ياشىنىپ قالغانلارنىڭ بۇ ئىشتا سەل ئېھتىيات قىلىشى كېرەكلىكىنى ئېيتتى. ئۇ بۇ دورىلارنىڭ ئومۇمەن ئەكس تەسىرىنىڭ يوقلۇقىنى، ئاز-ئازدىن يەپ بەرسە، بىر ھەپتە بولسۇن، بىر ئاي بولسۇن، ئۈنۈمىنى كۆرىدىغانلىقىنى بىلىپ، شۇ دورىلاردىن ئەكەلدۈرۈپ ئىستېمال قىلىشقا باشلىدى. باشتا بۇ مەجۇنلار ھەقىقەتەن ئۈنۈم بەردىمۇ ياكى مۇشۇ دورىلارنى يەۋاتقانلىقى ئۈچۈن ئۆزىنى قۇۋۋەتلىنىپ قالغاندەك ھېس قىلدىمۇ، روھى كۆتۈرۈلۈپ، ئىشلىرى خېلى ئوڭۇشلۇق بولدى. مېيزىنىڭ ھەيرانلىق ۋە خۇشاللىق چاقناپ تۇرغان كۆزلىرىدىن ئالەمچە خۇشاللىققا تولدى. ئۇنىڭچە بولغاندا، ياشاشنىڭ ھەقىقىي لەززىتى ئەمدى باشلانغانىدى. ئەمما بۇ كۈنلەرمۇ ئۇزاققا بارمىدى، ھاياجانلار ئۇزاق داۋاملاشمىدى، ھەر قېتىم شۇ دورىنى يەپ يوتقانغا كىرگەندە قان بېسىمى ئۆرلەپ قېلىپ،  بۇ بېسىمنى چۈشۈرىدىغان خىمىيەلىك دورىلارنى كاپ ئېتىپ، ھەسرەتتىن پۇچۇلىنىپ تولغىنىپ ياتىدىغان بولدى.
__ بولدى، بەك كۈچەپ كەتمەڭ، سالامەتلىكىڭىز مۇھىم،__ دەيتتى مېيزى ئۇنىڭ مەيدىسىنى سىلاپ،__ سىز بۇنداق بىئارام بولسىڭىز، مەن سىزدىن ئۆتە ئازابلىنىپ كېتىدىكەنمەن.

__ مېنى ئۆز ھالىغا باقمايدىغان جاھىل قېرىكەن دەپ قالدىڭ-ھە، ئىست ياشلىقىم، ياشلىقىمدا سېنىڭدەك بىرسىنى خوتۇن قىلالمىغىنىمغا ئىست، شۇ خوتۇنغا كەتكەن كۈچۈمگە، تاپقان بالامغىمۇ ئىست!

مېيزى كۈلۈپ، ئۇنىڭ قوينىغا تىقىلدى:

__ تولا ئاھ ئۇرۇپ كەتمەڭ، كۆڭلىڭىز قېرىمىغان ئادەمسىز، يىگىتتەك ئىش قىلىپ مېنى خوتۇن قىلدىڭىز، بۇنىڭدىن خوش بولمامسىز؟

__ خوشلۇقۇمنى بىر دېمە، ئەمما سېنى خوش قىلىشمۇ مۇھىم ئەمەسمۇ؟

__ ئۇنداق ئويلىماڭ، جىددىيلەشمەڭ، ئۆزىڭىزگە بېسىم پەيدا قىلماڭ، بولمىسا قان بېسىمىڭىزنى يەنە ئۆرلىتىۋالىسىز، كۆڭلىڭىز ئازادە بولسا سالامەت بولىسىز، ئۇزاق بىللە ياشايمىز.

__ كۆڭلۈمنى بەك چۈشىنىسەن -دە، ماڭا قارا،  ساڭا قانچە ئامراق بولغانچە، قېرىلىققا شۇنچە ئۆچ بولۇپ كېتىۋاتىمەن، ئۆلۈمدىنمۇ شۇنچە قورقۇۋاتىمەن. كەل مېيزىم، كۈچ-مادارىم تۈگىگىچە، نەپسىم ئۈزۈلگىچە سەن بىلەن يايراپ ئۆتەي…

                                              11

ئۇ ئۆزىنىڭ  توي قىلىۋالغانلىقىنى خېلىغىچە يوشۇرۇپ يۈرگەن بولسىمۇ،  ئۇ ئىشنى ئىچىگە ئېلىپ كەتكەن خوتۇنى پۇرسەت تېپىپ ئۇنىڭ سەتچىلىكىنى ئاشكارىلىۋەتتى.  پارتىيە قۇرۇلغانلىقىنى تەبرىكلەش پائالىيىتىدە سەپداشلىرى، يېڭىدىن تونۇشقان كەسىپداشلىرى ئۇنىڭغا يۆچۈن نەزەردە قاراپ، سوغۇق سالاملىشىپ، كۇس-كۇس پاراڭلىرىنى باشلىدى، بۇ خەقلەرنىڭ ئىسكەنجىسىدىن قۇتۇلغىلى بولمايدىكەن، دەپ ئويلىدى ئۇ ئەتراپىغا كۆڭۈلسىز نەزەر سېلىپ، غەيۋەت دەستىدىن بىز خەق تاغدا ياشايدىغان مايمۇنلارچىلىكمۇ ئەركىن ئەمەس!

     يىغىن تۈگىگەندە ھېچكىم ئۇنىڭغا قاراپ قويمىدى، پەقەت ھېلىقى چاغدا ئىچىشكەن سەپدىشى بۇرۇنقى قىزغىنلىقى بىلەن ئۇنى ئۆيىگە باشلاپ ماڭدى.

__ ئاڭلىسام ئۆيۈڭنى سېتىپ، تويمۇ قىلىۋاپسەن.

__ ھەئە، ئۇ ئۆينى تۇتقىلى بولمىدى، جان قاقشاپ كەتتى. شۇڭا كۆڭلۈم تارتقان يەرگە كېتىپ، كۆڭلۈم تارتقان خوتۇننى ئېلىپ ياشىدىم. سەنچە بۇنىڭ نېمىسى يامان، بۇلار نېمىشقا ماڭا بۇنداق يامان كۆزدە قارايدۇ؟

__ لېكىن خوتۇن ئالساڭمۇ تۈزۈكرەك خوتۇن ئالساڭ بولمامدۇ، ساتراشخانىدىن چىققان بىر سىچۈەنلىكنى ئاپتۇ دەيدۇ، راستمۇ بۇ گەپ؟

__ قارا ما خەققە! __ دېدى ئۇ  ئاچچىقتىن زارلاپ،__ بۇ خەقنىڭ ئىچى تارلىقىدىن ئاق نەرسىمۇ قارا كۆرۈنىدۇ! ئەدەم گۈل دەپ قىسقاننى تىكەن دەپ دەسسەشنى ئويلايدۇ. ھەر ئىشنىڭ بىرەر سەۋەبى باردۇر دېمەستىن، ھەممىنى ئۆزىنىڭ  پوقىغا مىلەپ، كۆردۈڭمۇ ما رەسۋاچىلىقنى دەپ چۇقان كۆتۈرىدۇ.

__ شۇنداق قىلىپ، شۇ خوتۇن بىلەن بولۇپ كەتتىڭ دېگىنە، شىنجاڭغا كېتىپ ئۇيغۇردىن خوتۇن ئالغان بولساڭ  بۇ گەپلەرمۇ چىقمايتتى.

__ بىكار گەپ، ئۇيغۇردىن ئالساڭ، ياش ۋاقتىدا ئالماي قېرىغاندا ئاپتۇ دەيدۇ، ياشراقىنى ئېلىۋالساڭ، ئۆزىنىڭ ساقىلىغا باقماي ياشنى ئېلىۋاپتۇ دەيدۇ، جۇۋاننى ئالساڭ، ئالغاندىكى تايىنلىق قىزنى ئالماي، خەقتىن ئاشقاننى ئاپتۇ دەيدۇ… ۋاي-ۋاي، مەن بىز خەقنى بىلمەمدىمەن؟ شۇڭىمۇ گەپتىن قېچىپ يىراقراق ياشاي دېدىم، شۇنداق قىلساممۇ، گەپتىن قۇتۇلالمىدىم، كۆردۈڭمۇ ئۇلارنىڭ بەدرەڭ چىرايىنى! خۇددى بۇ جاھاندا ئۆزلىرىلا ئاليجاناپ، ئۆزلىرىلا مىللەتنىڭ قەھرىمانلىرى! يېڭى كەلگەنلىرىنىڭمۇ تېخى ماڭا قارىغۇدەك ھالى يوق، ۋۇي خوتۇن تالاق سويمىلار!  گەپ دېگەن ئاشۇنداق يامان نەرسە، بىر دەمدە تارايدۇ، بىر دەمدە يۈزۈڭنى قارا قىلىۋېتىدۇ. مەن بۇنداق ئىشلاردىن سەسكىنىمەن،  ھەر كىم ھەددىنى بىلسۇن، بىر كىمگە باھا بېرىشتىن ئاۋۋال ئۆزىنىڭ پوقىنى ئادالىسۇن، ھېچكىم ھېچكىمگە سوراقچى ئەمەس، شۇڭا ئاۋۋال ئۆزىنى سورىسۇن، بىز قىلغان ئىشلارنىڭ ئوندىن بىرىنى قىلىپ ئاندىن ماڭا بىر نېمە دېسۇنچۇ ئۇ  بەدرەكلەر!؟ مېنى پەس كۆرىدىغان نېمە ھەددى بار؟ مېنىڭ تارىخىمنى، ئەمگەكلىرىمنى بىلەمدىكەن؟ مېنى چۈشىنەمدىكەن؟ شۇڭا ئۇنداقلارنىڭ مۇئامىلىلىرىنى ئوسۇرۇققا تەڭ قىلمايمەن.  يىغىن دېمىگەن بولسا بۇ يەرگە ھەرگىز كەلمەيتتىم.

__ قايناپ كەتمە، جامائەت پىكرىنىڭ ھەممىسى توغرا، ئادىل بولمىسىمۇ، ئۇنى پۈتۈنلەي ئىنكار قىلساڭ بولمايدۇ. چۈنكى بۇ جەمئىيەتتە توپتىن ئايرىلىپ ياشاپ بولالمايمىز، بولۇپمۇ بىز ئۇيغۇرلارنىڭ جامائەتچىلىك ئېڭى كۈچلۈك. يىراققا كېتىۋېلىپ، ھېچكىم بىلەن ئارىلاشماي يۈرسەڭ جامائەتتىن ئايرىلىپ قالىسەن.

__ ئايرىلسام نېمە بولماقچى؟ جامائەتنىڭ كۆزىگە قاراپ 30، 40 يىل ئۆلچەملىك ياشاپ نېمىگە ئېرىشتىم؟ بەرىبىر يەنە قارىغا بويالدىمغۇ؟ ھېچكىم مېنى بۇ ئادەم ئىلگىرى دۇرۇس ياشىغان دېمىدىغۇ؟ ئون ئىشنىڭ توققۇزىنى توغرا قىلىپ، بىرىنى مۇنداقراق قىلىپ قويسام، ئۇنى ئۆتكۈزۈۋەتمىدىغۇ؟ شەخسىي ئەركىنلىكنى بوغىدىغان، پىتنە-ئىغۋا تېرىشتىن باشقىغا يارىمايدىغان ئۇنداق جامائەت جەھەننەمگە كەتسۇن!__ دېدى ئۇ يەرگە قېقىلىپ تۈكۈرۈپ، __ مەن شۇ جامائەتنىڭ گېپىدىن قورقۇپ توي چېيى بەرمىدىم. خەق بۇنى چۈشەنمەي، ئۈستۈمدىن گەپ تېپىپ سېسىتتى. شۇنچىلىك ئىش! بىر تاۋاق پولو بەرسە ئاغزى بېسىقىدىغان بۇ جامائەتنىڭ تەمەگەر ئىتتىن نېمە پەرقى؟!

__ ھاي-ھاي، بۇ نېمە گەپ ئەمدى؟!_ دېدى سەپدىشى ئاچچىقتىن تىترەپ،__ جامائەتنى ئۇنداق ھاقارەتلىسەڭ بولامدۇ؟ سەن ئۆلگەندە يەنە مۇشۇ جامائەت ئەسقاتىدۇ جۇمۇ ساڭا دەپ قوياي!

__ تىرىكلىكىمدە ئىززىتىمنى قىلمىغان جامائەت ئۆلگىنىمدە قانچىلىك قايغۇرۇپ كېتەر سەنچە؟!__ دەپ مەسخىرىلىك كۈلدى ئۇ سەپدىشىنىڭ ئۆڭۈپ كەتكەن چىرايىغا قاراپ،__ شۇلارنىڭ ئىچىدە قانچىسىنىڭ خۇرسەن بولۇپ كېتىدىغانلىقىنى بىلەمسەن سەن؟ مەن جېنىمدا ئۆزەمنى خېلى تۈزۈك ئادەم دەپ قارايدىغان تۇرۇقلۇق، مەندىن بۇرۇن بىرەر نوچام ئۆلۈپ كەتسە، ئىچىمدە خۇرسەن بولىمەن، ھەر نېمە بولسا ئۇنىڭدىن بىرەر كۈن ئۇزاق ياشاپتىمەن دەپ كۈلۈپ كېتىمەن. مانا بۇ ئىنسان تەبىئىتى، باشقىلارنىڭ بېشىغا بىرەر بالا-قازا كەلسە، شۇ ئادەمنىڭ ئۆز قېرىنداشلىرىدىن بۆلەك كۆپىنچە ئادەم ئۆز ھالىغا شۈكرى قىلىپ ھەمدۇ سانا ئوقۇيدۇ، مانا بۇمۇ ئىنسان تەبىئىتى!

__ سەن رەسمى ئالجىپسەن، ئۆزەڭگە ئوخشىماي قاپسەن،__ دېدى سەپدىشى ئۇنىڭغا چەكچىيىپ قاراپ،__ جامائەت ئىچىدە ياشىمىغاننىڭ جاجىسى مانا، ئەقلىڭدىن ئادىشىپسەن.

__ ئەقلىم جايىدا، سەن راست گەپنى ھەزىم قىلالمايسەن، ئۆزەڭنى ئالداپ ياشايسەن، شۇڭا ساڭىمۇ بەك ئىچىم ئاغرىيدۇ.

__ كاللاڭدىن راستىنلا چاتاق چىقىپتۇ، خەقلەرنىڭ گەپ تاپقىنى بىكار ئەمەسكەن، بولدى، ئەمدى سەن بىلەن دېيىشىغان گەپ يوق، نېمە قىلساڭ قىل!

__ مەسلىھەتىڭگە رەھمەت، ئۆيۈڭگىمۇ باشلىمايدىغان بولدۇڭ، بوپتۇ، يولىمىز ئايرىم بولسۇن. يولىمىز ئەزەلدىن ئايرىمغۇ بىزنىڭ، قاچان قەستەن بىرلىشىۋالدۇق؟ خوش ئەمىسە…

ئۇنىڭ كەيپى چاغ ئىدى، سەپدىشى ئالىيجاناپ سىياققا كىرىۋالغان بىلەن، غەيۋەتخورلارنىڭ بىر ئەزاسى ئىدى، ئۇنى ئۆيىگە باشلاپ، بىرەر بوتۇلكىنىڭ ئاغزىنى ئېچىپ، ئاندىن ئۇنىڭ ئاغزىدىن گەپ ئېلىپ، غەيۋەت تاغىرىنى تېخىمۇ كۆپ مال بىلەن تولدۇرماقچى ئىدى، بىراق مەقسىتىگە يېتەلمىدى. ئۇ  ئاۋات يوللاردا كېتىۋېتىپ، ھەر تەرەپتە ئالدىراش يۈرگەن مىغ-مىغ ئادەملەرگە نەزەر سالدى. مانا بۇلار غەيۋەت قىلمايدۇ، ئۆزىنىڭ ئىشىنى ئوبدان قىلىدۇ، ئاددىي ياشايدۇ، قانائەتچان، ئىشچان، كىم بېشىنى سىلىسا شۇنىڭ قۇلى بولىدۇ. شۇ تاپتا ئۇنىڭ چىرايلىق خوتۇنى مېيزىنى كۆرگۈسى كېلىپ كەتتى.

                                                12

ئۇ ئىشىكنىڭ ئالدىغا بېرىپلا ئۆينىڭ ئىچىدىن چىقىۋاتقان تىۋىشتىن سەگەكلىشىپ تۇرۇپ قالدى،  گۇماندەك يامان نېمە يوق، ئۇ  كۆز، قۇلاق، ھەتتا ئالتىنچى سېزىمنىمۇ ئادەتتىن تاشقىرى ئىقتىدارلارغا ئىگە قىلالايدۇ. ئۇ ئاڭلاۋاتقان ئاۋازلارنى بۇرۇنقى گۇمانلىرى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ شۇنداق غەزەپكە كەلدىكى، تىترەپ تۇرغان قوللىرى بىلەن ئاچقۇچنى ئېلىپ، ئىشىكنى ئېچىپ، ئۇدۇللا ياتاق ئۆيىگە كىردى:  نىلۇپەردەك يۇمران، ياش، چىرايلىق خوتۇنىغا بىر قارا پاقا يامىشىۋالغان بولۇپ، نىلۇپەر بوش ئاۋاز چىقىرىپ تەۋرەپ تۇرسىمۇ، ئۇ ئۆلگۈر پاقا چۈشەي دېمەيتتى، بەلكى ئۇنىڭغا ئۆلىدىغاندەك يېپىشىپ، ھاياجان بىلەن سەكرەيتتى… كىم ئۇلارنىڭ ھۇزۇرىغا دەخلى-تەرۇز قىلسا، شۇ ھامان لەنەتكە ئۇچراپ،  قان قۇسۇپ ئۆلەتتى…

   ئۇ بۇ رەسۋاچىلىققا ئارتۇق تاقەت قىلىپ تۇرالمىدى، ئاشخانىغا كىرىپ پىچاق ئىزدەۋاتقاندا بېشى پىررىدە قېيىپ يەرگە يىقىلىپ چۈشتى…

ئۇلار ئۆلگۈر ھۇزۇرىنى داۋاملاشتۇرۇپ، تەڭ ھاياجانلىنىپ، غەلىبە تەنتەنىسى قىلغاندەك ئىڭراپ، توۋلىشىپ بولغاندىن كېيىن مېيزى ئاشنىسىنى ئۈستىدىن ئىتتىرىۋەتتى:

__ ئۆيگە ئۇ كىرسىمۇ نېمىشقا بولدى قىلمايسەن؟

__ كىم ئۇنى بۇرۇن كەلسۇن دەپتۇ، كىم ئۇنى پەيزىمىزنى بۇزسۇن دەپتۇ؟!

__ ئەمدى ھەممىنى يوق قىلدىڭ! نومۇسسىز بىر نېمىكەنسەن؟

__ نېمىنى يوق قىلدىم؟ ئەمدى بۇ قېرى مېنى بۇ ئۆيدىن ھەيدەپ چىقىرىدۇ، ئۆيدىن قۇرۇق قالىدىغان بولدۇم دەمسىنا؟ ھەي كالۋا،  بۇ ئۆي بەرىبىر سېنىڭ، كېنىشكىدا ئىسمىڭ بار، ساڭا ھېچنېمە بەرمەي ھەيدەپ چىقىرالمايدۇ. نەچچە ۋاقىتتىن مەنمۇ چىداپ كەلدىم، ئەمدى سېنى بۇ قېرىغا ھەرگىز تاشلاپ بەرمەيمەن!

__ ھەر قانچە بولسىمۇ، بۇ قىلىقىمىز بەك ئېشىپ كەتتى!

__ قۇرۇق گەپنى قويۇپ ئېرىڭگە بىر قاراپ باققىنا، پالاققىدە قىلاتتى، يىقىلدىمۇ،  نېمە بولدى، بۇمۇ بىر ھېسابتا ئىشىمىزنىڭ ئوڭ كەلگىنى.

مېيزى ئۇنىڭغا چەكچىيىپ، كۇسىرىنى كىيىپلا ئورنىدىن قوپۇپ ئاشخانىغا كىردى.

__ نېمە بوپتۇ؟ ئۆلۈپتىمۇ يا ھوشىدىن كېتىپتىمۇ؟!__ دېدى ئاشنىسى ئىشتىنىنى كىيىۋېتىپ،__  قارىغاندا، سېنىڭ دېگەنلىرىڭ توغرىكەن، ئۇ قېرى سېنى ئۆلگۈدەك ياخشى كۆرىدىكەن.

__ مەن ھېچنېمىنى بىلمىدىم، سەن كىرىپ قاراپ باققىنا؟!__ دېدى مېيزى ئەنسىزلىك بىلەن.

ئاشنىسى سوقۇشمايلا يەڭگەن باتۇردەك مەغرۇرلۇق بىلەن ئاشخانىغا كىردى:

__ سەن ئۇنى ئاچچىقى يامان،  قان بېسىمى بار دېمىگەنمىدىڭ!

   __ بۇ ئادەمنىڭ كېسىلى جىق، قان بېسىمىدىن باشقا يەنە،  يۈرىكىدە ئازراق مەسىلە بار. دېمى سىقىلىدۇ، ئۆپكىسىدە چاتاق بار…

__ ئەمىسە ئۆلۈپتۇ.

__ ئۆلۈپتۇ؟ نېمە دەۋاتىسەن سەن؟!

__ ئۆلۈپتۇ، قارىمامسەن چىرايىغا، قارىداپ كېتىپتۇ.

مېيزى ئاشنىسىغا قاراپ داڭقېتىپ تۇرۇپ قالدى:

__ ئەمدى قانداق قىلىمىز؟

__ ئۆزى ئۆلدى، قانداق قىلاتتىڭ، تونۇشلىرىغا خەۋەر قىلىسەن.

__ مەن ئۇنىڭ ئۆلگىنىگە ئىشەنمەيمەن،__ دېدى مېيزى كۆزىگە ياش ئېلىپ،_ ئازراق تىنىقى بار، دەرھال دوختۇرخانىغا ئاپىرايلى.

__ ساراڭ بولدۇڭمۇ؟!__ دەپ ۋاقىرىدى ئاشنىسى،__  دوختۇرخانىغا ئاپارغىنىڭ بىلەن ئاز پۇلغا ساقايمايدۇ، ئۆسۈملۈك ئادەمگە ئايلىنىپ قالسا بىر ئۆمۈر باقمىساڭ بولمايدۇ، ئۇنىڭغا تاماق يېگۈزۈپ، پوق-سۈيدۈكلىرىنى ئادالىمىساڭ بولمايدۇ. ئۆزەڭگە ئىش تاپىسەن، مەقسەتكە يەتتۇق، بولدى، ئەمدى ئويۇنىمىزنى يىغىشتۇرىدىغان ۋاقىت كەلدى.

مېيزى يەردە ياتقان شەپقەتچىسىنىڭ جان دىدارى قالمايۋاتقان يۈزىگە قاراپ ئىختىيارسىز يىغلىۋەتتى.

__ بولدى قىل، سەن تېخىچە ھوشۇڭغا كېلەلمەيۋاتىسەن، بىر نەچچە كۈندىن كېيىن ئوڭشىلىپ قالىسەن.

__ بىز ئۇنى ئۆلتۈرۈۋەتتۇق!…بىز ئۇنى ئۆلتۈرۈۋەتتۇق!…__ دەپ ئېسەدەيتتى مېيزى.

__ بولدى قىل دەيمەن!__ دېدى ئاشنىسى تېرىكىپ،__  ئۇنىڭ كېسىلىنى بىز پەيدا قىلدۇقمۇ؟ ئۇنى بىز يىقىتىۋەتتۇقمۇ؟ ئۆزى ئۆلدى، ئۇقتۇڭمۇ، ئۆزى ئۆلدى، ئۆزىنىڭ ئەجىلى بىلەن ئۆلدى. ئەگەر سەن مۇشۇنداق دەپ ئىشنى يوغانتىدىغان بولساڭ، ھەممىدىن قۇرۇق قالىسەن، ھەتتا ئالدامچىلىق جىنايىتى بىلەن تۈرمىگە كىرىسەن، شۇڭا ۋاقتىدا ھوشۇڭنى تاپ!

__ لېكىن ئۇ بۇنداق ئۆلسە بولمايتتى…

__ قانداق ئۆلسە بولاتتى؟! ئۇنىڭ قانداق ئۆلۈشىنى سەن بەلگىلەپ بېرەمتىڭ؟ قانداق سەۋەب بىلەن ئۆلسۇن، ئادەم ھامان ھېچكىم ئويلىمىغان بىر سەۋەب بىلەن ئۆلىدۇ. سەن بۇ ئىشنى تولا مۇرەككەپلەشتۈرمە، ۋىجدانىم بار دەپ ئۆزەڭنى ئالدىما، ۋىجدان دېگەنگە ھازىر قورساق تويمايدۇ، قورساق تويغۇزۇشقا يارايدىغاننىڭ ھەممىسى ۋىجدان ھېسابلىنىدۇ. ھازىر ھەممە نەرسە سودا، ھەممە نەرسە ئۆزئارا قاندۇرۇش. ئۇ  بىر نەچچە ئاي بولسىمۇ قوينۇڭدا ھۇزۇرلىنىپ ياشىدى، سەنمۇ ئېرىشىدىغانلىرىڭغا ئېرىشتىڭ، بولدى ئەمەسمۇ؟!

__ ئۇ ياخشى ئادەم ئىدى….

__ مەنمۇ ئۇنى يامان دېمىدىمغۇ؟ شىنجاڭلىقنى ئوغرى، قاراقچى دەيتتىم، بۇ ئادەم كونا كادىركەن. بۇنداق ئادەمگە مېنىڭمۇ ھۆرمىتىم بار، گەنجىڭ قېرىكەن، دېگىنىنى قىلالايدىكەن، بۈگۈنمۇ مانا مەن بىلەن ئېلىشىمەن دەپ مەرتلىك بىلەن ئۆلدى. ئەگەر ئۇ ئىزدىگەن نەرسىسىنى تاپالىغان بولسا، مەن قۇچىقىڭدا ئۆلەتتىم. سېنى شۇنچىلىك سېغىنغاچقا نېمە بولسا بولسۇن دېدىم، سېنىڭ شۇنچىلىك پەيزىڭ بولغاچقا، بۇ قېرى مېنى ئۆلتۈرىمەن دەۋاتسىمۇ ئۈستۈڭدىن چۈشمىدىم…

__  نومۇسسىز…

__ سەنمۇ نومۇسسىز، ئىككىلىمىز نومۇسسىز، ئەمدى بولدى قىل، ئاقىۋىتىڭنى ياخشى ئويلا، بىر دەمدىن كېيىن بۇ قېرىنىڭ تونۇشلىرىغا خەۋەر قىل، يىغلايدىغان ئىش بولسا شۇ چاغدا يىغلا، بولمىسا ھېلى كۆزۈڭدىن بىر تامچە ياشمۇ چىقمايدۇ…

__ مەن قورقۇۋاتىمەن… بۇرۇنقى خوتۇنى چوقۇم مەندىن گۇمانلىنىدۇ، شۇڭا… شۇڭا بۇ ئادەمنىڭ ئۆلۈكى بۇ يەردە… بۇ ئاشخانىدا تۇرسا بولمايدۇ. دوختۇرخانىغا ئاپىرىشىم كېرەك…

__ مەنمۇ بۇ ئۆلۈكنى بۇ يەردە قالسۇن دېمىدىم، ئۇنىڭ تېلېفونىنى ئال، بىرەر تونۇشىغا دەرھال تېلېفون بەر، نېمە بولدى دېسە، توساتتىن ئايلىنىپ يىقىلىپ چۈشتى، دوختۇرخانىغا ئاپىراي دېسەم كۆتۈرەلمىدىم، خەقلەر ياردەم بەرمەيدىكەن، ئۆزەم يالغۇز قالدىم…دەپ يىغلا.

                                        13

     ئۇ تېخى تۈنۈگۈنلا تىللىغان جامائەت ئۇنىڭ ئۆلۈم خەۋىرىنى ئاڭلاپ  «تۈنۈگۈنلا تېخى يىغىنغا قاتناشقان، قانداق ئۆلۈپ كېتىپتۇ؟ نېمە بولۇپ ئۆلۈپ كېتىپتۇ؟ كېسەلمىكەن ياكى بىرسى قەستلەپتىمۇ؟…» دەپ غولغولا قىلىشتى. قېرى تەتەي بىلەن ئوغلىنىڭ ھېسسىياتى ھەممىدىن مۇرەككەپ، گۇمانى ھەممىدىن كۈچلۈك ئىدى، شۇڭا مېيىتنى يەرلىكىگە قويۇشقا قوشۇلماي، بۇ ئۆلۈمنىڭ سەۋەبىنى ئېنىقلايمىز دەپ ساقچىغا مەلۇم قىلدى،  قانۇن دوختۇرلىرى تەكشۈرۈپ كۆرۈپ، «ھېچقانداق يېرىدە زەخمە ياكى زەھەرلەنگەن ئالامەتلەر يوق، مېڭىسىگە قان چۈشۈپ ئۆلگەن» دەپ ھۆكۈم چىقاردى، مېيزىمۇ ئۇنىڭ كېسەل ئارخىپلىرىنى كۆرسىتىپ، قان بېسىمى، يۈرەك تىقىلمىسى بارلىقىنى ئىسپاتلاپ بەردى. مېيتنى ئۇزاتقان كۈنى قېرى تەتەي ياش تەتەيگە نەشتەردەك قادىلىپ، سەن بىلەن سوتتا كۆرۈشىمىز دەپ جەڭ ئېلان قىلدى، مېيىت خۇيزۇ قەبرىستانلىقىغا دەپنە قىلىنىپ، ئىككى مېتىر يەرلىكىدە يېتىپ بولغىچە، جامائەتنىڭ دۇئاسى تۈگەپ بولغىچە  ئىككى تەرەپنىڭ شۇ ئۆيگە مۇناسىۋەتلىك يوشۇرۇن ئىستەك ۋە پىلانلىرى سوقۇلۇپ بولدى.

  ئۇزاق ئۆتمەي قېرى تەتەي سوتقا ئەرز سۇنۇپ، مېيزىنىڭ ئۆلگۈچىنىڭ ئۆيىنى ئالداپ ئېلىۋالغانلىقىنى، قانۇن دوختۇرلىرىمۇ بىلەلمەيدىغان بىر ئۇسسۇل بىلەن ئېرىنى يوشۇرۇن قەستلەپ، بالدۇر ئۆلۈشىگە سەۋەبچى بولغانلىقىنى، شۇڭا مۈلۈك ھوقۇقىنى ئۇنىڭدىن ئېلىپ، ئۆزىگە قايتۇرۇپ بېرىشىنى تەلەپ قىلدى. سوت بۇ دەۋانى قوبۇل قىلىپ، مېيزىنى تۇتۇپ تەكشۈردى، مېيزى ئاشنىسىنىڭ ئۆگەتكىنى بويىچە ۋىجدانىنى بىر چەتكە قايرىپ قويۇپ، ئېرىنىڭ ھەقىقەتەن كېسەل بىلەن تۇيۇقسىز ئۆلگەنلىكىدە چىڭ تۇردى، ئىككىسىنىڭ مۇناسىۋىتىنىڭ ھەقىقەتەن ئۆز رازىلىقى بىلەن بولغانلىقىنى، ئۈچ ئايدىن كۆپ بىللە ئەر-خوتۇن بولۇپ ياشىغانلىقىنى تەكىتلەپ، توي خېتى ۋە چۈشكەن بەختىيار سۈرەتلىرىنى كۆرسىتىپ، ئۆزىنى ئاقلىدى. تەپتىشلەر ئۇنىڭ كۆرسەتكەن ئىسپاتلىرىنىڭ راستلىقىنى دەلىللەپ، ئەرز سۇنغۇچىنىڭ پاكىتلىرى يېتەرسىز دەپ ئۇنى قايتۇرۇۋەتتى. تەتەيخان يەنە بولدى قىلماي، قايتا ئەرز سۇنغان بولسىمۇ، ئوخشاشلا رەت قىلىندى.  ئانا-بالا ئىككىسى ئۇ مۈلۈكتىن ھېچنېمە ئۈندۈرەلمەي «سەتەڭگە بۇزۇلۇپ ئۆز بېشىغا چىققان ئۇ قېرى ئەبلەخ»نى تىللاپ، قارغاپ، لەنەتگەردى قىلىۋەتتى.

مېيزى ئۇ قېرىنىڭ ھامان ئۆلۈپ كېتىدىغانلىقىغا ئىشەنسىمۇ لېكىن بۇ رەسۋاچىلىقنى كۆرۈپلا جېنىدىن جۇدا بولىدىغانلىقىنى قەتئىي ئويلاپ باقمىغانىدى. ئۇ قېرى نېمىلا دېگەن بىلەن مېيزىنى جېنىدەك ئەتىۋارلاپ، خەقنىڭ گېپىگە قارىماي خوتۇن قىلىپ، ئۆيگە ئېرىشتۈرۈپ، سېنى رازى قىلىمەن دەپ شۇنچە كۈچەپ كەتكەن ۋاپادار قېرى، ئەزىمەت قېرى، نوچى قېرى ئىدى، مېيزىنىڭ باشقا ئەرنىڭ ئاستىدا ياتقىنىنى كۆرۈپ جېنىدىن تويغانىدى. غەزەبلەنمىگەن، پىچاققا قول ئۇزاتمىغان بولسا، قاراگەدەننىڭ پاتىڭىغا بىرنى قويۇپ ئۆيدىن ھەيدەپ چىقىرىۋەتكەن بولسا، مېڭىسىگە قان چۈشمەيتتى. مېيزى ئۇنىڭ ئايىقىغا يىقىلىپ گۇناھىنى تىلەپ، بۇرۇنقىدىمۇ بەك بەجانىدىللىق بىلەن ئۇنىڭ خىزمىتىنى قىلغان بولاتتى. قاراگەدەن ئاشنىسى ئۇ قېرىدىن ھامان مۇشۇنداق ئۇسۇلدا ئۆچ ئالىدىغاندەك، ۋەزىيەتنى پۈتۈنلەي ئۆزىنىڭ كونتورۇللۇقىغا ئېلىپ، ئىشلارنى تەمكىنلىك بىلەن جۆندەپ، بىر دەمدىلا مەقسىتىگە يەتتى. بۇ ئۆيگىمۇ مېيزى بىلەن تەڭ ئىگىدارچىلىق قىلىشنىڭ پىلانىنى تۈزۈپ بولدى.

مېيزى ئۇ قېرى بىلەن بىللە ياشاش جەريانىدا ئۇنىڭ ئېسىللىكىنى، مەرتلىكىنى، خۇشچاقچاقلىقىنى بۇرۇنقىدىن بەك بىلگەن، مىللەت ئايرىمايدىغان كەڭ قورساقلىقىدىن سۆيۈنگەن، ئۆزىمۇ ئۇنىڭ گېپى بويىچە چوشقا گۆشى يېمەي، قوي، كالا گۆشى يەپ، ئۇنى ھۆرمەتلەپ كەلگەنىدى. ئۇنىڭ بىلەن بىللە تاماق ئېتىپ يەپ، بىللە يېتىپ پاراڭلاشقاندا، كەچمىشلىرىنى  ئاڭلىغاندا، قىززىق گەپلىرىنى ئاڭلاپ تېلىقىپ كۈلگەندە ئۆزىنى ھەقىقەتەن بەختىيار ھېس قىلىپ،  ئاشنىسىنى ئانچە ئويلاپ كەتمەيتتى، ھەتتا ئۇنىڭ تولا تېلېفون قىلىپ كاپىلداپ، خاتىرجەملىكى ۋە خۇشاللىقىنى بۇزۇشىنى خالىمايتتى. ئۇ نەچچە قېتىم ئۆيۈڭگە بارىمەن دەپ تېلېفون قىلغاندا، مېيزى رەت قىلغان،  سىرتتا ئەرزان باھالىق ياتاقتا ئۇنىڭ نەپسىنى قاندۇرۇپ، ئارقىدىن ئازراق پۇشايمانمۇ قىلغانىدى. ئەمما ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈپ كېتەلمەيتتى، ئۇنىڭ بىلەن مەخپىي كۆرۈشۈپ تۇرسا، ئۇنى ھەم ئۆزىنى رازى قىلىپ، قېرىدىن كۆڭلى قالغان يەرلىرىنى تولۇقلىۋالىدىغاندەك ھېس قىلاتتى. ئۇ كۈنى ئۇ مېيزىغا ”يېنىڭغا چوقۇم بارىمەن، ئۆينى كۆرىمەن“ دەپ تۇرۇۋالدى. مېيزى باشتا ئۇنىمىدى. كېيىن ئۆيىدە ئولتۇرۇپ ئىچى پۇشۇپ، قېرىغا تېلېفون قىلىپ كەچلىك تاماقنى قانچىگە تەييار قىلىپ قويىدىغانلىقىنى سورىدى. يىغىندىن ئەمدىلا چىقىپ، سەپدىشى بىلەن بىرەر رومكا ئىچىشىۋېلىشنى ئويلىغان قېرى ”كەچرەك بېرىشىم مۇمكىن، ماڭا قارىماي ئۆزەڭ ئېتىپ يەۋەر“ دېدى. كىم بىلسۇن، يولدا سەپدىشى بىلەن گەپ تالىشىپ قېلىپ، ئۆيىگە بۇرۇن قايتتى. ھاراقنىڭ خۇمارىدىن خوتۇنىنىڭ خۇمارى كۈچلۈك كەلدى، قايسى خۇمار كۈچلۈك بولسا نەق شۇ يەردە توزاق قۇرۇلدى، ئەجەللىك توزاق…

سەپدىشى ”شۇ كۈنى ئۇنى ئۆيىگە باشلىۋالغان بولسام، تالاشساقمۇ، ئۇرۇشساقمۇ بىر دەم مۇڭدىشىۋالاركەنمەن“ دەپ ھەسرەتلەندى. ئەگەر ئۇنىڭ قانداق ئۆلگەنلىكىنى بىلگەن بولسا، ئۆزىنى قاتتىق ئەيبلىگەن، ئۇنىڭغا بەكرەك گۇناھنى ئارتىپ، ئۆزىگە تەسەللىي بەرگەنمۇ بولاتتى. بىلمىدى، بىلمەيلا قالدى. بىر كۈنى ئۇنىڭ ئۆيىگە بېرىپ، يىغىپ قويغان بىر مۇنچە كىتابلىرى، خەت-چەكلىرىنى رەتلىدى. ئەسلىدە مېيزى بۇلارنىڭ ئارىسىدىن ۋەسىيەتكە دائىر بىرەر ۋەسىقە چىقىپ قالارمىكىن دېگەن ئۈمىدتە ئاختۇرۇپ، ھېچنېمە تاپالمىغاندىن كېيىن، ئۇيغۇرچە يېزىق بىلىدىغان بىرسىگە ئۇنىڭ خەت-چەكلىرىنى ئوقۇتۇپ بېقىشنى ئويلاپ، سەپدىشىغا تېلېفون قىلغانىدى. سەپدىشى ئۇنىڭ كونا كىتابلىرى، لۇغەتلىرىنى كۆزدىن كەچۈرگەچ، 10 يىلنىڭ مابەينىدە بىرمۇ يېڭى كىتاب ساقلىمىغانلىقىنى كۆرۈپ، ئاخىرقى ئۆمرىدە ئۇنىڭ كىتاب دېگەن نەرسىدىن رايى يېنىپ كەتكەنلكىنى ھېس قىلدى. ساقلىغان كىتابلىرىنىڭ تولىسى ئۆزى ھۆرمەتلەيدىغان پېشقەدەملەرنىڭ قولى تەگكەن ياكى ئۆزى تەھرىرلىگەن كىتابلار ئىدى. خەت-چەكلىرىنىڭ تولىسى يېڭىدىن بېيجىڭغا كەلگەندە يۇرتتىكى قېرىنداشلىرى، دوست-يارەنلىرى بىلەن يېزىشقان خەتلەر بولۇپ، تاشلىۋېتىشكە كۆزى قىيماي ساقلاپ قويغاندەك قىلاتتى.

__ بۇ كىتابلارنى مەن ئېلىپ كەتسەم بولامدۇ؟__ دېدى سەپدىشى.

__ بولىدۇ، بۇ يەردە تۇرسا ئىسراپ بولىدۇ.

__ ئۇ بۇ كىتابلارنى بىرەر يەرگە ئىئانە قىلىۋېتىش توغرۇلۇق گەپ قىلغانمىدى؟

__ ياق، لېكىن ئۇ بۇ كىتابلارنى بەك ئاسرايتتى.

__ خەت-چەكلىرىنى قانداق قىلىمىز؟ كۆيدۈرۈۋېتەمدۇق؟

__ قانداق خەتلەركەن، ماڭا مۇناسىۋەتلىك بىرەر نەرسە يوقمىكەن؟

__ يوقكەن، ھەممىسى كونا سالام خەتلەر ئىكەن.

مېيزىنىڭ چىرايىنى مەيۈسلۈك قاپلىدى.

__ لېكىن بىر قانچە خاتىرىسىنى تاپتىم، بىرسىنى يېڭىدىن يازغاندەك قىلىدۇ. شۇنىڭغا قاراپ باقساق بولىدۇ.

__ ئەمىسە ھازىر ئوقۇپ باقسىڭىز.

سەپدىشى خاتىرىلەرنىڭ كونىسىنى كىتابلار ئارىسىغا سېلىپ، يېڭىسىغا كۆز يۈگۈرتۈپ باقتى، چىسلاسىنى يازمىغان بولسىمۇ، ئەمما مەزمۇنىدىن قارىغاندا يېقىندا يازغانلىقى چىقىپ تۇراتتى:

ئادەم ئەركىنلىككە ئېرىشىمەن دەيدىكەن، كونا زامان، كونا ئادەتنىڭ قۇللۇقىدىن، يىللاردىن بېرى ئۆزى شەكىللەندۈرۈۋالغان تۇرمۇش ئادەتلىرىنىڭ قۇللۇقىدىن قۇتۇلۇشى كېرەك ئىكەن، ئەمما بۇ ھەقىقەتنى 65 يىلدىن كېيىن تونۇپ يەتتىم، بىر تۈز سىزىق ئۈستىدە ئۆتكۈزگەن مەنىسىز ھاياتىم ۋە خىزمىتىمگە تولىمۇ ئېچىندىم. تۈزۈك جاھان كۆرۈپ باقماپتىمەن، ئامېىرىكا، ياۋروپالارغا چىقىپ باقماپتىمەن، بىرەر يۈز كىشلىك ئادەمنىڭ ئالدىدا تەرجىمە، تەھرىرلىك خىزمىتىم ھەققىدە دوكلات بېرىپ باقماپتىمەن؛ ئالتاي، تارباغاتاي، تاشقورغان… قانداق يەرلەر كۆرۈپ باقماپتىمەن. بۇ يەرنىڭ توپىسى  ئېغىر كەلدى، سەددىچىننىڭ سىرتىدا ئات چاپتۇرۇپ يۈرۈيدىغان نوچى قەۋمنىڭ ئۇرۇق-پۇشتى تۇرۇپ، سەددىچىن سىرتىغا چىقىشقا جۈرئەت قىلالماي، مەڭگۈ بىر يەرگە بېكىنىپ ئۆتكەن قەۋمنىڭ ئىچىگە سىڭىپ كەتكىنىم قىززىق. گۇگۇڭنىڭ خانلىق تەختىدە 50 يىلدىن ئارتۇق ئولتۇرغان كاڭشى، چيەنلۇڭدەك، روسىيەدىن باشقا يەرگە چىقىپ باقمىغان ماۋزېدۇڭدەك، پايتەختنى بېسىپ يېتىپتىمەن، يېتىپتىمەن، بىر ياتقانچە 40 يىلدىن ئارتۇق يېتىپتىمەن. سىنىپ، مىللەت تەركىۋى ئايرىماي، كوممۇمىزملىق غايىنى تىكلەپ قويۇپ، مۇشەققەتلەرگە پەرۋا قىلماي، ئۈمىدۋار ياشاپتىمەن.  قېرىپتىمەن، بولغان ئۆزگىرىش مانا شۇ، مەن قېرىغانچە دەۋر ياشلىشىپ كەتتى. تەرەققىياتلار  تېزلىشىپ كەتتى،  ئۆينىڭ باھاسى ئۆسۈپ، ئۆمۈر بويى ئالغان مائاش، مۇكاپاتلىرىمنى ئون ھەسسە قاتلىۋەتتى. بەزى نەرسىلەر كونىرىغانچە قىممەت تاپسا، بەزى نەرسىلەر خاراپ بولىدىكەن، يوقاتقانلىرىم كۆپ بولدى، ئېرىشكەنلىرىم ئاز بولسىمۇ، ئاخىرقى ھېسابتا قانائەت تاپتىم. پۇتۇمنى ئاغرىتقان كونا كەشنى تاشلىۋېتىپ، يۇمشاق چىمەنلىككە دەسسىدىم، نىلۇپەر گۈلىنى پۇرىدىم، نەپەسلىرىم ئېچىلدى، گويا 18 ياش ھالىتىمگە قايتتىم،  يېنىمدا بىرى يىگىتلىكىمگە مەدەت بېرىپ تۇرسا، ياشارماي تۇرالامدىم؟ ئاھ يىگىتلىك، سېنى نەقەدەر سېغىنغانلىقىمنى بىر بىلسەڭ!

خاتىرە مەشەگىچە يېزىلغانىدى، قارىغاندا خاتىرە يېزىشقا خوشى بولمىسىمۇ،  يېڭى تۇرمۇشىنى باشلىغان كۈنلەردە خۇشاللىقىنى باسالماي، بەزى تۇيغۇلىرىنى خاتىرىلەپ قويغانىدى.

_ بۇ خاتىرىدىمۇ مىراس توغرۇلۇق گەپ يوقكەن،_ دېدى ئۇ مېيزىنىڭ  تەلمۈرۈشلىرىگە جاۋابەن،- لېكىن قانۇنلۇق توي قىلغان بولساڭلار، ئۆينىڭ كېنىشكىسىدا ئىسمىڭىز بولسا بۇ ئۆي سىزگە تەۋە بولىدۇ.

سەپدىشى كىتابلارنى بىر نەچچە يەشىككە قاچىلاپ ئېلىپ كەتتى، قالغان ئۇششاق كىتاب، خەت-چەك، پارچە-پۇرات نەرسىلەردىن مىراس توغرۇلۇق ھېچنېمە تاپالمىغان، ھېچنېمە بىلەلمىگەن مېيزى بىر نەچچە كۈن قاراپ بېقىپ، ئاخىر ھەممىسىنى ئەخلەتكە چۆرىۋەتتى. قارا گەدەن ئەمدى ئۆزى تۇرۇۋاتقان ئىشچىلار ياتىقىدىن بىراقلا كۆچۈپ كېلىپ،  مېيزىغا ۋە بۇ ئۆيگە ئىگە بولدى. بىر نەچچە كۈن ئۆتكەندە مېيزىغا ئۆينىڭ كېنىشكىسىنى ئۆزگەرتىپ، ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ ئىسمىنى قوشۇش كېرەكلىكىنى ئېيتتى.

__ مەن تېخى تۇل خوتۇن،_ دېدى مېيزى،- سەن بىلەن ھېچقانداق قانۇنىي مۇناسىۋىتىم يوق.

__ توي قىلىمىز، توي خېتى ئېلىۋالساقلا بولدى.

__ ماڭا مۇشۇنداقلا ئىگە بولماقچىما، توي قىلىسەن، راۋرۇس توي مۇراسىمى ئۆتكۈزىمىز، شېرىن ئاي ساياھىتىگە چىقىمىز.

__ نېمە دەيدىغانسەن؟ ئۇ قېرى ساڭا مۇراسىم ئۆتكۈزۈپ بېرىپتىكەنمۇ؟ سېنى ياۋرۇپاغا ئەچىقىپتىكەنمۇ؟

__ ئۇنداق قىلمىغان بىلەن،  مېنى مۇشۇ ئۆيگە ئېرىشتۈردىغۇ؟ كۆزۈڭ كۆرمەيۋاتامدۇ؟

__ بۇ ئۆيگە سېنى ئېرىشتۈرگەن كىم؟ مەسلىھەتنى ساڭا سالغان كىم؟ ساڭا ھەيدەكچىلىك قىلغان كىم؟

__ توغرا، سەن مەسلىھەت بەردىڭ، لېكىن بۇنىڭلىق بىلەن ھەممىگە ئىگە بولىمەن دەپ ئويلىما،- دېدى مېيزى قاپىقىنى تۈرۈپ،_ سەن ئويلىغاننى مەنمۇ ئويلىغان، ئەگەر ئۆزەمنىڭ كاللىسىدىن ئۆتمىگەن بولسا، سېنىڭ دېگىنىڭدەك قىلمايتتىم.

__ قارا ماۋۇ يۈزسىزنى،  شۇ ئەقىلنى مەن ئۆگەتمىگەن بولسام، كاللاڭ ھېچنېمىگە ئىشلىمەيتتى، ئۆمۈر بويى خەقنىڭ سېسىق پۇتىنى يۇيۇپلا ئۆتۈپ كېتەتتىڭ!

__ تولا چوڭچىلىق قىلما، مېنى شۇ قېرىنىڭ قوينىغا ئىتتىرگەن سەن ئەمەسمۇ؟ سەندىن شۇ چاغدىلا رايىم يېنىپ كەتكەن. بۇنداق دېسەم، ھەممىنى سەن ئۈچۈن، بىز ئۈچۈن قىلغان دەيسەن. لېكىن ئۆزەڭنى مىڭ ئاقلىساڭمۇ، بۇرۇنقى ھېسسىياتىمنى قايتۇرۇپ كېلەلمەيسەن.

__ دېمەك، شۇ قېرىنىڭ قوينىغا كىرىپ، مېنى ئۇنتۇپ قالدىڭ دېگىنە! ئۇنى تېخىچە ئەسلەپ، ماتەم تۇتۇپ يۈرۈۋاتامسەن؟

مېيزى گەپ قىلمىدى، ئۇ گەپ قىلمىغانچە قارا گەدەن تېخىمۇ تېرىكىپ كەتتى:

__ سەن نېمانداق دۆت دەيمەن، كىمنىڭ ئاستىدىن يېتىپ چىقساڭ شۇنى ياخشى كۆرۈپ قالامسەن؟ ئۇ قېرى ئۆلدى، كەتتى، مەن بىلەن بەختلىك ياشايدىغان ۋاقتىڭ كەلدى، ھەممە ئىشىمىز ئىزىغا چۈشتى، كەلگۈسىدە قانداق ياخشى ياشايمىز، مانىڭ غېمىنى قىلماي، نېمىنى تالىشىپ يۈرىمىز دەيمەن؟

__ بۇ ئىشلار تېخى بېسىقمىدى، قېرى تەتەي ماڭا كۆز تىكىپ تۇرىدۇ، بىر نەچچە يىل ئۆتسۇن، ئاندىن سەن دېگەندەك بولسۇن…

__ بىر نەچچە يىل؟ نېمەدەپ جۆيلۈۋاتىسەن سەن؟ شۇنىڭغىچە مەن بۇ ئۆينىڭ ئىگىسى ئەمەس، شۇنداقمۇ؟ ئاچقۇچنىمۇ بەرمەيسەن، خالىساڭ كىرگۈزۈپ خالىغاندا ئىتتەك قوغلايسەن، شۇنداقمۇ؟

__ ئارىلىقتا كېلىپ تۇرساڭ بولىدۇ، لېكىن توي خېتى ئالىمەن، كېنىشكىغا ئىسمىمنى قوندۇرىمەن دەپ مېنى قىستىمايسەن. مېنىڭمۇ بۇ شەھەردە ئەركىن-ئازادە ياشىغۇم بار.

قاراگەدەن ئۇنىڭغا باشقا ئايالغا قارىغاندەك، ئۆزى تونۇيدىغان بىرىنى تونۇپ بولالمايۋاتقاندەك ھاڭۋېقىپ قارىدى. ئاندىن ئۇشتۇمتۇت غەزەبلەندى:

__ مۇنداق دە، ئۆيۈم بولدى دەپ مېنى ياراتمايۋاتىسەن-ھە! قارا ئىشچى دەپ مېنى كۆزگە ئىلمايۋاتىسەن-ھە! قاراپ تۇر، بۇنىڭدىن كېيىن بۇ ئۆيگە ئۆزەمنىڭ ئۆيىگە كىرگەندەك كىرىمەن، خالىسام ئاشنا، خالىسام خوتۇن قىلىمەن، ئوينايمەن، يايرايمەن، تامىقىڭنى يەپ، مۇنچاڭدا يۇيۇنۇپ ئاندىن ئىشقا بارىمەن. غىدىڭ-پىدىڭ قىلىدىغان بولساڭ، كۆرگۈلۈڭنى كۆرسىتىمەن!

مېيزى ئۇنىڭ ئەلپازىغا قاراپ سەل قورقسىمۇ، ئۆزىنى تۇتۇۋېلىپ:

__ خالىغىنىڭنى قىل –دەپ قويدى.

__ شۇنداق قىلىمەن!_ دېدى قارا گەدەن چاپىنىنى ئارتىپ چىقىپ كېتىۋېېتىپ.

ئۇ كەتكەندىن كېيىن مېيزى ئۇزاققىچە ئويغا چۆكۈپ، ئۆينىڭ تۆت تېمىغا قاراپ ئولتۇردى. ئىلگىرى ئۇنىڭ بىلەن بۇ چوڭ شەھەردە زېرىكىپ، تەبىئىي ئىنتىلىپ،  يۆلەنچۈك ئىزدەپ…ئارىلىشىپ قالغانىدى، مانا ھازىر بىزار بولدى، شۇنداق بىزار بولدىكى،  ساتراشخانىدىكى كۈنلىرىدىن قانداق يىرگىنگەن بولسا، ئۇنىڭدىنمۇ شۇنداق يىرگىنىشكە باشلىدى. ئۇنىڭ بىلەن تۇرمۇش قۇرۇپ بەختىيار ياشىيالىشىغا ھېچ كۆزى يەتمىدى، بۇرۇنمۇ كۆزى يەتمەيتتى، ئىشەنمەيتتى، كەلگۈسىنى تەسەۋۋۇر قىلغۇسىمۇ كەلمەيتتى. كۈن ئۆتكۈزسىلا ھېساب ئىدى، بۇ كۈننىڭ خۇشال ياكى كۆڭۈلسىز ئۆتۈشى بىلەن ئانچە كارى يوق ئىدى. ھازىر ئۆيى بار، پۇلى بار بولدى، كۆزى ئېچىلىپ، تېخىمۇ مەنىلىك، تېخىمۇ ئەركىن، تېخىمۇ ئېسىل ياشاشنى ئويلايدىغان بولدى.

قارا گەدەن ئۇنىڭغا بىر قارا سايە، غەم-غۇسسە، بېسىم، ئاخىرى چىقماس ئەنسىزلىك قالدۇرۇپ قويۇپ كەتتى. ھەر قېتىم كەلسە ئۆزىنىڭ دېگىنىدەك قىلىپ، ئۆيگە كىرىپلا ياۋايى نەپسىنى قاندۇرۇپ، رەتلىك، پاكىز ئۆينى مەينەت قىلىۋېتىپ كېتەتتى.  تەر پۇراپ كېتىپسەن، يۇيۇنۇپ بولۇپ كەل دېسە، سەن مېنى يەنە كەمسىتىۋاتىسەن، شۇنداق دېگىنىڭ ئۈچۈنلا يۇيۇنمايمەن دەپ، زورلۇق قىلاتتى. ئۇ كەتكەندىن كېيىن مېيزى كارىۋاتتىن قوپماي ئاچچىق خىيال سۈرۈپ ياتاتتى.

ئىككى ئاي ئۆتكەندىن كېيىن قاراگەدەن يەنە قۇرۇلۇش ئورنىدىن شاپاشلاپ كېلىپ ئىشىكنى چەكتى، ئىشىك ئېچىلمىدى. بىر نەچچە كۈندىن كېيىن ئاخشىمى يەنە كەلدى، دېرىزە قاراڭغۇ ئىدى، شۇنداقتىمۇ ئىشىكنى چېكىپ باقتى، ئېچىلمىدى. يۈرەكلىرى ئەنسىز سوقۇشقا باشلىدى. ئۇنىڭ پەرىزى توغرا ئىدى، مېيزى ئۆينى سېتىپ نەلەرگىدۇر كەتكەنىدى. ئاخىرقى قېتىم ئىشىكنى چەككەندە ئىشىكنى ئاچقان خەنزۇ ئۇنىڭغا گۇمان، ئەنسىزلىك بىلەن قاراپ: كىمنى ئىزدەيسەن؟ دېگەندىلا، «مېي… مېي» دەپ ئاغزىنى ئۆمەللەپ تۇرۇپ قالدى، پاچاقلىرى تىترەپ، غەزىۋى چېكىگە يەتتى.

ئۇ قۇرۇلۇش ئورنىغا قايتىپ بارغاندىن كېيىن قولى زادىلا ئىشقا بارمىدى، دىققىتىنى بىر يەرگە يىغالماي ئىشنى خاتا قىلىپ دەككىسىنى يېدى. خوجايىنى: سەن بۇنداق ھاڭۋاقتىلىق قىلىدىغان بولساڭ قۇرۇلۇش جازىسىدىن موللاق ئېتىپ، ئۆلۈكۈڭنى ئارتىسەن دەپ ئۇنى يەردە تۆمۈر كەسكىلى قويدى. ئۇ بۇ يەردە بىر نەچچە مۇددەت چىداپ ئىشلەپ، ئىش ھەققىنى مىڭ تەسلىكتە ئالغاندىن كېيىن مېيزىنى ئىزدەش سەپىرىگە ئاتلاندى.

تۆت ئاي ئۆتكەندىن كېيىن«چېڭدۇ كەچلىك گېزىتى»گە بىر قاتىللىق خەۋىرى بېسىلدى. ئۆلگۈچى پۇت ئۇۋىلاش مەركىزىنىڭ ياش ئايال خوجايىنى؛  قاتىل، 33 ياشلاردىكى ئەر بولۇپ، كۆرگۈچىلەرنىڭ ئېيتىشىچە، ئەر شۇ كۈنى ئاخشىمى پۇت ئۇۋىلاش مەركىزىگە كىرىپ، خوجايىن بىلەن قاتتىق سوقۇشقان. ئاندىن ئۇنى  ئايرىم بىر خانىگە سۆرەپ ئەكىرىپ، ئىشىكنى ئىچىدىن تاقىۋالغان، ئايال باشتا ۋاقىراپ-جاقىراپ، كېيىن جىمىقىپ قالغان. ساقچىلار يېتىپ كەلگەندە ئايال ئۆلگەن، ئەر تومۇرىنى كېسىۋالغان بولۇپ، جىددىي قۇتقۇزۇش ئارقىلىق تىرىك قالغان.

بۇ خەۋەرمۇ جەمئىيەتتىكى نۇرغۇن جىنايى ئىشلار خەۋەرلىرىگە ئوخشاش، بىر نەچچە كۈن غولغولا پەيدا قىلغاندىن كېيىن ئۇنتۇلۇپ كەتتى.

(تۈگىدى)

1
سىز بىر كىنو كۆرۈۋاتىسىز، ۋەقەلىكى يالغان، ئەمما كۆرۈنۈشلىرى راست. ئەگەر كىنو كۆرمەيۋاتقان بولسىڭىزمۇ مەلۇم بىر چوڭ شەھەرنىڭ ئومۇمىي مەنزىرىسىنى كۆز ئالدىڭىزغا كەلتۈرۈڭ، بۇ شەھەردە مانجۇلار ھاكىمىيەت قۇرغان، ئىپارخان راۋاققا چىقىپ غەربكە نەزەر تاشلاپ يۇرتىنى سېغىنغان، جىگدە پۇراقلىرىغا تەشنا بولغان.
ئارىدىن يۈز نەچچە يىل ئۆتتى، زامانىۋى ئىپارخانلار بەدەنلىرىگە چىپپىدە كېلىدىغان ئۇسسۇل كىيىملىرى بىلەن سەھنىلەردە جىلۋە قىلىشقا باشلىدى، تېنىدىن چەت ئەلنىڭ داڭلىق ئەتىرلىرىنىڭ پۇرىقى تارىدى. ئۇلار ئۆزىگە ئەتىر چېچىپ، يات ئەرلەرنىڭ ئالدىدىن ئۆتسە، ئۇلار بىلەن زىنا قىلغاندەك بولىدىغانلىقىنى بىلمەيتتى. دوزاخ ئوتى ھەر بىر كۈچەيگەندە زىناخور ئەر-ئاياللارنىڭ قىيا-چىيا قىلىشىپ كېتىدىغانلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلالمايتتى.
بۇ شەھەرنىڭ داڭلىق بىر ئۆتۈشمە كۆۋرۈكىنى كۆز ئالدىڭىزغا كەلتۈرۈڭ. بۇ يەردىن 300 مېتىر شەرققە ماڭغاندا ھاجەتخانىلىرى پۇراپ تۇرىدىغان مەينەت ئارقا كوچا، بۇ كوچىدابىر قېرى خەنزۇنىڭ كونا ئۆيى بار، بۇ قېرىنىڭ باشقا ئىشى يوق، تار ھويلىسىدا ئاپتاپسىنىپ ئولتۇرىدۇ. زېرىكىپ كەتسە تالاغا چىقىپ قېرى ئۈلپەتلىرى بىلەن ماجاڭ ئوينايدۇ. ئۇ بۇرۇن كۆمۈرخانا قىلغان ئۆيىنى بىر كاۋابچىغا ئىجارىگە بەرگەن. بۇ كاۋابچى پۇت سىغقۇدەك ماكانغا ئېرىشكىنىدىن خۇشال. فاڭدۇڭ قېرىنىڭ يالغۇز ئوغلى باشقا شەھەرگە پۇل تاپقىلى كەتكەن بولۇپ، دادىسىنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئېلىشقا ئىشلەمچى ئايالدىن بىرنى قارىتىپ قويغانىدى. كاۋاپچىنىڭ كاتەكتەك ئۆيىدە چىرايلىق بىر دۇتاردىن بۆلەك كۆزگە چىلىققۇدەك بىساتى يوق ئىدى، ئەبجەق كارىۋىتى قاتتىقراق ئولتۇرسا سۇنۇپ چۈشىدىغاندەك قىيسىيىپ تۇراتتى، كىر يوتقانلىرىدا مايقۇرتلار ئۆمىلەپ يۈرەتتى. بىر بۇلۇڭدىكى پاكار جوزىدا گۆش پارچىلايدىغان دۇش ۋە پىچاق، پىچاق چاقلىغۇچ، داس، كورا، زىرە، لازا قۇتىلىرى قويۇلغان بولۇپ، ھەممە نەرسىسى مايلىشىپ، بىر قەۋەت توپا بېسىپ كەتكەنىدى.
كەچقۇرۇن كاۋاپچىلىقىنى تۈگىتىپ، پۇلىنى چۆنتەككە سالغان كاۋابچى چۆپقەتلىرىنى تېپىپ، پۇل تىكىشىپ قەرت ئوينايتتى. ئانچە تەلىيى كەلمەيتتى، كۆپ ئۇتتۇرىۋېتىشتىن قورقۇپ جىق پۇل تىكمەيتتى، كېچە 12 گە يېقىن ھۇجرىسىنى تېپىۋالاتتى. ئەتىسى چۈشكىچە قوپماي ياتاتتى. قاچان ئويغانسا شۇ چاغدا قوپۇپ يۈز-كۆزلىرىنى چالا-پۇلا يۇيۇپ، گۆش ئالغىلى باراتتى، بۇرۇن ياخشى گۆش قالمايدۇ دەپ سەھەردە بېرىپ ئالاتتى، كېيىن «بۇ خەقلەر پوقلۇق ئۈچەي بولسىمۇ يەۋېرىدىكەن» دەپ چۈشتە بارىدىغان بولدى، بېرىپ بىر ھازا باھا تالىشىپ ئەرزان يېرىدىن ئالاتتى، ئەمما ھۇجرىسىغا قايتىپ كەلگەندىن كېيىن بۇ لاتىدەك گۆشلەرنى ئۇششاق پارچىلاپ زىخقا ئۆتكۈزۈپ بولالماي قىينىلاتتى، ئاچچىقىدا ئىش خوشياقمىغاندا دۇتتىرىنى قولىغا ئېلىپ، مۇڭلۇق پەدىلەرگە چېلىپ كۆڭلىنى خوش قىلاتتى:
روزىلەم دەيمۇ سېنى
قوزىلەم دەيمۇ سېنى
باغدا باققان پاقلىنىم دەپ
ئۆلتۈرۈپ يەيمۇ سېنى…
ناخشا ئۇنىڭغا بىر ئىشلارنى ئەسلىتەتتى، مۇڭلاندۇراتتى، يۈرىكىنى كاۋاب قىلىپ پۇچۇلايتتى، بۇنىڭدىن چىققان دەرت-ئەلەم ئىسلىرى كۆزلىرىنى ئېچىشتۇراتتى. بىر چاغلاردا ئۇ مەھەللىسىدىكى بالىلارنىڭ نوچىسى، سورۇننىڭ گۈلى ئىدى. ئەمدى مۇشۇ دۇتتىرىنى قۇچاقلاپ كۇلىچى، كاۋابچى بولۇپ قالدى. تويلاردا تۆردە ئولتۇرۇپ، شەپكىسىنى قىڭغىر كىيىپ، شوخ پەدىلەرگە چالغاندا تاپسىدا ئۇسسۇلغا چۈشۈپ، ئۆزىگە مەنىلىك باققان قىزلار باشقىلارنىڭ خوتۇنى بولۇپ كەتتى. تالاي كېچىلەر ئۇخلاتمىغان شۇ ئايگۇلنىڭ نۇرلۇق كۆزلىرى يۇلتۇزغا ئايلىنىپ كەتتى، تەلەپ قويدى، ئېرىشەلمىدى، ئېرىشەلمىسىمۇ مەيلىدى، ياخشى گەپ ئاڭلىيالمىدى، قىزنىڭ گېپى ئاخىرقى گېپى ئېغىر كەلدى: ئۆيدىكىلەر مېنى سىزگە ھەرگىز بەرمەيدۇ…قالغىنىنى ئۆزىڭىز بىلىڭ.
ئۇ ئۆزىنى بىلدى، ئۆزىنى دەڭسىدى، نامراتلىق تۆكۈلۈپ تۇرغان، كۆپ بالىجانلىق ئۆيدىن ئايرىلدى، دۇتتىرىنى قويۇپ قويسا بالىسىدىن ئايرىلغان ئاتىسى شۇ ئاچچىقىدا بۇ «يوغان چۆمۈچ»نى پېشايۋاننىڭ تۈۋرۈكىگە ئۇرۇپ چېقىۋېتىشى مۇمكىن ئىدى. ئۇ ھېچ بولمىسا بۇ سازنى ئۈرۈمچىگە ئېلىپ چېقىپ ئېلىشىغا سېتىۋىتەرمەن دەپ ئويلىغانىدى، ساتالمىدى، ئۇنىڭ كۆڭلىنى خوش قىلىدىغان، ئۇنىڭغا بىردىنبىر گۈزەل ئەسلىمىلەرنى، تاتلىق غايە، ئۈمىدلەرنى ئاتا قىلىدىغان نەرسە مۇشۇ ساز ئىدى، ئۇنىڭ تىلسىز مۇڭلىرى مەھەللىدىكى قىزلار ۋە ئايگۇل ھەققىدە بىر نېمىلەرنى دەيتتى، كەتكىنى كەتتى، شوخ ياشا، قولۇڭنى بەر ماڭا، مۇڭلىرىمغا مۇڭداش بول…دەپ جاراڭلايتتى.
ئۇ ئۈرۈمچىدە بىر ئاشخانىدا ئىشلەپ ئازراق پۇل تاپقاندىن كېيىن ئىچكىرىگە بېرىپ باققۇسى كەلدى، كىچىكىدە ئۆستەڭگە سۇغا چۈشكەندىمۇ ئۇ سۇنىڭ ئەڭ قاينام، ئەڭ چوڭقۇر يەرلىرىگە بېرىشقا ئامراق ئىدى، قاراملىقتىن ھۇزۇرلىناتتى.
كۇلىنىڭ ئەڭ چوڭ شەھىرىگە كېلىپ، يەنىلا ئاشخانىدا ئىشلىدى. ئىچەرمەنلەر، چېكەرمەنلەر، ھاماقەت بىلەرمەنلەر، ۋالاقتەگكۈرلەر، قارغىشتتەگكۈرلەر، نەپسى بالا پاھشىۋازلار بىلەن بىر ياتاقتا يېتىپ، كۆرمىگەننى كۆردى، ئاڭلىمىغاننى ئاڭلىدى، قىلمىغاننى قىلدى، ئەمما جاننى سېلىپ بېرىدىغان چاتاق ئىشلارغا ئارىلىشىپ قالمىدى، بۇنىڭغىمۇ شۇ قەدىناس دۇتتىرى سەۋەب بولدى، دۇتتار ئۇنى يەنىلا ھاياتلىققا، گۈزەللىككە، ئۈمىدكە باشلاپ تۇراتتى. ئۇ دۇتتىرىنى مەستلەردىن، ئۆلگۈسى كەلگەنلەردىن قانچە ئاۋايلىغانچە، ئۆزىنىمۇ شۇنچە ئاۋايلىدى. بۇنداق قالايمىقان، ئەنسىز كۈنلەردىن ئۇ پەقەت ئۆز ئالدىغا ئوقەت قىلىش ئارقىلىق قۇتۇلالايتتى، ئاشخانىدا قۇلدەك ئىشلەۋېرىشتىنمۇ زېرىككەنىدى. شۇنداق قىلىپ ئاخىر كاۋابچىلىقنى تېپىۋالدى.
ئۇ دۇتتىرىنى تەبىئىي تالانتى، ماھارىتى بىلەن شۇندااق كەلتۈرۈپ چالاتتىكى، ئۆزىدىن ئۆزى مۇڭلىنىپ مەست بولۇپ كېتەتتى. ئەپسۇس بۇ يەردە ئۇنىڭ بىلەن تەڭ ھۇزۇرلىنىدىغان بىر ئىنسان يوق ئىدى. فاڭدۇڭ قېرىنىڭ قۇلىقى ياخشى ئاڭلىمايتتى، ئىشلەمچى ئايال ئۇ مۇزىكىنى قەتئىي چۈشەنمەيتتى.
ئۇ چېلىپ-چېلىپ ھېرىپ، دۇتتىرىنى يۆلەپ قويۇپ، يەنە كاۋاب ئۆتكۈزۈشكە باشلىدى. ئەمما ئىشلەش قەتئىي خوشياقمىدى. سازغا يارالغان نازۇك، چىۋەر قوللىرى زىخقا گۆش ئۆتكۈزۈش بىلەن زايە كەتسە بولمايتتى، ئىمكانىيىتى بولسا سەھنىلەردە دۇتتار چېلىپ چىقسا بولاتتى، ئەمما كۆمۈلۈپ قالدى، بۇ يەردە گۆش بىلەن ياغ پۇراپ ئولتۇرماي چارىسى يوق. ئۇ ئىشىنى تاشلاپ قويۇپ ھويلىغا چىقىپ تاماكا چەكتى. ئىشلەمچى ئايالمۇ قىلىدىغان ئىشى يوق تالاغا قاراپ بىكار ئولتۇراتتى. تۇرۇپلا ئۇنىڭ كاللىسىغا خيال كەلدى: ئاخشام تەلىيى كېلىپ ئازراق ئۇتقانىدى، قىماردا ئۇتقان پۇلنىڭ بەرىكىتى بولمايدۇ، مۇشۇ پۇلنى ئاشۇ خوتۇنغا بېرىپ ئىشلەتسە بولماسمۇ؟ ئۇنىڭغا ئالاھىدە تېخنىك كەتمەيدۇ، قارا گۆش بىلەن ماينى پاتاڭغا ئارىلاشتۇرۇپ ئۆتكۈزۈۋەرسە بولىۋېرىدۇ ئىشلەمچى ئايال پۇل بېرىدىغاننىڭ گېپىنى ئاڭلاپ ماقۇل دېدى، كاۋاب ئۆتكۈزۈشنى بىر دەمدە ئۆگىنىۋالدى، قولى چاققان ئىدى، بىر زىخ ئۆتكۈزسە بەش پۇڭ ئالاتتى. بۇ پۇل ئوبدان خوش يېقىپ قالدى، شۇ كۈندىن باشلاپ كاۋابچى دېمىسىمۇ ئۆزى ئىزدەپ سوراپ كىرىپ قىلىدىغان بولدى. كاۋابچى گەرچە ئازراق پۇلدىن زىيان تارتسىمۇ، راھەتكە چىقىپ قالدى، سودىسى بۇرۇنقىدىن ياخشى بولۇپ كەتتى، قىماردىمۇ پات-پات ئۇتۇۋالىدىغان بولۇپ قالدى. بۇ تەتەينىڭ ئايىغى ياراشتىمۇ نېمە دەپ ئويلاپ قالدى، ئۇ ئايالغا دىققەت قىلدى، 30 نەچچە ياشلاردىكى تولغان جۇۋان ئىدى، نامراتلىقتىن ئۆزىنى تاشلىۋەتكەن بولغاچقىلا كۆرۈمسىز كۆرۈنەتتى، ياسىنىپ چىقىدىغان بولسا بەلكىم ئاشۇ فاڭدۇڭ قېرىنىڭمۇ ھەۋىسىنى قوزغىۋېتىشى مۇمكىن ئىدى. «گۆھەر ياتىدۇ سايدا، تونۇمىسا نېمە پايدا» دېگەندەك، نەچچە ۋاقىتتىن كۈندە كۆرۈپ تۇرسىمۇ دىققەت قىلماي يۈرگەن گەپ.ئەمدى بۇ خوتۇن قانداق بولۇپ ئىسسىق كۆرۈنۈپ قالدى؟ پايدا-مەنپەئەتمۇ؟ ئاددىي كىيىملەر ئىچىدىكى بەدىنىمۇ؟ كاۋابچى ئۆزىمۇ ئۇقالمىدى، ئۇنىڭغا بارغانسېرى ياخشى مۇئامىلە قىلىدىغان بولۇپ كەتتى، كوچىغا چىقىپ كىرسە ئانچە-مۇنچە بىر نەرسىلەرنى، ھەتتا كىيىملەرنى ئالغاچ كېلىپ ئۇنى خوش قىلىۋىتەتتى. بۇ كىيىملەرنى كىيىپ كاۋابچىنىڭ ئالدىغا كۈلۈمسىرەپ چىققان ئىشلەمچى ئايال ئادەتتىن تاشقىرى خۇشاللىق بىلەن ئۇنىڭغا رەھمەت ئېيتاتتى.
بىر كۈنى چۈشكە يېقىن ئۇخلاپ قوپقان كاۋابچى ھويلىغا چىقىشىغا فاڭدۇڭ قېرىنىڭ ئۆيىدىن غەلىتە ئاۋازلار چىقىپ كەتتى، ئاندىن چاچلىرى چۇۋۇلغان ئىشلەمچى ئايال ئىشىكنى ئېچىپ ھويلىغا چىقىپ، كاۋابچىنى كۆرۈپ تۇرۇپلا قالدى، ئۇ ئېلىپ بەرگەن كىيىملەرنى فاڭدۇڭ قېرى ئېچىۋەتكەن بولسا كېرەك، ئايال ئۇنى ئېتىشكىمۇ ئۈلگۈرەلمەي قالدى. «ئوبدان ياساندۇرۇپ قويسام، قېرىغا ئوبدان ياراپتۇ-دە!» دەپ ئويلىدى كاۋابچى ئەلەم بىلەن، ئاندىن بۇرۇلۇپلا ھۇجرىسىغا كىرىپ كەتتى. كارىۋاتقا ئۆزىنى تاشلاپ ئاچچىق كۈلدى، ئاندىن تۇرۇپلا ئۆزىگە كايىدى: « نېمىگە تېرىكىمەن؟ مېنىڭ خوتۇنۇممىدى ئۇ؟ نېمىگە چىدىماي كېتىمەن؟».
بىر دەمدىن كېيىن ئىشلەمچى ئايال خىجىللىق ئىلكىدە ئىش سوراپ كىردى، كاۋابچى چۈپەيلىك قىلماي ئۇنىڭغا ئىش بۇيرۇپ بېرىپ، تالاغا چىقىپ كەتتى. فاڭدۇڭ قېرى ماجاڭ ئوينىغىلى تالاغا ماڭغانىدى، كاۋابچىغا قاراپ غەلىتە كۈلۈپ قويدى. ئۇ ئۆزىنى مەسخىرە قىلىنغاندەك ھېس قىلىپ ئىچى ئۆرتىنىپ كەتتى. ھۇجرىسىغا يېنىپ كىردى. ئىشىككە قاراپ ئولتۇرغان ئىشلەمچى ئايال ساغرىسىغا پاكار ئورۇندۇقنى قويۇۋېلىپ، يۇمشاق گۆش، مايلارنى مايلىشىپ كەتكەن زىخقا چاققانلىق بىلەن ئۆتكۈزۈۋاتاتتى. كاۋابچى ئۇنىڭ چاترىقىغا قاراپ سالدى، ئايالنىڭ ئىشتىنىنىڭ ئېغى كىچىككىنە يىرتىلىپ كەتكەنىدى … كاۋابچى كارىۋىتىدا ئولتۇرۇپ ئۇنىڭ ھەرىكىتىگە بىر مىنۇتچە قاراپ تۇرغاندىن كېيىن نىيىتىنى بۇزدى، كەينىدىن قۇچاقلاپ كارىۋىتىغا ئەكىلىپ باستى؛ بىر ھازا تىپىرلاشتىن كېيىن كارىۋات سۇنۇپ چۈشتى، ئايال قورقۇپ كەتكەن بولسا كېرەك، جىمىپ قالدى.
ئۇ ھوشىدىن كەتكەندەك ياتقان ئايالنى ۋە ھۇجرىسىنى تاشلاپ قويۇپ، ھويلىغا چىقتى. بۈگۈنكى كۈننىڭ جۈمە ئىكەنلىكىنى تۇيۇقسىز ئېسىگە ئېلىپ، گۇناھىدىن ئىچى سىقىلدى. ئەمدى بېرىپ تۇڭگان مەسچىتىدە يۇيۇنۇپ، ناماز ئوقۇمىسا مەڭگۈ گۇناھكار بولۇپ قالىدىغاندەك، ئىشلىرى بەرىكەت تاپمايدىغاندەك ھېس قىلىپ، ئالدىراپ مەسچىتكە ماڭدى. مەسچىتتە ئۇنىڭدەك يۇيۇنىدىغان كاۋابچىلارنىڭ كۆپلىكىدىن، بىر ھازا ئۆچىرەت تۇرۇپ ئاران بىرسىگە كىرەلىدى، ئەمدى يۇيۇنۇپ تۇرۇشىغا مەسچىت باشقۇرىدىغان ئاقساقال« چاققان بول» دەپ توۋلاپ، ئەرۋاھىنى ئۇچۇردى. ئۇ ئالدىراپ غۇسلى قىلىپ، مۇنچىدىن چىقتى، نامازغا ئارانلا ئۈلگۈردى. نامازدىن چىقىپ ئاي-يىللاپ كۆرۈشمىگەنلەر بىلەن سالام-سائەت قىلىشتى. بىر سائەتتىن كېيىن ھۇجرىسىنى تېپىپ، ئىچىدىكى ۋەيرانە ھالەتتىن داڭقېتىپ تۇرۇپ قالدى، ئۆيدىكى ھەممە نەرسە ئوڭتەي-توڭتەي قىلىۋېتىلگەن، ئەڭ مۇھىمى نەچچە ۋاقىتتىن كۆز قارىچۇقىدەك ئاسراپ كەلگەن دۇتتارى ئۇرۇپ- دەسسىلىپ پارچە-پارچە قىلىۋېتىلگەنىدى.
ئۇ پارچە-پارچە بولۇپ كەتكەن دۇتارنىڭ سۇنۇقلىرىنى قولىغا ئېلىپ تۆت تەرىپىگە قاراپ قويدى، ئاۋۋال كارىۋات سۇندى، كەينىدىن دۇتار… مانا ئەمدى ئۆزىمۇ پۇتى سۇنغاندەك ئولتۇرۇپلا قالدى، دۇتارنىڭ پارچىلىرىنى ھەر قانچە قىلىپمۇ ئۆز ئورنىغا كەلتۈرەلمەي پىقىرىتىپ چۆرۈۋەتتى، دۇتارنىڭ ئۈزۈلگەن تارىلىرى گويا شۇ تەتەينىڭ چاچلىرىدەك چىگىشلىشىپ كەتكەن، چۇل-چۇل بولۇپ كەتكەن پارچىلىرى قايتا-قايتا سۇندۇرۇلۇپ مەشكە ئوت قالايدىغان تۇترۇق ياغاچقا ئايلانغانىدى. نىمېدېگەن زور ئۆچ ئېلىش بۇ ھە… ئۇ غەزەپتىن تىترەپ كەتتى. شەھۋەتتىن ۋۇجۇدى تىتىرەپ كەتكەندە ئۆزىنى تۇتالمىغان ئادەم ئەمدى غەزەپكە كەلگەندە ئۆزىنى تۇتۇۋالدى،شەھۋەتتە ھاياجان بولغان بىلەن نەپرەت ۋە ئۆچ ئېلىشتا ئېغىر ئازاب، كۈتۈلمىگەن پالاكەت بار -دە…
ئۇ ئولتۇرۇپ كەتتى، ئولتۇرۇپ كەتتى، فاڭدۇڭ قېرى ۋە تەتەينىڭ يەنە نېمىلەرنى قىلىدىغانلىقىنى ئويلاپ غەمگە پاتتى، تەلتۆكۈس ۋەيران قىلىنغان ھۇجرىسىدا قولغا چىققۇدەك ھېچقانداق بىسات قالمىغانىدى، ياغلىشىپ كەتكەن دۇشتا پالتا پىچاقمۇ كۆرۈنمەيتتى. ياخشى يېرى ئۇ پۇلىنى بۇ كاتەكتە ساقلىمايتتى، خاتىرجەم بولۇپ مەيدىسىنى سىلاپ قويدى. شۇ ئەسنادا ئىشىك تۈۋىدە فاڭدۇڭ قېرى بىلەن ھېلىقى ئايال پەيدا بولدى. ئۇلار باياتىن ئۇنى پايلاپ تۇرغاندەك، ساقچى باشلاپ كېلىپ نەق مەيداندا قولغا چۈشۈرۈشنى پىلانلاۋاتقاندەك سىرلىق، تەمكىن كۆرۈنەتتى، ئەمەلىيەتتە ئۇلارنىڭ كەينىدە ساقچى بولمىسىمۇ ئۇ ھازىرلا ساقچى پەيدا بولىدىغاندەك تەمتىرەپ تىپىرلاپ كەتتى.
− ھۇ ھايۋان،− دېدى فاڭدۇڭ قېرى بىگىز قولىنى ئۇنىڭ كۆزىگە تەڭلەپ،− بىزگە چېقىلغۇدەك بولدۇڭما؟
كاۋاپچى كىنولاردا كۆرگەننى دوراپ «مەن خاتا قىپتىمەن» دەپ يۈزىنى كاچاتلاپ ياكى يەرگە يۈكۈنۈپ كەچۈرۈم سوراشنى ئويلىدى، ئەمما بۇ دەرىجىدە پەسلىشىشنى خالىمىدى.
− مەن ساڭا پاناھلىق بەرسەم ئەمدى قوپۇپ جايىمنى بۇلغامسەن؟ تۈرمىگە كىرەمسەن يا تۆلەم بېرەمسەن؟ ئىككىنىڭ بىرىگە تۇر!
ھېلىقى ئايال قېرىنىڭ ئاغزىغا قاراپ بۇتتەك قېتىپ تۇراتتى.
ئۇ تۈرمىگە كىرىشنىڭ گېپىنى ئاڭلاپ ”بۇلار ساقچى چاقىرىپ قويدىمۇ نېمە“ دەپ ئويلاپ قورقۇپ كەتتى.
– پۇل… تۆلىسەم تۆلەي.
– 20 مىڭ تۆلەيسەن، بولمىسا باسقۇنچىلىق جىنايىتىڭ ئۈچۈن 20 يىل تۈرمىدە ياتىسەن. ساڭا دەپ قوياي، مېنىڭ بىر ئوغلۇم ساقچى.
ئۇنىڭ بېشىدىن تۈتۈن چىقىپ كەتتى، بۇنچە پۇلنى بىر يىل كاۋاپچىلىك قىلسا ئاران تاپالايدۇ، بىر يىل بىكارغا ئىشلەمدۇ؟ 20 مىڭ يۈەن دېگەنگە يۇرتتىن ئايگۇلدەك چىرايلىق قىزدىن بىرسى خوتۇنلۇققا كەلمەمدۇ؟ خوتۇن ئالالمىسا شۇ پۇل بىلەن ساتراشخانىدىكى مەينەتلەردىن كۆڭۈل ئاچسىمۇ قانغۇچە ياشايتتىغۇ…
-نېمىگە چەكچىيىپ تۇرىسەن، سەن سولتەككە ئىچ ئاغرىتىپ مۇشۇنچىلىك دېدۇق، رازى بولمامسەن؟
-شىڭ… شىڭ… − دېدى ئۇ سالپىيىپ.
− پۇلنىڭ ھەممىنى بۈگۈن بېرىسەن.
− مەندە ئۇنچىلىك پۇل يوق…
– تاپالمىساڭ ئاغىنىلىرىڭگە تېلېفون قىلىسەن، شىنجاڭلىق دېگەن پۇل تاپقىلى چىقىدۇ بۇ يەرگە. ساڭا ئۈچ كۈنلۈك مۆھلەت بېرىمەن، پۇل تاپقىچە مەشەدىن چىقماي ياتىسەن، بولمىسا ساقچىغا تۇتۇپ بېرىمەن.
قېرى ئۇنى ۋەيرانە ھۇجرىسىغا سولاپ قويۇپ، ئىشىكنى قۇلۇپلاپ ئەتتى. كاۋاپچى ساقچىغا تۇتۇلماي تۇرۇپلا تۈرمىگە كىرىپ قالغاندەك ئۇجۇقۇپ كەتتى. قاراڭغۇ، ۋەيرانە، پاسكىنا، گۆش، ماي پۇراپ تۇرغان بۇ ھۇجرىدا ئۇ ئەمدى بېشىنى چاڭگاللاپ ئولتۇرۇپ ئۆز ئۆزىنى تىللاش، بۇ پالاكەتتىن قۇتۇلۇش چارىلىرىنى ئويلاشتىن باشقا ھېچ ئىش قىلالمايتتى. ئۇ خېلى ئۇزاققىچە چاترىقىغا تەلمۈرۈپ بۇ گۇناھلىق ئەزايىنىڭ شۇملۇقى ھەققىدە ئاچچىق خىيال سۈردى. ”ھەۋەس قوزغالغاندا كاللا ئىشلىمەيدۇ دېگەن گەپ راستكەن، تەقدىر ماڭا قوپال چاقچاق قىلىۋاتىدۇ…ئەتىگەن تېخى دۇتار چېلىپ پەيزى قىلىۋاتاتتىم، ئامىتىممۇ كېلىۋاتاتتى، مانا ئەمدى كۆز تەگدى. بۇنى كىمدىن كۆرىمەن؟ كاۋىپىمنى سېتىپ، ناخشامنى توۋلاپ يۈرىۋەرسەم بولماسمىدى؟
مەن كۇلىغا چىققاندا
ئالتىنچى ئايدا ياز ئىدى،
نەگە بارسام دۇتتارىم،
ئايرىلماسقا يار ئىدى.
كاۋاپ ساتتىم كۇلىدا،
دوقمۇشتىكى كوچىدا.
نەدە بولسام كۆيىمەن،
سەن يارىمنىڭ ئوتىدا.
ئاتىمىز يوق بۇ يەردە،
نېمە قىلساق قىلىمىز.
قۇلدەك ئىشلەپ بەگدەك يەپ،
جاننى ئوبدان باقىمىز.
فاڭدۇڭ قېرى ئوبدانتى،
بۇ تەتەيگە بۇزۇلدى.
يېتىش ئۈچۈن مەقسەتكە،
ماڭا قاپقان قۇرۇلدى.
نەس تەتەي، نىجىس تەتەي،
نەسلىكىڭنى نىم بىلەي.
قالدىم ئەمدى چاتاققا،
بۇ قىسمەتكە نېمە دەي…
كاۋاپچىنىڭ ئىچى مۇڭ زارغا تولۇپ كەتتى، دۇتتىرى بولغان بولسا ۋەھشى چېلىۋەتكەن، ئىچىدىكى بارلىق دەرت ئەلەملىرىنى تۆكۈۋالغان بولاتتى. ئەپسۇس، شۇنىمۇ ئاياپ قويۇشمىدى. ئۇنىڭ دۇتتارغا نەقەدەر ئامراقلىقىنى بىلگەندەك، ئۇنى چېقىپ تاشلاش ئارقىلىق ئۇنىڭ ئەڭ ئاخىرقى ئۈمىدى، كۆڭۈل خوشلۇقىنىمۇ يوق قىلىشماقچى بولدى… ئۇ سۇنۇق كارىۋاتنى سىلاشتۇرۇپ يۈرۈپ مىڭ تەستە ئوڭشاپ ئوڭدا ياتتى، كاللىسى غەم-ئەندىشىدىن تاشتەك قاتتى، قىيىن قىستاقتىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن خىيالەن تىركىشىپ باقتى، ئەمما يەنىلا غەم دەرياسىدا سۇنۇق قولۋاقتەك ئاقتى…
ئۇ شۇنداق ياتتى، قانچىلىك ياتقىنىنى بىلمەيلا ياتىۋەردى، تەتەينى سىقىرىتىپ، ئۆزى مەسچىت مۇنچىسىدا يۇيۇنۇپ كېلىپ، بۇ پالاكەتتىن بېشى ئايلىنىپ قاتتىق ھېرىپ كەتكەچكىمۇ، بىر دەمدە مەلەق ئۇيقۇغا كەتتى. قانچىلىك ۋاقىت ئۆتتى، بىلمىدى، بىر چاغدا سىرتقا چىقىپ قالدى، بېيجىڭنىڭ ئەتىيازلىق شامىلى قاتتىق چىقاتتى، ئىشىك ئالدىدىكى كاۋاپداندىن بىر تال چوغ چۈشۈپ دۇتارنىڭ سۇنۇقلىرىغا تۇتىشىپ، ئوت كۆيگىلى تۇردى. ئوت بىلەن تەڭ كۆپكۆك ئىس پەيدا بولدى. ئوت يىلاندەك ۋىشىلداپ، ئالدىدىكى قۇرۇق، ھۆل نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى يالماپ يۇتاتتى.ئۇ تەتەينىڭ ئۈستىدە ئىنجىقلاۋاتقان چاغدىمۇ پۈتۈن ھۇجرىغا ئوت تۇتىشىپ كەتكەندەك تىنالماي قالغان، ئەتراپىدىكى ھەممە نەرسە چوغ رەڭگىگە كىرىپ، ئۇنىڭ مەڭزىنى قىزارتىۋەتكەنىدى. ئەمدى ئوت ئۇنىڭ ئاستىدىكى سۇنۇق كارىۋاتقا تۇتىشىپ چاراسلاپ كۆيۈشكە باشلىدى، قاسماق يوتقانلىرىنىڭ ماز پاختىلىرىدىن ئىس چىقتى، نەشە پۇراپ كەتتى، بۇ پۇراق ئۇنىڭ بۇرنىغا كىرىپ كېتىپ قايتىپ چىقمايۋاتاتتى. ئۇ پاڭ بولۇپ كەتكەن نەشخور بەڭگىدەك ھۇزۇرلىنىپ ياتتى، ئۇ ئىلگىرى كۆمۈر گازىدىن زەھەرلىنىپ ئۆلگەن كاۋاپچىلارنى ئاڭلىغان، ئەر-خوتۇن قۇچاقلىشىپ يېتىپ تەڭلا ئۆلۈپ قالاتتىكەن. چۈنكى ئۇلار ئاخشىمى بىر قەپەز يوتقان جېڭى قىلىشقاندىن كېيىن ھېرىپ كېتىپ، مەشنىڭ ئوتىنى ئۆچۈرۈۋېتىشنى ئۇنتۇپ قېلىپ ئۇخلاپ قالاتتىكەن. ئەتىسى ئۇلارنى بايقىغانلار“كۇلىدا ياشىماق تەس كېلىپ ئۆزىنى بىللە ئۆلتۈرۈۋالدىمۇ نېمە…“ دەپ ئويلاپ قالاتتىكەن. شىرىن مۇناسىۋەتنىڭ ئەجەللىك كېسەلدەك ئۇلارنىڭ جېنىنى ئالغانلىقىنى كىم بىلسۇن. ئۇ خوتۇن ئالمىدى، ئايگۇلنى باشقىلار خوتۇن قىلىپ، نەچچە بالىلىق بولۇپ كەتتى. ئۇ خوتۇن ئالمىغان بىلەن كۇلىچىلار ئارىسىدا قىمار ئويناپ ئولتۇرۇپ خوتۇنلارنىڭ يامانلىقى، بېشەملىكى، قىتىغۇرلۇقى، پۇلغا، ئالتۇنغا تويماسلىقى، ۋاپاسىزلىقى، قويمچىلىقى… ھەققىدە تولا گەپلەرنى ئاڭلاپ كەتتى. بىر قىمارۋاز ھەتتا ھازىرقى خوتۇنىنىڭ باسقۇنچىلىق قىلىپ ئالغان چىرايلىق قىز ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ ھەممىنى ھەيران قالدۇرۇۋەتكەن، كاۋاپچى ئۇنىڭغا ھەۋەس بىلەن قاراپ قالغانىدى. شۇ گۇينىڭ گېپى تەسىر قىلىپ كەتتىمۇ ئەيتاۋۇر ئۇ كاللىسىنى باشقۇرالماي تەتەيگە بۇزۇلدى. قارڭغۇ زىندانغا سولاندى، ئۆلمەي تۇرۇپ تاۋۇتقا چىققاندەك ياغاچ تاختا ئۈستىدە ياتتى. تىرىكلىكىدە دوزاخ ئازابى تارتىشنىڭ بېشارىتى سۈپىتىدە مانا بۇ ئوت ئۇنىڭغا تۇتاشتى… بۇ ئوتنى كىم قويۇپ بەردى؟ فاڭدۇڭ قېرى ئۆزىنىڭ ئۆيىگە ئوت قويۇپ بەرمەيدۇ، 20 مىڭ يۈەننىئالىمەن دەپ بولسىمۇ ئۇنداق قىلمايدۇ. ئاچچىقى يامان تەتەيخان ھەر قانچە بولسىمۇ ئۇنداق قىلماس، لېكىن پۇلنى بۇ قېرىدىن ئالالمايدىغانلىقىنى ئويلاپ، بۇ ھايۋاننى ئۆزەملا بىر تەرەپ قىلىۋېتەي دەپ ئوت قويۇپ بەرگەن بولسىچۇ؟… ئۇ چۆچۈپ ئىككى يانغا تىپىرلىدى، دومىلىدى، بىراق ئورنىدىن قوپالمىدى. ئۇنىڭ ئاستى، ئىككى تەرىپىدە تەڭلا ئوت كۆيۈۋاتاتتى، ساپسېرىق ئوت نەشتردەك تىللىرىنى ئۇزىتىپ ئۇنىڭغا تەھدىت سېلىشقا باشلىدى. ئۇ تالادا تۇرۇپ ئۆزىگە ئىچ ئاغرىتىشقا باشلىدى، ئوت ئۇنىڭ بەدىنىگە تۇتاشتى، سېمىز بەدىنى خۇددى جىن چىراغنىڭ پىلىكىدەك لاپپىدە ئوت ئالدى ۋە قاپقارا ئىس چىقىرىپ كۆيۈشكە باشلىدى. ئۇ شۈركىنىپ كەتتى، بەدىنىم ئەسلىدە ياغ قاچىلانغان تولۇم ئىكەنغۇ، مەن 25 يىلدىن بېرى بەدىنىمگە ماي يىغىپلا ياشاپتىمەنغۇ… دەپ ئويلاپ قالدى. ئۇنىڭ بەدىنىدىن ئېقىپ چۈشۈۋاتقان مايلار ئوتنى تېخىمۇ ئۇلغايتىۋەتتى. ئۆزىنى كۈچەپ كۆيدۈرۈۋاتقان مايلىق بەدەن بىر دەمدە قاپقارا چۈچۈلىگە ئايلاندى… ئۇ بۇ مەنزىرىگە چەكچىيىپ قاراپ تۇرغاندا ئوت ئۆچۈرۈش ماشىنىسىنىڭ قۇلاقنى يارغۇدەك سېگنالى ئاڭلاندى، فاڭدۇڭ قېرىنىڭ ئىشىك ئالدىغا ئوت ئۆچۈرۈش خادىملىرى ۋە ساقچىلار يېغىپ كەتتى. «ئىشىكنى ئاچ، بىز ئوتنى ئۆچۈرىمىز» دەيتتى قىزىل قالپاق كىيىۋالغان ئوت ئۆچۈرگۈچىلەر، فاڭدۇڭ قېرى بىلەن ھېلىقى تەتەي ئۇلارنى توسۇپ تۇرۇۋالدى. ئوت ئۆچۈرگۈچىلەر« بۇلارغا سىلەر ئامال قىلىڭلار“ دەپ ساقچىلارغا قاراپ تۇردى. ئاچچىقى يامان بىر ساقچى “ ئاناڭنى قېرى، ئۆتە ماياققا“ دەپ تاپانچىسىنى چىقىرىپ، ھويلىنىڭ قۇلپىسىنى چېقىپ ئىچىگە كىردى. ئۇ بىر چەتتە سالپىيىپ تۇرغان قېرى ۋە سەتلىشىپ كەتكەن تەتەيگە بىر ئالىيىپ قويۇپ، ساقچىلارغا ئەگىشىپ ئىچكىرىگە كىردى. ئوت ئۆچۈرگۈچىلەر ئوت كەتكەن ھۇجرىغا شىددەت بىلەن سۇ چاچتى، بىراق ئوت ئۆچەي دېمەيتتى. ئوتنىڭ قىپقىزىل يالقۇنلىرى ئوت ئۆچۈرگۈچىلەرنىڭ قالپىقىنى تېخىمۇ قىزارتىۋەتكەن، ساقچىلارنىڭ كۆز قارىچۇقلىرىدىمۇ ئوت يالقۇنى چاقناپ تۇراتتى. بايا ئىشىكنى ئاچقان ساقچى ئاچچىقىدا ۋاقىرىدى:
-ھەي قېرى، بۇ ئۆيۈڭدە بېنزىن تۇڭى بارمۇ نېمە؟ ئوت نېمىشقا ئۆچمەيدۇ؟
-بۇ ئۆي ئىلگىرى كۆمۈرخانا ئىدى.
-ھازىرچۇ؟
-ھازىر بىر شىنجاڭلىق تۇرۇۋاتىدۇ.
-نېمە ئىش قىلىدىغان نېمە ئۇ؟
– كاۋاپچىلىق قىلىدۇ.
-يەنىچۇ؟
-ئۇنى ئۇقمايمەن.
-ئۇ بۇ ئۆيۈڭدە تۇرغىلى قانچىلىك بولدى؟
-بىر يىلدەك بولدى.
-زەنجۇجىڭى بارمۇ؟
-يوق.-
-يوق تۇرۇپ نېمىشقا ئۇنى تۇرغۇزدۇڭ؟
مەن بار دەپ ئويلاپتىمەن، لېكىن ئۇنىڭ باشقا يامان ئىشى يوق.-
ھەر ئايدا ئىجارە ئېلىۋاتقانسەن، پۇلغا تويمايدىغان قېرىكەنسەن-دە، ھازىرچۇ؟ ئىچىدە ئادەم يوقتۇ؟
فاڭدۇڭ قېرى بىلەن ھېلىقى تەتەي بىر-بىرىگە چۆچۈپ قاراشتى.
ــ ھازىر ئىچىدە ئادەم بارمۇ يوقمۇ دەۋاتىمەن؟
ــ يوقمىكىن… ــ دېدى فاڭدۇڭ قېرى ئىنجىقلاپ،ــ باياتىن ھېچ ئاۋاز چىقمىغان.
ساقچى ئۇلارنىڭ چىرايىنىڭ تاتىرىپ كەتكەنلكىنى كۆرۈپ گۇمانلىنىپ ھۇجرىنىڭ ئىشىكىگە يېقىنلاپ كەلدى، ئىشىككە قارا قۇلپا سېلىنغان بولۇپ، يۇقىرىغا يامىشىۋاتقان يوغان قوڭغۇزدەك سەت، يىرگىنچلىك كۆرۈنەتتى. ساقچى بۇنى كۆرۈپ چىرايىنى پۈرۈشتۈرۈپ، تاپانچىسىنى چىقىرىپ قۇلۇپنى چەنلەپ ئاتتى، قۇلۇپ بىر پاي ئوق بىلەنلا چېقىلىشىغا، ئىشىكمۇ تەڭ ئېچىلىپ ئىچىدىن غايەت زور ئوت يالقۇنى ئىس بىلەن تەڭ ئەجدىھادەك سوزۇلۇپ چىقىپ ساقچىنىڭ يۈزىگە ئۇرۇلدى. ئۇ ئۆزىنى ئەپقېچىشىغا قالغانلارمۇ سىرتقا قاچتى. ئوت ئۆچۈرگۈچىلەر ئۆز ئورنىدا مىدىرلىماي ئىشىكنىڭ يوچۇقىدىن توختىماي سۇ چېچىپ ئوتنى ئاخىر ئۆچۈردى.
ــ ئەگەر بۇ ئىشىك ئېچىلمىغان بولسا ئوتنى ئۆچۈرگىلى بولماسكەن…ــ دېدى بىرسى.
ــ ئىچىدە يەنە كۆيۈۋاتقان نەرسە بولسا ئۆچۈرۈۋېتەيلى.
ــ ۋوي قاراڭلار، ئاۋۇ بىر نەرسە يەنە كۆيگىلى تۇردىغۇ؟
ــ نېمىكەن، ئوبدان قاراڭلار.
ــ ئادەمنىڭ جەسىدىدەك قىلىدۇ جۇمۇ…
ــ نېمە؟ راست كۆردۈڭمۇ يا، ئەمىسە ساقچىنى چاقىرايلى.
ئۇلار ئاچچىقى يامان ساقچىنى چاقىرىپ كەلدى، يۈزى كۆيۈپ ئېچىشىۋاتقان ساقچى مەڭزىنى تۇتقىنىچە كۆيۈپ كۈلگە ئايلانغان ھۇجرىغا كىردى. ئۇمۇ دەھشەتلىك تۇيغۇغا چۆمۈلۈپ، ساقچىغا ئەگىشىپ ھۇجرىغا كىردى، ساقچى قاپقارا چۈچۈلىگە ئايلىنىپ كەتكەن جەسەتنى كۆرۈپ كۆزلىرى چەكچىيىپ كەتتى، كاۋاپ ساتىمەن دەپ ئۆزى كاۋاپ بولۇپ كەتكەن كاۋاپچىنىڭ پۇرىقىدىن سەسكىنىپ بۇرنىنى ئېتىپ تالاغا قاچتى. ئەمما ئۇ جايىدىن مىدىرلىيالمىدى، ئۆلگۈچىنىڭ ئۈكلىنىپ كەتكەن قوينىڭ كاللىسىدەك بېشىغا، ھىڭگىيىپ تۇرغان چىشىغا ئەجەبلىنىپ قارىدى، ئۇنىڭ كۆيۈپ كۆسەيدەك قارىداپ كەتكەن قول سۆڭىكى جان يېرىگە مەھكەم چاپلىشىپ قالغان بولۇپ، ئۆلۈش ئالدىدا نەقەدەر قىينالغانلىقى كۆرۈنۈپ تۇراتتى. ئۇ بۇنىڭدىن شۈركىنىپ تىترەپ كەتتى، توساتتىن «چاراس-چۇرۇس» ئاۋازلار ئاڭلاندى، ساقچىلار يەنە قايتىپ كىرىپ جەسەتنى سۈرەتكە تارتىۋاتاتتى. ئۇ بۇنىڭدىن ئاران ئېسىگە كېلىپ ھويلىغا چىقتى، فاڭدۇڭ قېرى بىلەن ھېلىقى تەتەي سالپىيىپ تۇرۇشاتتى. ساقچىلار قايتىپ چىقىپ فاڭدۇڭ قېرىنى سوراققا تارتىشقا باشلىدى:
ــ ئۆلگۈچى كىم؟ راستىڭنى ئېيت!
ــ ئۇ قانداق ئۆلدى؟ ئوتنى كىم قويدى؟
ــ ئۇقمايمەن، ساراڭ ئادەم بولمىسا ھېچكىم ئۆزىنىڭ ئۆيىگە ئوت قويمايدۇ، بۇ ئۆيگە ئوت كەتسە پۈتۈن ئۆيلىرىم كۆيۈپ كەتمەمدۇ؟
ئەمىسە كىم ئوت قويدى؟ بۇ ئۆيدە ئىككىڭدىن باشقا ئادەم بارمۇ يوق؟
ـــ يوق، بۇ ياق مېنىڭ تۇغقىنىم، ئۇمۇ ئۇنداق ئىشنى قىلمايدۇ.
ـ ئەمىسە ئىشىكنى كىم قۇلۇپلىدى؟ باياتىن بىزنى نېمىشقا ئۆيۈڭگە كىرگىلى قويمايسەن؟
ـــ ئادەم قېرىغاندا ئالجىپ قالىدىكەن، خاپا بولماڭلار.
ـــ قۇرۇق گېپىڭنى قوي، ما ئۆينىڭ ئىشىكىنى نېمىشقا تېشىدىن ئېتىپ قويىسەن، بۇنى چۈشەندۈر!
-ئۇ گۇي بىزنىڭ ما سىڭىلغا باسقۇنچىلىق قىلىپتىكەن، ساقچىغا تۇتۇپ بېرەيلى دەپ سولاپ قويغان.
ـــ راستمۇ؟ــ دەپ سورىدى ساقچى ھېلىقى تەتەيدىن.
ـــ راست، ئۇ ھايۋان بۈگۈن چۈشتىن بۇرۇن ماڭا باسقۇنچىلىق قىلغان…
ـــ سەن قارشىلىق كۆرسىتىپ ۋاقىرىمىغانمۇ؟
ـــ ۋاقىراي دېسەم قوينىڭ يېغىنى ئاغزىمغا كەپلەپ تىقىپ قويغان…
ـــ سەن باسقۇنچىلىققا ئۇچرىغاندىن كېيىن بۇ قېرىنى چاقىرىپ كەلدىڭ، شۇنداقمۇ؟
ــ شۇنداق…
ـــ ئاندىن ئىككىڭ بىرلىشىپ ئۇنى سولاپ قويۇشتۇڭ.
ـــ شۇنداق.
ئۇ بۇ گەپلەرنى ئاڭلاۋېتىپ، تەتەينىڭ يالغانچىلىقىغا ئاچچىقى كەلدى. ئۇنىڭ شۇ ئارىلىقتا جۈمەگە بېرىپ يۇيۇنۇپ پاكلىنىپ، ناماز ئوقۇپ تۆۋە قىلىپ كەلگەنلىكىنى ساقچىلار بىلمەي قالدى-دە.
ـــ ئاندىن ئىككىڭ مەسلىھەتلىشىپ ئۇنىڭ پۇللىرىنى بۇلاپ، ئاندىن كۆيدۈرۈپ ئۆلتۈرۈپ ئىزىنى يوقاتماقچى بولدۇڭ، شۇنداقمۇ؟
ـــ ياق،ــ دېدى فاڭدۇڭ قېرى سەكرەپ،ــ ئۇنداق قەلەندەردە پۇل نېمە ئىش قىلسۇن؟ ئۆينىڭ ئىجارىسىنىمۇ ئاران ئاران تۆلەيدۇ ئۇ، بىز ئۇنىڭ جىنايىتىنى سىلەرگە تاپشۇرۇپ بەرمەكچى بولغان، كۆيدۈرۈپ ئۆلتۈرۈپ قانداق قىلاتتۇق؟ قېرىغاندا مەن ئادەم ئۆلتۈرۈپ قاتىل بولامدىمەن؟ ماڭا تولا تۆھمەت چاپلىماڭلار!
ـــ ئەمىسە، ئۆزىگە ئۆزى ئوت قويۇپ بېرىپتۇ-دە؟!
ـــ چوقۇم شۇنداق، ساقچىغا تاپشۇرۇپ بېرىمىز دېسەك قورقۇپ ئۆلۈۋالغان گەپ. ئۇ ئادەتتە تاماكا چېكىدۇ، چاقماقنى يېنىدىن ئايرىمايدۇ، ئۇنىڭ ئۈستىگە كاۋاپدىنىنمۇ ئۆيىگە ئەكىرىۋالىدۇ، چوغىنى ئۆچۈرمەيدۇ، ئىس چىقىۋېرىدۇ، نەچچە قېتىم گەپ قىلدىم، ئاڭلىمىدى…
ـــ شۇنداقمۇ دەيلى، ئەمما ئۇنى سولاپ قويۇشۇڭ قانۇنغا خىلاپ، سەن سولاپ قويغاچقا ئۇ قورقۇپ ئۆلۈۋالغان، شۇنداقما؟ دېمەك، بۇنىڭغا سەن سەۋەبچى. ئەگەر بىخەستەلىك قىلىپ ئوت كەتكەن بولسا، ئۇ چىقالماي ئۆلگەن بولسا، دېمەك، بۇنىڭغىمۇ سەن سەۋەبچى.
ئۇ ئۆزىنىڭ كۆڭۈل سۆزلىرىنى دەۋاتقان ساقچىنىڭ زېرەكلىكىدىن، ئادىللىقىدىن سۆيۈنۈپ كەتتى، قېرىنىڭ ئوسال ئەلپازىغا قاراپ ئىچ-ئىچىدىن كۈلدى.
ـــ مەن ھەر قايسىڭغا ياخشى بولسۇن، ئاسان بولسۇن دەپ شۇنداق قىلدىم، يامان قىپتىمەنمۇ؟ ھەر قايسىڭ توختىماي 110 غا تېلېفون قىلىڭلار، بىز بىلەن ھەمكارلىشىڭلار… دەيسەن، ئەمدى ھەمكارلاشساق بىزنى جىنايەتچى قىلىشامسەن؟…ــ دەپ چالۋاقاپ كەتتى فاڭدۇڭ قېرى تۆمۈردەك قارىداپ.
ـــ سەن بىزگە تېلېفون قىلدىڭما تېخى! بىزنى كېلىڭلار دېگەن بولساڭ ئىشىك ئالدىڭدا توسۇۋالامتىڭ؟
ـــ دېدىمغۇ، قېرىغاندا ئالجىپتىمەن.
ـــ ئالجىغان بولساڭ ئەمدى ئالجىما ، بىز مۇشۇ ياقنى چارلاۋېتىپ ئۆيۈڭدىكى ئوتنى كۆرۈپ ئاندىن كەلدۇق، ئوت ئۆچۈرگۈچىلەرنى چاقىردۇق. يەنە باشقا گېپىڭ بارمۇ؟
ـــ يوق، ئىشقىلىپ ئوتنى بىز قويمىدۇق.
شۇنداقتىمۇ جىنايەتتىن قېچىپ قۇتۇلالمايسەن،ــ دېدى ساقچى، ئاندىن تەتەيگە قاراپ قاپىقىنى تۈردى،ـــ سەنمۇ شۇ. ئىككىڭ بۇ ئىش ئايدىڭ بولغىچە تۇتۇپ تۇرۇلىسەن.
ساقچىلار ئۇ ئىككىسىنىڭ قولىغا كويزا سېلىپ، ماشىنىسىغا چىقىرىپ ئېلىپ كەتتى.
ئۇ ئۇلارنىڭ ئارقىسىدىن قاراپ قالدى، ھۇجرىدا ياتقان جەسەت تۇيۇقسىز ئېسىگە كېلىپ قورقۇپ كەتتى. ساقچىلار ئۇ جەسەتنى ئېلىپ كېتىشنى ئۇنتۇپ قالغانىدى، بەلكىم كېيىن بىر تەرەپ قىلىشى مۇمكىن ئىدى. فاڭدۇڭ قېرى «مېنىڭ بىر ئوغلۇم ساقچى» دېگەنىدى، لېكىن باياتىن ساقچىلارنىڭ ئالدىدا پو ئاتالمىدى، قارىغاندا ئۇ 20 مىڭ يۈەننى ئېلىش ئۈچۈن توخۇ يۈرەك ئۆلگۈچىنى قورقۇتۇپ قويغان گەپ… ساقچىلارنىڭ ماشىنىسىمۇ غەلىتە ئىكەن، ئۈستىدە يا ۋالىلداپ تۇرىدىغان چىرىغى يوقكەن، ياكى ماڭغاندا چىقىراپ سىگنال بەرمەيدىكەن…
ئۇ قوپقۇرۇق ھويلىدا يالغۇز قالدى، ئۇ بىر تۈپ دەرەخ ئەمەس، ئادەم ئىدى، ئەمما گاھىدا ھېچ مىدىرلىيالمايتتى، لېكىن ھەممىنى كۆرۈپ تۇراتتى، ھېس قىلاتتى، بەزى تۇيغۇلىرى يىلتىزدەك چوڭقۇر، بەزى تۇيغۇلىرى دەرەخ ئۇچىدىكى ياپراقتەك يەڭگىل ئىدى. ئۇ بۇ تار ھويلىدا شۇنچىلىك ئازادە قالدىكى، قۇشلاردەك سايراپ يىراقلارغا ئۇچۇپ كەتكۈسى كەلدى، دۇتارنىڭ مۇڭلىرى، ناخشىلارنىڭ پەيزى يىراقلاردىن يېتىپ كەلدى.
ئۇنىڭ كاللىسىغا ھۇجرىدا ياتقان جەسەت يەنە كىرىۋالدى، كىچىك ۋاقتىدا دادىسى قۇربانلىق قىلغاندا ئۇنى دائىم قوينىڭ كاللا-پاچاقلىرىنى ئۈكلىگىلى سالاتتى. ئۇ ئۈچ تال كېسەكنى تىزىپ،ئوتتۇرىسىغا ئوتۇن دۆۋىلەپ، ئوت يېقىپ كاللا-پاچاقلارنى ئۆرۈپ-چۆرۈپ بىردەمدە ئۈكلەپ بولاتتى، چىشلىرىنى ھىڭگايتىپ تۇرغان قوينىڭ كۆزىدە غۇۋا بىر نەپرەت ۋە ئوتنىڭ يالقۇنى تەڭلا ئەكس ئېتەتتى. قاپقارا ئىس بىلەن تەڭ ئەتراپنى بىر ئالغان قۇيقا پۇرىقى ئۇنىڭدا يەنىلا گۆش يېيىش، پاچاق غاجاش ئىشتىھاسىنى قوزغايتتى. گۆش يېسە،سۆڭەك غاجىسا، يىلىكىنى شۈمۈرسە يامان يوغان ئەر بولىدىغانلىقىنى بىلەتتى، دادىسىنىڭ دېيىشىچە، كىچىكىدە ئۇنىڭغا بۆرەك بېرىپ بېقىپتىكەن، كاۋاپ يېگۈزۈپتىكەن. ئۇمۇ سەي، مېۋە-چېۋە يېمىسە يېمەيدىكەنكى، گۆش يېمىسە ئۇنىمايدىغان بالا بولۇپ چوڭ بوپتىكەن. گۆشكە بۆلەكچەئامراقلىقىدىنمۇ ياكى شەرت-شارائىت شۇنداقمۇ ئەيتاۋۇر كىچىكىدىنلا قوي بوغۇزلاشنى، كاللا پاچاق ئۈكلەشنى، كاۋاپ پىشۇرۇشنى ئۆگەندى، ئادەتتە توي-تۆكۈن، مېھماندارچىلىق سورۇنلىرىدا گۆش يېگىلى بولغاچقا بارا-بارا سورۇنغا، داستىخانغا ئامراق بولۇپ قالدى، سازچى ياكى چاقچاقچى بولمىسا تۆردىن دائىم ئورۇن ئالالمايدىغانلىقىنى ئويلاپ، دۇتار چېلىشنى ئۆگەندى، ئەلۋەتتە بۇنىڭغا گۆشكە ئامراقلىقىلا ئەمەس، ناخشا-سازغا قىزىقىشى ھەم تەبىئىي تالانتىمۇ سەۋەب بولدى. دۇتار چالسا قولى تىترەيدىغان قېرى سەنئەتچىلەرنىڭ كەينىگە كىرىپ خېلى كۆپ ناخشىلارنى ئۆگەندى. بۇنىڭ ئىچىدە ئادەتتىكى ناخشىلاردىن باشقا سېرىق قوشاقلارنى ئاھاڭغا قاتقان سېقىمە ناخشىلارمۇ بار ئىدى. كېيىن شۇ ناخشىلارنى ئېيتىپ سورۇندىكىلەرنى كۈلدۈرۈپ يۈردى، ئېتىزدىكى مۇشەققەتتىن، شودۈيجاڭنىڭ سېسىق گېپىدىن جاق تويۇپ كەتكەن دەرتمەن ئەرلەر، بۇ ئەرلىرىدىن تاياق يەيدىغان قاپىقى ئۇششۇق ئاياللارنىڭ كۆڭلىنى ئاچتى. شۇنچە توي، شۇنچە سورۇنلارنى قىززىتتى، ئەمما ئۆزىنىڭ تويىنى قىززىتالمىدى، قىززىتالمىدى ئەمەس، تويىنىمۇ قىلالمىدى، ئالىمەن دېگىنىنى ئالالماي داغدا قالدى. باينىڭ بالىسىغا تەگكەن ئايگۇلنىڭ چىرايىغا ھازىر سەت داغ چۈشتى. خەقلەر ناخشا ئاڭلاپ ھۇزۇرلىنىپ، كۈلۈشۈپ، ئۇسسۇلغا چۈشۈپ، ”يارايسەن، ياشاپ كەت“ دېگەن بىلەن سورۇندىن تارقىغاندا ئۇنى ئۇنتۇپ كېتىشتى، چىرايلىق قىزلىرى بارلاردىن ھېچقايسىسى ئۇنى كۈيئوغۇللۇققا ئويلاشمىدى، بەلكى”سازچى دېگەن ھاراقكەش بىلەن ئۈلپەت، بۇنىڭغا قىز بەرسەك ئەتە-ئۆگۈن بېشىمىزغا قۇسىدۇ “ دەپ ئويلاشتى. ئايگۇلنىڭ دادىسى تېخى ئۇنى ھاراقكەش تاز دەپ ھاقارەتلىگەن بولۇشى مۇمكىن… ئۇ ساقاللىق، ئېگىز بوي، سەپرا ئادەم ئىدى؛ ئۇنىڭ كۇلىدا، ئۆز ھۇجرىسىدا كۆيۈپ ئۆلگەنلكىنى ئاڭلىسا ساقىلىنىڭ بىر تال مويىمۇ تىترەپ قويمايدۇ، ئايگۇل ئاڭلىسىچۇ؟ يىغلىمايدۇ، ئىچىگە ئېغىر تىنىپ قويىدۇ. مەھەللىسىدىكى خەقلەر ئۇنى، بولۇپمۇ ئۇنىڭ ياغلىشىپ كەتكەن دۇتتىرىنى، ياڭراق ئاۋازىنى، قېلىن ناخشىلىرىنى ئۇنتۇپ بىر يەرگە بارغاندا ئۇنىڭ ئۆلگەنلىكىنى ئاڭلاپ ئۇنى قايتىدىن ئەسكە ئېلىشىدۇ…
ئۇ شۇ يىگانە جەسەتكە، ئۇنىڭ ھايات چېغىدىكى كۈلكىسى ۋە ئاۋازىغا ئېچىنىپ، بىر بېسىپ ئىككى بېسىپ ھۇجرىغا يېقىنلاشتى. ھۇجرىدىن يەنىلا سۇس ئىس-تۈتەك، كۆيۈك پۇرىقى چىقىپ تۇراتتى. بۇ پۇراق ئۇنىڭ بەدىندىكى تەر پۇراقلىرىدەك شۇنچىلىك تونۇش ئىدىكى، كۆزلىرىگە ياش كەلدى. ھايات قالغان بولسا بىرەر قىز جۇۋان بىلەن توي قىلىپ، ئىسسىق يوتقاندا قۇچاقلىشىپ ياتار بولغىيدى…ھەم بىرەر قىز جۇۋان ئۇنىڭغا تېگىپ، ئۇنى كۈچ-قۇۋۋەتكە تولغان ئەرلىك جىسمىدىن ھۇزۇر ئالار بولغىيدى، ئەگەر خوتۇن ئالالىغان بولسا خوتۇنى ئۇنىڭ بەدىنىدىكى پۇراقلارغا ئامراق بولۇپ قالار ئىدى، ئەگەر بويىدا قالسا ئۇنىڭ تەر پۇراقلىرىغا سېزىك بولۇپ، كۆينەكلىرىنى پۇراپ يۈرەر ئىدى… ئۇ ھاياتلىقنىڭ نەق ەدەر گۈزەل، شىرىن ئىكەنلىكىنى، ئۇنىڭدا ئادەمنىڭ ئىشتىھاسىنى قوزغايدىغان نەرسىلەرنىڭ ناھايىتى كۆپلۈكىنى ھېس قىلدى. شۇلارنىڭ ئارىسىدا گۆھەردەك چاقناپ تۇرىدىغىنى يەنىلا خوتۇن ئىدى. چۈنكى ئۇنىڭغا تېخى نېسىپ بولمىغانىدى. خوتۇن ئالماي تۇرۇپ ئۆلۈپ كەتسە نېمە دېگەن ئېچىنىشلىق! خوتۇننىڭ بۇنچىلىك مۇھىملىقىنى بىلگەن بولسا ھايات چېغىدا ئۆيلىنىۋالماسمىدى؟ قىز ئالالمىسا جۇۋان بولسىمۇ ئالماسمىدى؟ ئۇيغۇر ئالالمىسا تەتەيدىن بولسىمۇ ئالسا بولماسمىدى؟… ئۇ ھايات چېغىدا بىكار يۈرۈپ دۆتلۈك قىلغىنىغا، بۇقىدەك قۇتراپ تۇرغان ۋاقتىدا خوتۇندىن بىرنى ئېلىۋالمىغىنىغا قاتتىق ئېچىندى، خوتۇنىدىن نەپسىنى قاندۇرۇپ يۈرگەن بولسا شۇ تەتەيگە باسقۇنچىلىق قىلمايتتى، ھېچ بولمىغاندا ئۇنداق ئىمكانىيەت، ياۋايى ئىستەكمۇ بولمايتتى. ئەگەر پۇل تىكىشىپ قەرت ئوينايدىغان ئاغىنىلىرى”تەتەيخاننى قۇشلىسا قانداق بولىدىكەن؟“ دەپ سوراپ قالسا ئۆزىمۇ ئېنىق جاۋاب بېرەلمەي ھىجىيىپ قويۇشى مۇمكىن. بۇ ھىجىيىشلىرى ئاشۇ جەسەتنىڭ ھىڭگىيىپ تۇرۇشلىرىغا شۇنچىلىك ئوخشايدۇ ، چىشلىرى قارىداپ كەتكەن، بىر مۇشت تەگسە ھەممىسى تۆكۈلۈپ چۈشىدۇ.
ئۇ ھۇجرىغا كىرىپ ھەيران قالدى، ھۇجرىنىڭ ئىچى ساپمۇ ساق، بايا كۆرگەن جەسەت كۆرۈنمەيتتى. بايىقى كۆكۈش ئىس ۋە تونۇش پۇراقلار نەگە كەتتى؟ ھۇجرا كۆيمىگەن بىلەن كارىۋات يەنىلا سۇنۇق، دۇتارلار پارچە-پارچە چېچىلىپ ياتاتتى. ساق بولغاندىكىن ھەممە نېمە ساق بولسىچۇ ؟ ئۇ سەل پەرىشان بولدى. تەتەي باسقۇنچىلىق قىلىنمىغان، كارىۋات سۇنمىغان، دۇتار چېقىلمىغان بولسا قانچىلىك خۇش بولۇپ كېتەر ئىدى؟ ھېلىمۇ شۈكرى، جان تەندىلا بولسا پۇرسەت غەنىمەت. كارىۋات سۇنۇق بولسىمۇ يېتىپ ئۇخلىغىلى بولىدۇ، دۇتارنىمۇ بىر يەردىن پەيدا قىلغىلى بولىدۇ. بىراق فاڭدۇڭ قېرى ئارتىپ قويغان 20 مىڭ يۈەنچۇ؟… ھەي… ئۇنىمۇ بىر ئامال قىلىپ تۆلەپ كەتكىلى بولىدۇ، ھەتتا تۆلىمەيمۇ قۇتۇلغىلى بولىدۇ…
ئىشىك تۇيۇقسىز شاراقلاپ ئېچىلىپ، تەتەينىڭ بېشى كۆرۈندى. ئۇ ئىشىكنىڭ يوچۇقىدىن قاراپ قويۇپ يەنە ئىشىكنى ئەتتى، تەتەي ئۇنى كۆرمىدىمۇ ياكى كۆرسەم قورقۇپ كېتىمەن دەپ ئويلىدىمۇ، ئۇنىڭغا قارىمىدى، قارىمىسىمۇ ئۇنى بار دەپ ئويلىدى. بۇ ھۇجرىنىڭ ھويلىغا قارايدىغان كىچىككىنە دېرىزىسىگە فاڭدۇڭ قېرى ئۆتكەن يىلى قىشتا يالتىراق مىخلىۋەتكەن بولۇپ، قىش چىقىپ كەتكەن بولسىمۇ ئۇنى ئېلىۋەتمىگەنىدى. ھازىر بۇ دېرىزىدىن ھېچنېمىنى كۆرگىلى بولمايتتى، كۈندۈزى ئاسمان ھەمىشە چاڭ-توزان بىلەن قاپلىنىپ كەتكەندەك تۇتۇق، سېرىق كۆرۈنەتتى. ئەگەر بۇ قەپەزگە بۇنداق سولىنىپ قالىدىغانلىقىنى بىلگەن بولسا ئۇ بىر نېمىنى ئاللىبۇرۇن ئېلىپ تاشلىۋەتمەسمىدى، شۇ چاغدا فاڭدۇڭ قېرىغا رەھمەت دەپ كەتكەنلىرى تېخى… ئۇ مۇشۇ ۋاققىچە قىلغان دۆتلۈكلىرىنى بىرمۇ بىر ئويلاپ، ئاچچىققا تولۇپ كەتتى. باشلانغۇچتا ياخشى ئوقۇمىدى، خانىمنى تىللاپ تاياق يېدى، قوشنا مەھەللىدىكى تازلار بىلەن سوقۇشۇپ بۇرنى قانىدى، قىشتا چانا تېيىلغاندا بىرسىنىڭ كۆزىگە بىگىز سانچىپ بېرىپ ئۇنى قارىغۇ قىلىپ قويغىلى تاس قالدى، مەكتەپتىن قايتىپ ئۆيىگە كېتىپ بارغان قىزغا چاقچاق قىلىپ ئېسىلىپ قويۇپ ماز پەينەك دەپ ھاقارەتلەندى. سورۇندا بىرسىنىڭ يېڭى ئالغان خوتۇنىغا بەك قاراپ سېلىپ ئېرىدىن مۇشت يېگىلى قىل قالدى. داستىخاندا بەزىدە نەپسىنى يىغالماي، گۆشكە چوڭدىن ئاۋۋال قول ئۇزىتىپ «دۇتارنى سىلاۋېرىپ قول ئۇزىراپ كېتىپتۇ ھە» دېگەندەك مازاق گەپلەرگە قالدى. ناخشا توۋلاپ گاھىدا قىززىپ كېتىپ، ئايگۇلنى قوشاققا قېتىپ قويۇپ قىزنىڭ ئاتىسىنى رەنجىتتى، ئاتىسىغا ئەگىشىپ قىزىمۇ ئۇنى قىلىقسىز دەپ ئويلاپ ياراتمىدى… نامراتلىقى، ساياقلىقى بىلەن قوشۇلۇپ مەھەللىدە ھېچقانداق قىز ئۇنىڭغا قىزىقمىدى. كېيىنچە خەقلەر يېڭىلىققا يۈزلەندى، پۇل تاپسا ئۈنئالغۇ، تېلېۋىزور ئالدى، توي بولسا ديەنزىچىڭ دېگەن بىر نېمىنى پۇل تۆلەپ چالدۇرىدىغان بولۇشتى، توي ئىگىلىرى جاقا – جۇمباق ئاۋازلاردىن مەغرۇرلىنىدىغان، تويغا كەلگەنلەرمۇ شۇ ئاۋازلارغا ئەگىشىپ ئەسەبىيلىشىپ، باراڭ ئاستىدىكى ئوي-دۆڭگۈل ھويلىلاردا ئۇسسۇل، تانسا دېگەنلەرنى ئالامەت ئوينىۋېتىدىغان بولۇشتى. دۇتاردىن تۈزۈك ئاۋاز چىقمىسا خەق قانداق تەنتەنە قىلىدۇ، ئۆزلىرىنىڭ دەبدەبە، ھەشەمەتلىرىنى قانداق جاكارلىيالايدۇ؟ شۇنىڭ بىلەن ئۇ بىر چەتتە تاشلىنىپ قالدى، بىكارغا چېلىپ بېرەي دېسىمۇ ئادەم چىقمىدى، پەقەت ياشقا چوڭراق ئادەملەر لا ئۇنى ئاندا-ساندا تەكلىپ قىلىپ چالدۇراتتى. ئۇنىڭ يۇرتىدا دۇتار چېلىپ بەرسە ئۆرۈم بېرىدىغان ئىش يوق ئىدى، بېيجىڭغا كېلىپ بىر نەچچە سورۇندا غۇلجىلىقلار ئۆرۈم بېرىۋىدى، ھەيران قالدى. ئىشقىلىپ، مەھەللىسىدىكى خەقلەر ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرىدى، يېشى چوڭايغانچە، ئۆيلىنەلمىگەنچە ئابرۇيى تېخىمۇ چۈشتى، ئۆزىدىن كىچىكلەرنىڭ تويىغا ئاساسەن بارالمايدىغان بولدى. چاپىنى تىزدىن ئاشمايدىغان بەڭگە ئاتىسى، كۆزىدىن ياش قۇرىمايدىغان كېسەلجان ئانىسى بىلەن تولا قېيدىشىپ، سوقۇشۇپ، ئۆيىدىنمۇ زېرىكتى، دېھقانچىلىققا پىششىق، كەم سۆز ئىنىسىمۇ بىر چاغدا توساتتىن « دۇتتىرىڭنى ئېلىپ بىر ياققا يوقالساڭ بولمامدۇ؟ قاچانغىچە جاپايىڭنى تارتىمىز» دەپ جاندىن ئۆتكۈدەك گەپ قىلدى. خەقلەرگە ھەم ئۆيىدىكىلەرگە سەت كۆرۈنگەنچە ئۇنىڭ ئىچى سىقىلدى،  كاللىسى قايدى، كەسكىن پىلانلار تۈزۈپ باقتى، شىرىن خىياللارغا بېرىلدى. ئەمدى بۇرۇنقىدەك ياشاۋېرىدىغان ئىش يوق ئىدى، يېشىمۇ، ئەتراپىدىكى مۇھىتمۇ، ئادەملەرمۇ، مۇئامىلىلەرمۇ ئۆزگىرىپ تۇرۇۋاتاتتى. شۇ كۈنلەردە مەھەللىسىدىكى بىر قانچە تاز يوقاپ كەتتى، ئۈرۈمچىگە كېتىپتۇ، كۇلىغا قېچىپتۇ دېگەن گەپلەر تارقالدى. ئۇلار ئالىقاپ بولغان بىلەن ھەقىقىي تەۋەككۈلچىلەر ئىدى؛ ئۇنىڭدىن بەكرەك باتۇر، قارام ئىدى. ئەمىسە ئۇ نېمىشقا بىر ياققا ماڭالمايدۇ؟ بىرىنچىدىن، پۇلى يوق ئىدى، ئىككىنچىدىن، ئايگۇل تېخى توي قىلمىغانىدى. پۇل بولغاندىلا ئايگۇل بىلەن توي قىلغىلى بولاتتى. ئايگۇل ئۇنى قىلىقسىز دېگەن بىلەن ئۇنىڭغا ئانچە-مۇنچە قىزىقىپمۇ قوياتتى، دەسلەپتە ياشلار ئولتۇرغان بىر نەچچە سورۇندا ناخشىسىنى ئاڭلاپ زوقلانغان ۋە بۇ سۆيۈنۈشلىرىنى كۈلۈمسىرەشلىرى بىلەن ئىپادىلىگەنىدى. تاپسىدا ئۇسسۇلغا چۈشكەن ھەم ئۇنىڭغا جىلمىيىپ باققان قىزلار بىر-بىرلەپ ئەرگە تېگىپ، ئەڭ ئاخىرىدا شۇ ئايگۇل قالدى، گويا ئۇنىڭغا تارتىشىۋاتقاندەك، «ساڭا ساقلاۋاتىمەن، پۇل تېپىپ مېنى ئەمرىڭگە ئال، ئاندىن ھۇجراڭدا دۇتار چېلىپ مېنى ئۇسسۇلغا سال، ساڭا تەگسەم ناخشا ئاڭلاپ زېرىكمەيمەن…» دېگەندەك خېلى ئۇزاق ساقلىدى. ئۇ بۇنىڭدىن گۈزەل ئۈمىدلەرگە تولۇپ، ئايگۇلنىڭ ئەرگە تېگىپ كەتكەن دوستى ئارقىلىق قىزغا كۆڭلىنى بىلدۈردى، ئېنىق جاۋاب ئالالمىدى. ئىككىنچى قېتىم قىز بىلەن يەكشەنبە بازاردا ئۇچرىشىپ قالدى، ئەمما سۆزلىشىشكە پۇرسەت تاپالمىدى. ئۈچىنچى قېتىم، ئۇ يەنە ئايگۇلنىڭ دوستى ئارقىلىق كۆرۈشۈشكە پۇرسەت ئىزدىدى، ئاخىر بىر كۈنى بازاردا ئۇلار ئاشپۇزۇلدا، ئايرىمخانىدا كۆرۈشتى. ئايگۇلنىڭ دوستى «ئىككىڭلار پاراڭلىشىڭلار» دەپ چىقىپ تۇردى. ئىككىسى گەپنى نەدىن باشلاشنى بىلمەي بىر دەم تۇرۇپ قېلىشتى. بۇ پەيتنى ئۇ ھازىرمۇ كۆزىنى يۇمۇپ قويۇپ، ھەر بىر ئەسنالىرىنى ئەلەم بىلەن ئەسلەيدۇ. شۇ چاغدىمۇ يۈرىكى ھازىرقىدەك دۈپۈلدەپ سوقۇپ تۇراتتى. ئۇ ئايگۇلنى سورۇندا كۆرگەندە ئۇنچە تارتىنچاق ئەمەس دەپ ئويلىغان، ئەمما ھازىر تولىمۇ يۈزى تۆۋەن بىر ئايگۇل ئۇنىڭ سۆز ئېچىشىنى كۈتۈپ ئولتۇراتتى. بۆرەك يېگەن ئوغاۋالا، گەپنى ئۆزەم چىقاردىم، ئۆزەم باشلاي دەپ ئويلىدى ئۇ. ئايگۇل بەك باينىڭ قىزى بولمىسىمۇ چىرايلىق كىيىنىۋالغانىدى، يۈزىگە ھېچقانداق گىرىم قىلمىغان بولسىمۇ ئەت ئۇزايىدىن 18 ياش قىزلاردا بولىدىغان ساغلاملىقى، گۈزەللىكى، لىۋەنلىكى بالقىپ تۇراتتى. ئۇ توساتتىن ئۆزىنىڭ ئۇچىسىغا سەپسېلىپ قورۇنۇپ كەتتى، يۇيۇنمىغىلى نى زامان ؟ ساقاللىرىنى ئالغان بىلەن بوينى كىر، قولتۇقى پۇرايدۇ… قىز بۇنى سېزىپ قالغاندەك ئۇنىڭغا قارىماي ئولتۇراتتى، چىرايىدىن ھېچ خۇشاللىقىنى كۆرگىلى بولمايتتى. قىز بەلكىم ئۇنىڭغا تەگمەيدۇ، بۇ يەرگە پەقەت ھۆرمەت يۈزىسىدىن كەلدى، بەلكىم بىر يىگىتنىڭ ئېغىزاكى مۇھەببەت تەكلىپىگە قانائەتلەنمەي، ئۇنى يۈزتۇرانە ئاڭلاش ئۈچۈن كەلدى، بەلكىم ئاتا-ئانىسى تاپىدىغان ئەرگە تېگىشتىن ئاۋۋال ئۆزى خالاپ، مۇھەببەت، كۆڭۈل ئىزھارى دېگەن نەرسىنىڭ زادى قانداق بولىدىغانلىقىنى بىر بىلىپ بېقىش ئۈچۈن كەلدى، بەلكىم تېلېۋىزورلاردا بېرىلىۋاتقان مۇھەببەت كىنولىرىدىكى كۆرۈنۈشلەرنى ئەمەلىيەتتە كۆرۈپ بېقىش ئۈچۈن كەلدى… كېلىپ ئۈمىدسىزلەندى، چىقىپ كېتەي دېسە سەت تۇرغان…
ـــ ئاۋۋال بىر نەرسە… يەيلى، نېمە يەيسىز.
ئايگۇل بۇ يەرگە كېلىپ تاماق يېيىشنى ئەسلا ئويلاپ باقمىغاندەك ئۇنىڭغا ھەيرانلىق بىلەن لەپپىدە قاراپ قويۇپ يەنە بېشىنى تۆۋەن سالدى:
ـــ مەن بىر نەرسە يېمەيمەن.
ـــ ئەمىسە ئۆزەم بىلىپ بۇيرۇتاي.
ـــ مەن بۇ يەرگە تاماق يېگىلى كىرمىگەن، گېپىڭىز بولسا چاققان دەڭ، مەن ئالدىرايمەن.
ئۇنىڭ پاچاقلىرى تىترەشكە باشلىدى. بۇ قىز خەقنىڭ گېپىدىن قورقۇۋاتامدۇ ياكى گەپنى يامان يەردىن ئۈزۈپلا قۇتۇلاي دەپ ئويلاۋاتامدۇ، ئەيتاۋۇر بۇ يەرگە خاتا كىرىپ قالغاندەك جىددىيلىشىپ تۇراتتى.
ـــ دېسەم شۇ گەپ… سىزمۇ بىلىسىز… مېنىڭ كۆڭلۈمدە سىز بىلەن…
ـــ بولدى، نېمە دەيدىغانلىقىڭىزنى باھارگۇل ماڭا دەپ بولدى، بۇنىڭغا ئۆيدىكىلەر قوشۇلمايدۇ…
ـــ ئەمىسە سىزچۇ…
ـــ مەنما، ئۆيدىكىلەر نېمە دېسە شۇ، ئىشقىلىپ ئۆيدىكىلەر مېنى سىزگە ھەرگىز بەرمەيدۇ، قالغىنىنى ئۆزىڭىز بىلىڭ…
قىز كۆڭۈلسىز ئايرىلدى، چىقىپ كېتىۋېتىپ بىرسى چېكىپ تاشلىۋەتكەن تاماكىغا دەسسەپ سالدى. ئۇ مىجىۋېتىلگەن تاماكا كۆتىكىگە قاراپ يۈرىكىنىمۇ شۇنداق دەسسەلگەندەك ھېس قىلدى. يۈرىكىدىكى ئوت  تاماكىدەك ئۆچتى، كۈلى كۆچتى. ئەمما مۇھەببەت، شەھۋەت دېگەن گويا بەڭگىنىڭ خۇمارىدەك نەرسە بولغاچقا يەنە قايتا پەيدا بولدى. بۇ نايناق مېنى پۇلى يوق دەپ ياراتمايۋاتىدۇ، پۇل تېپىپ ئالدىغا نوچى بارسام مۇئامىلىسى ئۆزگىرىدۇ، بۇ مەھەللىدە ئەمدى ئۇنىڭغا يارايدىغان ئادەمدىن مەندىن باشقا كىم بار؟ دەپ ئويلىدى. پۇل تېپىش ئۈچۈن يېزا بازىرىدىكى بىر ئاشخانىدا ئايلىقىغا 300 كويدىن ئىشلەپ كاۋاپ ساتتى، ئالتە ئاي ئىشلەپ ئالتۇن جابدۇققا چۇشلۇق پۇل تاپتىم دەپ يۈرگەندە ئايگۇلنىڭ توي خەۋىرىنى ئاڭلاپ، يېلى چىققان توپتەك سولىشىپ كەتتى. ئۇنىڭ نەزەر دائىرىسى شۇنچىلىك تار ئىدىكى، ئايگۇلنى پەقەت ئۆز مەھەللىسىدىن ئەرگە تېگىدۇ دەپ ئويلاپ قالغانىدى. ئەمەلىيەتتە قىز بالا دېگەن تالانىڭ، ھەر قانداق يەرنىڭ ئادىمى ئىدى، چىرايلىققا كۆزى چۈشىدىغان ئەر نەدىن بولمىسۇن بىر يەردىن ئوغرى مۈشۈكتەك پەيدا بولاتتى…
ئۇ سۇنۇق كارىۋاتقا كېلىپ ئولتۇردى، بىر دەم ئولتۇرۇپلا بېلى تالدى، بېلىمنىڭ كۈچىنى تەتەي ئېلىپ بوپتۇ دەپ ئويلىدى. ئولتۇرۇپ ئىچى پۇشتى، چالاي دېسە دۇتتىرى يوق، ئوقۇي دېسە كىتابى يوق، ئۆزىمۇ ھەم كىتاب ئوقۇي دېمەيتتى، خەتنى كۆرسە بېشى ئاغرىيتتى، بۇنىڭغا ئەينى ۋاقىتتىكى شۇ ئەسكى خانىملار سەۋەبچى بولغانىدى. ئۇ بۇ ۋەيرانە كاتەكتە قىلىدىغان ئىش تاپالماي جۇۋاز كالىسىدەك ئايلىنىپ ساراڭ بولغاندىن، جىم ئولتۇرۇپ خىيال سۈرۈپ ياتاي دەپ، پۇت قوللىرىنى سۇنۇپ ياتتى، گويا تۆت تەرىپى توسۇلغان سېسىق كۆلدىكى سۇنۇق كېمىدەك ئاقتى… تۈرمىدە ياتقان گۇيلار قانداق چىدايدىغاندۇ-ھە! ياق، ھېچ بولمىسا ئۇلار يالغۇز ئەمەس، بىر-بىرى بىلەن پاراڭلىشىدۇ، ئاغزىنى بۇزۇپ تىللىشىدۇ، مۇشتلىشىدۇ، ئاندىن ساقچىلار كېلىپ ئاجرىتىدۇ… كۆيۈپ چۈچۈلە بولۇپ كەتكەن جەسەتنى باياتىن ساقچىلار رەسىمگە تارتىپ يۈرەتتى. بۇ مەنزىرە شۇنچىلىك ئېنىق ئىدىكى، ئۇ ئورنىدىن چۆچۈپ قوپۇپ كارىۋاتقا يەنە بىر قاراپ، كىندىكىنى سىلاپ قويدى. نۇرغۇن نەرسىلەرنى تۇتقان، سىلىغان، قاماللىغان، سۇندۇرغان، تىققان، تارتقان، يەملىگەن، ئاجراتقان، كاۋاپچىلىق قىلغاندىن بېرى گۆش ماي تۇتۇپ ياغلىشىپ كەتكەن قولى ھازىرمۇ ئوت ياقسا لاپپىدە كۆيىدىغان پىلىككە ئوخشايتتى. ئۇ قولىغا قاراپ، ھېلىقى جەسەتنىڭ چاترىقىغا چاپلاشقان ھالەتتە كۆيگەن قولىنى ئېسىگە ئېلىپ شۈركىنىپ كەتتى، كۆيگەندە ئادەمنىڭ جان يېرى دەھشەت ئاغرىيدىغان ئوخشايدۇ، ئەڭ يامان يەرمۇ شۇ ئەمەسمۇ… دەپ ئويلاپ قالدى.
ئۇنىڭ قولى كىندىكىنىڭ نەرىنى تۇتسا شۇ يەر ئوت ئالغاندەك كۆيۈشۈپ ئاغرىيتتى. بۇرنىغا يەنە كۆيۈك پۇرىقى تەگدى، بۇ كاۋاپنىڭ پۇرىقىغا ھەرگىز ئوخشىمايتتى. ھۇجرىنىڭ ئىچى بارغانچە تىنجىپ كەتتى، ئۆينىڭ ئىچىدە بىر نەرسە كۆيۈۋاتامدۇ ياكى سىرتتىن ئىس كىرىۋاتامدۇ، بىلەلمەي قالدى، نەپسى بارا-بارا سىقىلدى، كۆز ئالدى قاراڭغۇلاشتى…
ئۇ بىر چاغدا كۆمۈر گازىدا زەھەرلىنىپ ئۆلۈپ قالغان ئەر-خوتۇننى دەپنە قىلىشقا پۇل چىقارغان، ئادەم بەك ئاز بولغاچقا خۇيزۇ قەبرىستانلىقىغىچە بىللە بېرىشىپ بەرگەنىدى. مېيىت نامىزىغا بەشلا ئۇيغۇر قاتناشتى. ئۇ سەپنىڭ ئەڭ چېتىدە تۇرۇپ ئالدىدىكى ئىككى جەسەتكە قارىدى، ئۇلار يېقىن-يېقىن قويۇلغان، بوي بەستىمۇ تەڭ ئىدى. توي كېچىسىمۇ بەلكى باشتا تارتىنىپ مۇشۇنداق يېقىن-يېقىن يېتىشقان بولغىيدى، شىرىن تۇيغۇلارنى بىللە باشتىن كەچۈرگەن بولغىيدى.ھەممە ئىشلىرى، قىلىش-ئەتمىشلىرى،كۈلكە-پاراڭلىرى، يىغا-زارىلىرى، مەخپىيەتلىكلىرىنى بىللە ئېلىپ كەتتى. ئۇلار ئەمدى ئۆي ئىجارىسى تۆلىمەيدۇ، سوغۇقتا شۈمشىيىپ كاۋاپ ساتمايدۇ، ساقچىلاردىن، بازار باشقۇرغىچىلاردىن ئۈركۈپ قاچمايدۇ، غەمدىن بېشى قاتمايدۇ، زىياندىن ئىچى ئېچىشمايدۇ، كەلمىگەن ئىشلارغا غەم قىلىپ قاپىقىنى تۈرمەيدۇ، بىر-بىرى بىلەن سوقۇشمايدۇ، ئەنسىزلىكتىن يۈرەكلىرى دۈپۈلدىمەيدۇ، شۇ قەدەر خاتىرجەم… بۇ دۇنيا ئۇلار ئۈچۈن ئەمدى مۇناسىۋەتسىز، شۇغىنىسى ئۆلگەندىن كېيىن خاتىرجەم بولالامدۇ؟ ئۇ بۇ مەسىلىنى ئۇلار دەپنە قىلىنىپ بولغىچە ئويلىدى، نەدىلا ياتسا خۇدانىڭ يېرىدە ياتىدۇ، ئوخشاشلا سوئال-سوراققا تارتىلىدۇ، بارىدىغان يېرى جەننەت ياكى دوزاخ بولىدۇ. كىمنىڭ ئىمانى بولسا بۇنىڭغا شەكسىز ئىشىنىدۇ، ئىمانسىزلار ئىشەنمەيدۇ، ئۆلگەندىن كېيىن قۇرت-قوڭغۇزلارغا يەم بولۇپ تۈگەيمىز دەپ ئويلايدۇ…
ئۇلار دەپنە قىلىنىپ بولغاندىن كېيىن دۇئا-تەگبىر ئوقۇلدى، ئاندىن تۇرسۇنكام دېگەن ئادەم قىسقىچە گەپ قىلدى: بۈگۈن ھەر قايسىڭلارغا رەھمەت، نەچچەيلەن شۇنچە دېسەكمۇ كەلمىدى، ئەلۋەتتە بىر مۇسۇلمان بولغاندىكىن ئۇنىڭ جىنازىسىغا قاتنىشىشى كېرەك ئىدى، ئارىلىققۇ يىراق ئەمەستى، كۆڭۈل يىراقلاپ كەتتى، ئىمان يىراقلاپ كەتتى بۇرادەرلەر، مۇسۇلمان دېگەن مۇشۇنداق چاغدا بىر يەرگە كەلمىسە ئۇنىڭ نەرى مۇسۇلمان؟ ئۇلارنىڭ ئوينايدىغانغا ۋاقتى بار، بۇ يەرگە كېلىشكە ۋاقتى يوق، ئالدىنىڭ ماشىنىسى بار، ماي پۇلىغا چىدىمىغۇدەك ئادەملەر ئەمەس ، ئەمما دىلى قېتىپ كەتتى. ئۇلارمۇ بىر كۈنى ئۆلىدۇ، شۇ چاغدا كۆرىدۇ ئۆزىنىڭ قانچىلىك ئادەملىكىنى،ئادەم دېگەن پۇل تاپسىلا ھېساب ئەمەس، پۇل دېگەن گاھىدا شەيتان،پۇل تېپىپ كېرىلىپ كەتكەنلەر شەيتاننىڭ پوقىنى يېگەنلەر، پۇل تېپىش كېرەك، جايىدا ئىشلىتىش كېرەك، بولمىسا شەيتان گەدەنگە مىنىدۇ. ھەر قايسىڭلارمۇ پۇل تېپىۋاتىسىلەر، پۇل تاپىمىز دەپ كۇلىغا چىقتىڭلار، نەچچىسى پۇلنى دەپ ئۆلدى، كۆرۈۋاتىمىز، ئۆلگىنىنى ئەچىقىپ بۇ يەرگە كۆمۈۋاتىمىز، كۆمۈپ بولۇپلا ئىش تۈگىدى دەپ ئۆزىمىز بىلگەننى قىلۋاتىمىز، ئۇنداق قىلمايلى بۇرادەرلەر، بۇ جاھاننىڭ ئىگىسى بار، بۇ پۇللارنىڭ سورىقى بار، ئاللاھتىن قورقىلى،ئۆزىمىزگە ئىنساپ تىلەيلى… ئۇ بۇ گەپتىن تەسىرلىنىپ يامان ئىش قىلماسلىق، پۇلنى جايىدا خەجلەش نىيىتىگە كەلدى،ھەپتىدە بىر قېتىم بولسىمۇ جۈمەگە بېرىپ، ھەقەمسايىلىرى بىلەن كۆرۈشۈپ تۇردى.
ئىس بارغانچە قويۇقلىشىپ ھۇجرىنى تۇمانلاشتۇرۇۋەتتى، ئۇنىڭ بېشى چىڭقىلىپ، دىماغلىرى ئېچىشىپ، كۆزلىرىدىن ياش چىقىپ كەتتى. ئىشىكنىڭ يوچۇقىغا بۇرنىنى تىقىپ تالادىكى ساپ ھاۋادىن نەپەسلەنمەكچى بولدى. بىراق نەق شۇ يەردىن ئىس كىرىۋاتاتتى. فاڭدۇڭ قېرى بىلەن تەتەينى ساقچى تۇتۇپ كەتكەندەك قىلىۋاتاتتى، تەتەي يەنە پەيدا بولدى. دېمەك ئۇلار قايتىپ كېلىپ ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن ئىس قويۇپ بەرگەنمدۇ؟ ئۇ يۆتىلىپ، ئىشىكنى قاتتىق تەپتى، ۋاقىرىدى، ئىككى ۋاقىراپلا ئاۋازى بوغۇلۇپ تېخىمۇ قاتتىق يۆتىلىپ كەتتى. دېرىزىنى چېقىش ئۈچۈن تاش ئىزدەپ تاپالماي سۇنۇق كارىۋاتنىڭ بىر پۇتىنى تارتىپ چىقىرىۋاتقاندا ئايلىنىپ يىقىلىپ چۈشتى… ئۇ يىقىلغان بىلەن مېڭىسى ھەرىكەتتىن توختىمايتتى، ئاڭ ۋە خىيالى تاشقى دۇنيا بىلەن سىمسىز تېلېفون سىگنالىدەك ئۇچۇرلىشىپ تۇراتتى:
-مېنى قۇتقۇزۇڭلار…
− نېمە بولدۇڭ؟− دېدى بىر ئاغىنىسى. ئۇنى بەك ئاغىنە دەپ كەتكىلىمۇ بولمايتتى، ئەمما ئۇنىڭ بىلەن ئېقى كېلىشەتتى.
-ئىتنىڭ ئۇۋىسىغا سولىنىپ قالدىم جېنىم ئاغىنە، مېنى قۇتۇلدۇرۇۋال.
– تۈرمىگە كىرىپ قالدىڭما؟
-ياق، تۈرمىدىن بەتتەر. بۇ يەردىن چىقالماي ئۆلۈپ كېتىدىغان ئوخشايمەن، مېنى قۇتۇلدۇرۇۋال.
– يوق گەپنى قىلمىغىنا؟!
−شەيتاننىڭ كەينىگە كىرىپ بىر تەتەيگە چېقىلىپ قويدۇم، فاڭدۇڭ قېرى سولاپ قويدى، 20 مىڭ يۈەن تۆلەيسەن دېدى، تۆلەپ بولغىچە مەشەدىن چىقماي ياتىسەن دېدى. مەندە پۇل يوق دېسەم ئاغىنىلىرىڭگە تېلېفون قىل دېدى. بۇ ئىشنى ساڭىلا دەۋاتىمەن.
-كۆتۈڭنى قىسساڭ بولمامدۇ سەنمۇ؟
– شۇ قىسالمىغان گەپ، پۇل بېرىپ تۇرالارسەنمۇ؟ چوقۇم تۆلىۋېتىمەن.
-مەندە پۇل يوق، قىما ئويناپ ھەممىسىنى ئۇتتۇرۇۋەتتىم.
-باشقىلارغا دەپ باقساڭ، بىر ياردەم قىلسا بولمامدۇ؟
– ھېچكىمدىن ئۈمىد كۈتمە، ھازىر بىر كىمدىن 20 مىڭ يۈەن ئەمەس، 20 كويمۇ چىقمايدۇ.
-پەقەت ئامال بولماسمۇ؟ ھېچقايسىڭلار ياردەم قىلالمامسىلەر؟
– ياردەم قىلغۇدەك ھالىمىز بولمىسا قانداق ياردەم قىلىمىز؟
– بۇ ئۆيدىن ئۆلۈكۈم چىققاندا يەرلىك ئېلىشقىمۇ ئىئانە قىلالمامسىلەر؟
– ئۇنداق مۇنداق قىلىپ 1000 يۈەن بولسىمۇ يىغارمىز، قالغان 2000 يۈەننى قانداق قىلىمىزكىنتاڭ؟
– ئۆتكەندە قەبرىستانلىققا چىققاندا سەن بارغۇ
– بار، نېمە بولدى؟
– شۇ چاغدا تۇرسۇنكام نېمە دېگەن؟
– نېمە دېگەن؟ قاچانقى گەپ ئۇ، ئېسىمدە يوق.
– ئاللاھتىن قورقۇڭلار، ئىنساپ بىلەن ئىش قىلىڭلار دېمىگەنمۇ؟
– شۇنداققۇ دېگەن، ئەمما بۇ كۈنلەردە كىم كىمنىڭ گېپىنى ئاڭلايدۇ دەيسەن؟ تۇرسۇنكام ھازىر رېستۇران ئېچىپ بېيىپ كەتتى. بولمىسا تېلېفون قىلىپ ياردەم سوراپ باققىن.
– نومۇرى نەچچە؟
-بىر، ئۈچ، ئالتە توققۇز، ئىككى يەتتە، ئىككى نۆل.
ئۇ شۇ ئادەمگە تېلېفون قىلىپ، ئەھۋالىنى قىسقىچە بايان قىلدى. ئەمدى ئاكا…بىر.. دەپ ئاغزىنى ئۆمەللەپ بولغىچە قۇلىقى تۈۋىدە گويا بومبا پارتىلىدى:
-ھەي خۇمسى گۇي، مۇسۇلمان تۇرۇپ شۇ تەتەي بىلەن زىنا قىلدىڭما؟ ئېشەكمۇ سەن ئادەممۇ؟ ئېشەك جېنىدا ئۆز خىلىنى تاپىدۇ، سەن شۇ ئېشەكچىلىكمۇ بولالماپسەنغۇ؟ مۇسۇلمان بولۇش ئۈچۈن ئاۋۋال ئادەم بولۇش كېرەك، خېلى بىر جۈمەگە بېرىپ يۈرەتتىڭ؟ پوق يېدىڭما گۇي؟ ئوقۇغان نامازلىرىڭ قېنى؟ قايسى يۈزۈڭ بىلەن مۇشۇ گەپنى بىزگە دەيسەن؟ زىنانىڭ جازاسى نېمە؟ بىلەمسەن؟ ئاپىرىپ چالما كېسەك قىلىپ ئۆلتۈرۈش!
ئۇ ئۇجۇقۇپ تىنالماي قالدى، قەبرە بېشىدا ئېيتىلغان گەپنى ئاڭلاپ تۇرۇپ ئاشۇنداق قىلغاندىكىن ئۆزىگىمۇ ئاز!
بىر دەمدىن كېيىن ھېلىقى ئاغىنىسىدىن تېلېفون كەلدى:
− قانداق بولدى؟ ياردەم قىلىدىغان بولدىمۇ؟
− ياق، كېلىپ ئۇرۇپ ئۆلتۈرىدىغان بولدى.
− مەن دېمىدىممۇ، ئۇ ئادەم بۇنداق ئىشقا ھەرگىز ياردەم قىلمايدۇ.
− بوپتۇ، ھەممىڭلارغا رەھمەت.
− ئۆيۈڭگە تېلېفون قىلساڭ بولمامدۇ؟
− ئۆيدە تېلېفون يوق، تېلېفون بولسىمۇ ئۇرمايمەن، نومۇستىن ئۆلسۈن دەمسەن مېنى؟
− ئەمىسە باشقا چارىلەرنى ئويلا، ئۆلۈمدىن باشقىسى تاماشا.
− يا 20 مىڭ يۈەننى تۆلەيمەن، يا بولمىسا تۈرمىگە كىرىمەن. لېكىن تۈرمىگە كىرىپ بولغىچە ئۆلىدىغان ئوخشايمەن. مۇشۇ تاپتا ئۆلۈكتەك ياتىمەن.
− كاللاڭنى ئىشلەت، ئاۋۇ تەتەيگە يالۋۇرۇپ باق، سېنى خوتۇنلۇققا ئالاي، ئۆمۈر بويى سېنى باقاي دەپ باق. ئۇناپ قالار. بىر كېچە رازى قىلىۋەتسەڭ قوينۇڭدىن چىقمايدىغان خوتۇن بولىدۇ، ئاللىبۇرۇن رازى قىلىپ بولدۇڭمۇ تېخى… ھى ھى..
ئۇمۇ زورىغا كۈلۈپ قويدى. بۇ قانداق چارە؟ ھەر ھالدا بولىدىغان چارە، ئۇ تەتەيگە چېقىلىپ قويماستا شۇنداق ئوبدان ئۆتكەن. ياپياش تەتەي بۇ يەردە يالغۇزسىراپ، ئەرسىرەپ ئولتۇرىدۇ. فاڭدۇڭ قېرى ئۇنىڭ ھاجىتىدىن چىقىپ بولالمايدۇ.ئەگەرئۇ قېرى توسقۇنلۇق قىلمىسا تەتەيدىن كەچۈرۈم سوراپ، ئۇنىڭغا ھەممە پۇلىنى خەجلەپ، قائىدىسىنى قىلىپ خوتۇن قىلىۋالسا بولىدۇ، ئاندىن ئۇنى ئىمانغا كىرگۈزسە ساۋاب تاپىدۇ، ئۆتكۈزگەن گۇناھلىرى ساقىت بولىدۇ… ئۇ بۇ خىيالنىڭ ھۇزۇرىغا بېرىلىپ كېتىپ، ئاغىنىسىنىڭ گېپىگە جاۋاب بېرىشنىمۇ ئۇنتۇپ قالدى.
كۆز يۇمۇلدى، ئۇچۇر ئۈزۈلدى، پاراڭلار توختىدى. ئۇ ئۆلۈكتەك ياتقان، ئۆلدۈم دەپ ئويلىغان بىلەن يۈرىكى سوقۇپ، مېڭىسى ئىشلەپ تۇراتتى؛ روھى يەنىلا جىسمىغا پاتماي تالاغا قېچىپ تۇراتتى، خالىغان يېرىدە توختاپ ئەتراپىدىكى مەنزىرىنى كۆرۈپ تۇراتتى، بىر قارىسا بۇلار چۈشىگە ئوخشايتتى، ئەمما تۇيغۇلىرى ناھايىتى ئېنىق ۋە ئەمەلىي ئىدىكى، بەئەينى رىئاللىققا ئوخشايتتى. ئۇ بىر دەمدە يەنە تالاغا چىقىپ قالدى، ساپ ھاۋادىن نەپەس ئالدى. ئۆلمىدىم دەپ يايراپ كەتتى. فاڭدۇڭ قېرى تالادا ماجاڭ ئويناۋاتامدىكى دەپ قاراپ باقتى، ھەتتا بېرىپ سوراپ باقتى. قېرىلار ”ئىككى كۈن بولدى، كۆرۈنمىدى“ دېيىشتى. ساقچىلار راست ئېلىپ كەتكەنمىدۇ؟ ئۇنداقتا بايا پەيدا بولغان تەتەيچۇ؟ ئۇ قانداق كېلىپ قالدى؟ فاڭدۇڭ قېرىنىڭ يوقلۇقىدىن پايدىلىنىپ تەتەيگە توي تەكلىپى قويسا قانداق بولار؟ شۇندىلا 20 مىڭ يۈەندىن قۇتۇلۇپلا قالماي، خوتۇندىن بىرسىگە ئېرىشەلەيدۇ، گۇناھتىن ساقىت بولىدۇ. ئۇ تەتەينى ئىزدەپ باقتى، تاپالمىدى. ھۇجرىسىنىڭ ئالدىغا كەلدى، بايا تەتەي مۇشۇ ئىشىكتىن بېشىنى تىقىپ قويۇپ كەتكەنىدى. ئۇ ئىشىكتىكى قۇلپىغا قاراپ غەزەبلەندى، يەردىن بىر تاش ئېلىپ ئۇنى چاقتى، شۇنچە ئۇرسىمۇ ئۇ قۇلپا چېقىلاي دېمەيتتى، ساقچىلار بىر پاي ئوق بىلەنلا چۇۋۇۋەتكەن قۇلپا ئەمدى نېمىشقا ئېچىلمايدۇ؟ ئۇ ئىشىكنى ئاچچىقىدا بىر تېپىپ قويۇپ ئىككى يېنىغا قارىدى، كۆزى دېرىزىگە چۈشتى، دېرىزىگە مىخلانغان سېرىق يالتىراقنى كۆرۈپ ئۆچ ئېلىش ھاياجىنىنى باسالماي ئۇنى كۈچەپ تارتىپ يىرتىپ سۆكۈشكە باشلىدى. دېرىزىنىڭ ئەينىكى كۆرۈندى، ئەينەكتىن ھۇجرىنىڭ ئىچى كۆرۈندى. ئۇ ئۆزىنىڭ ھۇجرىسىنى ماراۋېتىپ ھەيرانلىقتىن كۆزلىرى چەكچىيىپ كەتتى. دۇتتىرى تامدا ئېسىقلىق، كارىۋات، يوتقان كۆرپە، دۇش، پىچاق، ھەممە نەرسە ئۆز جايىدا تۇراتتى… باياتىن ھۇجرىغا كىرگەندە بىر قېتىم ھەيران قالغان، قورقۇنچلۇق ئوت ئاپىتىدىن ئامان قالغىنىغا شۈكرى قىلماي، ”ئەسلىگە كەلگەندىكىن تايىنلىق ھەممە نەرسە ئەسلىگە كەلگەن بولسىچۇ“ دەپ ئويلاپ كەتكەنىدى. مانا ئەمدى ئەسلىگە كەپتۇ!…ئۇ دۇتارنى كۆرۈپ ئۇزاق يىل كۆرمىگەن مەشۇقىنى كۆرگەندەك ھاياجانلىنىپ، قوللىرى تىترەپ كەتتى. قەدىناس دۇتارى بولسىلا بۇ كۆمۈرخانىغا قانچىلىك سولاپ قويسىمۇ مەيلى. كارىۋىتىدا ئولتۇرۇپ دۇتار چېلىشنىڭ پەيزىگە نېمە يەتسۇن؟ تەتەينىڭ پەيزىنى چوڭ بىلىپ كېتىۋىدى، ئاخىر نېمە بولدى؟ زىنا بولدى، بېشىغا تۈگىمەس بالا بولدى. ئەمدى كۆتىنى قىسىپ دۇتارىنى چالىدۇ، مۇڭ ناخشىلاردىن ھۇزۇرلىنىپ نەشە چەككەن بەڭگىدەك پاڭ بولۇپ كېتىدۇ… ئۇ شۇ خوشلۇقىدا ئىشىكنىڭ ئالدىغا بېرىپ توختاپ قالدى، ئۇرۇپ مىجىلغانچە چىڭىپ كەتكەن قارا قۇلپا ئۇنىڭ يولىنى توسۇپ تۇراتتى. ئۇنىڭ ئەرۋاھى ئۇچتى، بىر بولسا بۇ كاتەكتىن چىقالماي تىپىرلاپ كەتكەن، بىر بولسا كىرەلمەي ئاۋارە. خۇشاللىققا يەتمەك نېمانچە تەس، توسقۇنلۇق نېمانچە كۆپ! بىر چاغدا ئايگۇلمۇ ئۇنىڭ خۇشاللىقى، ھاياجىنىنى توسۇپ قويغان، دۈپۈلدەپ سوققان يۈرەكلىرىنى دەسسەپ مىجىۋەتكەن.
ئۇ دەرمانسىز ھالدا كوچىغا چىققاندا باھارگۇل ئۇچراپ:
− قانداق بولدى؟- دەپ سورىدى.
− قانداق بولاتتى، ئىشىڭىزنى قىلىڭ دېدى.
−ئۇنداق ئادەم ئۆتكەندە ماڭىلا دېسە بولمامدۇ؟
−ئۆتكەندە سىزگە نېمە دېگەن؟
−ئۆزى بىلەن كۆرۈشكەندە بىر نەرسە دەي دېگەن.
− ئوبدان دېدى، كۆرۈشۈپلا گەپنى ئۈزدى.
−قانداق ئاداشكىن بۇ، بولمىسا ناخشىڭىزغا يامان ئامراق ئىدى.
− شۇ، مېنى ناخشىچى قەلەندەر كۆرگەن گەپ.
− ئۇنداقمۇ دەپ كەتمەڭ، ئەرگە تەگسە بىلىدۇ ئەرنىڭ قانداقلىقىنى.
−سىز قانداقراق ئۆتۈۋاتىسىز ئېرىڭىز بىلەن؟
− ھەي… گەپ قىلماڭ جۇمۇ…
− تويۇڭلار بەك قىززىغان بولمىسا…
− توي قىززىغان بىلەن ئۇرۇش-جېدەلمۇ تويدىن كېيىن باشلىنىدىكەن.
− نېمە بولۇپ ئەمدى؟
−ھەي بولدىلا، دېسەم غەيۋەت بولىدۇ. ئايگۇلمۇ بىر ئەرگە تېگىپ كۆرۈپ باقسۇن. ئالىدىغان سېيت ماڭقىدىن بىرەرسى چىقىپ قالار، شۇ چاغدا قەدرىڭىزنى بىلىدۇ.
− ئۇ چاغدا ماڭا نېمە پايدىسى؟ ئېرىدىن تاياق يېسە يېمەمدۇ؟
− سىزمۇ ئۇنىڭغا ئېسىلىۋالغىچە باشقا قىز تاپسىڭىز بولمامدۇ؟ تېپىلماسنىڭ خورمىسى ئەمەس ئۇ؟
− ھەي كۆڭۈل دەڭا…ئۆزەممۇ ئۇقمايمەن.
− دۇتار چالسىڭىز بىرەر قېتىم كۈلۈپ قاش ئېتىپ بەرگەندۇ تايىنلىق… بىزمۇ ئاتالايتتۇق ئۇنداق قاشنى…
باھارگۇلنىڭ نازلىق كۈلكىسى ئۇنىڭ كۆڭلىنى ئاچتى:
−ئەمىسە نېمىشقا ئۇنداق قىلمىغان.
− بىز ئۇنداق قېلىن ئەمەس-تە!
− ئەرگە تېگىپ قېلىنلىشىپ كېتىپسىز-دە..
− ئەمدى توي قىلغاندىكىن نېمە بولساق بولدۇق. ئويلىسام ئۆزەمگە ئاچچىقىم كېلىدۇ، نېمە دېسە تارتىنىپ، كۆڭلۈمدىكى ئىشنى قىلالماي، قاملاشمىغان توينى قىلىپ قاراپ ئولتۇردۇم. بۇ گەپنى ئېرىم ھەرگىز ئاڭلاپ قالمىسۇن جۇمۇ!…
− ۋاي ياقەي،مېنى نېمە كۆرۈپ قالدىڭىز؟
−مەھەللىدە بىر نەچچىمىز قاتار چاي ئوينايلى دېيىشكەن، تەكلىپ قىلساق قاتنىشىپ بېرەرسىز.
− ئەر-خوتۇنلارنىڭ سورۇنىدا ماڭا نېمە بار؟
− ئايگۇلنى چاقىرىپ بەرسەك ئولتۇرامسىز؟
− ئختىيارىڭلار…
– ئەمما ئايگۇلنى چاقىرمايمىز.
-چاقىرمىساڭلار مەيلى، ئەمدى ئۇنىڭ ئالدىدا دۇتار چالسام پەيزىم قاچىدۇ.
باھارگۇل كۈلۈپ قويۇپ خوشلىشىپ كەتتى… ئايگۇلگە باققاندا باھارگۇل باھاردەك ئىللىق ئىدى، بىراق بۇ ھۇزۇردىن ئېرى بەھىرلىنەتتى. شۇ قېتىمقى رەت قىلىنىشتىن كېيىن ئايگۇل خېلى ئۇزاققىچە ئۇنىڭ ئىچىنى مۈشۈكتەك تاتىلاپ، ھاكاۋۇرلۇق، جاھىللىق بىلەن مىياڭلاپ ھېچ ئارام بەرمىدى. ئۇ مۆتىۋەر ئائىلىنىڭ قىزى بولغىنىدىن، چىرايلىق ھەم پاك بولغىنىدىن پەخىرلىنەتتى، چوڭچىلىق قىلاتتى. ئاخىرىدا ئۇنىڭ قۇلپىسىنى باشقا بىرى بۇزۇپ، لەززەت ھۇجرىسىغا كىرىپ، بەختىگە يەتتى.
ئۇ يوغان قوڭغۇزدەك قارا قۇلپىغا قاراپ تېخىمۇ زەردىسى قاينىدى، تېخىمۇ يوغان تاش ئىزدەپ ھويلىنى ئاختۇرۇشقا باشلىدى. شۇ ئەسنادا ئىشىك شاراقلاپ ئېچىلدى، ئۇ بۇرۇلۇپ قاراپ بولغىچە تەتەي بىلەن بىر ئەر كىشى ئۇنىڭ ھۇجرىسىغا كىرىپ كەتتى. ئۇ ھەيران بولۇپ ئىشىك تۈۋىگە ئاستا كېلىپ ئىشىكنى ئىتتىرىپ بېقىۋىدى، ئىشىك ئېچىلمىدى، بەلكى ئۆيدىن ئۇنىڭ نېرۋىسىغا تېگىدىغان شىپىرلاشلار، پىچىرلاشلار ئاڭلىنىشقا باشلىدى. ئۇ دېرىزىنىڭ تۈۋىگە كېلىپ ھەممىنى ئاشكار كۆردى، تەتەي بىلەن ھېلىقى ئەر ئۇنىڭ كارىۋىتىغا چىقىۋېلىپ، بىر-بىرىنىڭ كىيىملىرىنى سېلىش بىلەن ئالدىراش بولۇپ كەتكەنىدى. ئۇنىڭ كاللىسى قېتىپ، كۆزى بىر نۇقتىغا تىكىلىپ قالدى. بۇ كۆرۈنۈشلەر كاۋاپچىلار پات-پات كۆرۈپ قويىدىغان سېرىق دەيدىكى كۆرۈنۈشلەرگە ئاجايىپ ئوخشايتتى. ئۇلار قەرت ئويناپ زېرىكسە خوتۇنلىرىنى باشقا بىر ئۆيگە چىقىرىۋېتىپ دەي كۆرەتتى. بىر دەينى كۆرۈپ بولسا يەنە بىرسى قوينىدىن ” بۇ تېخىمۇ نوچىسى“ دەپ چىقىرىپ، ئۇنىمۇ كۆرەتتى.” يەنىلا چەتنىڭ نوچى جۇمۇ“ دەپ ئاغزىنى چاكىلدىتىشىپ كېتەتتى . ئۇلار ھاراقنىڭ، نەشىنىڭ، ئاقنىڭ، دەينىڭ نوچىسىنى بەك بىلىشەتتى. كىم شۇنىڭدىن ھۇزۇرلىنالىسا ئۆزلىرىنى قالتىس ھېس قىلىشاتتى. لېكىن نەق مەيداندىكى مۇنداق سېرىق كۆرۈنۈشنى دېرىزىدىن كىم كۆرۈپ باققان؟… ئۇ بۇنىڭدىن ئۆزىچە پەخىرلىنىپ خېلى ئۇزۇن كۆرىمەن بۇ تاماشىنى دەپ تۇرغاندا ئويۇن ئۈچ مىنۇتتىلا تۈگىدى، ئەر تاماكىسىغا ئوت تۇتاشتۇردى، ئىككىسى پاراڭغا چۈشۈپ كەتتى:
−ئۇ قېرى راست كەلمەمدۇ؟
كەلمەيدۇ، ماجاڭغا بىر كىرىشىپ قالسا ئۇزاق ئوينايدۇ.
−ھازىر قانداق ئەھۋالىڭ؟
−يامان ئەمەس، ئايدا 1000 كويغا چۇشلۇق بىر نېمە بولۇۋاتىدۇ. سىزچۇ، ئىش ھەققىڭىزنى ئالالىدىڭىزمۇ؟
−تېخىچە بەرمەيۋاتىدۇ گۇيلار، لاۋبەن دېگەن شاۋچىلار ئادەم ئەمەس نېمىكەن.
− چاغاندىن بۇرۇن بەرسە بولاتتى، ئۆيگە بېرىپ كەلسەك.
− چاغاندىن بۇرۇن بەرمىسە بىزمۇ ئىش تاشلىماقچى.
− توۋا دەيمەن، جاپا چېكىپ قۇرۇلۇش سالىسىلەر، لېكىن ئۆزەڭلار بىر ئېغىز ئۆيگىمۇ ئېرىشەلمەيسىلەر.
− شۇ، ئېگىز بىنانى بىز سالغان بىلەن، بىنا پۈتكەندە تالادا قالىمىز. شۇنچە زور ئىشلارنى قىلساقمۇ بىزنى چۈپرەندە كۆرىدۇ، ئىش ھەققىمىزنى ساق بەرمەيدۇ. ئۆي ئۆسۈپ كەتتى، ئون نەچچە يىل ئىشلەپ تاپقان پۇلغا ئۆينىڭ ھاجەتخانىسىنىمۇ سېتىۋالغىلى بولمايدۇ. شۇڭا مەن پۈتۈپ قالاي دېگەن ئۆيلەرگە كىرىپ خالىغانچە سىيىپ كۆڭلۈمنى ئاچىمەن.
−ئۆي ئېلىش نېرى تۇرسۇن ئىجارىمۇ ئالالمايۋاتساق. بولمىسا بىر ئۆيدە بىللە ياشايتتۇق.
-شۇ ئەمەسمۇ، بولمىسا ئۆزەمنىڭ خوتۇنىنى ئوغرىلىقچە خوتۇن قىلىپ يۈرەمدىم؟ نېمە كۈن بۇ ؟!
– بوپتۇ، بۇ كۈنلەرمۇ ئۆتۈپ كېتىدۇ.
-بالىدىن خەۋەر بارمۇ؟ قانداقراق ئوقۇۋېتىپتۇ.
-ئوقۇشى ناچاركەن، بىز يېنىدا بولمىغاندىكىن تاپشۇرۇق ئىشلىمەيدىكەن.
-ئىشلىمىسە جان باققىلى بولمىسا، جان باقاي دەپ شەھەرگە كەلسە بۇ يەردىمۇ ئىتنىڭ كۈنىنى كۆرۈۋاتساق؟ ھەي…
– كۆڭلىڭىزنى يېرىم قىلماڭ، ئازراق پۇل تېپىۋالساق يۇرتقا كېتىپ دۇكان ئاچارمىز.
– ھەممە ئىش ئاقمايدىغان بولۇپ كەتتى، ياشاشتىن زېرىكىۋاتىمەن. نەچچە قېتىم بىنا ئۈستىدىن سەكرىگۈم كېلىپ كەتتى …
– ئۇنداق دېمەڭ، سىز كەتسىڭىز مەن قانداق قىلىمەن؟ بالا قانداق قىلىدۇ؟…- دېدى تەتەي يىغلامسىراپ.
-شۇ سېنى، بالامنى دەپ ياشاۋاتىمەن خوتۇن، ئايدا بىر قېتىم بولسىمۇ سەن بىلەن بىللە بولۇش ئۈچۈن ياشايمەن. بۇنىڭ ئۈچۈن ھەر قانداق جاپاغا چىدايمەن.
تەتەي يىغلاپ ئېقىپ كەتتى:
– سىز يوق… ماڭىمۇ تەس بۇنداق ياشىماق… چىدايلى، بالىمىز ئۈچۈن بولسىمۇ چىدايلى…
ئەر تاماكىسىنى چېكىپ بولۇپ، تەتەينى قۇچاقلاپ بىر دەم ياتتى، ئاندىن چاپىنىنى ئارتىپ ھۇجرىدىن چىقىپ كەتتى، ئېرىنىڭ چىقىپ كېتىشى بىلەن تەڭ تەتەي بىر ھازا يىغلىدى، ئاندىن ئەتراپىغا غەزەپ بىلەن تىكىلىپ، تامدىكى دۇتارنى ئېلىپ، يەرگە ئۇرۇپ پارچە-پارچە قىلىۋەتتى. بۇ ئىش شۇنچىلىك تېز يۈز بەردىكى، ئۇ ھوي دەپ ۋاقىراشقىمۇ ئۈلگۈرەلمىدى. تەتەي ئۆيدىكى ھەممە نەرسىنى ئۇرۇپ چېقىپ پۇخادىن چىققاندىن كېيىن ئىشىكنى ئېچىپ، ئۇنىڭغا قاراپمۇ قويماي تالاغا چىقىپ كەتتى. بەلكىم فاڭدۇڭ قېرىنىڭ يېنىغا ئەرز ئېيتقىلى، ئۆزىنىڭ نومۇسىغا تەگكەن كاۋاپچىدىن قانداق پۇل ئۈندۈرۈشنى مەسلىھەتلەشكىلى ماڭدى. ئىشىك ئەمدى ھاڭىرقاي ئوچۇق ئىدى، باياتىن چېقىپ ئاچالمىغان قۇلۇپ ھېچ نەدە كۆرۈنمەيتتى. ئۇ ئۆيدىكى ھەممە نەرسىگە داڭقېتىپ قاراپ قالدى.

2

ئۇ ئاچچىق ۋە غەزەپتىن ھاڭۋېقىپ، تەتەينى قوغلاپ بېرىپ ئۆلتۈرۈۋېتىشنى ئويلىدى، ئەمما دۇتتار بىلەن بىر ئادەمنىڭ جېنىنى تەڭلەشتۈرگىلى بولاتتىمۇ؟ بولىدىغان ئىش بولدى، ھەممىگە ئۆزى سەۋەبچى. ئۇ شەرمەندىلىك شۇنچىلىك قورقۇنچلۇق ئاقىۋەت پەيدا قىلدىكى، نىجىس بەدىنى كۆيدى، دېمى ئىس-تۈتەكتىن سىقىلدى، دۇتتارى چېقىلدى. راست بولسۇن، خىيال ياكى چۈش بولسۇن، شۇ قاباھەتلىك ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى بىۋاسىتە بېشىدىن كەچۈردىغۇ؟ ئۆلمەي تۇرۇپ ئۆلگەندەك قىينالدىغۇ؟ ئىنسان ئۆز ھاياتىدا پېشكەللىككە تۇتۇلىدۇ، بىر ئامال قىلىپ ئۇنىڭدىن قۇتۇلىدۇ، قۇتۇلالمىسا ئۆلىدۇ…

ئۇ قەبىھ قىلمىشى تۈپەيلىدىن يۈز بەرگەن قەستلەش ۋە دەھشەتلىك ئۆلۈمنى قايتا كۆز ئالدىغا كەلتۈرۈپ شۈركىنىپ كەتتى ۋە ھازىرقى ھالىغا شۈكرى قىلدى.

ئۇ بۇ نەس باسقان يەردىن چاققان كېتىۋېلىش ئۈچۈن فاڭدۇڭ قېرىنىڭ ھويلىسىدىن ئالدىراپ چىقىپ كەتتى. ھۇجرىسىدا ئالغۇدەك نېمە بولسۇن؟ ھەتتا پىچاقلىرىمۇ گاللىشىپ كەتتى. ئۇنداق يوغان پىچاقنى كوچىدا كۆتۈرۈپ يۈرسە ساقچىلار بىردەمدە جايلايدۇ. فاڭدۇڭ قېرىنىڭ ھويلىسىدىن چىققاندىمۇ ئۇ تۈرمىدىن قاچقاندەك تەمتىرەپ ئىككى تەرىپىگە قاراپ قويدى، تېخىچە ئېسىگە كېلەلمەيۋاتاتتى. ساق كېتىپ بېرىپ تۇيۇقسىز پوققا تېيىلىپ ئوڭدا چۈشكەن ئادەم پۇتىدىكى نىجاسەتتىن قانداق سەسكىنگەن بولسا ئۇمۇ ھازىر شۇنداق سەسكىنىش ئىچىدە كېتىپ باراتتى، شۇ ئەسنادا تېلېفونى سايراپ كەتتى، تونۇش ناخشا، شادىيانە كۈي ئۇنىڭغا ئۆتمۈشىنى، ياق تېخى تۈنۈگۈنكى خاتىرجەم كۈنلىرىنى ئەسلىتىپ، نەچچە سائەتتىن بېرى بۆلۈنۈپ كەتكەن روھىنى قايتۇرۇپ بەردى.

_ ۋەي…

_ سىز روزاخۇنما، دۇتتارچى روزاخۇن…

_ ھە، مەن شۇ،- دېدى ئۇ بىر ئايالنىڭ جاراڭلىق ئاۋازىنى ئاڭلاپ سۆيۈنۈپ.

_ ھە مەن سايتاخۇننىڭ خوتۇنى سارەم، تېلېفون نومۇرىڭىزنى ئېرىمنىڭ تېلېفون دەپتىرىدىن تېپىپ تېلېفون قىلىشىم. مۇنداق ئىشتى قاراڭ، كەچتە بىر چېيىمىز بار ئىدى، قاتنىشىپ بېرەلەرسىزمۇ؟

_ بارسامغۇ بولاتتى، لېكىن دۇتتىرىم يوق، تۈنۈگۈن چېقىلىپ كەتتى.

_ ۋاي نېمە بولاپ ئەمدى، نېمىشقا چېقىۋەتتىڭىز؟

_ تامدىن چۈشۈپ يېرىلىپ كېتىپتۇ.

_ ۋاي خۇدايىم، ئەمدى قانداق قىلارمىز، بىر نېمە قىلىپ ئەيۋەشكە كەلتۈرسىڭىز بولمامدۇ؟

_ ئوڭشىغىلى بولمايدۇ، ئوڭشىغان بىلەنمۇ ئاۋازى چىقمايدۇ.

_ بوپتۇ ئەمىسە، بىز بىر ئامالىنى قىلىپ باقايلى،_ ئايال شۇنداق دەپلا تېلېفونىنى بېسىۋەتتى، روزاخۇن دۇتتىرى بولمىسا ئۆزىنىڭمۇ ئەتىۋارى بولمايدىغانلىقىنى ئويلاپ ئىچى سىقىلدى. سارەم دېگەن بۇ چايدىكى خوتۇنلار بېيجىڭدىكى ئاشخانا خوجايىنلىرىنىڭ ئەتىۋارلىق خوتۇنلىرى بولۇپ، گاھىدا ئەرلىرى بىلەن، گاھىدا ئۆز ئالدىغا سورۇن تۈزۈپ چاي ئوينايتتى. ئۆزلىرىنىڭ رېستۇرانىدا ئولتۇرسا چۈپەيلىك بولىدۇ دەپ ئويلامدۇ قانداق، بۆلەك رېستۇرانلارنىڭ ئايرىمخانىسىدا خالىغان تاماقلىرىنى بۇيرۇتۇپ، قىزىل ھاراقلارنى تىكلەپ، ئۈستىۋېشىدىكى زىبۇ-زىننەتلىرىنى بىر-بىرىگە كۆز-كۆز قىلىشىپ، يىغىلىپ قالغان غەيۋەت پاراڭلىرىنى سېلىشىپ، قىقاس-چۇقان بىلەن، ئانچە-مۇنچە ئېسىگە كېلىپ قالسا روزاخۇننى چاقىرىپ ناخشا-ساز بىلەن ئولتۇراتتى . بۇنداق سورۇندا ئاساسەن ئەرلەر بولاتتى ھەم ئۇنىڭ ناخشىسىنى كۆپرەك تەلەپ قىلاتتى. چۈنكى ئۇلار خوتۇن خەقلەرنىڭ تۈگىمەس پاراڭلىرىدىن بىزار بولغاندا، بىردەم يېرىم دەم ناخشا-ساز ئاڭلاپ، يۇرتىنى سېغىنىپ مۇڭلىنىشنى، ۋەتەن، مىللەت، ۋىجدان ھەققىدە ئانچە-مۇنچە ئويغا چۆكۈشنى خالاپ قالاتتى. مۇشۇ ھەرىكىتى ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ يەپ-ئىچىشتىن، ئويناشتىن باشقىنى بىلمەيدىغان مەخلۇقلار ئەمەسلىكىنى، قەلبىدە ئانچە-مۇنچە ئويغاق ھېسلارنىڭ بارلىقىنى بىلدۈرۈپ قويماقچى بولاتتى.

سارەم دېگەن خوتۇن ئۇنى پەرىشان قىلدى. ئىلگىرىمۇ ئۇلار ئۇنى كاۋاپچى دەپ ئەمەس، دۇتتارچى دەپ ئەتىۋارىنى قىلاتتى. دۇتتار چېقىلدى، دېمەك ئۇنىڭ ئابرۇيىمۇ تۆكۈلدى. بىر قېتىم ھايۋان، ئېشەك بولۇش نەتىجىسىدە ئۇنىڭ ئادىمىيلىكى يوقالدى، قەدىر-قىممىتى، غۇرۇرى خۇددى ئاشۇ دۇتتاردەكلا سۇنۇپ پارە-پارە بولدى. مىڭ جاپادا تاپقان جايىدىن، كاۋاپچىلىقىدىن ئايرىلدى. تاپقان پۇللىرىنى ئېلىپ كېتەي دېسە، تېخى ئويلىغىنىدەك كۆپ پۇل تاپالمىدى. مۇشۇ پېتى يۇرتىغا كەتسە بىر شەرمەندىچىلىك بىلەن بۇ شەھەردىن قوغلانغاندەك، مەغلۇب بولغاندەك تۇيغۇغا كېلىپ ئازابلىنىدۇ. كەتمەي دېسە، يەنە شۇنداق جاي تېپىپ كاۋاپچىلىق قىلغىچە بىر مۇنچە جاپا تارتىدۇ…

ئۇ نەگە بېرىپ نەدە تۇرۇشنى بىلمەي كېتىۋاتقاندا تېلېفونى يەنە سايرىدى:

_ روزاخۇنمۇ، ھە، دۇتتار تېپىلدى، سائەت 5 كە ئۈلگۈرۈپ كېلىۋېرىڭ.

_ ماقۇل، ئورنى نەدە؟

_ شاھ ئۇيغۇر رېستۇرانىنىڭ ئىككىنچى قەۋىتى، 2-ئايرىمخانا…

_ ماقۇل، شۇ يەرگە باراي.

ئۇ ياغلىشىپ تۇتۇقلىشىپ كەتكەن زاپەر تېلېفونىغا يېقىملىق قاراپ قويدى: كىم ئىجاد قىلدىكىن بۇ ئوقەتنى، جىددىي ۋاقىتلاردا مۇشۇنداق ئەسقاتىدۇ-دە… ئۇ تېلېفونىنى سىلاپ، ئويناپ كېتىۋېتىپ، ھېلىقى چاغدا ئايرىمخانىدا ئەرلىرى بىلەن قولاشماي ئولتۇرغان سېمىز، ئويناق خوتۇنلارنىڭ قىلىقلىرىنى، سېقىمە ناخشا ئېيتىلغاندا كۆتۈرۈلگەن قىقاس-چوقانلارنى ئەسلىدى.

ئۇ دېگەن ۋاقىتقا ئۈلگۈرۈپ ئايرىمخانىغا كىرگەندە 5-6 خوتۇن جوزىدىكى تاماقلارغا ئېغىز تەگكەچ پاراڭ سېلىشىپ ئولتۇراتتى. ئۇ بىرەر ئەر بارمىكىن دەپ سىنچىلاپ بولغىچە 6 ئايالنىڭ كۆز نۇرىدىن شامدەك ئېرىپ كەتتى. ئاڭغىچە ساھىبخان بولغۇچى سارەم ئۇنى مەخسۇس چالىدىغان ئورۇنغا تەكلىپ قىلدى.

_ قېنى، قېنى، جوزىغا بېقىڭ. ھەرگىز تارتىنماڭ.

ئۇ ھەممە ئايالغا تەكشى كۈلۈمسىرەپ، كۆز ئىشارىتى ئارقىلىق سالام يوللىغاندىن كېيىن قولىغا چوكىنى ئالدى. بىرەر ئەر كىرىپ قالار دېگەن ئۈمىدتە ئىشىككە پات-پات قاراپ قويدى. سارەم سورۇننى باشلاش ئۈچۈن قەدەھ سۆزى قىلىۋاتقاندا بولسا بۇ ئۈمىدلىرى يوققا چىقتى.

_ بۈگۈن خانىملارنى ئاۋارە قىلىپ بۇ يەرگە چاقىرىشتىكى مەقسەت، ئەرلىرىمىز بولمىسىمۇ چېيىمىزنى داۋاملاشتۇرۇش. سورۇنىمىز ئاددىي بولسىمۇ كۆڭۈللىرىڭلارغا ئالماي، شوخ-شوخ ئولتۇرۇپ بېرەرسىلەر. ئارىمىزغا يېڭىدىن قېتىلغان بۇ مېھماننى تونۇشتۇرسام، ئىسمى زاكىرە، مۇشۇ رېستۇراننىڭ خوجايىنى، ئېرىدىن مۇستەقىل بولغىلى بىر يىل بولدى. بۇ ياقنى تونۇيسىلەر، روزاخۇن، بۈگۈن ئاتايىتەن چاقىرىشتىكى مەقسەتمۇ بۇ سورۇننى قىززىتىش. ھېلى ئۇنىڭ قىززىق ناخشىلىرىنى ئاڭلايمىز.

زاكىرەدىن باشقا ئاياللار ئۇنى ئىلگىرى كۆرگەن بولغاچقا ئەجەبلىنىپ قاراپ كەتمىدى، بەلكى ھېلىقى ناخشىلىرىڭنى يەنە ئاڭلايدىكەنمىز-دە… دېگەندەك خۇرسەنلىك ئىچىدە كۈلۈمسىرەپ قويۇشتى.

سورۇن باشلاندى. ئاياللار ئۇنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئۇنتۇپ، نازاكەت ۋە تارتىنىشلىرىنى قايرىپ قويۇپ، جوزىغا چىققان نەرسىلەرگە تېگىش قىلدى، يەپ-ئىچىپ بىر يەرگە بارغاندا ئەرلىرىنىڭ غەيۋىتىگە چۈشۈپ كېتىشتى. ھەتتا گەپلەر چىڭىغا چىقىپ شۇ دەرىجىگە باردىكى، ”ئەر دېگەن ئادەم ئەمەسكەن، ئۆزلىرى ئوينىسا كارى يوق، بىز ئويناپ قويساق چىدىمايدىكەن، گۇنا ئۆزىدە تۇرسا بىز نېمىشقا يالۋۇرغىدەكمىز، ئۇنداق نېمىگە يالۋۇرغىچە ئاجرىشىپ كەتكەن ياخشى. ئەر دېگەن شۇنداق پەس، تۇزكور، يۈزسىز… بولىدىغان بولسا ئىگەكىم… “ دېگەن گەپلەر خوتۇنلارنىڭ ئاغزىدىن تەڭلا چىقتى. ھەتتا زاكىرە خانىممۇ ئۇنى تەستىقلاۋاتقاندەك، ئەتراپىدىكى خوتۇنلارغا ھېسداشلىق قىلىۋاتقاندەك تەمكىن ئولتۇراتتى . روزاخۇن قىمىلداپ ئولتۇرالماي قالدى. بۇ خوتۇنلار ئەرلىرىدىن ئالالمىغان دەردىنى يىغىپ يۆگەپ ئۇنىڭدىن ئېلىش ئۈچۈن چاقىرتقانمىدۇ؟ بۇ خوتۇنلارنىڭ گەپلىرىدىن قارىغاندا، ئەرلىرى ئوتتۇرا ئاسىياغا بېرىپ بازار كۆرگەچ ساياھەت قىلىپ قايتقاندىن كېيىن، بىز يوق چاغدا بەك ئويناپ كېتىپتۇ، ئاشپەز بالىلار بىلەن چاتىقى بار ئىكەن دەپ خوتۇنلىرىدىن گۇمانلىنىپ، بىر-ئىككىسىنى قويۇۋېتىپتۇ. يەنە بىر-ئىككىسى ئاجرىشىش ئالدىدا ئىكەن.

_ بۇ گۇمانخورلار گېپىنى بىر قىلىپ، سىلەرنى تەڭلا قويۇۋېتىش نىيىتىگە كەپتۇ-دە،_ دېدى زاكىرە.

_ ھەتتا كىمكى خوتۇنىنى قويۇۋەتمىسە شۇنى لاتاغىلاپ دەپ مەسخىرە قىلارمىش،_ دېدى سارەم.

_ چىڭ تۇرۇڭلار، بولۇپمۇ بالا-چاقا، مال-مۈلۈك مەسىلىسدە ھەرگىز يول قويماڭلار.

_ ئېرىمنى خېلى راۋرۇس نېمە دەپ بىلەتتىم، ماڭا ئىشىنەتتى، مېنىڭ ھەرگىز ئۇنداق ئىشلارنى قىلمايدىغانلىقىمنى بىلەتتى. گەپكە چىدىمايلا قويۇۋېتىمەن دەۋاتىدۇ،_ دېدى ھەممىدىن ياش كۆرۈنىدىغان قارا كۆز چوكان.

_ كۆڭلىڭىزنى يېرىم قىلماڭ، ئەر خەق يۈز-ئابرۇي ئۈچۈن خوتۇنىنى سېتىۋېتىدۇ، ئىناۋەت ئۇنىڭ ئۈچۈن سىزدىنمۇ مۇھىم بولسا، تالاق قىلىۋېتىڭ ئۇنداق ئەرنى!!

خوتۇنلار بۇ گەپتىن كۈلۈشۈپ بىر دەم تەسكىن تېپىشقان بولسىمۇ، بىر دەمدىلا پەرىشان ھالىتىگە يېنىپ كەتتى.

_ مېنىڭ ئېرىممۇ يۇۋاش، ئوبدان ئادەم ئىدى، چەت ئەلگە چىقىپلا خورىكى ئۆسۈپ باشقىچە ئادەم بولۇپ كەپتۇ. نېمە بولسا بولمامدۇ، ئۇنى ئەسلىدىلا كۆزگە ئىلمايتتىم، بۇ قېتىم خېتىڭنى بېرىمەن دېگەندىلا ماقۇل دېدىم. يۇۋاش دېگەن بىرەر قېتىم سەكرەپ باققان بىلەن يولۋاس بولالمايدۇ-دە. ئۇنداق نېمىدىن قۇتۇلغىنىمغا خوش. مال-مۈلۈكنى زاكىرە خېنىم دېگەندەك، تولۇق ئالىمەن. بالىنى باقىمەن دېسە ئۆزىگە بېرىمەن، بالا دېگەنگىمۇ تويدۇم…_ دېدى يەنە بىر سېرىق چاچ ئايال.

_ نوچى ئايالكەنسىز، ئايال كىشى دېگەن مانا مۇشۇنداق مەغرۇر، ئەركىن ياشىشى كېرەك. ئەر خەققە خوش غوجام دەپ ئۆتىدىغان زامان كەتتى، بۇ دېگەن بېيجىڭ، بۇ يەردە مۇستەقىل ياشايمىز، ئىش-ئوقەت قىلىپ پۇل تاپىمىز، تاپقان پۇلىمىزنى خالىغانچە خەجلەيمىز. ئەر دېگەننى خالىساق ئەر قىلىمىز، خالىمىساق يەر قىلىمىز. ئەرگە تەگمەيمۇ گۈلدەك ياشاۋېرىمىز.

روزاخۇن زاكىرە خېنىمنىڭ خانىشلاردەك سالاپىتىگە زوقلانغان بىلەن، خوتۇنلارنى دەي-دەيگە سېلىۋاتقان ئەسەبىي گەپلىرىدىن يىرگىنىپ كەتتى. ئۇنىڭ ئەركەكزەدەك مىجەزى ئالدىدا ئۆزىنىڭ خېنىم مىجەزلىكى چېنىپ قېلىۋاتقاندەك بىئارام بولدى. بۇ سورۇندىن چىقىپ كېتەي دەپ ئويلىسىمۇ ئۆزىنىڭ تېخى جۈمەنىڭ ئالدىدا قىلغان شەرمەندىچىلىكىنى ئويلاپ، مۇنچىلىك ئىززەتكە ئېرىشكىنىدىن تەسەللىي تېپىپ، بىر بۇلۇڭدىكى ساپاغا تىكلەپ قويۇلغان دۇتتارغا تەلمۈرۈپ قاراپ ئولتۇرىۋەردى.

دەرت-شىكايەت، غەلۋە-غوغىلار بىر ئاز بېسىققاندا سارەم سورۇننىڭ كەيپىياتىنى ئوڭشاشقا تۇتۇندى:

_ ئەمدى خانىملار، بىز مۇشۇ سورۇن ئارقىلىق كۆڭلىمىزنى ئاچايلى دېگەن بولساقمۇ، دەردىمىز تېشىپ چىقىپ، دېمەيدىغان گەپلەرنى دېيىشىپ قالدۇق. بۇمۇ بولدى، ئىچ-قارنىمىز بوشاپ قالدى. ئۇ گەپلەرنى يەنە دېسەك يەنە شۇ، ئۇلار قانداق بىرلەشكەن بولسا، بىزمۇ شۇنداق بىرلىشىمىز، ھەممە ئىشنى ئۆز ئارزۇيىمىز بويىچە توغرىلايمىز، ئۇنداق قىلالمىساق ئۇ دەيۈزلەر بىلەن سوتلىشىمىز، ئۇنداق ئاسان بولدى قىلمايمىز، ياقىسىنى ھەرگىز قويۇۋەتمەيمىز. ئاجراشقانغا دات-پەندىيات دېگۈزىمىز، بىزنى رەسۋا قىلىمىز دېگەنگە تويغۇزۇپ، ئۆزلىرىنى رەسۋايى ئەزىم قىلىمىز. گەپنى بۇ يەردە دەپ قويۇپ، ۋاقتى كەلگەندە ئېرىمىزنىڭ ئىككى ئېغىز يالغان گېپىگە ئىشىنىپ پوتلىمىزنى ئېقىتىپ ئولتۇرساق بولمايدۇ، بالىمىزنى ئالدىمىزغا سېلىپ، ئۇ تۆھمەتخورلارنىڭ ئېسىدىن چىقمىغۇدەك ئاجرىشىمىز. بۇ ئىشتا قانچە ئۆكتەملىك، ھازازۇللۇق قىلساق ئەرزىيدۇ…

قارىماققا خېلى مۇلايىم كۆرۈنىدىغان سارەمنىڭ گېپىنى ئاڭلاپ روزاخۇن سالپىيىپلا كەتتى. ئۇ تېخى ئۆيلەنمىگەن بولغاچقا خوتۇنلار ھەققىدە ئاجايىپ گۈزەل خىياللارنى قىلاتتى. مەھەللىسىدىكى ئايگۈل ۋە باھارگۈللەرنى پات-پات ئەسلەيتتى. ئۇ چوكانقىزلار ھەر قانچە يامان بولۇپ كەتكەن تەقدىردىمۇ، بۇ خوتۇنلارنىڭ قولىغا سۇ قويۇپ بېرەلمىگۈدەك.

_ ئېسىمىزدە بولسۇن، بۈگۈن ئۇ ئىشلارنى مەسلىھەتلەشكىلى كەلمىدۇق، بولمىسا روزاخۇننى بۇ يەرگە چاقىرمايتتۇق، بۇ بالىنى بۇنداق خىجىل قىلمايلى، توي قىلمىغانسىز تېخى؟

_ ياق،_ دېدى روزاخۇن. ئەسلىدە بۇ خوتۇنلار ئۇنى توي قىلمىغاندىكىن ئەرلەر قاتارىدىن چىقىرىۋەتكەن ئىكەن-دە.

_ شۇڭا، ھازىرچە ئۇ گەپلەرنى يىغىشتۇرۇپ قويۇپ بىر دەم ناخشا ئاڭلىساق.

_ بولىدۇ، ئاڭلايلى،_ دېدى ئاياللار روزاخۇننى ئەمدى كۆرۈۋاتقاندەك.

_ مۇشۇ سورۇنغا، مۇشۇ كەيپىياتقا ماس كېلىدىغان بىر ناخشا ئېيتىڭە،_ دېدى زاكىرە.

روزاخۇن بىر دەم ئويلىنىپ تۇرۇپ قالدى، سېقىمە ناخشىلارنىڭ كۆپىنچىسىدە ئاياللار ھەزىل قىلىناتتى. ئەرلەرنى سۆكىدىغان ناخشا-قوشاقلاردا ئاساسەن بىرەر تاز، ياكى دىۋانە تىلغا ئېلىناتتى. باياتىن بېرى خوتۇنلارنىڭ ئەرلەرنى تىللىغانلىقلىرى ئاز كېلىپ، ئەمدى ئۇنى ئەرلەرنى سۆكىدىغان ناخشىلارنى ئېيتىشقا قىستىشى قاملاشمىغانلىق-تە!

ئۇ بىر دەم ئويلىنىپ، دۇتتارنى تەڭشەپ تىرىڭلىتىپ تۇرغاندا ئىچى پۇشقان بىر چوكان زۇۋانغا كەلدى:

_ نېمە ئېيتسىڭىز ئېيتىڭە ئۇكام، بولمىسا بىكار يەنە ئېرىمنى تىللاپ كېتىمەن.

ھەممىسى كۈلۈشتى.

_ ئۆتكەندە ئېيتقان ھېلىقى ناخشىلىرىڭىزنى ئېيتىڭە، زاكىرە خانىم تېخى ئاڭلىمىدى.

_ ئۆزىڭىز قوشاق توقۇپ ئوقىۋەرسىڭىزمۇ بولىدۇ…

_ مۇنداقمۇ پەيزى بار دەڭلار،_ دېدى زاكىرە.

ئۇ ئەمدى يەڭگىللەپ، دۇتتىرىنى شوخ پەدىلەرگە ئويناتتى:

قوناقلىقتىن ئوت ئالدىم،

بوينى قارا ئۆچكىگە.

مەن ساراڭ كۆيۈپ قالدىم

كۆڭلى قارا ئەسكىگە…

جىرىڭ -جىرىڭ خانلىرىم،

ئەتلەس كۆينەك كىيىپتۇ.

توپلەي كىيىپ بازارغا،

قىسىپ دەسسەپ مېڭىپتۇ.

يولدا ماڭغان خانلىرىم،

چىغىر يولدا ماڭماڭلار،

يولدا ياتقان ئېشەككە،

قېشىڭلارنى ئاتماڭلار…

ناخشىلار كەينى-كەينىدىن ئېيتىلدى، قىزىل ھاراقتىن قانلىرى ئۇرغۇپ كەتكەن خوتۇنلار كىچىككىنە سەينانى چاڭ كەلتۈرۈپ، ئۆردەكتەك يورغىلاپ، ئاپئاق بىلەكلىرىنى چىقىرىپ ئۇسسۇلغا چۈشتى. خىيالىدا گويا ئەرلىرىنىڭ بېشىغا دەسسىۋېتىدىغاندەك، مۇشۇنداق قىلسا پۇخادىن چىقىدىغاندەك چىڭ-چىڭ دەسسەپ ئويناشتى، ناخشا تۈگىمىسە ھېچ توختىمايدىغاندەك، توختاپ قېلىشنىمۇ خالىمايدىغاندەك، جىم ئولتۇرۇپ قالسىلا دەرت-ئەلەم ۋە ئاچچىقتىن تۈگىشىپ كېتىدىغاندەك ئەسەبىيلىشىپ “ ھە ئۇكام، ئۇلاپ-ئۇلاپ! “ دەپ ۋاقىراپ قويۇشاتتى. روزاخۇنمۇ قايناۋاتقان قازانغا قوشۇلۇپ كەتتى، كەيپىيات قىزغىن پەيتلەردە ئاۋازىغا جان كىرىپ، قوللىرى پەدە ئۈستىدە موكىدەك ئوينايتتى، ناخشىغا بىر كىرىشىپ قالسا ئاخىرىغا چىقارماي قويمايتتى.

ئارزۇيۇمغا يېتەلمەي،

قىشنى ئۇلىدىم يازغا.

نېمە خوۋلۇق كۆردۈممەن،

كۆڭۈل بېرىپ سەن تازغا!

خوتۇنلار تەڭلار ”ۋۇيت“ دەپ قىقاس-چوقان كۆتۈردى.

قارا دەيدۇ ئاق تۇرسام،

ساراڭ دەيدۇ ساق تۇرسام.

شۇنداق دېگەن شاۋچىنىڭ،

چىشلىرىنى چاقتۇرسام.

دىۋانىگە ئاش بەرسەم،

دۇئا قىلدى بەختىمگە،

بىۋاپانى يار تۇتسام،

يەتمىدى ھېچ دەردىمگە.

ئالما بەرسە يەپتىمەن،

ئۆرۈك بەرسە يەپتىمەن.

چىرايىغا بىر قاراپ،

ئادەممىكىن دەپتىمەن.

ئادەمسىمان ھايۋاننىڭ،

قىلمىشلىرى يامانكەن.

بۇغداي دېسەم ئەسلىدە،

سېسىپ كەتكەن سامانكەن…

خوتۇنلار يەنە چۇقىرىشىپ ئالقىش ياڭراتتى. ئادەمسىمان ھايۋان دېگەن بۇ گەپ ئۇلارغا شۇنچىلىك يېقىپ كەتكەن ئىدىكى، ئەرلىرىنى سۈپەتلەپ بېرىشتە بۇنىڭدىن ئارتۇق سۆز تېپىلمايتتى. شۇنداقلا روزاخۇننىڭ جۈمەدىن بۇرۇنقى رەسۋاچىلىقىغىمۇ بۇ گەپ دەل ماس كېلەتتى. ئۇ توختاپ قالدى، يەنە قوشاق توقۇشقا كاللىسى بارمىدى، خوتۇنلارمۇ ئويناپ ھېرىپ كېتىشكەن، ”ئادەمسىمان ھايۋانلار“ دېگەن گەپ بىلەن مۇرادىغا يېتىشكەن بولۇپ، روزىغا رەھمىتىنى بىلدۈرۈپ، جايىغا كېلىپ ئولتۇرۇشۇپ ئۆزلىرىنى يەلپۈگىلى تۇردى. روزاخۇن دۇتتارنى يۆلەپ قويۇپ، تەرىنى سۈرتۈپ، ئالتە خوتۇننىڭ بىلىپ بولماس كۆز ئىشارەتلىرىگە تىكىلىپ قاراشقىمۇ جۈرئەت قىلالماي، چېيىنى سۈمۈرۈپ ئولتۇردى. بىر-ئىككى خوتۇن تاماكا چېكىشكە باشلىدى، ”ئادەمسىمان ھايۋان“ دېگەن سۆز ئۇنىڭ كاللىسىدا تاماكا ئىسىدەك لەيلەپ تۇراتتى. باشتا ئۆزىنى ئەجەبلەندۈرگەن، ئالقىشلاردىن پەخىرلەندۈرگەن، ئارقىدىن ئويغا سېلىپ بىئارام قىلغان بۇ گەپ قانداق ئېيتىلىپ قالدى؟ قوشاقتا بۇنداق غەيرى گەپلەر ئاسان چىقمايتتىغۇ؟ بۇ بەلكى ئىلگىرى ”ئادەم مايمۇندىن ئۆزگەرگەن“، ”ئادەمسىمان مايمۇن“ دېگەن گەپنى مەكتەپتە جىق ئاڭلىغانلىقىدىن بولسا كېرەك، ئۇنىڭ ئۈستىگە سۇن ۋۇكۇڭ مايمۇننىڭ ئادەمسىمان قىلىقلىرىنى تېلۋىزوردىن كۆپ كۆرۈپ كەتتى. خوتۇنلارمۇ بەلكىم خوتۇنغا تويماس ئەرلىرىنى جۇ باجىغا ئوخشىتىپ، ئۇنداق نەپسى بالا مەخلۇقلار بىلەن بىر ئۆيدە ياشىماسلىقنىڭ پىلانىنى تۈزۈپ بولغاندۇ…

جايىدا ئولتۇرۇپلا پەسكويغا چۈشۈپ قالغان خوتۇنلار تولا قىيغىتىپ ھېرىپ كەتتىمۇ، يا ھاراق ئەمدى ئۇخلىتىۋاتامدۇ، بوشاپ، جىمىپ، سالپىيىپ كېتىشتى. بىر نەچچىسىنىڭ چىرايىغا يەنە قايغۇ-ئەلەم، پەرىشانلىق تېپىپ چىقتى. ئاھ، خۇشاللىق نېمە دېگەن ئاز، بەخت نېمانچە قىسقا-ھە؟

روزاخۇن بۇ يەردە ئەمدى ئولتۇرىۋېرىشنىڭ ئەپسىزلىكىنى تۇيۇپ ماڭغىلى تەمشەلدى. بىراق غىپپىدە تىكىۋەتسە قاملاشمايتتى. كۆڭلىنىڭ بىر يېرىدە بۇ خوتۇنلارنىڭ يەنە ئازراق تاماشاسىنى كۆرۈش ئىستىكى بار ئىدى. بۇ خوتۇنلار ئەمدى ئەركىنلىككە چىقىپ، بويتاقلار ئائىلىسىگە قېتىلاتتى، ئەرگە تەگمىگەن قىزلاردەك ياسىنىپ تارىناتتى، كۆڭلىگە ياققان ئەرلەرنى، يىگىتلەرنى ئوۋلاشنى ھەرگىز ئۇنتۇپ قالمايتتى. ھەتتا بۇ يولدا ئەسەبىيلىشەتتى، شۇ تاپتىمۇ بىر نەچچىسى روزاخۇنغا قىزىقىۋاتقان بولۇشى مۇمكىن… بۇنداق ئويلاش گەرچە ھاماقەتلىك بولسىمۇ، روزاخۇن بىر دەم بولسىمۇ مۇشۇنداق خام خىياللارنىڭ قوينىدا بولۇشنى خالاپ قالدى. خىياللار گۈزەل ئىدى، ئالتە خوتۇننىڭ ئالتە خىل بەدىنى، ئالتە خىل نازى، ئالتە خىل كۆز ئىشارىتى، ئالتە خىل زوق-ھەۋىسى ۋە ئىشتىھايىغا شاھىد بولۇپ، گويا ئۇلارنىڭ قۇچىقىدا تۇرغاندەك مەستخۇش بولۇپ كەتتى، بۇ ئۇنىڭ ئۆمرىدە تۇنجى قېتىملىق ئىش بولغاچقىمۇ، شىرىن خىيال ۋە ھاياجانلىرى ھېچ بېسىلمايتتى؛ ئۆزىنى گويا چۈش كۆرۈۋاتقاندەكمۇ ھېس قىلاتتى، ھۇجرىدىكى ھېلىقى رەسۋا ئىش ۋە قاباھەتلىك چۈشلەردىن كېيىن يورۇقلۇققا چىققان بۇ شىرىن چۈش ئۇنىڭغا ھاياتنىڭ ئاجايىپ سىرلىق، رەڭگارەڭ بولىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ تۇراتتى. ئەمما بۇ چۈش ئەمەس، بىرەر چوكاننىڭ بىلىكىنى تۇتۇپ سىلاپ باقسا بىلەلىگۈدەك چىن رىئاللىق ئىدى. بۇ خوتۇنلار ئۇنىڭ جۈمەدىن بۇرۇنقى رەسۋاچىلىقىنى بىلسە قانداق بولۇپ كېتەر؟ قاقاقلاپ كۈلۈشەرمۇ ياكى سەنمۇ بىر ھايۋان ئىكەنسەن دەپ بۇ يەردىن قوغلاپ چىقىرارمۇ؟

ئازراق ئىچىپ قويۇش، چېلىپ قويۇش، شەھلا كۆزلۈك خوتۇنلارنىڭ خۇلق-نازاكەتلىرىگە ئوغرىلىقچە قاراپ قويۇش، ھەتتا تېخىمۇ بەكرەك سەتچىلىك چىقارسىكەن دەپ تەلمۈرۈپ ئولتۇرۇش بىلەن ئۇنىڭ كاللىسى قېيىپ كەتتى. كېتەيمۇ كەتمەيمۇ دەپ ئويلىدى، كەتسە غۇرۇرى بىلەن كېتەتتى، ھېلىمۇ باياتىن ئەرلەرنى ئاز سۆكمىدى، ئۆزى ئەر تۇرۇپ ئەرلەرگە خىيانەت قىلدى. كەتمىسە خوتۇنلارنىڭ تاماشىسىنى كۆرەتتى، ئەمما غىلجىڭلىق بىلەن بۇنداق ئولتۇرىۋەرسە، خوتۇنلار ئۇنى كېيىنكى سورۇنلىرىغا ھەرگىز چاقىرمايتتى. ئۇ ساھىبخان بولغۇچى سارەمنى بىر نەرسە دەمدىكى دەپ ئولتۇرۇپ باقتى، ئەمما ئۇ تېلېفونىنى ئېلىپ تالاغا بىر چىقىپ كەتكەنچە قايتىپ كىرمىدى. خوتۇنلارمۇ زەردىسى قايناپ تۇرغاندا ئەرلىرىگە تېلېفون قىلغۇسى كېلىپ سومكىلىرىنى ئاختۇردى، بەزىلىرىنىڭ ئېرىنىڭ تېلېفونى ئېتىك چىقتى بولغاي، قايتا-قايتا ئۇرۇپ ئالالماي: “ مانا قاراڭە، ما شاۋچى سائەت توققۇز بولمايلا تېلېفونىنى تاقىۋاپتۇ. چوقۇم بىر ئىش بار!….“ دەپ سۆزلەپ كېتىشتى. تېلېفونى ئۇلانغانلىرى بولسا چىرايىدا كۈلكە، غىپپىدە تالاغا ماڭدى.

ساق ۋاقتىدا ئاغچا خېنىمدەك قېتىپ ئولتۇرغان زاكىرە خېنىممۇ ئىچىپ قىززىغاندا بۆلەكچە مۇلايىملىشىپ، گەپتە بىرلىككە كېلەلمەي تېلېفونلىرى بىلەن تەڭلا تارقاپ كېتىشكەن خوتۇنلارغا ھېچنېمە دېمەي، روزاخۇننىڭ يېنىغا كەلدى:

_ قورۇنۇپ قالدىڭىز -ھە!

_ ياقەي، بۈگۈن شۇنچىلىك خوش بولدۇم.

_ بىزمۇ خوش بولدۇق، ياخشى چالدىڭىز.

_ سىلەرگە ياققان بولسىلا.

_ تازلارنى قوشاق قېتىشقا ئۇستىكەنسىز، كۆڭلۈم ئېچىلىپ قالدى.

_ ئېيتىۋېرىپ كۆنۈپ قاپتۇق.

_ يۇرتىڭىز نەدىن؟

_ كۇچاردىن.

_ نېمە ئىش-ئوقەت قىلىسىز؟

_ كاۋاپچىلىق قىلاتتىم، تۈنۈگۈن جايىمنى ئۆتكۈزۈپ بېرىۋەتتىم. باشقا يەر ئىزدەپ باقاي دەۋاتىمەن.

_ ئۇنداق قىلىپ يۈرگىچە مەشەدىلا ئىشلىسىڭىز بولمامدۇ؟ كاۋاپدان تەييار، ھەققىڭىزنى ئوبدان بېرىمەن، كاۋاپ چىقىرىشتىن باشقا ئىش قىلمايسىز.

روزاخۇن بۇ تەكەببۇر خېنىمنىڭ ئىلتىجالىق كۆزلىرىگە، ئىشەنچلىك سۆزلىرىگە مەست بولۇپ، دەرھال ماقۇل دەۋەتكۈسى بولسىمۇ ئۆزىنى تۇتۇۋالدى:

_ مەن ئايرىم ئوقەت قىلىپ ئۆگىنىپ قاپتىكەنمەن.

_ ئۇغۇ ياخشى ئىش، لېكىن سىز كاۋاپچىلىق قىلىپلا ئۆتۈپ كەتسىڭىز بولمايدۇ-دە. دۇتتارنى ياخشى چالىدىكەنسىز، بۇنىڭ قەدرىنى قىلمىساق بولامدۇ؟ سىز بۇ يەردە كاۋاپچىلىق قىلىپلا ئۆتۈپ كەتمەيسىز، ئايرىمخانىدا مېھمانلارغا دۇتتار چېلىپ بېرىپ ئانچە-مۇنچە ئۆرۈم ئالىسىز. كېيىنچە مۇزىكلىق رېستۇران ئېچىپ قالسام نومۇر ئورۇنلايسىز، ئۇ چاغدا ھەققىڭىزنى ئايرىم ھېسابلايمىز. دېمەك، بۇ يەردە تۇرىدىغان ياتاق، يەيدىغان تاماق، چالىدىغان دۇتتىرىڭىز بولىدۇ. رېستۇرانغا كەلگەن خىلمۇ خىل مېھمانلار بىلەن تونۇشىسىز. ئايرىم كاۋاپ سېتىپ، ئۆزەم تاپتىم، ئۆزەم يېدىم دېگەنبىلەن، ئادەمدەك ياشىغىلى بولامدۇ؟ جىندەك مۆكۈنۈپ ياشىغىچە، ئادەمدەك ئارىلىشىپ، كۈلكە-پاراڭ بىلەن ئۆتكەن ياخشى ئەمەسمۇ؟! بۇ شەھەرگە يالغۇزلۇق ياراشمايدۇ، تېخى بويتاق ئىكەنسىز. ھالىڭىزدىن كىم خەۋەر ئالىدۇ؟ ئاغرىپ قالسىڭىز كىم دوختۇرخانىغا ئاپىرىدۇ؟ خەنزۇ قوشنىڭىزمۇ ياكى بىزمۇ؟ قاملاشمىغان ئىشتىن بىرنى قىلىپ قويۇپ تۈرمىگە كىرىپ كەتسىڭىز كىم بىلىدۇ؟ سىزنى كىم ئەچىقىدۇ؟ ئۆلۈكى 15، 20 كۈن تۇرۇپ قالغان بالىلارنى بىز پۇل چىقىرىپ، ئاپىرىپ كۆمۈپ قويمىدۇقمۇ؟…

روزاخۇن بۇ گەپلەرنىڭ ھەممىسىنى تەستىقلاپ ئولتۇردى، جەمئىيەت كۆرگەن خوتۇن دېگەن باشقىچە-دە. دېمىسىمۇ، يالغۇزلۇقتا ئادەم قانداق ساراڭلىقلارنى قىلمايدۇ؟ مۇسۇلمانلىق شەنىگە ئۆمۈرلۈك داغ تەگكۈزگەن شۇ رەسۋالىقمۇ يالغۇزلۇقتىن، ئەسەبىي قىتىغۇرلۇقتىن پەيدا بولدىغۇ؟ خۇددى قورقۇنچلۇق ئەسلىمىدەك تۈس ئالغان قاباھەتلىك چۈشىمۇ يات جىنلارنىڭ ئۇۋىسىدەك ۋەيرانە ھۇجرىدا، ئېغىر گۇناھىدىن قورقۇپ تىترەپ يالغۇز ياتقاندا يۈز بەردىغۇ؟ خەيرىيەت، ھەممىسى ئۆتۈپ كەتتى. شۇملۇق، پېشكەللىك، پالاكەتنىڭ ئۇۋىسى بولغان ئۇ يەردىن قېچىپ كەلدى، بەلكى يالغۇزلۇقتىن، يالغۇز ئۆلۈمدىن قېچىپ كەلدى. زاكىرە خېنىمنىڭ بۇ تەلىپىنى رەت قىلىپ، يەنە يالغۇزلۇققا قايتىپ كەتسە، بۇرۇنقىدەك قاباھەتلەر تەكرارلانمايدۇ دەپ كىم ئېيتالايدۇ؟ شۇڭا بۇ تەكلىپنى خۇشاللىق بىلەن قوبۇل قىلىپ، بۇ خېنىمنىڭ قوينىغا ئۆزىنى ئېتىش كېرەك.

_ دېگەنلىرىڭىز توغرا، يالغۇز ئوقەت قىلغاننىڭ جاپاسى جىق،_ دېدى ئۇ ھاياجىنىنى بېسىۋېلىپ،_ ئۆزەم بەگ، ئۆزەم خان دەپ ياشىغان بىلەن دەردىنى ئۆزىمىز بىلىمىز. يالغۇز ئۆيدە نەچچە قېتىم زۇكام بولۇپ قىززىپ كېتىپ، ھوشۇمنى بىلمەي ياتقان ۋاقىتلىرىم بولغان. شۇ چاغدا ھەتتا بىر نەچچىسىگە تېلېفوندا ۋەسىيەت قىلىشنى ئويلاپ، تېلېفونۇمغا قاراپ ئۇزاق تۇرۇپ كەتكەن. كېيىنغۇ خۇدايىم شىپالىق بېرىپ ساقىيىپ كەتتىم، ساقايغاندا ھەممىنى ئۇنتۇپ كېتىدىغان گەپكەن. ھازىر ما گېپىڭىزنى ئاڭلاپ ئويلىنىپ قالدىم.

__ مەن ھەرگىز زىيانلىق گەپ قىلمايمەن. بويتاقلىق، يالغۇزلۇقنىڭ دەردى يامان، بولۇپمۇ بۇنداق مۇساپىرچىلىقتا. قاراڭە، مۇشۇ چىرايىڭىزدىنلا دەرتمەنلىكىڭىز چىقىپ تۇرىدۇ. كۆزىڭىز ئولتۇرۇشۇپ كېتىپتۇ، چەكمەيدىغانسىز؟

_ ياقەي، بىز ئۇنداق ئىشتا يوق.

__ بىر نەرسىدىن قاتتىق قورقۇپ كەتكەندەك كۆرۈنىسىز. قورقماي ياشاڭ، ناخشا ئېيتقاندا قانداق نوچى بولسىڭىز، ئادەتتىمۇ شۇنداق نوچى يۈرۈڭ. بۇ يەرگە كەلسىڭىز، بۇنداق شارائىتنى سىزگە يارىتىپ بېرىمەن.

__ رەھمەت، بۇنداق يېرىڭىز بولسا ئىشلىسەم ئىشلەي.

__ ئوغال بالا ئەركەك! ئەمىسە ئەتىدىن باشلاپ ئىشلەپ كېتىڭ.

__ ئىش ھەققىنى قانداق دېيىشىمىز؟

__ ياتاق، تاماق مەندىن. ئىش ھەققىڭىزنى ھازىرچە 3000 يۈەن دەپ تۇرايلى. سودىمىز ئېقىپ كەتسە ئۇنىڭدىنمۇ ئۆستۈرۈپ بېرىمەن.

بۇ ھازىرقى شارائىتتا يامان ئەمەس پۇل ئىدى، ئەڭ مۇھىمى ئۇ جىن تەگكۈر يالغۇزلۇقتىن، قاباھەتلىك ئەسلىمىگە تولغان قارغىش تەگكۈر ئۆيدىن ئايرىلىپ، ئاشپەز، ناۋايلار، كۈتكۈچى قىزلار، خېرىدارلار بىلەن ھەر كۈنى قايناپ تۇرىدىغان بۇ يېڭى مۇھىتتا جۇشقۇن ھاياتىنى باشلايتتى، قورقماي ياشايتتى.

__ مەن بۈگۈن ئۆزەم تۇرۇۋاتقان ئۆينى قايتۇرۇۋېتىپ ياتاق ئىزدەپ يۈرگەن، تۇيۇقسىزلا بۇ چايغا كېلىپ قالدىم. بىرەر ياتىقىڭىز بولسا بۈگۈنلا مەشەدە قونۇپ، ئەتە ئىش باشلاپ كەتسەم.

__ ۋاي بولىدۇ، ياتاق دېگەن كەڭرى. ئەمىسە ھازىرلا چىقىپ سىزنى ئورۇنلاشتۇرۇپ قوياي.

روزاخۇن زاكىرە خانىمغا ئەگىشىپ، ئارقا ھويلىدىكى ئاشپەز، ناۋايلارنىڭ ياتىقىغا كىردى. ياتاقلار خېلى كەڭرى بولۇپ، ئاستى-ئۈستى ئىككى قەۋەتلىك كارىۋاتلار قويۇلغانىدى. زاكىرە خانىم ئۇنى ناۋايلىق قىلىدىغان بىرسىنىڭ ياتىقىدىكى بوش كارىۋاتقا ئورۇنلاشتۇردى. خانىم چىقىپ كېتىپ ئۇزاق ئۆتمەيلا ئايرىمخانىدىن دېسكو مۇزىكىسى ياڭرىدى، خوتۇنلار قانداق قىلىپ بېشىنى كۆتۈرۈپ، شاشلىشىپ كەتتىكىن، ”ۋۇيت-ۋۇيت“ قىلىپ يەنە ئويناشقا باشلىدى. روزاخۇن تولغىنىپ ئۇخلىيالمىدى، ئەرلىرىگە غەزەبلەنگەن خوتۇنلارنىڭ ئەسەبىي باشلىرى، سېرىق چاچلىرى توختىماي سىلكىنەتتى، ئەرلىرىدىن ئېشىپ قالغان يۇمشاق بەل ۋە ساغرىلىرى ئوتقا چۈشكەن قىلدەك تولغىناتتى… ئۇلار بۇ ئەلپازىدا كېچىچە ئوينايدىغاندەك، ياستۇققا بېشىنى قويسىلا ئازابتىن ئۆلۈپ قېلىشتىن قورقىدىغاندەك ۋە مۇشۇنداق ئويناپ تاڭنى ئاتقۇزىدىغاندەك قىلاتتى.

__ چېچىدىن تۇتۇپ دېرىزىدىن ئېتىۋەتكۈدەك بولدۇم بۇ پەس نېمىلەرنى!

روزاخۇن چۆچۈپ يېنىدىكى ناۋايغا قارىدى، چىراق ئۆچۈرۈلگەن بولسىمۇ دېرىزىدىن چۈشۈپ تۇرغان غۇۋا نۇردا ئۇنىڭ غەزەپلىك چىرايىنى ئوچۇق كۆردى.

__ جەمئىي نەچچە خوتۇن بۇلار؟

__ ئالتە،_ دېدى روزاخۇن ئۇنىڭ گېپىگە تۇتۇلۇپ.

__ شۇ خوتۇنلارغا دۇتتار چېلىپ بەرگەنگە نەچچە پۇل بەردى؟

__ سېنىڭ نېمە ئىشىڭ؟!_ دېدى روزاخۇن غۇژژىدە كەلگەن ئاچچىقتىن تىترەپ بېشىنى كۆتۈرۈپ.

__ مېنىڭ باشقا ئىشىم يوق، سوراپ قويدۇم.

__ خەقنىڭ ئىشىغا ئارىلاشما.

__ بۇ ياتاققا كىرمىگەن بولساڭ ئارىلاشمايتتىم، كىرگەن ئىكەنسەن چوقۇم ئارىلىشىمەن. زىتىمغا تەگسەڭ قاراپ ئولتۇرمايمەن، دەيدىغاننى دەيمەن، چىدىمىساڭ باشقا ياتاققا چىقىپ كەت.

روزاخۇن ئۇنىڭ بىر ياتاقنى يالغۇز ئىگىلەپ يېتىۋالغانلىقىنىڭ سەۋەبىنى چۈشەنگەندەك بولدى.

__ سېنىڭ دەستىڭدىن خاتىرجەم ياشىغىلى بولمايدىكەن-دە بۇ يەردە،__ دېدى روزاخۇن ئاچچىقىدىن يانماي، بۇ ئاچچىقتا ئۇنىڭ ئۇنىڭ ئۇيقۇسىمۇ قېچىپ، ھەر قانداق تەھدىتكە تاقابىل تۇرىدىغان دەرىجىدە سەگەكلىشىپ كەتتى.

__ بۇ ئۆزەڭگە باغلىق، ئىشقىلىپ، بىرەر ئىشىڭ كۆزۈمگە سىغماي قالسا، يۈزۈڭگە دەۋېرىمەن. باياتىن شۇ خوتۇنلار ئارىسىدا دۇتتار چالغىنىڭنى كۆردۈم. غىتمەك نېمىكەنلا دېدىمغۇ ئىچىمدە. ئەركەك بولساڭ ما گېپىمگە تېرىكمەيسەن. مەنمۇ سېنىڭ تازلارنى تىللاپ ئېيتقان ماز ناخشاڭنى ئاڭلاپ تېرىكمىدىم. دېمىسەڭمۇ مەن تاز، لېكىن مەندەكلەرنى سۆكۈپ، ئۇ خوتۇنلارغا مازلاشتۇرۇپ بەرگەن سەنمۇ بىر ماز ئىكەنسەن…

__ جاھاندا سەندىن باشقا تازلار جىققۇ،_ دېدى روزاخۇن ئاچچىقلاش ياكى كۈلۈشنى بىلەلمەي،__ سېنىڭ تازلىقىڭنى كىم بىلدى؟

__ مەيلى كىملا بولسۇن، بىرسىنى كەمسىتىپ قوشاق قېتىشىڭ خاتا. بۇ خوتۇنلارغا خوشامەت قىلىشنى ساڭا كىم قويدى؟ بۇ خوتۇنلارنىڭ قانداق نېمىلەر ئىكەنلىكىنى بىلەمسەن؟ ئەرلىرى چەت ئەلگە كېتىپ بىرەر ئاي بولمايلا ئۆزىنى بۇلغاپ رەسۋا بولدى. ئاشپەز، كاۋاپچىلار بىلەن چاتىقى بارمىش، قۇرۇق گەپ، ئۇنداق ھاكاۋۇر خوتۇنلار ئۆزى كۈندە ئىشقا بۇيرۇيدىغان قاسماقلارغا مەيدىسىنى يېقىپ بېرەمدا؟ بۇزۇلغىسى كەلگەن نېمىلەر ئۆزلكىدىنلا بۇزۇلىدۇ، خۇددى چىۋىن قونغان گۆشتەك. ئەرلىرى بۇنداق گۆشنى ئەمدى يېمەيدۇ، شۇڭا ھەممىسىنى تالاق قىپتۇ، مانا مۇنداق ئەرلەرنى ھەقىقىي ئەركەك دەيمىز. ئاڭلاپ تۇرسام، سەن شۇلارنى مەسخىرە قىلدىڭ، ۋاپاسىز دەپ تىللىدىڭ. خوتۇنلار قىن-قىنىغا سىغماي ماختاپ بەرسە ئۆزەڭنى بىلمەي چالىۋەردىڭ. سەندەك ئادەمنى دۇتتارچى، ناخشىچى دېمەيمىز، گۇپپاڭچى، غىتمەك غەزەلچى دەيمىز.

__ ئەمدى بولدى قىلساڭ بولارمىكىن؟!

__ توختا، ما گېپىمنى دەۋالاي. سەن ھەزىلەك دېگەن گەپنىڭ مەنىسىنى بىلەمسەن؟ بۇرۇن ئۇيغۇرلار سەلتەنەت سۈرگەندە ئوردا قىززىقچىلىرىنى ”ھەزىلكەش“ دەپ ئاتايتتىكەن. بۇ گەپ كېيىن ئۆزگىرىپ ھەزىلەك بولۇپ قالغان. ئەگەر سەن مۇشۇنداق چالىۋېرىدىغان بولساڭ، شاھ ئۇيغۇر رېستۇرانىنىڭ ھەزىلىكى بولۇپ قالىسەن. بۇ گەپلىرىمنىڭ ھەممىسى ساڭا پايدىلىق. مەنمۇ ئىلگىرى چالاتتىم، سەندەك چالالمىساممۇ خېلى يامان ئەمەس چالاتتىم، ئاۋازىممۇ سەندىن قېلىشمايتتى. ناماز باشلىۋالغاندىن كېيىن چۇرت تاشلىدىم. نەغمە-ناۋا بىلەن خوشلاشتىم. يەنە پات-پات خۇمار تۇتۇپ قويىدۇ، ئەمما مۇشۇ شەيتان دېگەن نېمىگە ئىشىك ئېچىپ بەرمەي دېدىم. مېنى ھېچنېمە بىلمەيدىغان دۆت، ساۋاتسىز كۆرۈپ قالما، ئۈرۈمچىدە ئاشلىق مەكتەپنى پۈتتۈرگەنمەن، يېزىدا ئاشلىق ساڭلىرى ۋەيران بولغاندىن كېيىن ناۋايلىقنى باشلىدىم. ئۈرۈمچىدە ئىشلىدىم، ئاخىرىدا پۇلنى مەشەدە جىق تاپقىلى بولىدىكەن دەپ ئاڭلاپ بېيجىڭغا كېلىپ، بۇ خېنىمنىڭ رېستۇرانىغا كېلىپ توختىدىم. ئايرىم دۇكان، ئايرىم تونۇرۇم بار، بۇ يەرگىمۇ بەك بېقىنىپ قالمايمەن، بۇ رېستۇراننىڭ خەقلىرى ئۇنچە جىق ناننى يەپ بولالامدۇ دەيسەن، باشقا رېستۇرانلارغىمۇ نان تارقىتىمەن. سودام ياخشى، ئۆيگىمۇ ئانچە-مۇنچە پۇل سېلىپ تۇرىمەن…

ئاچچىقىنى ئىچىگە يۇتۇپ ياتقان روزاخۇننىڭ قورساق كۆپۈكى بىر ئاز بوشىدى:

__ كۈنۈڭ ياخشى بولغاندىكىن، خەقنىڭ ئىشىغا ئارىلاشماي نامىزىڭنى ئوقۇپ ئۆتىۋەرسەڭ بولمامدۇ؟

__ يامان ئىشلارنى كۆرگەندە توسۇش، بولمىسا نەسىھەت قىلىش، ئۇنىمۇ قىلالمىسا نارازىلىقىنى بىلدۈرۈش كېرەك. بۇ دېگەن مۇسۇلماننىڭ ئەقەللىي بۇرچى. سېنىڭچە بولسا، مەن سېنىڭ ئىچەرمەنلىكىڭنى، ھاياسىز خوتۇنلار بىلەن بىرلىشىپ تازلار ئۈستىدىن غەيۋەت قىلغىنىڭنى توغرا چۈشەنسەم، ماختىسام بولىدىكەن-دە! بولسا شۇ قىلىقلىرىڭغا قاراپ ھىجىيىپ قويسام، مېنى تازا كەلتۈردۈڭ-ھە دەپ دولاڭغا ئۇرۇپ قويسام، ھە ئاغىنە، مەنمۇ سەندەك چالاتتىم، ئىككىمىز تازا تېپىشىپتۇق دەپ ساڭا ئۈلپەت بولسام بولامتى؟ مەن ئۇنداق ھاماقەت ئەمەس. مۇسۇلمان دېگەن ئۆزىنىڭ قانداق ئادەملىكىنى، نېمە ئىش قىلىۋاتقانلىقىنى بىلىپ ياشىشى كېرەك.

__ سەن مېنى مۇسۇلمان ئەمەس دېمەكچىمۇ؟ مەنمۇ ساڭا ئوخشاش ناماز ئوقۇيمەن، جۈمەگە بارىمەن.

__ شۇنىڭ بىلەن مۇسۇلمان بولدۇڭ؟

__ بۇرۇن بىر مەزگىل بەش ۋاق ئوقۇغان، كېيىن تاشلىۋەتتىم.

__ ۋاي تېخى، سەن نامازنى ئەمەس، ناماز سېنى تاشلىۋەتكەن گەپ!

كاللىسى قېيىپ كەتكەن روزاخۇن بۇنىڭغا نېمە دېيىشنى بىلەلمەي تۇرۇپ قالدى.

__ نامازنى تاشلىۋېتىپتىمىش تېخى، مۇشۇ گېپىڭدىنلا تەكەببۇرلۇقۇڭ، ئاللاھقا ھەقىقىي تەسلىم بولمىغانلىقىڭ چىقىپ تۇرىدۇ. ناماز سېنى تاشلىۋەتتى دېگەنلىك، ئاللاھ سېنى تاشلىۋەتتى دېگەنلىك. ئاللاھنى تېخى تونىمىغانلىقىڭ ئۈچۈن ئاللاھ سېنى تەرك ئەتتى، ئاللاھنى ئۇنتۇغانلىقىڭ ئۈچۈن ئاللاھمۇ ساڭا قارىمىدى دېگەنلىك. بىراق ئاللاھ ئۆز بەندىسىنى ھەرگىز ئۇنتۇمايدۇ. سەن ئۇنتۇپ قالساڭمۇ ئۇ زات ئۇنتۇمايدۇ. سېنىڭ يەنە ھەر كۈنى پەرز ئىبادەتلەرنى قىلىشىڭنى تەلەپ قىلىدۇ. شۇڭا سەن جۈمەگە بېرىۋاتىمەنغۇ، شۇنىڭ بىلەن ئىش تۈگىدىغۇ دەپ ئويلىماي ، بەش ۋاق نامازنى باشلىۋال.

__ ھازىرچە جۈمەگە بارغاچ تۇراي، كېيىن بىر گەپ بولار…

__ قاچانغىچە ھەپتىلىك مۇسۇلمان بولۇپ يۈرۈيسەن؟

__ بۇ نېمە گەپ، كۈندە بەش ۋاق ئوقۇمىسام كاپىر بولۇپ كېتەمدىم؟

__ كاپىرغۇ بولۇپ كەتمەسسەن، لېكىن ھەپتىدە بىر قېتىم چېركاۋغا بارىدىغان خەنزۇلارغا ئوخشاپ قالىسەن.

__ خۇدايىم ھەممە ئادەمنى سەندەك تەقۋا ياراتماپتىكەن قارا، مۇسۇلمانچىلىق ئاستا-ئاستا دەپتىكەن. كۇلىچىلىقتا ھەممە ئىشنى سەن دېگەندەك قىلىپ بولغىلى بولمايدۇ. سەن ئويلىغاننى مەنمۇ ئويلايمەن. لېكىن ساڭا ئوخشاش، ئۆزگىرىمەن دەپ دەرھال ئۆزگىرىپ تەقۋا بولالمايمەن.

__ مۇسۇلمانچىلىق ئاستا-ئاستا دەپ بىر كۈنى پوككىدە ئۆلۈپ قالساڭچۇ؟ ئايدا نەچچە كۇلىچى كەلگۈندى بىچارىلەرنى خۇيزۇلارنىڭ ماشىنىسىغا سېلىپ ئەكىتىپ بارىمىز، بىلەمسەن؟

__ ئۆلۈم دەپ قاپسەن، ئۆلمەي تۇرۇپ ئۆلگەن كەچمىشلىرىمنى ساڭا دېسەم، ئىشەنمەيسەن…__ ئۇ بۇلارنى دەۋېتىپ ئاغزىنى يىغىۋالدى، گۇناھتىن قارىيىپ كۆيۈپ كەتكەن بەدىنىنى، تەتەينىڭ يىغلامسىراپ تۇرغان ھالىتىنى ئەسلەپ شۈركىنىپ كەتتى.

__ نېمە بولغانتىڭ؟

__ ھە… قارا بېسىپ قالغان.

__ چۈشۈڭدە ئۆزەڭنىڭ ئۆلگىنىنى كۆرۈپتىكەنسەن دېگىنە، كېيىن قانداق بولدۇڭ؟ دوزاخنى كۆرۈپسەنمۇ، جەننەتنىمۇ؟

پۈتۈن ئۆينى بىر ئالغان ئوتنى، ئۆزىنىڭ كۆيۈپ چۈچۈلە بولغان جەسىتىنى كۆرگەن تۇرسا، ئەلۋەتتە دوزاخنى كۆرگەن بولىدۇ-دە، ئەمما بۇلارنى بۇ ناۋايغا ئېيتقۇسى كەلمىدى.

__ ئېنىق ئەمەس، كۆرگەن چۈش پەقەت ئېسىمدە قالمايدۇ.

__ سېنىڭ بۇ ئەپتىڭدە دوزاخنى كۆرۈش ئېھتىمالىڭ چوڭراق، __ دېدى ناۋاي چاقچاق قىلغاندەك،__ ئەگەر شۇنداق قورقۇنچلۇق مەنزىرىنى كۆرگەن بولساڭ، بۇنى بىر يامان بېشارەت دەپ ئويلاپ، گۇناھىڭغا تەۋبە قىلىپ، نامازنى باشلىۋال.

روزاخۇن ئېغىر ئۇھ تارتىپ، تامغا قاراپ ياتتى. ناۋاي يامان گەپ قىلمىدى، ئەقلى بار ئادەم بۇنى بىلىدۇ. ھازىرمۇ كۆزىنى يۇمسىلا شۇ تەتەي، شۇ ۋەيرانە ھۇجرا… ئويغاق بولسۇن ياكى چۈش كۆرۈۋاتقان بولسۇن، پاسىقلىقنىڭ ئېغىر ئاقىۋەتلىرى ئېڭىدا روشەن زاھىر بولدى. زىنادىن كېيىن جۈمەگە بېرىش بىلەنمۇ پاكلىنالمىدى، خاتىرجەم بولالمىدى، ھەتتا قارا بېسىپ ئۆلگىلى تاس قالدى. قېچىپ بۇ يەرگە كېلىپ پاناھلانغان بىلەن شۇ پاسىقلىق ۋە شۇ يامان چۈشنىڭ تەسىرىدىن قۇتۇلالمىدى. ئەمدى ئۇنىڭدىن كۈندە ناماز ئوقۇش، ئاللاھقا تەۋبە قىلىش بىلەنلا قۇتۇلۇشى مۇمكىن. بۇنى قىلالامدۇ؟ ناۋايدەك تەقۋا بولالامدۇ؟ دۇتتىرىنى كۈندە ۋاڭشىتىپ چالالامدۇ؟…

ئۇ تولا ئىككىلەندى، بىر ياقتا ئويۇن-تاماشا، بىر ياقتا ناماز؛ بىر ياقتا راھەت ۋە مەيلىخۇشلۇق. بىر ياقتا مۇشەققەت ۋە ئىنتىزام…

كاللا دېگەنمۇ ئاجايىپ نەرسە-ھە؟ بۇ ناۋاي پاراڭ سالمىغان بولسا روزاخۇن شۇ ئالتە خوتۇننى بىر-بىرلەپ ئەسلەپ، سېغىنىپ، شىرىن خىيال سۈرۈپ ئۇخلاپ قالغان بولاتتى. ئىشرەت سورۇنىغا چىلىنىپ چىققان مەست كاللىسىنى، خۇشاللىق ۋە خام خىيالنى لىق قاچىلىۋالغان قاپاق كاللىسىنى بۇ ناۋاي ئۆز ئىدىيىسى، رايى بويىچە خېمىردەك ئەيلەپ بىر نەرسە قىلىۋەتتى، ئەمدى ئەتىدىن باشلاپ زۇۋۇلىنى ئۆزى راستلايدۇ، شۇنداق قىلمىغىچە بولدى قىلمايدۇ…

ناۋاي ئۇنى ئۆزىدەك قىلالمىسىمۇ، ئۆلچەملىك بىر مۇسۇلمان قىلماقچى. ئۇنىڭغا قارشى چىقسا ئاقىۋىتى ياخشى بولمايدۇ. چۈنكى چۈشىدە بولسىمۇ دوزاخنى بىر قېتىم كۆردى…

ناۋاي ئاخىر خورەك تارتىپ ئۇيقۇغا چۈشتى. ”ئويغاق چاغدىمۇ، ئۇخلىغاندىمۇ ئارام بەرمەيدىغان ئاداشكەن بۇ،- دەپ ئويلىدى ئۇ ئۇ ئۇ ياق-بۇياققا تولغىنىپ،- بەش ناماز دېگەننى مەھەللەمگە قايتىپ قېرىغاندا ئوقۇساممۇ بولاتتىغۇ؟ بۇ يەردە ئىشنىڭ تولالىقىدا كۈندە بەش ۋاق ئوقۇپ بولالايمەنمۇ؟ زاكىرە خانىم تولا چاقىرىپ ئاۋارە قىلسا نامازنى تاشلاپ ماڭغىلى بولامدۇ؟ ناماز بىلەن نەغمە-ناۋا، تەقۋالىق بىلەن ئويۇن-تاماشا بىر يەرگە كېلەلمىسە، ئىچىم پۇشۇپ ساراڭ بولۇپ قالمايمەنغۇ؟…“

ئەتىسى ئەتىگەندە ناۋاي ئۇنى بامداتقا ئويغاتتى، ئۇ قوپماي يېتىۋالدى.

__ ئاخشام مەن نېمە دېگەن؟

__ نېمە دېگەن؟ ھېچ گەپ ئېسىمدە يوق.

__ ئۆزەڭنى مەست دەۋالماقچىما؟ خۇپسەنلىك قىلماي قوپۇپ تاھارەت ئال. سۇ تەييارلاپ قويدۇم.

__ مەن تېخى بەش نامازنىڭ قائىدىلىرىنى ئۇقمايمەن. ئالدىرىماي ئۆگىنىمەن…

__ جۈمەگە بېرىپ نېمە ئوقۇدۇڭ؟ مۇشۇ نامازنىمۇ جۈمە ئوقۇغاندەك ئوقۇيسەن. ئىككى رەكەت سۈننەت، ئىككى رەكئەت پەرز. ھازىرچە بىلىدىغان سۈرىلىرىڭنى تەكرارلاپ ئوقۇۋەرسەڭ بولىدۇ.

__ بۈگۈنچە ئوقۇماي تۇراي.

__ نېمىشقا؟

__ مىجەزىم يوق، ئۇيقۇمنى ئاچالمايۋاتىمەن.

__ ناماز ئوقۇمايدىغان بولساڭ ئاۋۇ تەركى سالاتلارنىڭ ياتىقىغا چىقىپ كەت. كۈن قىزىل بولغىچە ياتىدىغان سەندەك گۇيلارنى كۆرەر كۆزۈم يوق!

ئۇنىڭ يەنە ئاچچىقى كەلدى، كۆزىنى ئوبدان ئېچىپ ناۋايغا قارىدى، كېچىدىن ئۇنىڭ غەزەبلەنگەن چىرايىنى غۇۋا كۆرگەن، ساقىلى باردەك قىلمايتتى.

__ ماڭا بۇنداق بۇيرۇق قىلما!__ دېدى ئۇ بېشىنى كۆتۈرۈپ،__ كىمۇ سەن؟ ئەتىگەندە ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم دېمەستىن نېمە زوتالىق قىلىسەن؟

__ ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم دېگەن گەپنى نامازدىن كېيىن دېيىشىمىز. قوپ ئورنىڭدىن!

__ ئوقۇمايمەن قانداق قىلىسەن؟ ناماز دېگەننى زورلاپ ئوقۇتامتىڭ؟

__ ئوقۇمىساڭ ئا ياتاققا چىقىپ كەت، مەن ساڭا قاراپ ناماز ئوقۇمايمەن.

__ بۇ ياتاق، بۇ كارىۋات مېنىڭ، گېپىڭ بولسا زاكىرە خانىمغا دە…

__ خاناچاڭغا دېمىسەكمۇ بۇ ئىشنى ھەل قىلغىلى بولىدۇ. شۇنچە گەپ قىلسام تەسىر قىلماپتۇ-دە ساڭا، خۇدادىن قورقمىغان ئادەمگە گەپمۇ ئۆتمەيدىكەن. بوپتۇ، پەيغەمبىرىمىزمۇ دەپتىكەن، ھايا قىلمىساڭ، خالىغىنىڭنى قىل. ئۇلۇغلىرىمىزمۇ دەپتىكەن، پەرۋەردىگارىنى تونۇمىغان ئىنساندىن ئۆز ئىگىسىنى تونۇيدىغان ئىت ياخشى…

روزاخۇن غەزەبتىن تىترەپ كەتتى:

__ جاھاندا مەنلا تەقۋا، مەنلا مۇسۇلمان دەپ قالما. خۇدايىم بۇيرۇغان كۈنى، قانداق ئادەملىكىمنى ساڭا كۆرسىتىپ قويىمەن!

__ كۆرسەتسەڭ ماڭا كۆرسەتمەيمەن، ئاللاھقا كۆرسىتىسەن، ئاللاھ ئىنساۋىڭنى بەرسۇن.

__ سەن ئۆزەڭنى تەقۋا دېگەن بىلەن بەك ھاكاۋۇر نېمىكەنسەن.

__ ۋاي تېخى، ئاللاھقا كەمتەرلىك بىلەن بويسۇنمىغان، ناماز ئوقۇمىغان سەندەك ئادەمدىنمۇ ئۆتە تەكەببۇر، چوڭچى بولامدۇ؟ بەلكىم بىز ئۆز غۇرۇرىمىز بىلەن ياشىغاچقا شۇنداق كۆرۈنۈپ قالىدىغاندىمىز، يەنە دىنغا دالالەت قىلغۇچىلارمۇ شۇنداق كۆرۈنۈپ قالىدۇ، نادانلار ئۇلارنى چۈشەنمەي ھاكاۋۇر دەيدۇ.

__ سەن ئۆزەڭدىن باشقا ھەممە ئادەمنى شۇنداق دۆت چاغلامسەن؟ مەن تەقۋا بولىمەن دېسەممۇ سەندەك چوڭچىلارنىڭ گېپىگە كىرىپ تەقۋا بولمايمەن. خۇدايىم كۆڭلۈمگە ئىنساپ بەرگەن كۈنى ئۆزەم باشلىۋالىمەن.

__ سەندەك دەيدىغانلار كۈر مىڭ، شۇنداق دەپ ئۆزىنى بەزلەپ، ئارقىدىن نەپسىگە بېرىلىپ كېتىپ ھالاك بولىدۇ. بولدى، بولدى، ساڭا يەنە گەپ قىلغاننىڭ پايدىسى يوقكەن. ناماز ۋاقتى ئۆتۈپ كەتكىلى تۇردى. سەن مېنىڭ جايىمغا چىقىپ غەپلەت ئۇيقۇڭنى ئۇخلا. بۇندىن كېيىنمۇ مەشەدە يات.

روزاخۇن ئورۇن ئالمىشىپ ئۇنىڭ جايىغا چىقىپ ياتتى، ئۇيقۇسى قاچتى: نېمىگە زورلاۋېرىدۇ بۇ ئاداش شىرىن ئۇيقۇمنى بۇزۇپ، ئاتاممىدى، ئاكاممىدى، ياكى مەھەللىمىزنىڭ كاتتا موللىسىمىدى بۇ؟ جاھاندا بىر كىمنى ئۆز ئەركىگە قويماسلىقتىنمۇ ئارتۇق زۇلۇم بارمۇ؟ ناماز دېگەننى ئوقۇغۇم كەلگەندە ئوقۇيمەنغۇ؟… دەپ ئويلىدى. نېمىلا بولسۇن، بۇ ناۋاينىڭ ئاخشام ئەيلىگەن خېمىرىنى ياندۇرۇۋەتكەنلىكىگە خۇرسەن بولدى. مۇشۇنداق قىلىۋەرسە، ئاخىر ئۆز ئەركىنلىكىنى قولىغا ئالىدۇ. ناۋايمۇ ئۇنىڭدىن ئۈمىدىنى ئۈزىدۇ. ئىچىدە ”ئىت، ئېشەك“ دەپ تىللىسىمۇ، پەس كۆرسىمۇ مەيلى. ئاغزىدىن چىقىرىپ قالمىسىلا چوڭ چاتاق يوق. ئۇ ئۇنداق دېگەن بىلەن، روزاخۇننىڭ ئەسلىدە قانداق ئادەملىكىنى ياراتقۇچى خۇدا بىلىدۇ. خۇدايىم بۇيرۇغان بىر كۈنى تەقۋالىقىنى باشلىۋالىدۇ. ئاۋۋال پۇل تاپىدۇ، خوتۇن ئالىدۇ، ئۆيى بولىدۇ. ئاندىن خاتىرجەم نامىزىنى ئوقۇيدۇ… ئۇنىڭغىچە بۇ ناۋاينىڭ گەپلىرى ئاقمايدۇ.

روزاخۇن بىر دەم يېتىپلا چۈش كۆردى، چۈشىدە يەنە ناۋاي بىلەن تەگەشتى، ئەمما بۇ قېتىم ناۋاينىڭ ساقىلى يوق، گەپلىرىمۇ باشقىچە ئىدى، كۆزلىرى ئويناپ تۇراتتى.

__ قوپ، ئورنۇمنى بىكالا…

__ بايا ئالماشتۇققۇ؟

__ ئالماشتۇقما؟ لېكىن بۇ جاي مېنىڭ.

__ مەشەدە ياتقىنىم ياتقان، گېپىڭ بولسا لاۋبەنگە دە!

__ دۇتتاردىن ئىككى پەدە ئۇرۇپلا ئۇ خېنىمنى ئىندەككە كەلتۈرۈۋاپسەن دېگىنە…

__ نوچى بولساڭ سەنمۇ كەلتۈر، قالغان خوتۇنلارمۇ ئېشىپ-تېشىپ تۇرۇپتۇ.

__ بىز ئۇنداق ئاشقان-تاشقان قېرىلارغا كۆز سالمايمىز، قىز كەلتۈرىمىز، قىز! مۇشۇ رېستۇراندىمۇ چىرايلىق قىزلاردىن نەچچىسى بار.

__ سىڭلىڭدەك قىزلارغا ساقال سۆرەپ يۈرۈپسەن دېگىنە.

__ كۇلىچىلىقتا نېمىلا قىلساق يارىشىدۇ.

__ بىرەرسىنى كەلتۈرۈپ باقتىڭمۇ؟

__ كەلتۈرسەممۇ ساڭا دەپ يۈرەمتىم؟

__ يامان لاۋزىكەنسەن، ياققان نانلىرىڭ قانچىلىك تەمسىزدۇ؟

__ ماڭاۋە، خەنزۇلار مېنىڭ نانلىرىمنى بەك يەيدۇ.

__ سەن مېنى ھەزلەك دەيسەن، ئۆزەڭمۇ تايىنلىق نېمىكەنسەنغۇ؟

__ ئىشقىلىپ، مەن قېرى خوتۇنلارغا كۆز تاشلىمايمەن.

__ مەن سەندەك گۇينىڭ گېپىگە كىرىپ ناماز ئوقۇمدىم تېخى؟

__ ئوقۇمىساڭ نېمە كارىم…

__ ساقىلىڭنى نېمىشقا ئېلىۋەتتىڭ؟

__ تونۇرغا ئېڭىشكەندە ئازراق كۆيۈپ كەتتى، شۇڭا چۈشۈرۈۋەتتىم.

__ توڭ سويمىغا ئوخشاپسەن،__ دېدى روزاخۇن كۈلۈپ.

__ ئۆزەڭ سويما، بۇ يەرگە نېمە دەپ كەلدىڭ؟

__ كاۋاپچىلىق قىلغىلى.

__ كاۋاپچىلىق دېگەنمۇ ھۈنەرمۇ؟ مانا ناۋايلىق دېگەننى ھەقىقىي ھۈنەر دەيمىز.

__ چىشىمغا تەگمە، ھېلى قامىرىڭنى ئېزىمەن!

__ كىم كىمنىڭكىنى ئېزىدىكى تېخى…

چۈشىدە نېمىلەرنى دېيىشتىكى، ئىشقىلىپ بۇ ناۋاي بىلەن چىقىشىپ كېتەلەيدىكەنمەن دەپ ئويلىدى. ھەتتا ئۇنىڭ قولىغا دۇتتارنى تۇتقۇزدى، راست چالالامدىكىن قېنى، بىر كۆرەي دەپ تەلمۈرۈپ ئولتۇردى. ناۋاي بۇ ”شەيتاننىڭ چۆمۈچى“نى ئېلىپ، بىر دەم ئىككىلىنىپ تۇرغاندىن كېيىن شۇنداق مۇڭلۇق بىر پەدىگە چالدىكى، روزاخۇن ئېڭەك يۆلەپ ئولتۇرۇپ كەتتى. بىر چاغدا ناۋاي ئوڭايسىزلىنىپ:

__ تۇت، تۇت، بۇ بىر نېمەڭنى، ئۆزەڭ چال،__ دېدى.

__ ۋاي ياخشى چالدىڭ، يەنە بىر پەدە…

__ ئادەمنى ساز قىلما، ئەمدى چالمايمەن.

__ چالساڭ تەرىتىڭ سۇنۇپ كېتەمدىكەن، ۋەيت!!!

__ سەن شەيتان مېنى مەسخىرە قىلدىڭ.

__ نەدە مەسخىرە قىلدىم. دۇتتار چالسا راست تەرەت سۇنمايدىغۇ؟

__ تەرەت سۇنمىغان بىلەن كۆڭۈلگە شەك چۈشىدۇ، شەك! بۇنى چۈشەنمەيدۇ سەندەك ئېشەك.

ناۋاينىڭ چىرايى يەنە سۈرلۈك تۈس ئالدى، روزاخۇن قورقتى، قورققانچە غەزەبلەندى:

__ سەن گۇي، مېنى ھېلى كاپىر، ھېلى ئېشەك دەيسەن. ئۆزەڭ نېمە؟

__ مەن تەقۋا مۇسۇلمان.

__ كۆرەڭلىمە، خۇدايىم پېشانەڭگە شۇنداق يېزىپ قويۇپتىمۇ؟

__ كۇپۇر گەپ قىلما، بۇنىڭدىن كېيىن ناماز ئوقۇمايدىغان بولساڭ ياقاڭدىن تۇتۇپ چۆرىۋېتىمەن.

__ مەن ئوقۇمايمەن دېمىدىم، ئوقۇيمەن. بۈگۈن ئوقۇمىسام ئەتە ئوقۇيمەن. ئاڭغىچە كۆزۈمگە كىرىۋالما.

__ مەيلى،__ دېدى ناۋاي يەنە مۇلايىملىشىپ، ئاندىن روزاخۇننى ھەيران قالدۇرۇپ قولىغا دۇتتار ئالدى.

__ چالامسەن؟

__ سەن چال،_ دېدى ناۋاي كۈلۈمسىرەپ،_ نەق مەيداندا چالغىنىڭنى بىر كۆرۈپ باقاي.

روزاخۇن بۇ دىلكەشلىك ۋە كۆڭۈل ئارامىدىن يايراپ قولىغا دۇتتارنى ئالدى.

__ نامازنى باشلايسەن، شۇنداقمۇ؟

__ باشلايمەن، ئەمما دۇتتارنىمۇ تاشلىمايمەن.

__ ھەي گۇي، شەيتىنىڭ يامان كۈچلۈككەن…

روزاخۇن كۈلۈپ قويۇپ دۇتتارنى سازلاپ تۇرۇشىغا ھېلىقى تەتەي ياتاققا تۇيۇقسىز باستۇرۇپ كىرىپ، دۇتتىرىنى تارتىۋېلىپ يەرگە ئۇرۇپ پارە-پارە قىلىۋەتتى. ئاندىن ئۇنىڭ ياقىسىغا ئېسىلىپ گېلىنى بوغۇشقا باشلىدى. قورقۇنچتىن كۆزلىرى چەكچىيىپ كەتكەن روزاخۇن ئۇنىڭ بىلەن ئېغىر تىركەشتى، قارىسا ياتاقتا ئۆزى يالغۇز، ناۋاي ھېچنەدە يوق…

ئۇ ئىككى ياققا تولغىنىپ، خىقىراپ، جۆيلۈپ ئويغىنىپ كەتتى. تاڭ ئېتىپ كۈنمۇ چىقىپ بولغانىدى. ئۇ بىر ھازا ئېسىگە كېلەلمەي، ئەتراپىغا يېنىشلاپ قاراپ كەتتى. چىلىق-چىلىق تەرلەپ كەتكەن بەدىنى ماغدۇرسىز، ھېلىمۇ چۈش كۆرۈۋاتقاندەك قېتىپ قالغان كۆزلىرى نۇرسىز، ئۈمىدسىز ئىدى. كۆڭۈللۈك چۈش كۆرۈۋاتقاندا نېمىشقا تۇيۇقسىز قارا باسىدۇ؟ ناماز ئوقۇمىغانلىقى ئۈچۈنمۇ؟ ناماز ئوقۇمىسا تەتەيخاننىڭ جىنى چاپلىشىپ ئۇنىڭغا ئارام بەرمەسمۇ؟ بۇ قورقۇنچلۇق چۈش نېمانچە ئېنىق؟ ئەمەلىيەتتە بولغان ئىش نېمىشقا چۈشىدە تەكرارلىنىدۇ، ھېچ گۇناھى يوق دۇتتار نېمىشقا يەنە چېقىلىدۇ؟…

ئۇ ھېچنېمىنى چۈشىنىپ بولالمىدى، روھىدىكى غەليان ۋە غەيرى ئالامەتلەرگە كاللىسى يەتمىدى، جاھاندا كاللىسى يەتمەيدىغان ئىشلار يالغۇز بۇلا ئەمەسقۇ؟ شۇڭا چۈشىدىكى ئۇ نەرسىلەرگە كاللا قاتۇرۇپمۇ ئولتۇرمىدى. ياشايدۇ، چۈش كۆرىدۇ، ئۇنتۇيدۇ. يەنە چۈش كۆرىدۇ. ئويغاق تۇرۇپمۇ چۈش كۆرىدۇ تېخى. ئەمما ئەمەلىيەتتە يۈز بەرمىگەننىڭ ھەممىسى كۆپۈكتەك يوقايدۇ…

سەھەرنىڭ بەرىكىتىنى قولدىن بەرمەيدىغان ناۋاي ئۇنى تاشلاپ چىقىپ كەتكەنىدى. ئۇ يالغۇزلۇقتىن سىقىلىپ تالاغا چىقتى، قالغان ئاشپەز ۋە كۈتكۈچى قىزلار ۋاقچە ئۇخلايتتى. ئاخشامقى خوتۇنلار نەلەرگە كېتىشتىكىن؟ زاكىرە خانىممۇ ئەتىگەندە كېلىپ ئۇنى ئىشقا بۇيرۇمىدى. گۆشنى قەيەردىن ئېلىپ كېلىدۇ، كاۋابدان نەدە، قانداق كاۋاب چىقىرىدۇ، چوڭ زىخمۇ كىچىكمۇ؟… بىلەلمىدى. ياتىقىغا قايتىپ كىرىپ يەنە ياتتى. ئۇيقۇسى كېلىدىغاندەك ئەمەس، ئاخشامقى سورۇننى، خوتۇنلارنىڭ خىلمۇ خىل ئىش-ھەرىكىتى ۋە گەپ-سۆزلىرىنى ئەسلىدى. بەلكى شۇ قورقۇنچلۇق چۈشنى، قىساسخور تەتەيخاننى ئۇنتۇش ئۈچۈنلا ئەسلىدى. ئاندىن ئايرىمخانىدا قالغان ھېلىقى دۇتتارنى سېغىندى، ئاۋازى ياخشى چىقىدىغان دۇتتار-دە، بۇنداق دۇتتارنى چالسا كىشى ھەر قانداق كۆڭۈلسىزلىكنى ئۇنتۇيدۇ.

3

شۇنداق قىلىپ، روزاخۇن تولا خىيال سۈرۈپ، چۈش كۆرۈپ ھارمىدى؛ گۆش ئالغىلىمۇ بارمىدى، چۈشكە يېقىن كاۋاپداننى ئۆتكۈزۈۋالدى. گۆشنى خۇيزۇ قاسساپلار ئۆزى ئەكىلىپ بېرىدىكەن. كۈندە تۆت-بەش قوينىڭ گۆشى تۈگەيدىكەن. دېمەك، بۇ رېستۇراننىڭ سودىسى ياخشى ئىدى، ئۇ كاۋاپ چىقىرىشنى باشلىۋەتتى. باشقا ئاشپەز ۋە كۈتكۈچىلەر بىلەنمۇ بىر-ئىككى كۈندە تونۇشۇپ كەتتى. ناۋاينىڭ ئىسمى ئەرشىدىن ئىكەن، ئۇنىڭ گېپى بىلەن سەھەردە بىر ۋاق بولسىمۇ نامازنى باشلىۋالدى. بەلكىم، يامان چۈش كۆرمەي دەپ شۇنداق قىلدى، بەلكىم جاھىللىق قىلىپ تۇرىۋەرسەم ئۇنىڭ قارغىشىغا كەتمەي دەپ شۇنداق قىلدى.

كۈتكۈچى قىزلار ئىچىدە تەتىلدىن پايدىلىنىپ ئىشلەۋاتقان ئىككى قىز بولۇپ، چۈشتىن بۇرۇن سائەت 11 لەردە كېلىپ، كەچتە 8 -9 لاردا قايتاتتى. بىرسى ياغلىق چىگەتتى، بىرسى چىگمەيتتى. بۇ قىزلار روزاخۇنغا يېڭىلىق بولۇپ تۇيۇلدى. بۇ يەردە بېقىندى بولۇپ، بۇيرۇقۋازلىق ئىچىدە ئىشلەش ئېغىر كەلگەن چاغدا، شۇ قىزلارغا قاراپ زوقلىنىپ، مەھەللىسىدە قالغان ئايگۇل، باھارگۈللەرنى ئەسلەپ ئولتۇراتتى. قىزلار ”كاۋاپتىن مانچە“ دەپ ئۇنىڭغا ئىش بۇيرۇپ، تەييار بولغان كاۋاپلارنى ئالغىلى كەلگەندە بىر نەچچە ئېغىز گەپ قىلىۋالاتتى. تۇرقىدىن تەقۋالىقى چىقىپ تۇرغان سىتودېنت قىزنىڭ ئىسمى شاراپەت بولۇپ، روزاخۇندەك ئادەملەرنىڭ كۆزىگە تىكىلىپ قارىمايتتى ھەم قەتئىي ئوشۇق گەپ قىلمايتتى. يالاڭباش قىزنىڭ ئىسمى نازاكەت بولۇپ، كۆزلىرىدىن دادىللىقى، قىلىقلىرىدىن شوخلۇقى چىقىپ تۇراتتى. ئىشلەمچىلەر بىلەن بۇ داشۆسىڭ قىزلار ئىككى دۇنيا، ئۇ قىزلارمۇ ئۆز ئىچىدىن ئىككى دۇنيا بولۇپ، بىر يەردە ياشاۋاتقان بىلەن بىر-بىرىگە سىغىشمايدىغان ئىنسانلار ئىدى. ئەمما زاكىرە خانىم ئۆزىنىڭ بۇ رېستۇرانىدا ھەممە ئادەمگە تېگىشلىك ئەركىنلىك بەرگەن بولۇپ، پەقەت پۇل ۋە ئىقتىدارنىلا تونۇيتتى. روزاخۇن ئويلايتتىكى، بۇ قىزلار ئىشلەمچىلەرنى ھۆرمەتلەيدۇ، ئەمما چۈشەنمەيدۇ، چۈشىنىشنىمۇ خالىمايدۇ. قىزلار ئۆزىدىن ئۈستۈن تۇرىدىغان مەۋقەدىكى يىگىتلەرگە ئىنتىلىدۇكى، مەدەنىيەت ساپاسى تۆۋەن بۇنداق قارا گەدەنلەرگە ئەسلا قىزىقمايدۇ. دۇتتار چالغانلىق بىلەن ئۇنىڭ مەدەنىيەت ساپاسى ئۈستۈن بولۇپ كېتەتتىمۇ؟ … مانا مۇشۇنداق پىغانلىق ئويلارغا چۆككەن ۋاقتىدا ئۇ نېمىشقا لاۋبەن بولالمىغاندىمەن، ھېچ بولمىسا بۇ قىزلارنى پۇل بىلەن بولسىمۇ قىزىقتۇرغىلى بولاتتى دەپ ئويلايتتى. كاۋاپچىلىقتىن بىكار بولسىلا ياتىقىغا كىرىپ دۇتتار چالاتتى، ئۆزى بىلەن ئۆزى مۇڭدىشاتتى، ئەمما كۆپ ھاللاردا ئىشتىن قولى بوشىمايتتى. ئارىچىل ۋاقتىدا ياتىقىغا كىرسە ئەرشىدىن ناماز ئوقۇۋاتقان بولاتتى.

كېيىنكى كۈنلەردە ئۇ ئەرشىدىننىڭ شاراپەتكە قىزىقىپ قالغانلىقىنى سەزدى. دېمىسىمۇ، تەقۋالىق بىلەن تەقۋالىق بىر يەرگە كېلەلەيتتى. ئەمما ئەرشىدىن ئانچە خۇشال كۆرۈنمەيتتى.

__ ياغلىق ئارتقان بىلەن تېخى بەزى ئىشلارنى چۈشەنمەيدىكەن،__ دېدى ئۇ بىر كۈنى ئاخشىمى،__ بىر يۇرتلۇق ئىكەنمىز دەپ قالدىم. بولمىسا بۇ ئىشلارنى ئويلاشمايتتىم.

__ مۇھەببەتلىشىپ باقمىغان قىزدۇ ھەقىچان.

__ نېمە مۇھەببەت؟ تولا شەيتاننىڭ دېپىنى چالما. مۇھەببەتلەشتى، يۈردى دېگەن گەپ، نىكاھ قىلماي تۇرۇپ بىللە بولدى، بۇزۇلدى دېگەن گەپ. كاللاڭدا يەنە شۇ بۇزۇق ئىدىيە باردە سېنىڭ.

__ دېمەك، سەن ھېلىتىن نىكاھ ئوقۇتۇۋالىلى دەپ ئۇ قىزنى قورقۇتىۋېتىپسەن-دە! مېنىڭچە، داشۆسىڭ قىزلار مۇھەببەتلەشمەي تۇرۇپ توي قىلمايدۇ.

__ مۇھەببەت دەيدىغان بولسا ياغلىقىنى چۆرۈۋەتسۇن، ئىسلامغا داغ كەلتۈرمىسۇن.

__ خەقنىڭ قىزىدا ئېلىشىڭ باردەك گەپ قىلىدىكەنسەن ئەرشىدىن، ھەممە ئادەمنى ئۆزەمدەك بولسۇن دېسەڭ قاملىشامدۇ؟ ئۇمۇ بىر ئادەم، يەنە كېلىپ قىز بالا-دە!

__ ھەي جاھىل ، مەن ھەممە ئادەمنى مەندەك بولسۇن دېمىدىم. ئۆزىنى مۇسۇلمان دېگەن ئادەم قۇرئان، ھەدىستىكى ئۆلچەم بويىچە ئىش قىلىشى كېرەك. ئۇ قىزمۇ ياغلىق چىگىپ تەقۋالىق يولىغا ماڭغانىكەن، شۇنىڭغا ئەمەل قىلىشى كېرەك.

__ ئۇ قىزنىڭ ياغلىق چىگكەن گۇناھىغا شۇنداق قىلامسەن؟ چىگمىگەن بولسا قانداق قىلاتتىڭ؟ ئۇ نېمە قىلغانغا سېنىڭ گېپىڭنى ئاڭلاپ سەن دېگەندەك قىلىدىكەن؟

__ ئەبۇ لەھەبتىن ئۆتە جاھىل نېمىكەنسەن،__ دېدى ئەرشىدىن تېرىكىپ،_ تەقۋا ئاياللار تەقۋا ئەرلەرگە خاس، مۇناپىق ئاياللار مۇناپىق ئەرلەرگە خاس. سەن بۇنى بىلمىگەندىكىن، ئاغزىڭنى يۇم.

__ ئۆزەڭنى تەقۋا، تەقۋا دەيسەن، قانچىلىك تەقۋالىقىڭنى خۇدايىم بىلىدا ۋاي، ساقال قويۇپ يۈرگەنگە تەقۋا بولىدىغان ئىش بولسا، مەنمۇ قويۇۋالىمەن ئۇنداق ساقالنى!

__ سەن تەقۋالىقنىڭ نېمىلىكىنى بىلمەيسەن، شۇڭا ساقالغا ئېسىلما!

__ ئۆزەڭ دەپ باقە قېنى؟

__ تەقۋالىق دېگەن ئاللاھتىن قورقۇش دېگەنلىك، سەن ئاللاھتىن قورقمايسەن، شۇڭا ئۇقمايسەن.

__ مۇشۇ ئەۋلىيالىقىڭدىن ئەجەپ زېرىكتىم، مېنى ئاللاھتىن قورقمايدۇ دەيدىغانغا نېمە ئىسپاتىڭ بار؟

__ كۆرۈنۈپلا تۇرمامدۇ؟ نامازنى تولۇق ئوقۇمايسەن، ھاراق سورۇنىدىن تېخى قالمىدىڭ، ھاراقكەشلەرگە شەيتان نەغمىسى قىلىپ بېرىشتىن يانمىدىڭ…

__ لېكىن مەن ئىچمىدىم، ھەم ئىچمەيمەن.

__ زورلىسا ئىچىسەن، شۇنداقمۇ؟ دېمەك، سەن خەقنىڭ گېپىدىن قورقۇپ، ئاللاھتىن قورقمىدىڭ. ئاللاھ ھارام قىلغان شۇ نىجىسنى ئىچىشنى تېخى تاشلىمىدىڭ.

__ خۇدايىم بۇيرۇغان كۈنى چوقۇم تاشلايمەن، تاشلايدىغان نىيىتىم بار.

__ نىيەت بولغانلا ھېسابمۇ؟ سېنىڭ بۇ شىرشىم، سويۇق مىجەزىڭ ئۆزگەرمەيدۇ.

__ سەن نېمە بىلىسەن؟ خۇدايىم بۇيرۇسا ئۆزگىرىدۇ.

__ خۇدايىممۇ نىيىتىڭگە بېقىپ ئۆزگەرتىدۇ.

__ ھە مەن دەۋاتىمەنغۇ، خۇدايىم شۇ نىيەتنى كۆڭلۈمگە سالغانىكەن، ھامان بىر كۈنى ھاراقنى تاشلايمەن، بەش ۋاق نامازنى باشلايمەن.

__ نىيەت قىلغان بىلەن ئۇنى قىلىشقا ئالدىرىمىساڭ بىكار!

__ مېنى زورلاۋەرمىگەن بولساڭ ئالدىرايتتىم.

__ بولدىلا، سەن قاشاڭ گۇيغا گەپ قىلغىچە…

روزاخۇن گەپ قىلىشتىن يالتايغان ئەرشىدىننىڭ چوقۇم شاراپەتنى ئويلاۋاتقانلىقىنى پەملەپ، داۋاملىق ئۇنىڭ يېغىرىنى تاتىلىدى:

__ دېمەك، شاراپەتخان ساڭىلا خاس، چوقۇم ساڭا تېگىشى كېرەك، شۇنداقما؟ ئەگەر ئۇ قىزنىڭ ساڭا كۆڭلى يوق بولسا، زورلاپ ئالامتىڭ؟

__ مېنى كولدۇرلىتىمەن دېمەي ئۇيقۇڭنى ئۇخلا.

__ ئىككىڭلار تېلېفوندا پاراڭلىشىۋاتامسىلەر؟

__ …

__ ھەي، دېمىسىمۇ، تەقۋا قىزلار بەك پاكىز، چىرايلىق كۆرۈنىدىكەن. ئۇ قىزغا ياغلىق بەك ياراشقان-دە، ئۇچىسىغا كىيۋالغاننى ئابايى دەمدۇق، كىيۋالسا بويلىرى تۈپتۈز، زىلۋا…

__ خېلى ئوبدان تاماشا قىلىپسەن دېگىنە! __ دېدى ئەرشىدىن ئۆندەرەپ،_ سەندەك شەھۋەت كۆز گۇيلارنىڭ پىتنىسىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن شۇنداق كىيىىنىدۇ ئۇلار، بۇندىن كېيىن ئۇ قىزغا كۆز تاشلاپ يۈرمە، ئارىمىزدا ھايا بولسۇن.

__ نېمە دەيدۇ ماۋۇ، ئۇ قىزنى ئالماي تۇرۇپ بۇنداق دېگىلى تۇرساڭ، كېيىن خېلى ئىش بار ئوخشىمامدۇ؟ مەن ئۇ قىزغا يامان كۆز سالمىدىم، چىرايلىقكەن، قاراپ قويدۇم. خۇدايىم كۆز دېگەننى كۆرۈشكە، كۆڭۈل دېگەننى ئويلاشقا يارىتىپتىكەن. ئەمدى بۇنىمۇ چەكلىۋالساڭ، قانداق ياشىغىلى بولىدۇ بۇ جاھاندا؟!

__ شۇڭا دەيمەنغۇ، بۇنداق قىز بۇ شەھەردە مەھرەمسىز يۈرسە بولمايدۇ، چوقۇم بىر ئەرنىڭ پېشىنى تۇتۇشى كېرەك. بولمىسا يامان كۆز، يامان سۆزدىن قۇتۇلالمايدۇ، ھەتتا جەمئىيەتنىڭ يامان تەسىرىگە ئۇچراپ ئىمانىدىن ئايرىلىپ قېلىشى مۇمكىن.

__ سېنىڭچە، داشۆسىڭ قىزلار ئەرگە تېگىۋالمىسا بۇزۇلۇپ كېتەرما؟

__ بۇزۇلۇپ كېتىش خەۋپى كۈچلۈك، داشۆ پۈتتۈرگەندىن ساق كەلگىنى قانچىلىك؟ شۇنى ئويلىساڭلا بولىدۇ.

__ بۇ گەپچە، ئۇ قىزمۇ ساڭا تەگسىلا ساق يۈرەلەيدىكەن-دە!

__ ماڭا تەگمىسىمۇ، ئىشقىلىپ، بىرەر ئەرنىڭ نىكاھىغا ئۆتۈپ ئۆيدە ئولتۇرغىنى ياخشى.

__ ئوقۇشىنى قانداق قىلىدۇ؟

__ بۇنداق ئوقۇشنى ئوقۇمىسىمۇ بولىدۇ. بىز داشۆدە ئوقۇمىغان بىلەن ئۇ ئوقۇشنىڭ قانداقلىقىنى بىلىمىز. ئوقۇغان بىلەن جانغا ئەسقاتىدىغان نەرسىنى ئوقۇيالمايدۇ، ۋاقىت ئىسراپ قىلىدۇ، مۇھەببەتلىشىدۇ، ئوقۇشىنى تۈگەتسە ئىش تاپالمايدۇ، ھەتتا بىزچىلىك ئىش ھەققى ئالالمايدۇ.

__ لېكىن ئۇلارنى بىزدىن جىق نەرسە بىلەمدىكىن دەيمەن.

__ بىلىدۇ، قانداق ئويناپ، قانداق پۇل خەجلەشنى بىلىدۇ. خەنزۇچىدا خەت تونۇۋالساڭ، سەنمۇ ئۇلاردىن قېلىشمايدىغان بولىسەن.

__ لېكىن ئۇلارنىڭ يۈرۈش-تۇرۇش، گەپ-سۆزلىرى باشقا قىزلارغا ئوخشىمايدۇ. ئوقۇغاننىڭ پايدىسى -دە!

__ ھەممىسى ئوخشاش، ئۇنىڭ ئىچىدە پەقەت شاراپەتلا بولىدۇ، نازاكەت دېگىنىڭ قاچانلا قارىسا چېچىنى شىرنىڭ كاللىسىدەك قىلىپ نايناقلاپلا يۈرىدىغان نېمىكەن.

__ دېمەك، ساڭا شاراپەتلا بولىدۇ، ئۇنى خوتۇن قىلىۋالساڭ ئۆيۈڭدىن چىقارماي باقىدىكەنسەن دېگىنە!

__ شۇنداق قىلاتتىم، ماڭا تەگكىنىگە چوقۇم رازى بولاتتى. مۇسۇلمان دېگەن ياخشى ئىشلاردا بىر-بىرىگە ھەمدەم بولۇشى كېرەك ، ياخشى ئىشنى ۋاقتىدا قىلمىسا شەيتان ئارىلاپ قالىدۇ. ئەمما بۇ قىز ھېچ تۈزۈك جاۋاب بېرەي دېمەيۋاتىدۇ.

__ ئۆيىدىكىلىرىگە مەسلىھەت سالىدىغاندۇ؟ ئاتا-ئانىسى قوشۇلمىسا مىڭ ئالدىرىغىنىڭ بىكار.

__ قوشۇلۇپ قالاتتى، ئانىسى يوقكەن، دادىسى تۇرمۇش كاپالىتى ئالىدىغان ئادەمكەن، ئۆيدە بالىلىرى جىقكەن. مۇشۇ قىزنىڭ ئۆزى رازى بولسا باشقا ئىشلار ئاسان ئىدى. باشتا نىكاھ ئوقۇتۇۋالاتتۇق، توينى كېيىنرەك قىلساقمۇ بولاتتى.

__ بۇ قىز زادى نېمە دەيدۇ؟

__ مەن بۇ ئىشنى تېخى ئويلىشىپ باقمىدىم دەپ تۇرۇۋالدى. تېلېفون قىلساممۇ گەپنى ئەپقاچىدۇ.

روزاخۇن ئەرشىدىننىڭ ھېلىقى كۈنى ئەتىگەندە چۈشىدە كۆرگەندەك مۇلايىملىشىپ، ئىچىدىكى گەپلەرنى تۆكۈشكە باشلىغانلىقىدىن ناھايىتى خۇرسەن بولدى. ئەرشىدىننىڭ دېگەنلىرى قانچە توغرا بولسۇن، كۆرۈشۈپ، تونۇشۇپ بىرەر ئايچە بولمىغان قىزغا ئۆيلىنىش تەكلىپى قويسا، تېخى تۈزۈك مۇھەببەتلىشىپمۇ باقمىغان قىز (روزاخۇن شۇنداق قارايتتى) چۆچۈپ كەتمەمدۇ؟

__ ئۇ قىز تېخى ئوقۇش پۈتتۈرمىگەن تۇرسا،__ دېدى روزاخۇن بۇ ئىشلارغا چىن دىلىدىن كۆڭۈل بۆلۈۋاتقاندەك __ سەن سەل ئالدىراپ قالدىڭمۇ قانداق؟

__ ئالدىرىمىساق بولامدۇ، كېلەر يىلى پۈتتۈرىدىكەن ئوقۇشىنى، 22 ياشقا كىرىپتۇ، بويىغا يېتىپ ئېشىپ كەتتى دېگەن گەپ. بۇنىڭغا ۋاقتىدا ئىگە چىقمىساق بولمايدۇ.

__ شۇنچە ئالدىرىغان ئادەم نەچچە ۋاقىتتىن ئۆيلەنمەي نېمە ئىش قىلغان بولغىيدىڭ؟

__ بىر ئۆيلەنگەن، دىيانىتى يوقراق چىقىپ قالدى، گەپ قىلسام ياندى، ئاچچىقىمدا سۆزىنى بېرىۋەتكەن.

__ شاراپەت بۇنى بىلىپ قالسا ساڭا تېخىمۇ تەگمەيدۇ -دە!

__ سۇخەنچىلىك قىلاي دەمسەن؟ سەندەك گۇيغا ئىشەنگەن مەنمۇ ئەخمەق! باياتىن بېرى دېپىڭغا ئۇسسۇل ئويناپتىمەن-دە! ۋاي، ئادەم بولمايدىغان گۇي!

__ يەنە تىللىغىلى تۇردۇڭغۇ،__ دېدى روزاخۇن كۈلۈپ،__ شۇ قىزنى ئېلىشىپ بەرسەم كۆڭلۈڭ تىنىدىغۇ سېنىڭ.

روزاخۇن ئاغزىدا ئۇنداق دېگىنى بىلەن كۆڭلىدە ئەرشىدىننىڭ ئۇ قىزغا ئېرىشەلمەسلىكىنى تىلەيتتى. قىزنىڭ ئۇنىڭغا ماقۇللۇق جاۋاب بەرمەيۋاتقانلىقىنى بىلگەنچە ئۇنىڭغا ھۆرمىتى قوزغىلاتتى. قىز ئادەتتە رېستۇراندا شۇنچىلىك ئالدىراش يۈرەتتىكى، بىر دەم بىكار بولۇپ ئولتۇرۇپ قالغانلىقىنى كۆرگىلى بولمايتتى، پەقەت ناماز ۋاقتىدىلا كۈتكۈچى قىزلارنىڭ ياتىقىغا كىرىپ نامىزىنى ئوقۇپ چىقاتتى. ئۇنىڭ تەسىرى بىلەن بىر قانچە قىزنىڭ نامازنى باشلىۋالغانلىقى مەلۇم بولدى، ھەتتا بىرسى بېشىغا ياغلىق ئارتتى. زاكىرە خانىم بۇنىڭغىمۇ مەيلى دېدى، بەلكى خاتىرجەم بولدى. چۈنكى قىزلار تەقۋالىققا بىر قەدەم يېقىنلاشسا، قالايمىقان ئىشلاردىن، گۇناھ، پالاكەتتىن بىر قەدەم يىراقلىشاتتى؛ جەمئىيەتتە ئېقىپ يۈرۈيدىغان ئېزىتقۇلاردىن__ ئاقچى، يانچۇقى، قويمىچىلاردىن نېرى تۇراتتى.

شاراپەت بىر قانچە كۈن ئىشقا كەلمىۋىدى، روزاخۇننىڭ ئىچى پۇشتى، ھەتتا بىر نەرسىسىنى يۈتتۈرۈپ قويغاندەك بىئارام بولدى. قىزنىڭ ھايالىق، ئويچان كۆزلىرىنى، كۈندە تەكرارلانسىمۇ يېقىملىق ئاڭلىنىدىغان سۆزلىرىنى ئەسلىدى:

__ كاۋاپتىن ئون…

__ مانا ھازىر.

قىز بىر دەمدىن كېيىن كېلىدۇ:

__ تەييار بولدىمۇ؟

__ بىر مىنۇت تەخىر قىلىڭ.

ئارىلىقتا قىزغا بىر قارايدۇ، ئەمما ئۇزاق قارىيالمايدۇ، ئەرشىدىننىڭ ھېلىقى گەپلىرىنى ئويلايدۇ، ئويلىغانچە قىزغا تېخىمۇ قارىغۇسى كېلىدۇ. كاۋاپ تەييار بولغاندا پەتنۇسقا ئالىدۇ.

__ ئاۋايلاپ تۇتۇڭ، قولىڭىز كۆيۈپ قالمىسۇن.

__ ئەنسىرىمەڭ.

قىز يېقىملىق كۈلۈپ قويۇپ ماڭىدۇ، روزاخۇن كەينىدىن قاراپ قالىدۇ.

روزاخۇن نازاكەتتىن شاراپەتنىڭ ئاغرىپ قالغانلىقىنى بىلىپ، نازاكەت ئىشتىن چۈشكەندە ئون زىخ كاۋاپنى ئىككى نانغا سېرىپ ئۇنىڭغا تۇتقۇزۇپ قويدى، ئەتىسى نازاكەت 30 سومنى كۆتۈرۈپ كەلدى.

__ نېمە بۇ؟

__ شاراپەت بېرىپ قويۇڭ دېدى.

__ مەن كېسەل يوقلىدىم، كاۋاب ساتمىدىم __ دېدى روزاخۇن ئاچچىقلىنىپ.

__ بۇنى ئۆزىگە دەڭ.

__ نېمىشقا بۇنداق قىلىدۇ بۇ قىز؟

__ كىشىنىڭ ھەققىنى يېمەي دېگەندۇ؟

__ مېنى باشقىچە چۈشىنىپ قالدىمۇ نېمە؟

__ قانداق چۈشىنىپ قالىدۇ؟

__ مېنىمۇ ئەرشىدىن بىلەن بىللە دەپچۇ؟

__ ئەرشىدىن، ھە ھېلىقى ناۋاي ئاكاش. ئۇ نېمە بوپتۇ؟

__ بولدى سورىماڭ، ھېچ گەپ يوق.

__ ئىككىڭلار مېنىڭ ساۋاقدىشىمغا بىر قانداق گەپ قىلىپ يۈرمىگەنسىلەر-ھە؟

__ سىلەردەك داشۆسىڭ قىزلارغا بىز نېمە دېيەلەيتتۇق؟

__ ۋاي تېخى، داشۆسىڭ بولسا نېمە بوپتۇ، بەرىبىر سىلەرگە ئوخشاش ئىشلەيدىغان گەپ.

__ لېكىن سىلەر دېگەن بىلىملىك-تە.

__ قويۇڭ ئاكا بۇنداق گەپلەرنى. بىز تۆت تامغا سولىنىپ دەرس ئاڭلاپ ئۇخلاپ يۈرگەن بىلەن سىلەر جەمئىيەتتە جىق ئىشلارنى كۆرىسىلەر. جەمئىيەت دېگەنمۇ بىر داشۆ. مەن بۇ يەرگە قىيىنچىلىق تارتىپ ئەمەس، جەمئىيەت كۆرەي دەپ كەلدىم.

__ نېمىنى كۆردىڭىز بۇ ئاشخانىدىن؟

__ كۆپ ئىشلارنى. بۇ يەرگە خەنزۇمۇ كېلىدۇ، چەت ئەللىكمۇ كېلىدۇ. ئويلىمىغان ئىشلارنى كۆرىمىز. بۇ رېستۇراننى بۇنداق كىچىك ئاشخانا دەپ قالماڭ، رېستۇراننى قەشقەردىن ئۇستىلار كېلىپ بېزەپتىكەن، كارامەت چىرايلىق. تاماقلارمۇ شۇنداق تەملىك. بۇ يەر بىزنىڭ مەدەنىيتىمىزنى خەقلەرگە كۆرسىتىپ بېرىدىغان ئەينەك، خەقلەر مۇشۇ ئەينەكتىن بىزنى كۆرىدۇ، بىزنى باھالايدۇ. سىزمۇ ئۆزىڭىزنى ئاددىي كاۋاپچى دەپ قالماڭ، سىز پىشۇرغان كاۋابلاردا بىزنىڭ نەچچە مىڭ يىللىق مەدەنىيىتىمىز بار. شۇڭا بۇ ھۈنەرنى تېخىمۇ ياخشى ئۆگىنىشىڭىز كېرەك.

روزاخۇن بۇ ساۋاش قىزنىڭ ئىلمىي پاراڭلىرىدىن ئەيمىنىپ قالدى:

__ ئوقۇغان دېگەن يەنىلا باشقىچە-دە، بىز ئۆز قەدرىمىزنى ئۆزىمىز بىلمەي يۈرۈپتۇق.

__ بۇ دېگەنلىرىم ئالاھىدە سەۋىيە كېتىدىغان گەپ ئەمەس. ئەقلىمىزنى بىر ئاز ئىشلەتسەك، بىر ئاز ھوشيار بولساق جىق نەرسىلەرنى بايقىيالايمىز ھەم ياخشى ياشىيالايمىز. بۇ جەمئىيەتتە ياشاش ئۈچۈن چوقۇم بىلىم، سەۋىيە كېرەك؛ ئەمما تەجرىبە-ساۋاق تېخىمۇ مۇھىم، بولۇپمۇ بىز ئۈچۈن.

__ توغرا دەيسىز، مەنمۇ كۇلىغا چىقىپ جىق ئىشلارنى كۆردۈم. بىرسىنىڭ ئاق چېكىپ ئۆلگىنىنى كۆرۈپ تۇرۇپ يەنە چېكىدىغانلار بار ئەمەسمۇ؟ ئاق ساتماڭلار دەپ تۇرسا سېتىپ، بىر-بىرسىنى چېقىپ تۈرمىگە كىرىپ كەتكەن، ئېتىلىپ كەتكەنلەرچۇ تېخى! ئېشەك جېنىدا بىر قېتىم پۇتلاشقان يەرگە قايتا دەسسىمەيدىغۇ؟ شۇلارنى ئويلىسام، بىز زادى ئادەم بولمايدىغان خەق ئىكەنمىز دەپ ئېچىنىپ كېتىمەن، قوشاق توقۇپ ناخشىلار ئېيتىپ باقىمەن. ئەمما ناخشامنى ئاڭلاپ بىرەرسىنىڭ ئادەم بولغىنىنى كۆرمىدىم.

نازاكەت كۈلۈپ كەتتى:

__ شېئىر ئوقۇپ، ناخشا ئاڭلاپ ئادەم بولىدىغان ئىش بولسا، بىز خەق ئاللىقاچان ئەڭ ئېسىل مىللەت بولغان بولاتتۇق ئاكا! بىزدە نېمە تولا پەندى-نەسىھەت، ئاتا-بوۋىلىرىمىزدىن قالغىنىمۇ شۇ پەندى-نەسىھەت. بىر نەرسىنى ئاڭلاۋەرسىە قۇلاققا خوش ياقمىغاندەك، ئارتۇق ۋەز-نەسىھەتمۇ بىزگە زىيان قىلىدىغان ئوخشايدۇ.

__ خۇددى ئېشى ئارتىپ كەتكەن ئادەمگە ئاش زىيان قىلغاندەك دەڭا…

__ بىر ئادەمنىڭ ئادەم بولۇشى گەپكە ئەمەس، ئەمەلىي نەپكىمۇ باغلىق، ئادەم دېگەن ئۆزىگە پايدىلىق نەرسىنى ئاسان قوبۇل قىلىدۇ، مەسىلە شۇ نەرسىنى قوبۇل قىلدۇرىدىغان مۇھىت ۋە شارائىتتا.

__ سىز بىلەن پاراڭلىشىپ كاللام خېلى ئېچىلىپ قالدى،__ دېدى روزاخۇن نازاكەتكە ھۆرمەت بىلەن تىكىلىپ.

__ ياخشى، كاللىڭىز خېلى ئوچۇق بولغاچقا شۇنداق. مېنىڭمۇ سىزنىڭ دۇتتىرىڭىزنى، ناخشىڭىزنى ئاڭلىسام كۆڭلۈم ئېچىلىپ قالىدۇ. قوشاقلارنى ئۆزىڭىز توقۇيدىكەنسىز، ناخشىنىمۇ چاڭ كەلتۈرۈپ ئوقۇيدىكەنسىز.

__ رەھمەت.

__ سەھنىگە چىقسىڭىزمۇ چانمىغۇدەكسىز، ئەگەر مەكتەپتىكى پائالىيەتلەرگە تەكلىپ قىلساق قاتناشامسىز؟

روزاخۇن ھاياجانلاندى، ئوڭايسىزلاندى، تەمتىرىدى:

__ قانداق بولىدۇ، مەن يا كەسپىي ئارتىس ئەمەس.

__ كەسپىي ئارتىسلار، چولپانلار ئۆز خالاپ كەلسە سەھنە تەييار. پۇل دەپ قالسا ئۇنىڭ ھەققىگە مەكتەپ ۋە ئوقۇغۇچى بالىلار چىقىشىپ بولالمايدۇ. شۇڭا ئىشتىن سىرتقى ناخشىچى، سازەندىلەرنى تەكلىپ قىلىمىز.

__ قاتنىشىپ باقسام باقاي، ئەمما ناخشىلىرىم مەكتەپكە يارىمامدىكىن دەيمەن.

__ ئۇنىڭ ئىشىنى ئۆزىڭىز قىلىسىز، بىرەر خەلق ناخشىسىنى ئوقۇسىڭىزمۇ بولىدىغۇ.

چۈشتىن كېيىن ئىككىلەردىن كېيىن رېستۇراندا ئادەم ئازلاپ قالاتتى. ئەرشىدىن پېشىن نامىزىنى ئوقۇپ بولۇپ، ناۋايخانىغا چىقىپ نان سېتىپ ئولتۇراتتى. روزاخۇن زىخقا كاۋاپ ئۆتكۈزۈش بىلەن مەشغۇل بولاتتى، بەزىدە نازاكەت كېلىپ ياردەملەشكەچ ئۇنىڭ بىلەن پاراڭلىشاتتى. نازاكەت ئۇنىڭ بىلەن خۇددى جەمئىيەت تەكشۈرۈۋاتقان ئاسپىرانت ئوقۇغۇچىلاردەك سۆھبەتلىشەتتى، روزاخۇنمۇ ئۆتكەن كەچمىشلىرىنى، كۇلىغا چىقىپ كۆرگەن ئىشلىرىنىڭ ھەممىسىنى دەيتتى. شۇنداق قىلىپ ئۆزىدە بار گەپنىڭ ھەممىسىنى، بىرلا تەتەيخانغا چېقىلىپ قويغاندىن باشقا ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى نازاكەتكە سۆزلەپ بەردى. نازاكەت ئۇنىڭ گەپلىرىنى دىققەت بىلەن ئاڭلىدى، ئۇنى چۈشەندى، ھېسداشلىق قىلدى، چاقچاق قىلىپ كۆڭلىنى ياسىدى. ئىككەيلەن شۇنداق چىقىشىپ كەتتىكى، ھەتتا روزخۇن ئۇنى ياتىقىغا تەكلىپ قىلىپ دۇتتار چېلىپ بەرگۈدەك دەرىجىگە يەتتى. روزاخۇن سەھنىگە يارىغۇدەك خەلق ناخشىلىرىدىن ”گۈلمەرەم“، ”لەۋلىرىجان“، “ ئاتۇشۇڭغا بارغۇنچە“ دېگەنلەرنى ئېيتىپ بەردى. يېنىدا بىر قىز ئېڭەك يۆلەپ ئولتۇرسا قايسى دۇتتارچىنىڭ پەيزى تۇتمىسۇن، قايسى ناخشىچىنىڭ ئاۋازىغا جان كىرمىسۇن؟ قايسى شائىرنىڭ ياكى قوشاقچىنىڭ ئىلھامى تۇتمىسۇن. ئۇ ئادەتتىمۇ ماھىر سازەندە ئىدى، دۇتتار چالسا قوللىرى دۇتتارنىڭ قورسىقىغا تەگمەيتتى، تارىنى ئەۋرىشىمدەك ئوينىتاتتى، زىل بوم تارىلاردىن شوخ كۈيلەرنى جاراڭلىتىپ يۈرەكتە ھاياجان قوزغىتاتتى.

__ سورۇنغا تاماق توشۇپ يۈرۈپ تۈزۈك ئاڭلىماپتىكەنمەن، قېشىڭىزدا ئولتۇرۇپ ئاڭلىسا باشقىچە تۇيۇلىدىكەن جۇمۇ…

__ سورۇندىكى ناخشىلارنى ئاڭلىمىسىڭىزمۇ بولىدۇ، مېھمانلارنى دەپ مۇنداقلا ئېيتىپ قويىمىز.

__ لېكىن ئاڭلاپمۇ قالدىم.

__ قايسى ناخشىنى ئاڭلىدىڭىز؟

__ بۇلغانغان قىزلار دېگەن ناخشىڭىزنى.

روزاخۇن ئوڭايسىزلىنىپ كەتتى:

__ سىز ئاڭلىسىڭىز بولمايدىغان ناخشىتى ئۇ…

__ نېمىشقا؟ جەمئىيەتتە بۇنداق قىزلار ئازمۇ؟

__ مەن ئۇنى ئۆمەرجان ئالىمنىڭ ”ئىسىت سۇلار، بۇلغانغان سۇلار“ دېگەن ناخشىسىغا ئاساسەن ئۆزگەرتىپ ئېيتقان.

__ ئۆمەرجان ئالىم يوشۇرۇن مەنىلىك ئېيتقان بولسا، سىز ئاشكارە ئېيتىپسىز.

__ لېكىن بۇ ناخشىنى قىزلار بار يەردە ئوقۇسا ئادەم خىجىل بولۇپ قالىدىكەن.

__ نېمىدىن خىجىل بولىسىز، قورسىقىڭ ئاغرىمىسا تاۋۇز يېيىشتىن قورقما دەپتىكەن.

__ ئۇغۇ شۇ، لېكىن…

__ ئەگەر ئوقۇپ بەرمىسىڭىز، ماڭا قاراتقان دەپ چۈشىنىپ قالىمەن.

__ مەيلى ئەمىسە.

روزاخۇن شۇ ناخشىنىڭ ئاھاڭىغا كەلتۈرۈپ ناخشىسىنى باشلىدى:

قېنى قېنى سېنىڭ پاكلىقىڭ،

قېنى قېنى سېنىڭ ئاقلىقىڭ.

يىغلاشلىرىڭ نالەڭمۇ ياكى،

ئىسىت قىزلار، بۇلغانغان قىزلار.

سۆيۈپ قويسام مايلىدىڭ لەۋنى،

تۇتۇپ قويسام ئەپقاچتىڭ بەلنى.

يۇقتۇرۇپسەن ئەيدىز كېسەلنى،

ئېسىت قىزلار، بۇلغانغان قىزلار.

قېنى پاك دەپ سېنى ئويلىشىپ،

يەتكەنلىرىم سېنى قوغلىشىپ،

قالالمىدىم ئاخىر تويلىشىپ،

ئىسىت قىزلار، بۇلغانغان قىزلار.

__ قايسى كۈنى ئانچە-مۇنچە ئاڭلاپ قالغان، ئەمدى تولۇق ئاڭلىدىم. مېنىڭچە بۇ ناخشىنىڭ بولمايدىغان يېرى يوق. ئەمما خەقنىڭ ناخشىسىنى ئۆزگەرتىپ ئوقۇش ياخشى ئىش ئەمەس. چۈنكى خەقنىڭ نەرسىسى دەڭا، شۇڭا بۇندىن كېيىن ئەڭ ياخشىسى، قوشاقنى ئۆزىڭىز توقۇپ، ئاھاڭىنى ئۆزىڭىز كەلتۈرۈڭ. خەقنىڭكىنى دوراپ ياكى بۇزۇپ ئوقۇغاندىن، ئۆزىڭىز ئىجاد قىلسىڭىز ياخشى. شۇنداق قىلغاندا كەلگۈسىدە بىر مۇزىكانت ياكى ئىجادىيەتچى بولۇپ چىقالايسىز.

__ تەلىم بەرگىنىڭىزگە رەھمەت.

__ تەنە قىلىۋاتمايدىغانسىز؟

__ ياقەي، سىز ماڭا شۇنداق ياخشى گەپ قىلىۋاتقان تۇرسىڭىز.

__ سىز ئۆمۈر بويى خەققە مۇشۇنداق دۇتتار چېلىپ بېرىپ ئۆتمەيسىز دەڭا! ئادەم دېگەن ئۆزىنى ئۆزگەرتىشى، تېخىمۇ ئېسىل ئادەم بولۇشقا تىرىشىشى كېرەكقۇ؟ سىزدە تالانت بار، بىراق مۇزىكانت بولۇشقا ئىشەنچىڭىز كەم. مۇشۇنى تۈگەتسىڭىز سىزدە ئۈمىد بار.

__ رەھمەت، مەن تىرىشىپ باقاي.

شۇ ئەسنادا ياتاققا شەرىپىدىن كىرىپ ئىككەيلەنگە چەكچىيىپ قويۇپ چىقىپ كەتتى.

__ مۇشۇ ئاكاشنى كۆرسەم قورقىمەن، ئادەمنى سۈر باسىدۇ __ دېدى نازاكەت ئورنىدىن قوپۇپ،__ مەن چىقاي، ناخشىڭىزنى كېيىن ئاڭلارمەن.

روزاخۇن ئەرشىدىننىڭ قىلىقىدىن بىزار بولدى، ئەمما بۇ ياتاق يالغۇز ئۆزىنىڭ ئەمەس-تە.

__ ئەمىسە كىرىپ تۇرارسىز،__ دېدى ئۇ نازاكەتنى ئۇزىتىپ چىقىۋېتىپ.

بىر دەمدىن كېيىن ئەرشىدىن كىرىپ ئۇنىڭغا بايىقىدىن بەكرەك چەكچەيدى:

__ ئىككىڭ بۇ يەردە نېمە ئىش قىلىشىۋاتىسەن؟

__ نېمە ئىش قىپتۇق؟

__ ناماز ئوقۇيدىغان يەرنى بۇلغىماقچىمۇ سەن؟

__ تۈزۈك گەپ قىل ئەرشىدىن،__ دېدى روزاخۇن ئۇنىڭ مۇشۇنداق دەيدىغانلىقىنى پەملەپ،__ ئادەمگە تۆھمەت قىلما.

__ بىر ئەر بىلەن بىر ئايال يالغۇز قالغاندا ئۈچىنچىسى شەيتان! بىلەمسەن شۇنى!

__ بىلمەيدىكەنمەن.

__ جاھىللىق، نادانلىق دېگەن مانا شۇ. مەن شۇ شەيتاننىڭ پوقىنى يېمەي دەپ، شاراپەتنى بىرەر قېتىممۇ بۇ ياتاققا تەكلىپ قىلمىدىم.

__ لېكىن قىز بالا بىلەن يالغۇز قالغانغا بىر ئىش بولۇپ كېتەمدۇ؟ ئۇنىڭ ئۈستىگە بىز يا مۇھەببەت ئەمەس.

__ مۇھەببەتلىشىپ ئاندىن زىنا قىلماقچىمىدىڭ؟

__ كىم زىنا قىلىمەن دەپتۇ، ئېغىزىڭغا بېقىپ سۆزلە!__ دېدى روزاخۇن ئاچچىقلىنىپ،__ قىز بالا دېگەنمۇ غۇرۇرى بار نېمە، بېرىپلا باسماقداپ يۇڭۇزلاپ قويىدىغان توخۇ ئەمەس!

__ لېكىن دىققەت قىل! ئېشەك مىڭ يىلدىمۇ ئادەم بولالمايدۇ. لېكىن ئادەمنىڭ ئېشەك بولمىقى بەك ئاسان.

بۇ گەپتىن روزاخۇن جىمىپ قالدى، دېمىسىمۇ توغرا، تەتەيخانغا قاراپ نىيىتىنى بىر بۇزىۋىدى، ئادەمدىن بىر دەمدە ھايۋانغا ئايلاندى. ھازىر ئويلىسا، بۇنىڭغا ئۆزىمۇ ھەيران. بەلكىم تەتەيخاننى ئىشلىتىۋېرىپ ئۇنى پەس كۆرىدىغان، غۇرۇرى يوق ئىنسان دەپ ئويلاپ قالغان، ھەتتا ئۇنى ئىنسان ئەمەس ، خالىغانچە مىنسە، نەپسىنى قاندۇرسا بولىدىغان بىر مەخلۇق دەپ ئويلاپ قالغاندۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۆزىمۇ ئادىمىي ھايۋانغا ئايلانغاندۇ…

بۇ قاباھەت، بۇ گۇناھنى ھەر قېتىم ئېسىگە ئالسا ئۇنىڭ تېنى شۈركىنىپ، چىرايى تاتىرىپ، دېمى ئىچىگە چۈشۈپ كېتەتتى. ئەرشىدىن بۇنى بىلمەي، گېپىم ئۇنىڭغا بەك تەسىر قىلىپ كەتتى دەپ ئويلاپ سۆزلەۋەردى:

__ يالغۇز قالغاندا نېمە ئىشلارنى قىلغۇڭ كەلمەيدۇ، بۈگۈنى ياتاققا ئەكىرسەڭ ئەتە ئۇنى پوكانغا باسقۇڭ كېلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بۇ ياتاقنى بۇلغايسەن. بۇ ماڭا ھاقارەت ئەمەسمۇ؟ ھازىر ئىككىڭنىڭ ئۈستىدە گەپ جىق. بۇندىن كېيىن دىققەت قىل، ئىمانسىز قىز شەيتان بىلەن ئوخشاش، ئۇنى سېنى ئازدۇرۇپ ئاخىر تاشلىۋېتىدۇ. ئۇنىڭ بىلەن يۈرۈۋاتىمەن دەپ خام خىيال قىلما، ئۇ سېنىڭ خىلىڭ ئەمەس، ئۇمۇ ساڭا ئاش بولمايدۇ، بەلكى گېلىڭغا تۈرۈپ قالىدىغان سۆڭەك بولىدۇ. شۇڭا ۋاقتىدا ئۇنى تاشلىۋەت…

روزاخۇن گەپ قىلماي ياتاقتىن چىقىپ كەتتى، ئەرشىدىن تاھارەت ئېلىپ ئەسىر نامىزى ئوقۇدى. ئىككەيلەن گەپ تالىشىپ قالغاندا، ئەرشىدىن ئىمان-ئىسلامدىن گەپ قىلىپ ئۇنىڭغا تەنبىھ بەرگەندە ئۇ دائىم ئاشۇ گۇناھىنى ئەسلەپ، پەسكويغا چۈشۈپ، خۇدادىن مەغپىرەت تىلەپ جىمىپ قالاتتى. بۇ قېتىم تالاغا چىقىپ مەقسەتسىز ئايلاندى. تاماكا چەككۈسى كەلدى، ئەمما تاماكىنى تاشلىغىلى ئۇزاق بولغانىدى. يىراققا بارمىدى، نەگە بارالايتتى؟ ئادەم دېگەن خۇددى ئەينەك قاچىدىكى بېلىققا ئوخشايدۇ، ئۆزى كۆنگەن كىچىك دائىرىدىن ئاسان چىقالمايدۇ. زاكىرە خانىم ئۇنى رېستۇرانغا بەنت قىلىۋەتتى. ئۇنى يەنە رېستۇران جەلپ قىلىدۇ. شاراپەت، نازاكەتلەر ئۇنىڭ مەيلىنى تارتىپ تۇرىدۇ. قىزلار چۈشلۈك تامىقىنى رېستۇراندا يەپ، بىر دەم ئارام ئېلىپ، ھازىر يەنە ئىشقا چىقتى، جوزىلارنى سۈرتۈش، ئورۇندۇقلارنى جايىغا قويۇش، ئاندا-ساندا كېلىدىغان خېرىدارلارنى كۈتۈش بىلەن ئاۋارە.

روزاخۇن كاۋاپچىلىق قىلغاندىن بېرى بۇ رېستۇران ئاۋاتلىشىپ كەتتى. مەززىلىك كاۋاپ پۇرىقى يولدىن ئۆتكۈچىلەرنىڭ ئىشتىھاسىنى داۋاملىق قوزغايتتى، ئۇلار ھە دەپ كاۋاپ يەلپۈپ، زىخلارنى ئۆرۈپ-چۆرۈۋاتقان كاۋاپچىنى كۆرۈپ، شىنجاڭنىڭ ھەقىقىي كاۋابلىرىنى تېتىش ئۈچۈن رېستۇرانغا كىرىپ، بىر جېنىغا ئون، ھەتتا يىگىرمە زىخ كاۋاپ بۇيرۇتۇپ، ئاچ قالغان بۆرىدەك يەيتتى. رېستۇراننىڭ كۈندىلىك تاپقان پايدىسى ئىچىدە كاۋاپنىڭ پايدىسى خېلىلا يۇقىرى ئىدى. بۇنى زاكىرە خانىم ئوبدان بىلەتتى، ئەمما روزاخۇننىڭ ئىش ھەققىنى ئۆستۈرۈپ بەرمىدى. روزاخۇن بۇنىڭ بىلەن بەك ھېسابلىشىپ كەتمىدى، چۈنكى كۈنلىرى داشۆسىڭ قىزلار، سورۇندىكى قىزىقچىلىقلار بىلەن خېلى مەنىلىك ئۆتۈۋاتاتتى؛ ھازىرقى دىققەت مەركىزى پۇلدا ئەمەس، يېڭى خىيال، يېڭى ئارزۇ ۋە ئاجايىپ كۆڭۈل سىرلىرىدا ئىدى.

بىر كۈنى روزاخۇن ئىشقا چىقاي دەپ تۇراتتى، بىرسى ئىشىكنى چەكتى. قارىسا نازاكەت، چىرايىدا مۇھىم ئالامەت. ئەقىللىق قىز ھەممە ئىشنى بىلىپ بولغانىدى، شۇڭا ئۇنىڭ ياتىقىغا كىرمىدى. روزاخۇنمۇ ئۇنى ياتاققا تەكلىپ قىلالمىدى.

__ بۇ خەتنى ئەرشىدىنگە بېرىپ قويسىڭىز، ئۇ ئاكاشنى پەقەت كۆرگۈم يوق.

__ نېمە خەت بۇ؟

__ شاراپەتنىڭ خېتى. ئۆزى ئەمدى رېستۇرانغا كەلمەيدىغان بولدى. مەنمۇ بىر ھەپتىدىن كېيىن كەلمەيمەن.

__ شۇنداق قىلىپ تەتىلىڭلار توشۇپ كەتتى، ئەمدى كەلمەمسىلەر؟

__ كېلەرمىز تاماق يېگىلى.

نازاكەت خەتنى ئۇنىڭغا تۇتقۇزۇپ، باشقا گەپ-سۆز قىلماي كېتىپ قالدى؛ ئۇ خەتكە قاراپ تۇرۇپ قالدى. كونۋېرت يەملەنگەن بولۇپ، ئىچىدە ئەرشىدىننى ئەرەختەن-پەرەختەن قىلىدىغان جىق گەپلەر يېزىلغاندەك تۇراتتى.

ئەرشىدىن ئۆزىنى ئوقۇغان، بىلىملىك ھېسابلىغاچقا، ئىمانىغا تولىمۇ ئىشەنگەچكە بۇ قىزغا تەلەپ قويالىغان گەپ. ئەرشىدىنگە ماقۇل دېگەنمىدۇ بۇ قىز؟ قاراپ تۇرۇپ ئۇنىڭ خوتۇنى بولۇپ كېتەرمۇ؟ بەزىلەرنىڭ خوتۇن تاپمىقى نېمانچە ئاسان؟ بىرەر تېلېفون، بىرەر ئۇچرىشىش، لاپ سېتىش، بىرەر سوۋغا، يالغان ۋەدىلەر بىلەنمۇ قىزلارنى كەلتۈرۈۋالىدىغان نوچىلار تولا…

روزاخۇننىڭ خەتنى ئەرشىدىننىڭ كارىۋىتىغا مۇنداقلا تاشلاپ قويغۇسى كەلمىدى، كۈچلۈك بىر ۋەسۋەسە ئىلكىدە تەۋرىنىپ، خەتنى ئەمەس، شۇ قىزنىڭ نازۇك قوللىرىنى تۇتۇپ تۇرغاندەك ھاياجانلاندى، خەتنى ياستۇقىنىڭ ئاستىغا تىقىپ، بىر دەم ئوڭدا يېتىپ خىيال سۈردى، ماڭا يازغان بولسىچۇ؟ بەلكىم ماڭا ئائىت گەپلەرمۇ باردۇر؟ …ئۇ خەتنى بىر دەم ئۆرۈپ-چۆرۈپ، سىلاپ ئولتۇرۇپ كەتتى، خەتنى ئېچىپ ئوقۇۋېلىش خۇددى شۇ قىزنىڭ كۆينىكىنى قايرىغاندەك نومۇس ئىش، ئەمما ئوقۇۋالمىسا مۇھىم بىر مەخپىيەتلىكتىن خەۋەرسىز قالىدۇ، ئۇ قىزنى ھەم ئەرشىدىننى چۈشەنمەي قالىدۇ، چۈشەنمىسە ياتلىشىپ كېتىدۇ.

ئۇ كاللىسىغا كىرىۋالغان بۇ كۈچلۈك ئىستەكنى قاندۇرمىسا ئېلىشىپ قالىدىغاندەك ئالدىراپ، ئەرشىدىن كېلىپ بولغىچە بۇ خەتنى ئوقۇۋېلىپ ئۈچۈن كونۋېرتنىڭ ئاستىنى بېرتىۋادا پەم بىلەن كېسىپ، خەتنى سۇغۇرۇپ ئالدى. ئۇ ئۇزۇن ۋاقىت كىتاب، خەت ئوقۇمىغاچقا چالا ساۋاتتەك بولۇپ قالغانىدى. قىزنىڭ دانە، دانە، چىرايلىق خەتلىرىنى خۇددى ئېلىپبەدىكى قوليازما خەتلەرنى ئوقۇغاندەك ئەستايىدىللىق بىلەن ئوقۇشقا باشلىدى:

ھۆرمەتلىك ئەرشىدىن ئاكا، سىزگە تېلېفوندا ياكى يۈز تۇرانە تۇرۇپ دېيەلمىگەن ھەم دېيەلمەيدىغان گەپلىرىمنى مۇشۇ خەت ئارقىلىق بىلدۈرمەكچىمەن.
سىز بىلەن تونۇشقاندىن بېرى بىر يۇرتلۇق بولغانلىقىمىز ئۈچۈنلا ئەمەس، ئىمانلىق بىر ئۇيغۇر يىگىتى بولغانلىقىڭىز ئۈچۈن سىزنى ئاكام ئورنىدا ھۆرمەتلەپ كەلدىم. ئەمما سىز تونۇشۇپ ئۇزۇن ئۆتمەيلا كۆڭلىڭىزنى بىلدۈرۈشكە ئالدىراپ، مېنى خىجىل قىلىپ قويدىڭىز. ئەر، ئايال مۇئمىن قېرىنداشلار ئارىسىدا بۇنداق تەلەپ، ئىستەكلەرنىڭ بولۇشى تەبىئىي ئەھۋال. ئەمما مەن تېخى ئۇ ئىشلارغا ئىدىيە جەھەتتىن تەييارلىق كۆرۈپ بولالمىدىم. يەنە كېلىپ، سىزنىڭ مېنى بىلىپ، چۈشەنمەي تۇرۇپلا، ھەتتا كۆڭۈل دېگەن نەرسىنى قايرىپ قويۇپلا، نىكاھ ۋە تويغا قىستاپ قويۇشىڭىز كاللامدىن ئۆتمىدى. نىكاھ ئارقىلىق ئىمانىمىز، ئەخلاقىمىزنى قوغداپ قالايلى دېگەن نىيەتتە شۇنداق قىلىۋاتقانلىقىڭىزنى بىلدىم، ئەمما ئىمان، ئەخلاق دېگەن نىكاھ ئارقىلىقلا قوغدىلىپ قالىدىغان نەرسە ئەمەس، بەلكى ئىلىم بىلەن تەقۋالىق بىرلەشكەندە ئاندىن مۇستەھكەم تۇرىدىغان نەرسە.

مېنى ئۆزىڭىزگە لايىق كۆرگىنىڭىزگە رەھمەت، ئەمما ئالدىراپ توي تەلىپى قويغىنىڭىزغا قاراپ، سىزنى قىزىقتۇرغان نەرسىنىڭ بەلكىم چىرايىم، چىگىۋالغان ياغلىقىم، بىر يۇرتلۇق ئىكەنلىكىم…نى ئويلاپ قالدىم. مۇشۇنىڭغا قاراپ ماڭا باھار بەرگەنسىز. ئەمما مېنى تېخى تولۇق چۈشەنمەيسىز، مەنمۇ سىزنى بىلىپ كەتمەيمەن. ئارىدا چۈشىنىش، مۇھەببەت بولماي تۇرۇپ، ئىمانىمىز بولسىلا بولدى دەپ نىكاھ قىلىۋالغان بىلەن، ئاقىۋىتى خەيرلىك بولمايدۇ. تۇرمۇشتا بەختسىز بولۇپ قالساق، بىر-بىرىمىزنىڭ كۆزىگە سەت كۆرۈنۈپ كېتىمىز، ئىمانىمىزمۇ سۇسلىشىپ كېتىدۇ.

مېنىڭ بىر قانچە دوستلىرىم ئالىي مەكتەپ ئوقۇشىنى تۈگەتمەيلا، ئۆزىگە دىن ئۆگەتكەن ياكى توردا تونۇشقان، ئۆزىنى تەقۋا دەۋالغان بالىلار بىلەن توي قىلىپ بىر نەچچە ئايغا قالماي ئاجرىشىپ كەتتى. ئۇلار ھازىر ئۆز ئارمانلىرىنىڭ شۇ نوچىلارنىڭ قولىدا ۋەيران بولغانلىقىنى چۈشەنگىنىدە، ئوقۇشتىن ئالدىراپ ۋاز كەچكىنىگە پۇشايمان قىلىشتى. ”>بەزىلەر بىزدەك قىزلارنى يۇۋاش، مۇلايىم، ئارتۇق تەلىپى يوق، پەقەت بەش ۋاق ناماز ئوقۇيدىغان يىگىت بولسىلا رازى بولۇپ تېگىۋېرىدۇ دەپ ئويلايدۇ. ئۇنداق ئىش يوق، بىزمۇ ئىماندىن باشقا يەنە كۆڭۈل، رازىلىق تەلەپ قىلىمىز. ئاتا-ئانىنىڭ رازىلىقىنى ئالماي، توي مەرىكە قىلمايلا نىكاھ قىلدۇق دەپ بىر ئۆيگە كىرىۋالغان ساددا قىزلارنىڭ قانداق خارلانغانلىقىنى كۆردۇق. تەقۋادار قىزلارنىڭ تويلۇق، مال-دۇنياغا بولغان تەلىپى ئەسلىدە يۇقىرى ئەمەس ئىدى، ئەمما بۇ قىزلارنى ئەرزان كۆرۈپ، خوتۇن قىلماق ۋە باشقۇرماقنى ئاسان چاغلاپ، ئۇلارغا زۇلۇم سالىدىغان بەزى نائەھلىلەرنىڭ نەپسىنى تىزگىنلەش ئۈچۈن، لايىق تاللاشتىن تارتىپ تويلۇق ۋە توي مەرىكىسىگە يۇقىرى تەلەپ قويۇش كېرەك. بۇ ھەرگىز سىزگىلا ئەمەس، ھازىرقى ئومۇمىي ۋەزىيەتكە قارىتا ئېيتىلىۋاتقان گەپ.

ئىمان، ئىسلام دېگەن بىر دەملىك ھېسسىيات، داۋالغۇپ تۇرىدىغان شەخسىي ئىستەكلەرنىڭ قۇربانىغا ئايلىنىپ كەتسە، بۇنىڭ ئۇۋالى كىمگە؟ ئىمان دېگەن تەقۋالىق بىلەن پەرۋىش قىلىنىدىغان، ئىلىم، ئەقىل، ئىرادە بىلەن قوغدىلىدىغان نەرسە. ھەرگىز ماختىنىۋېرىدىغان، بىرەر مەقسەت ئۈچۈن دەستەك قىلىنىدىغان نەرسە ئەمەس. ئىمانىغا غەيرى نىيەتلەرنى ئارىلاشتۇرۇۋالىدىغان ئادەملەرنى ئىخلاسمەن بەندە دېگىلى بولمايدۇ، ئىخلاس قىلىش دېگەنلىك كۆڭۈلنى يامان نىيەت، ناچار ئىستەكلەردىن خالاس قىلىش دېگەنلىك. بۇ ، سىزدىمۇ شۇنداق غەيرى نىيەتلەر بار دېگەنلىكىم ئەمەس، بەلكى سىزنى شۇنداق بولۇپ قالمىسىكەن دېمەكچى، بۇنى ئۆزەمگىمۇ دەيمەن ۋە ھەر ۋاقىت ئۆزەمنى ئاگاھلاندۇرۇپ تۇرىمەن.

بىزنىڭ ئىمان-ئىسلام ھەققىدىكى بىلىمىمىز ناھايىتى كەمچىل. شۇنداق تۇرۇقلۇق بىر-بىرىمىزگە نەسىھەت قىلىشقا، بىر-بىرىمىزنى يېتەكلەشكە ئالدىراپ كېتىمىز. ئادەم ئاۋۋال ئۆزىنى ئىسلاھ قىلىشى كېرەك. ئۆزىنى تەقۋا مۇسۇلمان دەيدىغان، ئولتۇرغان-قوپقان يېرىدە دىن ھەققىدە سۆزلەيدىغانلار ئۆزىنىڭ دېگەنلىرىگە چىن دىلىدىن ئەمەل قىلالىسا ئىدى، نەگىلا بارساق خاتىرجەملىك، ئىشەنچ ۋە ھۇزۇر ئىچىدە ياشىغان بولاتتۇق، بىراق ئەمەلىيەت ئۇنداق ئەمەس، بۇزۇلۇپ كېتىۋاتقان بۇ جەمئىيەت، پارچىلىنىپ كېتىۋاتقان ئائىلىلەر، رەزىللىشىپ كېتىۋاتقان كىشىلىك مۇناسىۋەتلەر بۇنىڭ ئىسپاتى.

شۇنىڭغا چوڭقۇر ئىشىنىۋاتىمەنكى، ئىلىم، تەقۋالىق، ۋىجدان، ھايا بولمىسا ئىمان گۈللىرى قۇرۇپ قالىدۇ. مەن ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن چەت ئەلگە چىقىپ داۋاملىق ئىلىم تەھسىل قىلماقچى. ئىلىمىمنى چوڭقۇرلاشتۇرمىسام، بىر كۈنلەردە ئىمانىم سۇسلىشىپ، بېشىمدىكى ياغلىقنى ئېلىۋېتىشىم مۇمكىن. ئوقۇشۇم تۈگىگىچە ھېچكىم بىلەن توي قىلمايمەن، ئەگەر كۆڭلۈمدىكى لايىق ئۇچراپ قالسا بۇ باشقا، ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىمەن.
كۆڭلىڭىزدىكىدەك جاۋاب بېرەلمىگەنلىكىم ئۈچۈن مەندىن رەنجىمەسلىكىڭىزنى سورايمەن ۋە سىز بىلەن يەنىلا قېرىنداشلارچە، ئاكا-سىڭىللارچە ئۆتۈپ كېتىشنى ئارزۇ قىلىمەن.

سالامەت بولۇڭ، ئاللاھ ئىشلىرىڭىزغا ياردەمچى بولسۇن. ھۆرمەت بىلەن: شاراپەت

روزاخۇن خەتنى ئوقۇپ راھەتلىنىپ كېرىلدى، قىز ئۆزىنىڭ ھوشيارلىقى، ئەرشىدىندىن ئېشىپ چۈشىدىغان بىلىمى بىلەن ھەممە ئىشنى خۇلاسىلەپ، ھۆكۈم، قارارىنى بېرىپ بولغانىدى. خەتتە دېيىلگەن گەپلەر شۇنچىلىك توغرا ئىدىكى، ئەرشىدىننىڭ ئۆزىنى ئوبدان تونۇشى، كەمچىلىكىنى ئوبدان كۆرۈۋېلىشى ئۈچۈن ئەينەك بولالايتتى. يامان قىزكەن، كۆڭلۈمدىكى گەپنى دەپتۇ دەپ ئويلىدى روزاخۇن، دېمىسىمۇ، ئىمان دېگەن ماختىنىۋېرىدىغان نەرسە ئەمەس-تە. ”تازنىڭ نېمىسى بار، تۆمۈر تارغىقى“ دېگەندەك، ئەتىدىن كەچكىچە لاپ سېتىپ، مەن مۇسۇلمان، سەن پاسىق، مەن بەك تەقۋا، سەن لەقۋا… دەپ باشقىلارنى چۈشۈرۈپ يۈرسە، كىشىنى بىزار قىلىدۇ، ئۆزى بىلەن قوشۇپ ھەممىنى سەت كۆرسىتىدۇ.

ئۇ كونۋېرتنىڭ ئاستىنى پەم بىلەن يەملاپ ئەرشىدىننىڭ كارىۋىتىغا تاشلاپ قويۇپ، تالاغا چىقىپ كەتتى. كەچتە ئەرشىدىننىڭ تاماشىسىنى كۆردى. ئەرشىدىن ئۇ خەتنى روزاخۇندىن تېز ئوقۇپ بولدى، قوشۇمىسى تۈرۈلدى، خىيالغا پاتتى، ئېغىر تىنىپ ياتتى.

ــ نېمە دەپ جاۋاب بېرىپتۇ ئۇ قىز؟

ــ بولدى سورىما.

ــ دېمىسەڭمۇ بىلدىم، چوقۇم ياق دەپتۇ. داشۆسىڭ قىزلار بىزدەك كۇلىچىلارنى ياراتمايدۇ.

ــ مەن كۇلىچى ئەمەس، تەۋەككۇلچى،ـــ دېدى ئەرشىدىن بېشىنى كۆتۈرۈپ،ــ ھەر ئىشقا تەۋەككۇل قىلىپلا ياشاۋاتىمەن. بولسا بولدى، بولمىسا ئەلەكمۇللا دەيمەن.

ــ ئەمدى قانداق قىلىسەن؟ مۇشۇنداقلا بولدى قىلامسەن؟

ــ ئۇقمايمەن،ــ دېدى ئەرشىدىن ۋە تۇرۇپلا ھاياجانلىنىپ سۆزلەپ كەتتى،ــ ھەي سەنمۇ بىر ئويلاپ باقە، ئىمان، ئىسلامدىنمۇ كاتتا نېمە بار؟ مەن ئىمانىمنى ۋەدە قىلىۋاتسام ئىشەنمىسە، ئەمدى نېمىگە ئىشىنىدۇ؟ كۆڭۈل، كۆڭۈل دەيدىكەن، كۆڭۈل دېگەن ئۆزگىرىپ تۇرىدىغان نەرسە، ئېتىقادتا بىرلىككە كېلىپ، بىر ئائىلە قۇرۇپ ياشىساق، كۆڭۈل دېگەن ئۆزلۈكىدىن باغلانمامدۇ؟ چوڭلارمۇ شۇنداق توي قىلىپ، قىرىق-ئەللىك يىل ئۆي تۇتۇپ كەپتىكەنغۇ؟ مۇھەببەتلىشىپ توي قىلغانلار قانچىلىك بىللە ياشىيالىدى؟ بۇ قىز تېخى ھېچنېمىنى بىلمەيدىكەن، تەقۋالىق يولىغا كىردىم دېگەن بىلەن كاللىسى يەنە بىر ئاز چۆگىلەيدىكەن. شەرىئەتكە تولۇق ئەمەل قىلماي، ھەممىنى ئۆزىنىڭ ھېسسىياتىغا بويسۇندۇرۇپلا ياشايدىكەن. خېتىدە بىر خىل ھالى يوغانلىق، ئۆزىدىن ماختىنىش، مېنى ياراتماسلىق چىقىپ تۇرىدۇ. ئادەتتە مۇلايىم كۆرۈنەتتى، بۇنىڭ ھەممىسى يالغانىكەن. مىجەزى تولا ئۆزگىرىدىغان خوتۇنلاردىن ھەزەر ئەيلەش كېرەك. ئۇنىڭ بىلەن ئۆي تۇتۇپ قالساممۇ بېشىم ساقايمىغۇدەك، ئۇششاق گەپ تۈگىمىگۈدەك.

ـــ شۇڭا بولدى قىلاي دەۋاتامسەن؟

ــ ئەلۋەتتە، خېتىنى ئوقۇپلا نىيىتىمدىن ۋاز كەچتىم.

ــ ئالدىراپ بەل قويۇۋەتمە، قانداق قىلىدىكىن دەپ نازلىنىپ بېقىۋاتقان بولسىچۇ؟

ــ ئەگەر نازلانغان بولسا كۆزۈمگە تېخىمۇ سەت كۆرۈنىدۇ. چىرايىغا ئىككىنچى قارىمايمەن.

ــ مېنىڭچە ئۇ نازلىنىدىغان قىز ئەمەس، بەلكىم خىيالى باشقىدۇ…

ــ نېمىلا بولسۇن، ئەمدى قولۇمنى يۇۋەتتىم.

روزاخۇن ئەرشىدىننىڭ ئۆزىنى ئۈستۈن كۆرىدىغان مىجەزىنى تولۇق ھېس قىلدى. ھەممىنى ئۆزىنىڭ كونتروللۇقى ئاستىدا تۇتۇشنى ئىزدەيدىغان ئادەمدىنمۇ ھاماقەت ئىنسان بولامدۇ جاھاندا؟ ئىشلارنى ئېقىشىغا قويۇپ بېرىش كېرەك، مۇھەببەت دېگەنلەرنى تېخىمۇ شۇنداق.

ــ سەنمۇ بىر پارچە خەت ياز، ئاپىرىپ بېرەي،ــ دېدى روزاخۇن،ــ نوچى بولساڭ ئۇنى قايىل قىلىپ كەلتۈرۈۋالىسەن.

ــ ماڭ، ماڭ، مەن ئۇنداق ئاقمايدىغان ئىشلارنى قىلمايمەن.

ئۇ خەت بەلكىم يىرتىلىپ بىر ياققا ئېتىلدى. بىر ئايدىن كۆپرەك ئىشلىگەن قىزلارنىڭ بۇ رېستۇرانغا قالدۇرۇپ كەتكەن ئەسلىمىلىرىمۇ ئاستا-ئاستا ئۇنتۇلۇشقا باشلىدى. نازاكەت ” كېلەرمىز تاماق يېگىلى“ دېگەن، كەلمىدى. بەلكىم ئوقۇشى ئالدىراش بولۇپ كەتكەندۇ. روزاخۇن ئۇلارنى گەرچە پات-پات ئەسلەپ قالسىمۇ، كېچىلىرى شىرىن تەسەۋۋۇرىغا ئۇلارنى تارتىپ ئەكەلسىمۇ، ئۇنىڭ نەتىجىسى ھامان ئۆزىنى كەمسىتىش، خۇرسىنىش بولاتتى، ھەممە ئىش خىيالىدا گاھ ئۈمىد، گاھ ئازاب بىلەن تۈگەيتتى. كاۋاپتىن كۆتۈرۈلگەن قۇيۇق ئىس-تۇمان ئۇنىڭ كەلگۈسىنى ھامان خىرەلەشتۈرۈپ كۆرسىتەتتى. يېتەلمەس ئارمان ۋە ئىچ پۇشۇغىدا مۇشۇنداق كۆيۈپ، پۇچۇلىنىپ يۈرەرمەنمۇ؟ نېمىشقا مەنمۇ بەختنىڭ قولىنى تۇتالمايمەن، نېمىشقا مەنمۇ ئىچ-ئىچىمدىن شادلىنىپ كۈلەلمەيمەن؟… دەپ ئويلايتتى. ھېلى نازاكەتنىڭ شوخ كۈلكىسى، يېقىملىق گەپلىرى ئېسىگە كەلسە، ھېلى شاراپەتنىڭ ئويچان كۆزلىرى، خەتتە يازغان قالتىس گەپلىرىنى ئەسلەپ، ئىككىسىنىڭ قايسى بىرىگە بولسۇن ئېرىشىشنى پۈتۈن ئۆمرىگە تەڭ كەلگۈدەك كاتتا بەخت، خۇشاللىق ھېسابلايتتى، ئارمانلىرى يۈكسەك بولغان بىلەن ئۆزى ھامان پەستە ئۆمىلەپ يۈرگەن بىر مەخلۇق، بۇنچە زور پەرقنى كىم كەلتۈرۈپ چىقاردى؟ كىچىكىدە ياخشى ئوقۇغان بولسا بۇ كۈنگە قالمايتتى. قېقىلدى، سوقۇلدى، بۇلغاندى، قاباھەتلىك چۈش كۆرۈپ بىر قېتىم ئۆلۈپ تىرىلدى، يامان خوتۇنلارنىڭ مۇلازىمىتىنى قىلىپ كۆڭۈل ئاچتى، سورۇنلارغا قېتىلدى، كېلىپ كېتىپ يۈرىدىغان مېھمانلارنىڭ كۆڭلىنى ئاچتى، ھەممىسى دەرتمەن ئىدى، ئەمما دەرتمەنلىكتە روزاخۇنغا يەتمەيتتى. سىڭىلچاقلار بىلەن تونۇشتى، مۇھەببەتلىشىش يولىغا پايداندازلار سېلىنغاندك بولىۋىدى، قىزلارنىڭ كېتىشى بىلەن ئۇمۇ ئېلىۋېتىلدى. تېلېفونىغا نازاكەتنىڭ نومۇرىنى كىرگۈزۈۋالغانىدى، نەچچە قېتىم تۇچنى بېسىپ بىر پاراڭلىشاي دەپ ئويلىدى، ئەمما ئاقمايدىغان پاراڭ قىلىدىغاندەك ھېس قىلىپ، ئۇنىڭدىن ۋاز كەچتى. نازاكەتتىن تېلېفون كەلسە شادلىنىپ، تېلېفوننى قۇلىقىغا چىڭ ياقتى، ئەتراپىغا كۈلۈپ باقتى. ئەمما ئۇنىڭدىن ”تەييارلىقلار قانداق؟ بولۇۋاتامدۇ؟ ۋاقىت ئاز قالدى، كۆپرەك مەشىق قىلىڭ… “ دېگەندىن باشقا گەپ ئاڭلىيالمىدى. 3-ئاينىڭ 21-كۈنى نەۋرۇز بايرىمى ئۆتكۈزۈلگىدەك، شۇنىڭغا قاتتىق تەييارلىق قىلىدىغان گەپ ئىكەن. گۈلمەرەمنى 100 قېتىمدىن ئارتۇق ئېيتقاندۇ، ئۇنىڭدىن باشقا يەنە قانداق تەييارلىق قىلسا بولاتتى. بىر قېتىم نازاكەت يەنە تېلېفون قىلىپ، ”گۈلمەرەم“ بەك كونا ناخشىمۇ يا، باشقا ناخشىنى ئېيتىسىڭىز بولارمىكىن، يا ئۆزىڭىز ئىجاد قىلغان بىرەر ناخشا بارمۇ؟ دەپ سورىدى. روزاخۇن ئۆزىنى ئەخمەق قىلىنغاندەك ھېس قىلىپ، ”ناخشىغۇ تولا، تولىسى سەھنىگە ماس كەلمەيدۇ. قېنى مەن تىرىشىپ باقاي، بىرەر ناخشىنى بولىدىكەن دېسەم كېلىپ ئاڭلاپ باقسىڭىز “ دېدى. شۇنداق قىلىپ، روزاخۇن يېڭى ناخشا تېپىشقا چۈشۈپ كەتتى، كونا-يېڭى بولۇپ بىلىدىغان بىرەر يۈز ناخشىسىنىڭ ئاھاڭى، تېكىستىنى ئەسلەپ، چېلىپ باقتى. ھەممىسى كونا، يېڭى ناخشا ئىجاد قىلىش نەدە ئۇنداق ئاسان بولسۇن، كونا مۇڭ، كونا ناخشىلار يېڭى كۈي، يېڭى ئاھاڭلارنى بارلىققا كەلتۈرۈشكە توسقۇنلۇق قىلاتتى. قانداقلا بىر يېڭى ئاھاڭنى غىڭشىپ باقسا بىر يەرلىرى كونا ناخشىنىڭ ئاھاڭى ياكى مىلودىيىسىگە ئوخشاپ قالاتتى. ئەمما روزاخۇن بۇ ئىشقا كىرىشىپ قالغانچە ئۆزىنى ئۇنتۇپ كەتتى، ئاسانلىقچە ۋاز كەچمىدى. بەرگەن ۋەدىمىز ۋەدە… شۇ ۋەدەمدىن قايتمايمەن دەپ ھەر كۈنى يېڭى مۇڭ، يېڭى رېتىم، يېڭى زوق ئىزدىدى. بىر چاغدا كاللىسىغا ”تېكىستكە ئاھاڭ ئىشلەش“ دېگەن ئۇقۇم كىرىپ قالدى، نەدىن ئاڭلىغان بولغىيدى بۇ گەپنى، دېمىسىمۇ ئاۋۋال تېكست يېزىش، قوشاق توقۇش كېرەك. شۇنىڭ مەزمۇنىغا قاراپ ئاھاڭىنى كەلتۈرۈپ باقمامدۇ؟ تىلىدىن ئايرىلغان قۇشقاچ قانداق سايرايدۇ؟

ئەرشىدىن دەرتمەنلىشىپ، تېخىمۇ سەپرالىشىپ كەتتى. توختىماي چالىسەن، غىڭشىيسەن، ئادەمگە ھېچ ئاراملىق بەرمەيسەن، زاكىرە خېنىمغا دە، باشقا ياتاق تېپىپ بەرسۇن… دەپ قاقشىغىلى تۇردى. روزاخۇننىڭممۇ شۇنداق قىلغۇسى بار ئىدى، زاكىرە خېنىم ئەھۋالىنى ئېيتتى. ”ئەرشىدىننىڭ گېپى تولا، سىلەر تېخى توي قىلمىغاندىكىن، بىللە يېتىپ تۇرۇڭلار“ دېدى ئۇ خېنىم كەسكىنلىك بىلەن.

ــ كۆنمىدۇق، مەن دۇتتار چالسام، ئۇ ناماز ئوقۇيدۇ. كېلىشەلمىدۇق.

ــ ھەر ئىش ئۆزىنىڭ يولىدا، ئۇ ناماز ئوقۇغاندا سەن چالماي تۇرساڭلا بولدىغۇ؟

ــ يېقىندا نورۇزغا بىر نومۇر تەييارلاۋاتقان، يېڭى ناخشا ئوقۇيدىغان گەپكەن، خىيالىمغا بىر يېڭى ناخشا كەپ قالسا، دەرھال چالاي دېسەم ئەرشىدىن نامازغا ئولتۇرۇۋالىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئاران تاپقان ناخشام يوقاپ كېتىدۇ…

ــ يوقاپ كەتسە يەنە تېپىۋالارسەن، ھازىرچە ياتاق بەك قىس، يېقىندا يەنە ئادەم كېلىدۇ، مەن تېخى ئىككىڭلارغا يەنە بىر ئادەم قوشاي دەپ تۇرۇۋاتقان…

روزاخۇن ھاڭۋېقىپ تۇرۇپ قالدى، كىچىككىنە سىغىناققا يەنە ئادەم كىرسە، مىدىرلاش تۈگۈل، نەپەس ئېلىشمۇ تەس بولاتتى.

ــ ئىش ھەققىنى ئازراق ئالساممۇ ئالاي، كىچىكرەك بولسىمۇ مەيلى، ئايرىم بىر ياتاق تېپىپ بەرسىڭىز. ماڭا راستلا بەك زۆرۈر بولۇپ قالدى.

ــ ماقۇل، مەن ئويلىشىپ باقاي.

ئۇزاق ئۆتمەي روزاخۇن باشقا بىر بۇلۇڭدىكى كىچىكرەك ياتاققا ماكانلاشتى، ئىش ھەققىدىن 500 كوي كەملىدى. ئەمما بۇ 500 كويغا ئۆزىگە تەۋە ئايرىم دۇنيا ۋە ئەركىنلىك سېتىۋالدى. ئەتىگەنلىك بىر ۋاق نامازنى تاشلاپ، ھەپتىدە بىر كېلىدىغان جۈمەنى ئاران ساقلاپ قالدى. ئەرشىدىننىڭمۇ ئۇنىڭ بىلەن كارى بولمىدى. ئايرىم ماكان، ئايرىم بوشلۇقتا ئۇ ئىجادىيەت قۇشىنى ئەركىن پەرۋاز قىلدۇرۇپ، مىڭ تەسلىكتە، ئۆزىگە يارىغۇدەك بىر ناخشىنى ئىجاد قىلدى.

نەقەدەر گۈزەل بۇ ياشلىق چاغلىرىم،

نەقەدەر گۈزەل بۇ رەڭدار باغلىرىم.

ياشلىقتا چەككەن شۇ ئازابمۇ گۈزەل،

ناخشىدۇر گوياكى ئاھۇ زارلىرىم.

ياشلىقىم، قىممەتلىك ئۆمۈر بايلىقىم،

ياشلىقتا تۈگىمەس ئارزۇ-ئارمىنىم.

ئاشىقمەن بىلىمگە، گۈزەل بىر يارغا،

ئۇنىڭدىن ھاسىلدۇر كۆڭۈل شادلىقىم.

ياشلىقىم، سەن ئەمەس ئازابلىق دەۋرىم،

سەن ئەمەس پۇشايمان، يوقالماس دەردىم.

قەدىرلەپ ياشىسام نەۋ باھارىمنى،

ئېچىلار گۈللىرىم، ئېچىلار بەختىم.

روزاخۇن بۇ ناخشىنى ئەڭ گۈزەل ئاھاڭغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن تىرىشتى، ئاددىيلىقتىن مۇكەممەللەشتۈردى، ئادەتتىكى ئاھاڭغا تېخىمۇ كۈچلۈك پۇراق ۋە مۇڭ قاتتى، تۆۋەن باشلىنىدىغان كۈينى ئاخىرقى مىسرالاردا ئەۋجىگە چىقاردى. ھەر كۈنى تەكرار-تەكرار ئېيتىش داۋامىدا ئاھاڭىنى تېخىمۇ بېيىتىپ، باشقا ھېچقانداق كۈي-ئاھاڭغا ئوخشىمايدىغان قىلىپ چىقاردى. بۇ ئىجادىيەتنىڭ پەيزى ۋە شادلىقى ئۇنى بىر نەچچە كۈنگىچە مەست قىلدى، ئۆزىنى بىردىنلا كۈچلۈك، قەدىرلىك ھېس قىلدى. نەۋرۇز كۈنى سەھنىدە نەچچە يۈز ئوقۇغۇچىنىڭ ئالدىدا بۇ ناخشىنى ئورۇنلايدۇ، ئالقىش-چاۋاكلارغا كۆمۈلىدۇ، نازاكەت، شاراپەتلەر ئۇنىڭغا باشقىچە نەزەر سالىدۇ… يەنە تېخى باشقا قىزلارمۇ بار…

ئۇ ھەر كۈنى كاۋاپ پىشۇرۇپ، كاۋاپ سېتىپ ئولتۇرۇپمۇ سەھنىدىكى ھالىتىنى، شۇ ھاياجانلىق مىنۇتلارنى كۆز ئالدىغا كەلتۈرۈپ، ئۆزىچە كۈلۈمسىرەيتتى. خىيالغا بېرىلىپ كېتىپ، بىر نەچچە قېتىم كاۋابلىرى كۆيۈپمۇ كەتتى… ئوت ۋە ھاياجان شۇنچە كۈچلۈك ئىدى.

ئۇ ھەر كۈنى دۇتتارىنى مۇڭغا كەلتۈرۈپ، ئىجادىيىتىنى زوق-شوخ بىلەن نامايىش قىلغىنىدا، ئۆز كارامىتىدىن ئۆزى مەستانە بولۇپ ھەممىنى ئۇنتۇپ كەتكىنىدە، يېنىدا ئۇنىڭ بىلەن تەڭ ھۇزۇرلىنىدىغان ھېچكىم يوق ئىدى. بىر كۈنى چۈشتە نازاكەتكە تېلېفون قىلدى:

ــ بىر ناخشا ئىجاد قىلغانىدىم، ئاڭلاپ باققان بولسىڭىز.

ــ ھازىر بەك ئالدىراش، ئۇسسۇلغا تەييارلىق قىلىۋاتىمىز.

ــ بىر سائەتمۇ ۋاقتىڭىز چىقماسمۇ؟

ــ كەچۈرىسىز، بارالمايمەن. ھەر راست، بىزنىڭ سەنئەت يېتەكچىمىز ”بۇ قېتىم نومۇرلار بەك كۆپ، سىرتقا نومۇر بەرمىسەك بولغۇدەك“ دەۋاتىدۇ. شۇڭا بۇ ئىش تازا ئېنىق ئەمەس…

ــ نېمە؟ سىز ئۇلارغا تېخى دېمىگەنما؟

ــ دېگەن، باشتا ماقۇل دېگەن. ھازىر ئەمدى نومۇرنى قىسقارتىدىغاننىڭ گېپىنى قىلىۋاتىدۇ.

روزاخۇن ئاچچىق ۋە ئەلەمدىن تىترەپ كەتتى:

ــ دېمەك ماڭا نۆۋەت تەگمەيدىكەن-دە!

ــ بۇ يىل ئوقۇغۇچىلارنىڭ نومۇرلىرى بەك كۆپ ئىكەن.

ــ مۇنداق دەڭ، داشۆسىڭ بالىلار بار يەردە بىزگە ئەلۋەتتە نۆۋەت تەگمەيدۇ-دە!

ــ مېنىڭمۇ كۆڭلۈم يېرىم، سىزگە بۇنى قانداق دېيىشنى بىلەلمەي تۇراتتىم…

ـ بولدىلا، ھېلىمۇ ياخشى تېلېفون قىپتىمەن، بولمىسا ئەخمەق بولۇپ يۈرگىدەككەنمەن…

روزاخۇن غەزەبلىنىپ تېلېفوننى ئېتىۋەتتى، خوتۇن خەققىمۇ ئىشەنگەن بارمۇ؟ بىر ئايدىن بېرى ئۈمىدلىنىپ، خىيالىنى بېرىپ، زوق-شوخ بىلەن قىلغان ئىشلىرى نۆلگە تەڭ بولدىغۇ؟ گۈزەل خىياللىرى كۆپۈككە ئايلاندىغۇ؟ مەكتەپ قىزلىرىغا ئۆزىنى كۆرسىتىشنى كىم قويۇپتۇ ئۇنىڭغا؟ كاۋاپچى بولغاندىكىن ئىشىنى قىلسىچۇ؟

سەنئەت يېتەكچىسى ئەسلىدە مۇشۇ رېستۇراندا تاماق يەپ، روزاخۇننىڭ سېقىمە ناخشىلىرىنى ئاڭلاپ ھۇزۇرلىنىپ، تىزىغا ئۇرۇپ كۈلۈپ كەتكەن ئەپەندى ئىدى؛ باشتا ماقۇل دېگەن بولسىمۇ، ھەر ئىشنى سىياسەت، قائىدە-نىزام بويىچە قىلىشقا ئادەتلەنگەچكە، ئاقىۋەتتە ئۆزىگە بىرەر گەپ كېلىپ قېلىشتىن قورقۇپ، ئۇنى سەھنىگە چىقىشتىن مەھرۇم قىلدى.

بىر ھەپتىدىن كېيىن نازاكەت ئۇنىڭغا تېلېفون قىلدى:

ــ ئەتە بايرام، چۈشتە پائالىيەت باشلىنىدۇ، چۈشتىن كېيىن نومۇرلار كۆرسىتىلىدۇ. كېلەلەمسىز، كەلسىڭىز ئورۇن ئېلىپ قوياي.

ـــ ئىشىم جىق، بارالمايمەن.

ـــ مەندىن رەنجىسىڭىزمۇ ئامال يوق. كېلەلمىسىڭىز مەيلى.

ــ سىزدىن رەنجىگەن ئىش يوق، راست بارالمايمەن.

ــ بوپتۇ ئەمىسە.

روزاخۇن ئۇ پائالىيەتكە شۇنچە بارغۇسى بولسىمۇ، ئۆتكەنكى ئاچچىقىدا ھەممىدىن ۋاز كېچىش قارارىغا كەلدى. مەكتەپ بالىلىرى بىلەن كاۋاپچىنىڭ نېمە ئىشى؟ ئۆزلىرى ئويناپ، ئۆزلىرى يايراپ، ئۆزلىرى قىلغاننى ئۆزى داڭلاپ يۈرۈشسۇن…

بۇ كۆڭۈلسىزلىكتىن كېيىن روزاخۇن نازاكەتنىمۇ كۆڭلىدىن چىقىرىۋەتتى. ئەمما شاراپەتنى ئۇنىڭ ھېلىقى خېتى ئۈچۈن كۆڭلىنىڭ ھۆرمەت تۆرىدە ساقلاپ قالدى. مېھمانلارغا دۇتتار چېلىپ بېرىدىغان ئىشتىنمۇ بارا-بارا كۆڭلى قالدى. ئېرىدىن ئاجرىشىپ كەتكەن ھېلىقى ئويۇنپەز خوتۇنلار بۇ قېتىم ئۇنىڭ جىمغۇرلىشىپ قالغانلىقىنى سېزىشتى. ئويۇنغا تەييارلىغان ناخشىسىنى ھېچ سورۇندا ئوقۇمىدى، بەلكى بىر خىل مۇڭ، دەرتلىك كۈي بولۇپ ئىچىدە ساقلىنىپ قالدى.

كۈنلەر ئۆتۈپ زاكىرە خېنىم ئۇنى ئايرىمخانىغا چاقىرىپ پاراڭلاشتى.

ــ نورۇزدا نومۇر كۆرسىتىمەن دەۋاتاتتىڭ، قېنى ئۇ نومۇرۇڭ؟ سېنى چالىدۇ دەپ ئاتايىتەن بېرىپتىمىز تېخى!

ــ قالدۇرۇۋەتتى.

ــ نېمىشقا؟

ــ كاۋاپچى بولغان گۇناھىمغا.

ــ شۇنىڭغا مۇشۇنچىۋالا بولۇپ كەتتىڭما؟

ــ نېمە بوپتىمەن؟

ــ يېقىندىن بۇيان ئۆزگىرىپ قالدىڭ، نېمە دەردىڭ بار، ئاڭلاپ باقاي.

ــ ھېچ ئىش يوق.

ــ دېگىنە زادى، نېمە ئىشىڭ بار؟

ــ ھېچقانداق ئىشىم يوق.

ــ نازاكەت بىلەن ئىش-پەش تارتىشىپ قالغىنىڭ راستما؟

ــ ۋاي توۋا دەڭ، نەدە ئۇنداق ئىش بار ئىكەن؟ گەپ دېگەننى تاپىدۇ-دە بۇ خەق!

ــ بولسا بار دېمەمسەن ئوغۇل بالىدەك، ئۇنىڭ نەرى يامان؟

ــ بولسا مەنمۇ بار دېمەمدىمەن؟ ئۇنىڭ بىلەن يېقىن ئۆتكەن، لېكىن ئۇنداق ئىش يوق. ئۇنداق قىزلار بىزلەرنى ھەرگىز ياراتمايدۇ.

ــ ئۆزەڭنى ئۇنداق چۈشۈرمە. كاۋاپچى بولغاننىڭ نەرى يامان؟ ئەگەر دەردىڭ شۇ قىزدا بولىدىغان بولسا ئۇنى ئۇنتۇپ كەت، ئۆزەڭمۇ دەۋاتىسەن، ساڭا ھەرگىز يېقىن كەلمەيدۇ. ئەگەر دەردىڭ خوتۇن ئېلىشتا بولسا، ئۇنىڭ ئىشىنى بىز جۆندەيمىز. كۇلىچىلىقتا يالغۇزلۇق يامان، بۇنى يوشۇرۇشنىڭ ھاجىتى يوق.

روزاخۇن زاكىرە خېنىمغا ئەجەبلىنىپ قاراپ قالدى، ئەقلى چېچىدىنمۇ ئۇزۇن بۇ خېنىمنىڭ كۆزلىرىدىن: نازاكەت، شاراپەت دېگەنلىرىڭنى قوي، ساڭا بىر خوتۇن بولسىلا بولدى، بېشىڭنى ئوڭشا، بىر خوتۇننىڭ راھىتىنى كۆر، ئاندىن ھوشۇڭنى يىغىپ كاۋىپىڭنى سات، دۇتتىرىڭنى چال، پۇل تاپ… دېگەن مەنىلەر چىقىپ تۇراتتى.

ـــ قانداق… قانداق جۆندەيسىز؟ــ دېدى ئۇ نېمىگىدۇر ھاياجانلىنىپ،ــ مەن تېخى توي قىلغۇدەك پۇل تاپمىدىم.

ــ ئەخمەق، مەن تۇرغان يەردە پۇلدىن نېمە غەم قىلىسەن؟ يەتمىگەن يېرىگە مەن بېرىپ تۇرىمەن.

ــ پۇلنىغۇ تاپقىلى بولار، خوتۇننى نەدىن تاپىمەن؟

ــ خوتۇنلارنىڭ سورۇنىدا تۈن-تۈنلەپ دۇتتا چالدىڭ، بىرەر چوكانغا كۆزۈڭ چۈشمىدىما؟

ــ ھەممىسى ئاچامدەك خوتۇنلار تۇرسا…

ــ ماڭاۋە سەن، ئۆزەڭ نەچچىگە كىردىڭ؟

ــ 25 كە.

ــ ھە ئۇلارمۇ شۇ ئەتراپتا، چۈنكى بەك كىچىك ئەرگە تەگكەن چوكانلار ئۇ. ساڭا بالىسى يوقنى ئېلىپ بېرەي دەيمەن. سەن بەغەرەزنىڭ كۆزىنى خاناچاڭ ئاچمىسا بىكار.

روزاخۇن ئىككى ياققا قىمدىنىپ، چۈش كۆرۈۋاتقاندەك ھاڭۋېقىپ، قايسى چوكاننىڭ بالىسى يوق بولغىيدى… دەپ ئويلاپ قالدى. ھەتتا زاكىرە خېنىم ئۆزىنى دەۋاتمايدىغاندۇ-ھە… دەپ ئويلاپ، ئۇنىڭغا دىققەت بىلەن تەلمۈرۈپ قاراپ كەتتى. خوجايىن خېنىمنى خوتۇن قىلىش نازاكەتلەرنىڭ مۇھەببىتىگە ئېرىشىشتىنمۇ جەلىپكار، قالتىس تۇيۇلۇپ كەتتى…

ــ ئادەمگە بىر قىسما قارايسەنغۇ؟ بىلىمەن، سەن تازلارنىڭ نېمە ئويلايدىغانلىقىنى! ساڭا تاڭنۇر خېنىمنى تونۇشتۇرۇپ قويماقچى. بىر ئەرگە تېگىپ چىققان بىلەن خېلى جىرىڭ-جىرىڭ چوكان ئۇ، ساڭا تازا ماس كېلىدۇ…

روزاخۇن ھېلىقى ئۇسۇلخۇمار چوكاننى ئەسلىدى، بودەك، خۇشخۇي، مۇلايىم، ئەمما ئېرىدىن ئاجرىشىپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن دەرتمەن كۆرۈنىدىغان چوكان ئىدى ئۇ.

ئەمما قانداق بولىدۇ؟ قانداق بولىدۇ؟… دەپ ئويلايتتى روزاخۇن بۇ ئىشلاردىن گۇمانسىراپ . توي قىلىش، تۇرمۇش قۇرۇش دېگەن ئوينىشىدىغان ئىش ئەمەس، زاكىرە خېنىم كىچىك بالىنى ئالداپ بىر ئۆيگە ئەكىرىپ، ئالدىغا كەمپۈت ۋە چىرايلىق ئويۇنچۇقنى تىزىپ قويغاندەك ئىش قىلىۋاتىدۇ… مەقسەت باشقا.

ــ يېشى مەندىن چوڭمىكىن، مەن تېخى توي قىلمىغان… ــ دېدى روزاخۇن دۇدۇقلاپ.

ــ ۋاي سەن تېخى خوتۇن قارىسى كۆرۈپ باقمىغان بەندىمىدىڭ؟ تولا قوۋۇرغامنى ئەگمە. ساڭا كۆڭۈل بۆلۈپ قىلىۋاتىمەن بۇ ئىشنى!

روزاخۇن چۆچۈپ كەتتى، شۇ ئان ھېلىقى تەتەي كاللىسىغا كىرىۋالدى… زاكىرە خېنىم بۇنى بىلمەيدۇ. ئۇ

زىنادىن مىڭ ئۆلۈپ تىرىلگەن بۇ گۇناھكار بەندىنى ھالالدىن نىكاھلاپ قويىمەن، بەدەنلىرى قاملاشقان بىر ئۇيغۇر چوكاننى ئېلىپ بېرىمەن دەۋاتسا، نېمە ئۈچۈن خالىمايدۇ؟ نېمە ئۈچۈن بۇ بەختنى قولدىن بېرىدۇ؟

ــ بۇنى بىلىۋاتىمەن،ــ دېدى ئۇ بىردىنلا يۇمشاپ،ــ ماڭا بەك كۆڭۈل بۆلۈۋاتىسىز.

ــ رەھمىتىڭنى كېيىن دەۋال، ئاۋۋال بۇ ئىشنىڭ بولىدىغان-بولمايدىغانلىقىنى دە.

روزاخۇن ئۇ چوكاندىن ھۇزۇرلانغان بىلەن مەسئۇلىيەت دېگەن نەرسىدىن قېچىپ قۇتۇلالمايدىغانلىقىنى ئويلاپ تۇرۇپ قالدى.

ــ ئەمدى دەيمىنا، توي قىلىش دېگەن ئۇنداق ئاددىي ئىش ئەمەس، بىر ئائىلە بولىدۇ، ئائىلە بولغاندىكىن مەسئۇلىيەت بولىدۇ.

ــ بۇلارنى بەك ئويلاپ كەتمە، ۋاقتى كەلگەندە ھەممە ئىش بولىدۇ. قاملاشساڭلار ئۆي تۇتۇپ قالىسىلەر، بولمىسا ئاجرىشىپ كېتىسىلەر. بىر-بىرىڭلارغا ئىشىنىپ بولمىغىچە بالا ئالماي تۇرىسىلەر.

روزاخۇن بۇ ئىشنىڭ بۇنچە ئاسانلىقىنى ئويلاپ قىزىقىپ قالدى. بىرەر يىل خوتۇن قىلىۋېلىپ قويۇۋەتسىمۇ بولىدىكەنغۇ؟ ئاڭغىچە يالغۇزلۇقتىن زېرىكىپ، يوقىلاڭ خىياللارغا بېرىلىپ يۈرمەيدۇ، خوتۇن دېگەن سەنمۇ، قېنىۋالاي مەنمۇ… دەپ ھۇزۇرلىنىپ ياشايدۇ، يېرىم جېنى پۈتۈن بولىدۇ.

ــ تاڭنۇر خېنىم بۇنىڭغا قانداق قارايدۇ؟ ــ دېدى ئۇ ماقۇللۇقىنى ئىپادىلەپ.

ــ گەپ شۇ تاڭنۇر خېنىمدا، ساڭا ئازراق مەيلى بار چېغى. بىر نەچچە سورۇندا مەن بۇنى بايقاپ قالدىم. ئەمما سەن ھەممە خوتۇنلارغا قاراپ، گومۇشتەك ھىجىيىپ ئولتۇردۇڭ. ناخشاڭ بىلەن ئۆزەڭنىڭ مىجەزى باشقا-باشقا دە سېنىڭ..

ــ ئەمىسە بوپتۇ، زورلايدىغان ئىش بولۇپ قالمىسۇن.

ــ زورلىغان ئىش يوق، شۇ خېنىمنىڭ مەيلى بولۇپ قالمىغان بولسا، ئۇنى چۈشۈڭدىمۇ قۇچاقلاپ ياتالمايتتىڭ. ھازىر جەمئىيەتتە ئاياللارنىڭ ياخشى كۆرۈشى مۇھىم، بولمىسا ھېچ ئىش ئاقمايدۇ.

ــ شۇنداق بوپ كەتتى دېمىسىمۇ…ــ دېدى روزاخۇن ئېغىر ئۇھ تارتىپ.

ــ خاناچاڭغا رەھمەت ئېيتساڭ بولىدۇ.

ــ ئەلۋەتتە، سىز مېنىڭ ئۆز ئاچامدەك بولۇپ قالدىڭىز…

روزاخۇن شۇ خوشلۇقىدا زاكىرە خېنىمنى بىر مۇنچە ماختاپ، لاۋزىلىشىپ، توي ئىشىنى بىرەر قۇر مەسلىھەتلىشىپ، ئاندىن ياتىقىغا قايتتى.

4

روزاخۇن تاڭنۇر خېنىم بىلەن توي قىلىپ زاكىرە خانىمغا 20 مىڭ يۈەندىن كۆپ قەرزادار بولدى، جاندىن كەچمىگىچە جانانغا يەتكىلى بولماس، بىر-ئىككى يىل ئىشلىسەم تۆلەپ بولالايمەن دەپ ئويلىغانىدى، ئەمما تويدىن كېيىنكى چىقىملىرى ھەسسىلەپ ئېشىپ كەتتى، تاپقان پۇللىرى ئۆي ئىجارىسى بىلەن خوتۇننىڭ خەجىگە يەتمىدى، بۇ ئەھۋالدا پۇل يىغىپ قەرز تۆلەش مۇمكىن ئەمەس ئىدى. زاكىرە خانىم تاڭنۇر خانىمنى رېستۇراننى باشقۇرغىلى قويۇپ ئۆزى باشقا سودىلارغا چۈشۈپ كەتتى.
ــ زاكىرە خانىمنىڭ مەقسىتى ئىككىمىزنى مەشەگە باغلاپ قويۇش ئىكەن،− دېدى روزاخۇن بىر كۈنى ئەرشىدىنگە دەرت تۆكۈپ،− شۇ قەرزنى قاچان تۆلەپ بولارمەن، قاچانغىچە مۇشۇنداق ياللىنىپ ئىشلەرمەن؟
ــ ماڭا بىر ئېغىز مەسلىھەت سالمايلا توي قىلدىڭ، خوتۇنغا ئالدىراپ كەتتىڭ، ئۇ خوتۇنمۇ ساڭا ئالدىراپ تەگدى. ئەرسىز ياشىيالمايدىغان تويماس خوتۇنلار بۇ، بىلىپ تۇرۇپ ئالدىڭ، ئەمدى قاقشىما!
ــ قانداق قىلىمەن؟ ھېلىمۇ بەك ئۇزۇن بويتاق يۈرۈپ كەتتىم، بىزمۇ بىر ئادەم بولغاندىكىن ياشاپ باقايلى دېدىم، كۈندۈزى پالاقلاپ ئىشلىسەممۇ كېچىسى راھەت كۆرەي دېدىم، بولماپتىمۇ؟
ــ توي قىلىۋالغىنىڭ بولدى، سۈننەتنى ئادا قىلدىڭ، بېشىڭنى ئوڭشىۋالدىڭ. بىراق بىر ۋاقمۇ ناماز ئوقۇمايدىغان بۇنداق خوتۇننى ئالمىساڭ بولاتتى، ئۇنىڭ تەتەيدىن ھېچقانداق پەرقى يوق.
روزاخۇن بۇ گەپتىن چۆچۈپ، تەتەيخاندىن قېچىپ بۇ يەرگە كېلىپ يەنە ئۇنىڭ جىنىغا تۇتۇلغاندەك شۈركىنىپ كەتتى.
ــ سەن ئۇنى مۇسۇلمان ئەمەس دېمەكچىمۇ؟
ــ ناماز ئوقۇمايدىغان ئادەمنى مۇسۇلمان دېگىلى بولمايدۇ.
ــ ئۇنداقتا مېنىمۇ كاپىرغا چىقىرىۋەت، سەنلا مۇسۇلمان بولۇپ كەت،ــ دېدى روزاخۇن ئۆڭۈپ.
ــ نېمە، سەنمۇ ئەمدى ئۇ خوتۇندەك تەركى سالات بولۇپ كەتتىڭما؟ مەن دېمىدىممۇ، ئۇنداق خوتۇن سېنى كاردىن چىقىرىۋېتىدۇ.
ــ ئوقۇمىدىم، ئوقۇيالمىدىم، ئۆينىڭ تاينى يوق، مۇنچا يوق، ئەڭ مۇھىمى ئىمانىمنىڭ تايىنى يوق. ھەتتا سەنچە بولغاندا جىڭ كاپىر، ئەمدى بولدىمۇ؟ كۆڭلۈڭ تىندىمۇ؟
ــ مۇسۇلمان بولساڭ ماڭا بولۇپ بەرمەيسەن ئاداش،ـ دېدى ئەرشىدىنمۇ تېرىكىپ،ــ ئىشنىڭ يولى مۇنداق ، مۇنداق قىلساڭ مۇسۇلمانغا لايىق بولىسەن، بولمىسا كاپىرلارغا ئوخشاپ قالىسەن دەۋاتىمەن، يامان دەپتىمەنمۇ؟
ــ ياخشى دەۋاتىسەن، لېكىن سېنىڭ ئاغزىڭدىن شۇ كاپىر، مۇسۇلماندىن باشقا گەپ چىقمامدۇ؟ باشقا ئىشلار توغرۇلۇق گەپ قىلغىلىمۇ بولمامدۇ؟
ــ ئەلۋەتتە بولىدۇ، دەردىڭ بار، بىلىمەن. مېنىڭمۇ يەتكىچە دەردىم بار. دەردىمىزنىڭ ھەممىسى نېمىدىن كېلىۋاتىدۇ، بىلەمسەن؟ ھەقىقىي ئىمان بىلەن ياشىيالمىغانلىقتىن، ھەقىقىي مۇسۇلمانغا لايىق ئىش قىلالمىغانلىقتىن بولۇۋاتىدۇ. مەن شۇنىڭغا سۆزلەيمەن. ئەگەر سەن تەقۋا، مۇلايىم بىر قىزنى خوتۇن قىلغان بولساڭ بېشىڭغا بۇنچە دەرتلەر كېلەمتى؟ ھېچ بولمىسا ئۇ سېنى ئەتىگەندە نامازغا ئويغىتاتتى، تاھارىتىڭگە سۇ بېرەتتى. بۇ خوتۇنچۇ؟ سېنى مۇشۇنداق لەقۋا، ھورۇن، پاسىق قىلىۋېتىدۇ. شۇڭا قانداق خوتۇن ئېلىش بەك مۇھىم.
ــ بۇ گېپىڭغۇ توغرا، لېكىن ئۇنداق قىزلارنى نەدىن تاپىمەن، چوڭلار ”ئات تاپقىچە ئېشەك مىن“ دەپتىكەن.
ــ ھە بولدىغۇ، ئېشەككە مىنىپ بولدۇڭغۇ، ئەمدى نېمە بولدى؟ بىر مەزگىل سەۋر قىلغان بولساڭ، تىرىشىپ باققان بولساڭ ئاتتەك نوچىسىمۇ چىقىپ قالاتتى.
ــ بۇ يەردە يۈرىۋەرسەڭ ئۇنداق قىزلار تېخى ئۇچرىمىسا قانداق قىلىسەن؟ ساڭىغۇ ئۇچرىدى، تەلەپ قويدۇڭ، ماقۇل دېمىدى، ئىش دېگەن سەن بىز ئويلىغاندەك بولىۋەرمەيدۇ.
ــ مەن شاراپەتنى ھەقىقىي تەقۋا قىز دەپ ئويلىمايمەن، ماڭا ماقۇل دېمىگەنلىكى ئۈچۈن بۇنداق دەۋاتمايمەن، ھەقىقىي تەقۋالىق دېگەن ئىماننى ھەممىدىن ئۈستۈن قويغاندا ئاندىن بولىدىغان نەرسە.
ــ مەن ئۇنداق ئويلىمايمەن، ئۇ قىزنىڭ تەقۋالىقىنى خۇاديىم بىلىدۇ،ــ دېدى روزاخۇن قەتئىيلىك بىلەن،ــ ساڭا دېسەم، ئۇ قىزنى مەنمۇ ياخشى كۆرەتتىم، لېكىن سەندەك تەقۋا بولمىغاچقا تەلەپ قويالمىدىم.
ــ مۇنداق دە، سەن ياخشى كۆرگەچكە شۇنداق دەۋاتىسەن، سەندەك مىجەزدىكى ئادەم تەقۋا بولسۇن، پاسىق بولسۇن، ھەممىنى ياخشى كۆرۈۋېرىدۇ. شاراپەتخانمۇ، تاڭنۇرخانمۇ ئوخشاش تېتىيدۇ.
ــ سەن ئۇقمايسەن، ئەگەر مەن شاراپەتكە ئېرىشەلىگەن بولسام خۇدايىمغا توختىماي رەھمەت ئېيتىپ، كۈندە بەش ۋاق ئەمەس، يۈز ۋاق ناماز ئوقۇپ، تەقۋالىقتا سەندىن ئېشىپ كېتەتتىم.
ــ دېمەك، سەن خۇدايىم بەرسە ئوقۇپ، بەرمىسە يۈز ئۆرۈيدىغانلاردىن. بۇنى مۇناپىقلارنىڭ سۈپىتى دەيمىز. ئاللاھ سېنى شۇنچە ساغلام، بېجىرىم، قاملاشقان قىلىپ ياراتقان تۇرسا، بۇ كاتتا نېمەت ئالدىدا شاراپەت دېگەنلەر نېمە ئىدى؟
ــ بۇنى بىلىمەن، ناماز ئوقۇمىغىنىم بىلەن ئىچىمدە خۇداغا شۈكرى قىلىمەن. ئەمما ئادەم ئۆزىدە بار نەرسىنى ئۇنتۇپ قالىدۇ، قەدرىنى بىلمەيدۇ؛ ئۆزىدە يوق نەرسىنى تەمە قىلىدۇ-دە! شۇڭا مەنمۇ ئۆزەمدە بار نەرسىگە شۈكرى قىلماي، يوق نەرسىنى تىلەيمەن. مېنىڭچە بۇ گۇناھ ئەمەس.
ـــ گۇناھ بولمىغان بىلەن، ئىنساپسىزلىق! ئادەمدە ئىنساپ، ۋىجدان بولمىسا ئىمانمۇ بولمايدۇ.
ـــ بۇنىمۇ بىلىمەن، مەنلا ئەمەس، ئۆزىنى مۇسۇلمان دېگەن ھەر قانداق ئادەم بۇنچىلىك داۋلىنى بىلىدۇ.
ــ بىلسە نېمىشقا ئەمەل قىلمايدۇ؟ بىلمىگەنگە باققاندا، بىلىپ تۇرۇپ ئەمەل قىلمىغاننىڭ گۇناھى چوڭ ئەمەسمۇ؟
قارىماققا جىق ئىشلارنى كۆرگەن ئەرشىدىن بىر قارىسا ”بۇ نېمە ئۈچۈن، ئۇ نېمە ئۈچۈن“ دەپ توختىماي سوئال سورايدىغان كىچىك بالىغىلا ئوخشايتتى، روزاخۇن كۈلۈپ قويدى، خۇدايىم ئادەم دېگەننى شۇنچە مۇرەككەپ، ئاجايىپ ياراتقان تۇرسا، بۇنچە كەڭ جاھان ۋە جەمئىيەتمۇ ئادەمنىڭ ئەقلى يەتمىگۈدەك رەڭگارەڭ، مالىماتاڭ تۇرسا، ئەرشىدىن نېمىشقا چۈشەنمەيدۇ؟ ئىشنى ئاددىي چۈشىنىدىغان، ئاددىي ئويلايدىغان مۇسۇلمانلار جاھاننىڭ كەينىدە قېلىۋاتسا، ئاجىزلىرى تىلەمچىلەردەك بىچارە، بايلىرى زومىگەر، ئۆزىنى تەقۋا دېگەنلىرى تەكەببۇر، لەقۋالىرى پاسىق پېتى يۈرسە، بۇنداق مۇسۇلمانلىقتىن قانداق ئۈمىد كۈتكىلى بولسۇن؟
ــ سەنمۇ شۇنى دەيسەن،ــ دېدى روزاخۇن نەچچە ۋاقىتتىن بېرى كاللىسىنى قوچۇپ كەلگەن بۇ مەسىلىنى تەھلىل قىلىپ،ــ چوڭ داۋلىنى ھەممە ئادەم بىلىدۇ، لېكىن شۇنى قىلالىغانلار قانچىلىك؟ مەسىلەن، پۇل تېپىشنىڭ مۇھىملىقىنى ھەممە خەق بىلىدۇ، سودا قىلىشنىمۇ كۆپ ئادەم بىلىدۇ، لېكىن رەسمىي پۇل تاپالىغانلار قانچىلىك؟ نېمىشقا پۇل تالمىدىڭ دېسە، دەسمى يوق، بازار يوق، قىسقىسى پۇل تاپالىغۇدەك كاللا يوق. ناماز ئوقۇشمۇ شۇنىڭغا ئوخشاش. نامازنىڭ مۇھىملىقىنى بىلىدۇ، ناماز ئوقۇشنىمۇ بىلىدۇ، لېكىن ئوقۇيالمايدۇ. نېمىشقا دېسەڭ، ئىمان سۇس، مەسچىت يىراق، قىسقىسى، ئۇنىڭغا چىدايدىغان قوڭ يوق…
روزاخۇن ھازىر ئەرشىدىنگە باققندا سالماق، خىيالچان بولۇپ قالغانىدى، دۇتتار چالغاندا ناماز ۋاقتى بولۇپ قالسا ناماز ئوقۇش بىلەن ئوقۇماسلىق ئوتتۇرىسىدا تېڭىرقاپ، دۇتتارنىڭ تارىدەك سوزۇلۇپ ئولتۇراتتى، ناماز ئوقۇغاندىكى روھىي ھالىتى، دەرتمەنلىكى دۇتتار چالغاندىكى مۇڭىغا يەتمىگەچكە، بەك مۇڭلىنىپ كەتكەن چاغلىرىدا نامازنى ئۇنتۇپ قالاتتى، ئۇنىڭ ئۈستىگە تاڭنۇر خېنىمنىڭ قوينىغا كىرىپلا دۇنيا لەززىتىگە بېرىلىپ كەتتى، ئۇنىڭغا تۆلەيدىغان بەدەل، ئۇچرىغان بېسىملارمۇ قات-قات ئارتىپ، پۈتۈن زېھنى، خىيالى، ئىش-مەيلى شۇنىڭغىلا كەتتى-دە، نامازمۇ تاشلىنىپ قالدى.
ــ باھانە دېگەن تېپىلىپ تۇرىدۇ،ــ دېدى ئەرشىدىن خۇددى ئۆزى بۇ دۇنيادا ياشىمايۋاتقاندەك،ــ قىسقىسى، ھازىرقى ئادەملەردە ئىمان بىلەن ياشايدىغان كاللا يوق. ئەلۋەتتە، شارائىتمۇ مۇھىم. بايا دېگىنىمدەك، ئالىدىغان خوتۇننىڭ قانداقلىقى تېخىمۇ مۇھىم.
ــ مەن مۇشۇ جەھەتتىن زىيان تارتتىم، ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ خوتۇن بەك بەتخەج. پۇل تاپسىلا ئۈستىۋېشىغا ئارتىدۇ، يۈزىنى بويايدۇ، دەسلەپتە مەيلى دېگەن، لېكىن بارغانچە ھەددىدىن ئېشىپ كېتىۋاتىدۇ، باشقا لاۋبەننىڭ خوتۇنلىرى بىلەن توختىماي بەسلىشىدۇ. نەچچە قېتىم گەپ قىلدىم، ئەركىلەپ تۇرۇۋالدى، قاتتىق تەگسەم ئۇرۇشىمىز، بىر مۇنچە پۇل خەجلەپ ئالغاندىكىن، شاپىلاقتىن ئىككىنى سېلىپ قويۇۋېتىشكە ئادەمنىڭ قارنى ئاغرىيدىكەن.
ــ ئىشقىلىپ، غۇرۇرۇڭنى يوقاتما، بۇنداق خوتۇن شەيتانغىلا ئوخشايدۇ، قانچە بالدۇر قۇتۇلساڭ شۇنچە ياخشى . سېنى بۇزۇۋەتكەن نەرسە شۇ خوتۇن، يەنە بىرى دۇتتار. سەن شۇ ئىككى نەرسىدىن كەچمىگىچە ئىمانىڭغا قايتىپ كېلەلمەيسەن.
ــ بۇ گېپىڭ ئاقمايدۇ، ئەگەر مەن ئۇلاردىن كېچىپ كەتسەم ھازىرقى ئىمانىممۇ قالمايدۇ. چۈنكى مەن بۇ خوتۇننى پۇل خەجلەپ ئالدىم، نىكاھلاپ ئالدىم. دۇتتاردا ھېچقانداق گۇناھ يوق، ساڭا دېسەم، مەن ناماز ئوقۇغاندا ئەمەس، دۇتتار چالغاندا بەكرەك مۇڭلىنىپ خۇدايىمنى ئەسلەيمەن.
ــ نەق شەيتاننىڭ گېپىنى قىلىۋاتىسەن-دە، ئىمانىنىڭ تايىنى يوق ئادەملەر ھەر خىل گەپلەر بىلەن ئۆزىنى ئاقلايدۇ. لېكىن بۇنداق گەپلەر قىيامەتتە ئاقمايدۇ.
ــ سەن نېمە بىلىسەن؟ سەن ئۆزەڭنىڭ ئىمانىغا بەك ئىشىنىسەن-ھە، لېكىن ئۇنى كۆز-كۆز قىلىشنىڭ نېمە ھاجىتى؟
ــ ئىمان دېگەننى ئاشۇنداق كۆز-كۆز قىلىش كېرەك، ئۇنىڭدىن بۆلەك پەخىرلىنىدىغان ھېچنېمە يوق بۇ جاھاندا!
ــ لېكىن بۇ قىلىقىڭ ماڭا ياقمايدۇ،ــ دېدى روزاخۇن كۆڭلىدىكىنى ئاشكارىلاپ،ــ ئىمانىڭنى خۇدايىم بىلسە بولدى، دېمىسىمۇ ئۇنى پەقەت خۇدايىملا بىلىدۇ، باشقا ئادەم بىلمەيدۇ. تولا دەۋەرسەڭ مەززىسى قالمايدۇ، خەق سېنى مەنمەنچى دەيدۇ، گېپىڭنى ھېچكىم ئاڭلىمايدۇ.
ــ ئىمانلىق بول دېگىنىم، ئىمانىمنى پەش قىلغانلىق ئەمەس، مەن ھەممە ئادەمنىڭ ئالدىدا دەۋەرمەيمەن بۇنداق گەپنى ئىمانىم بار دەپ تۇرۇپ ئۆزىنى ئالدايدىغان سەندەك غىلتاڭ گۇيلارغىلا دەيمەن. بېشىمىزنى ئىچىگە تىقىۋېلىشقا بولمايدۇ، ئاللاھمۇ بۇنداق يارىماس مۇسۇلمانلارنى ياقتۇرمايدۇ.
ــ لېكىن خەقنى ئويغىتىمەن دەپ مەنمەنچىلىك قىلساڭ، مەن مۇسۇلمان، سەن كاپىر دېسەڭ، ھەمما ئادەم سەندىن بىزار بولىدۇ.
ــ بىزار بولسا مەيلى، مەن بۇلارنىمۇ ئاللىبۇرۇن ئويلاپ قويغان.
ــ شۇنداق قىلىۋەرسەڭ، ھەممە ئادەمنى ئۆزەڭگە ئۆچ قىلىسەن.
ــ دىلىدا ئازراق ئىمانى بار ئادەم بولسا ماڭا ھەرگىز ئۆچ بولمايدۇ.
روزاخۇن ھەر قېتىم ئەرشىدىن بىلەن پاراڭلاشقاندا ئىچى سىقىلغان بىلەن، ئىمان مەسىلىسىدە ئويلانماي تۇرالمايتتى: غۇرۇر-ۋىجدانى يوق ئادەمدە ئىمان نېمە ئىش قىلسۇن؟ ئىنساۋى يوق ئادەمدە تەقۋالىق بولامدۇ؟ ئاللاھنىڭ بەرگەن نېمەتلىرىگە شۈكرى قىلىپ، بۇنىڭ جاۋابىنى قايتۇرۇش ئۈچۈن ئاللاھ بۇيرۇغان ئىشلارنى قىلىشقا ئالدىرىمىغان ئادەم ئۇ دۇنيا بۇ دۇنيا تۇزكور، قارايۈز بولۇپ كەتمەمدۇ؟ ئەمما…
ئەمما، لېكىن، بىراق…نىڭ كەينىدە بىر ئۆمۈرگە يېتىپ ئاشقۇدەك پۇتلىكاشاڭلار، غەيرى خىياللار، قېيىشلار، ئاينىشلار، خەتەرلىك بۇرۇلۇشلار تولۇپ ياتىدۇ؛ ۋۇجۇدىمىزغا، ئەتراپىمىزغا سۇدەك، ئوتتەك، ھاۋادەك، ھەتتا قاتتىق ماددىلاردەك سىڭىپ كەتكەن شەيتان لەئىن ھىدايەت يولىدا تۈپتۈز كېتىۋاتقان ئىنساننى ”ئەمما، لېكىن، بىراق“ دوقمۇشىدا قايدۇرۇپ، ۋەسۋەسە ئوقلىرىغا تۇتۇپ ھالاك قىلىدۇ…
ئۆزىنىڭ مېزىلىك تاماقلىرى، ناخشا، ساز، كۈلكە پاراڭلىرىنى سېغىنىپ كېلىپ، ئايرىمخانىدا بەزمە سۈرۈۋاتقانلارنىڭ سورۇنىدا روزاخۇن كەم بولمايتتى، كەيپنى، پىغانىنى ھاراقتىنلا چىقىرىدىغان نوچىلار ئۇنىڭ ئىچمەي تۇرۇپ دۇتتار بىلەن شۇنچە پەيزى قىلىشلىرىغا ھەيران ئىدى، روزاخۇن شۇنچە كۆپ ناخشىلارنى بىلەتتىكى، كىشىگە كەسىپ ئەھلىدەك، ھەر كۈنى يېڭى ناخشا ئۆگىنىدىغاندەك ياكى كونىلىرىنى تەكرارلاپ تۇرىدىغاندەك تۇيغۇ بېرەتتى، ئەلنەغمىچىلەر ئارىسىدىلا ساقلىنىپ يۈرگەن ناخشىلارنى ئېيتقىنىدا سورۇن ئەھلى ”بىزنىڭ مۇنداقمۇ ناخشىمىز بار ئىكەنا“ دەپ ھەيران قېلىشاتتى، زوقمەن بولۇشاتتى. روزاخۇن ئوبدان ناخشىدىن بىر-ئىككىنى ئېيتىپلا سورۇننىڭ كەيپىياتىغا قارايتتى، مېھمانلار بۆلەكچە قىزغىن بولسا تەلەپ بويىچە چالاتتى، بولمىسا ئۆزىنى خار قىلمايتتى. سورۇن تەجرىبىسىگە ئاساسەن ”باشتا بىرنى چېلىش، تەلەپ قىلسا ئىككىنى چېلىش، ئېشىپ كەتسە ئۈچنى چېلىپ قەتئىي توختاش“ مىزانىغا ئەمەل قىلاتتى، چۈنكى ساز، ناخشىنى ھەممە ئادەم ياقتۇرۇپ كەتمەيتتى، بىرى يەپ ئىچىمىز دەپ كەلسە، بىرى چاقچاق قىلىشىمىز دەپ، بىرى تانسا، دېسكو ئوينايمىز دەپ كەلسە، يەنە بىرى باشقا مەقسەتلەر ئۈچۈن كېلەتتى. ھەممىنىڭ ئىشتىھايىغا يېتىشىپ بولغىلى بولمايتتى. نەچچە باش، نەچچە ئېغىز، نەچچە نەپسانىيەت بىر يەرگە قوشۇلغان سورۇن بەئەينى داشقايناق جەمئىيەت بولۇپ، ھەر خىل ئادەم، ھەر خىل مۇئامىلىگە تاقابىل تۇرۇش گويا ناخشىنى جايىدا ئوقۇغاندەك نازۇك ئىش ئىدى، روزاخۇن بۇنىمۇ ئۆگىنىپ كەتتى، ئېگىلگەنگە ئېگىلدى، كېرىلگەنگە كېرىلدى، بىرەرسىنىڭ ھۆرمەت قەدەھلىرى ياكى خوشامەت سۆزلىرىگە مەست بولۇپ، ئۆزىنى بىلمەي چېلىپ كېتىشتىن ساقلاندى؛ يېڭى تونۇشقان باشلىق بولسۇن، سودىگەر بولسۇن، زىيالىي بولسۇن، ھەممىسىگە تەڭ مۇئامىلە قىلدى، چىرايلىق كەلگەنلەر بىر چاغدا سەتلىشىپ، ئادەمدىن مايمۇنغا ئايلانغان ھامان غىپپىدە قاچتى…مۇشۇنداق بەزەپ، ۋاراڭ-چۇرۇڭ سورۇندىن قاچقاندا ئەرشىدىن بىلەن مۇڭداشقۇسى، ياتىقىدا ئىككى رەكئەت ناماز ئوقۇۋالغۇسى كېلەتتى. ئەمما تاڭنۇر خېنىم ئۇنىڭغا ھەر ۋاقىت سايىدەك ئەگىشىپلا يۈرەتتى، تىنىم تاپقۇزمايتتى.
بىر كۈنى تاڭنۇر خېنىمنىڭ ۋەلى پىجۇ دېگەن بۇرۇنقى ئېرى بىر قانچە ئاغىنىسىنى باشلاپ رېستۇرانغا كەلدى، روزاخۇننى بىر كۆرۈپ باققۇسى كەلدىمۇ ياكى ناخشىسىنى ئاڭلىغۇسى كەلدىمۇ، ئۇنى سورۇنغا چاقىرىپ كېلىپ ھاراققا زورلىدى.
ــ مەن ئىچمەيمەن، ئىچمىگىلى خېلى بولدى،ــ دېدى روزاخۇن تەمكىن ئولتۇرۇپ .
ــ بۇ دېگەن ئىچىدىغان سورۇن، ئىچمىسەڭ قانداق چالىسەن؟ ــ دېدى ۋەلى خاپىلىقىنى دەرھال چاندۇرۇپ.
ــ راست ئىچمەيمەن.
ــ ھۆرمىتىڭنى قىلىپ سۇنغاندىكىن ئالە،ــ دېدى ۋەلىنىڭ ئاغىنىسى قاپىقىنى تۈرۈپ.
روزاخۇن بۇ ھاراقنى ئىچمىسە سورۇندىن چاتاق چىقىدىغاندەك قىلاتتى، ئىلگىرى كونا ئەر-خوتۇنلار ئولتۇرغان سورۇندا ئىچىپ چەكمىگەن بولسا، بۇنداق تەڭقىسلىقتا قالمايتتى-دە.
ــ ماڭا مۇشۇنى زورلىماڭلار، مەن راست ھاراقنى تاشلىدىم، نامازنى باشلىدىم.
ــ قاچاندىن بېرى؟ــ دېدى ۋەلى كۆزىنى مەسخىرىلىك قىسىپ،ــ تاڭنۇردىن سورايمەن جۇمۇ، يالغان ئېيتقان بولساڭ يۈزۈڭگە تۈكۈرىمەن.
ۋەلى پىجۇ ئاغىنىسىگە ”ماڭ بېرىپ تاڭنۇرنى چاقىرىپ كەل“ دەپ بۇيرۇدى. روزاخۇن ۋەلىنىڭ قارا جەمئىيەت كاتتىۋېشىدەك مەغرۇر ھالىنى،ئاغىنىلىرىنىڭ يالاقچىلىقىنى كۆرۈپ، بۇ گۇيلار قۇرۇق تېرە تاراقشىتىۋاتامدىغاندۇ ياكى راستىنلا روناق تېپىپ تېرىسىگە سىغماي كېتىۋاتامدىغاندۇ؟ دەپ ئويلاپ قالدى.
تاڭنۇر خېنىم ئايرىمخانىغا كىرىپ، تاماكىسىنى قىڭغىر چىشلەپ ئولتۇرغان ئېرىغا قاراپ تۇرۇپ قالدى، روزاخۇن ئۇنىڭ چىرايىدىكى تېپىشماقلارنى تاپالمىدى.
ــ قانداق ئەھۋالىڭ ؟
ــ ياخشى…
ــ بىز بىلەن بىر دەم ئولتۇرۇشۇپ بەرمەمسەن؟
ــ مېنىڭ ئىىشم بار.
ــ بۇ ئېرىڭ ناماز باشلىۋالدىم دەيدىغۇ؟
ــ ۋاي تاڭ، بۇنى نېمە دەپ مەندىن سورايسەن؟
ــ مەن تېخى سېنىمۇ ناماز باشلىۋالدىمىكىن، ئۇنىڭ تاھارىتىگە سۇ بېرەمدىكىن دەپ ئويلاپتىمەن.
ــ دەيدىغان گېپىڭ شۇمىدى؟
ــ دېمەك، ناماز ئوقۇمايسىلەر، ئەمىسە ئېرىڭ نېمىشقا ھاراق ئىچمەيدۇ؟
تاڭنۇر خېنىم روزاخۇنغا ناتونۇش ئادەمگە قارىغاندەك قاراپ قويدى:
ــ ئىچمىسە زورلىماڭلار.
ــ ئېرىگە ئەجەپ كۆيۈمچان خوتۇن-دە بۇ!ــ دېدى ۋەلى پىجۇ ئەتراپىدىكى ئاغىنىلىرىگە قاراپ.
ــ ئېرى بولغاندىكىن كۆيۈنىدىغان گەپ، چىدىمايۋاتامسەن؟
ۋەلى پىجۇ جاۋاب بېرىشنىڭ ئورنىغا مەسخىرىلىك كۈلۈپ قويدى.
ــ ئۆز ۋاقتىدا قەدرىمنى بىلمىدىڭ، ئەمدى پۇشايمان قىلغىنىڭ بىكار…
ــ نېمىگە سۆزلەپ قالدىڭ؟،ــ دېدى ۋەلى پىجۇ ئاچچىق كۈلۈپ،ــ سېنى قويۇۋەتكەنگە مەن ھەرگىز پۇشايمان قىلمايمەن.
ــ ئەمىسە نېمە دەپ كەلدىڭ؟
ــ مەن بۇ يەرگە سېنى دەپ كەلمىدىم، تاماق يېگىلى كەلدىم.
تاڭنۇر خېنىم ئېرىگە ئالىيىپ قويۇپ، روزاخۇنغا بىر قاراپ قويۇپ چىقىپ كەتتى.
ــ دېمەك، ناماز ئوقۇيدىغانلىقىڭ يالغان چىقتى،ــ دېدى ۋەلى پىجۇ تاڭنۇر خېنىمنىڭ كەينىدىن قاراپ قالغان روزاخۇنغا،ــ جۈمەگە بارىدىكەنسەن، جۈمەگە بىزمۇ بارىمىز.
ــ ئەمىسە نېمىشقا ئىچىسىلەر؟
ــ ئىچەلىگۈدەك ھالىمىز بولغاچقا ئىچىۋاتىمىز، بەش ۋاق نامازنى باشلىۋالساق تاشلىۋېتىمىز.
روزاخۇن كۈلۈپ قويدى، ۋەلى پىجۇ ئۇنى ئەيۋەشكە كەلدى دەپ ئويلاپ يەنە ھاراق تەڭلىدى.
ــ مەن راست ئىچمەيمەن،ــ دېدى روزاخۇن بۇ گۇيلار ئالدىدا لاتاغىلاپ بولماسلىققا تىرىشىپ.
ــ ناماز باشلىۋالدىم دەپ يالغان ئېيتقان گۇناھىڭ ئۈچۈن ئىچىسەن!نامازنى ئوقۇش كېرەك، تۈزۈك ئوقۇش كېرەك. بولمىسا مۇشۇنداق ئىچىپ خۇش كەيىپ بولۇش كېرەك! ئال بۇنى قولۇڭغا!
ــ تاڭنۇر ھېچنېمىنى بىلمەيدۇ، مەن ئۇ يوق ۋاقتىدا ئوقۇيمەن نامازنى!
ــ بولدى قىل، خۇدادىن قورقۇپ ناماز ئوقۇيدىغان ئادەم خوتۇن دېگەندىنمۇ قورقامدۇ؟
ــ مەن ئۇنىڭدىن قورقمايمەن، خۇدايىمدىن قورقىمەن.
ــ يالغان ئېيتما، قورققان بولساڭ قېنى بەش ناماز؟
ــ بەش ۋاق ئوقۇيالمىساممۇ، ھاراق ئىچمەيمەن.
ــ ئۆزەڭنى ئالدىما، سېنىڭ بەش ۋاقتىن بىر ۋاق ناماز ئوقۇمىغىنىڭ مۇشۇ ھاراقنى ئىچكەندىن نەچچە ھەسسە ئېغىر گۇناھ…
ــ شۇڭا مېنىڭ گۇناھ ئۈستىگە گۇناھ قىلغۇم يوق.
ــ ئىلگىرىكىن لاتاقاسقاس گۇيكەن بۇ…ــ دېدى گۇپپاڭچىلاردىن بىرى.
ــ مېنىڭ ھاراق ئىچىۋېلىپ نوچى بولغۇم يوق.
ــ ھاراق ھېچكىمنى نوچى قىلالمايدۇ، بىز بۇ يەردە جۈرئىتىڭنى سىناۋاتىمىز. مۇشۇ پەيتتە ئىچسەڭ سازلىشىسەن، ئىچمىسەڭ مازلىشىسەن.
روزاخۇننىڭ تۇرۇپلا پىغانى ئۆرلەپ ھاراقنى بىر كۆتۈرۈپلا ئىچىۋەتتى.
ــ يارايسەن! قورقۇنچاق گۇيلار ئىككىلىنىپ ھېچ ئىش قىلالمايدۇ!ــ دېدى ۋەلى پىجۇ تەنتەنە قىلىپ،ــ ئادەم دېگەن ئۆزىنى بىر تەرەپ قىلالىشى كېرەك. بۈگۈن تەۋەككۇل دەپ ئىچكەن بولساق، ئەتە تەۋەككۇل دەپ ساۋابلىق ئىشتىن بىرنى باشلايمىز. كىم بىزنى قىلالمايدۇ دەيدۇ؟
شۇنداق قىلىپ روزاخۇن كەينى-كەينىدىن ئىچىپ، قىززىپ، دۇتتار دېگەننى ۋاڭشىتىپ چېلىپ سورۇندىن چاڭ چىقىرىۋەتتى. ۋەلى پىجۇ ئۇنى ئادەمدىن مايمۇن قىلىپ، تاماشاسىنى كۆرۈۋاتقاندەك ھۇزۇرلىنىپ ئولتۇردى.
روزاخۇن ياتاق ئۆيىگە لەيلەپ كىرىپ كارىۋاتقا ئۆزىنى تاشلىدى، بىر دەمدىن كېيىن تاڭنۇر خېنىم ئىشتىن چۈشۈپ ئۇنى تۈزەشتۈرۈپ يېنىدا ياتتى، ۋەلى پىجۇ روزاخۇننىڭ پىغانىنى ئۆرلىتىپ ھاراقتىن مەست قىلىپ تاشلىغان بولسا، تاڭنۇر خېنىمنىڭ كونا دەرتلىرىنى قوزغاپ قويغانىدى. ئۇ روزاخۇنغا كەينىنى قىلىپ خىيال سۈرۈپ ياتقاندا ۋەلى پىجۇدىن ئۇچۇر كەلدى: تالاغا چىق، پاراڭلىشايلى
تاڭنۇر خېنىم روزاخۇنغا قاراپ قويۇپ، ھېچ ئىككىلەنمەستىن تالاغا ماڭدى. ۋەلى پىجۇ ئۇنى كۆرۈپلا ئالدىغا كەلدى:
ــ ساڭا پەقەت چىدىمىدىم، ماشىنا ئاۋۇ يەردە.
ــ بايا نېمە دېدىڭ؟
ــ ھەممىسى يالغان، ئېرىڭنىڭ ئالدىدا چاندۇرۇپ يۈرسەم بولامتى؟
ــ نەپسىڭنى قاندۇرۇپ بولۇپلا يەنە ئېشىۋالارسەن.
ــ ئۇنداق ئەمەس، ئېشىۋالسام بۇ كېچىدە ساڭا ساقلاپ ئولتۇرامتىم؟
ــ نەگە بارىمىز؟
ــ ماشىنىغا چىق…
ــ نېمە ساراڭلىق بۇ؟ بۇنداق قىينىلىپ يۈرگەندىن ئۆيدە، كەڭ كارىۋات… ياخشى ئەمەسمۇ؟
ـــ ئۇنىمۇ قىلىپ باقتۇق خوتۇن، زېرىكتۇق. بۇنىمۇ سىناپ باقايلى، زېرىكىپ قالساق يەنە بۇرۇنقىدەك ياشارمىز.
ــ ئوغرىلاپ يېگەن تاۋۇزنىڭ تەمى باشقىچە بولىدۇ دەپ كېتىشلىرى تېخى! چېقىپ تاشلىۋېتىپ كېتىۋېرىسەن، دەردى ماڭا ئېشىپ قالىدۇ.
ــ ئاۋازىڭنى پەس قىل…
روزاخۇن ھاراق ئىچىشنى باشلىۋالغاندىن كېيىن تاشلىيالمىدى، ئەرشىدىندىنمۇ قېچىپ يۈردى. ۋەلى پىجۇ پات-پات كېلىپ سورۇن تۈزۈپ روزاخۇننى چاقىرىۋالاتتى. روزاخۇنمۇ ئۇنىڭ ھاراقلىرىنى ئىچىپ، ماختاشلىرىنى ئاڭلاپ كۆنۈپ قالدى. كېچىلىرى مەست، ئەتىسى كاللىسى قاپاق، كۈندۈزلىرى گالدى- گۇلدۇڭ يۈرەتتى. تاڭنۇر خېنىمنىڭ بويۇن، قۇلاقلىرىدا زىبۇ زىننەتلەر كۆپىيىپ قالدى، پۇلدا خېنىملار قانداق سومكا ئاسقان بولسا بىر نەچچە كۈن ئۆتمەي ئۇنىڭ يېنىدىمۇ شۇنداق سومكا پەيدا بولاتتى، خېنىملار قانداق نوركا كىيگەن بولسا ئۇنىڭ ئۇچىسىدىمۇ شۇنداق نوركا پەيدا بولاتتى. روزاخۇن بۇ جابدۇقلار نەدىن كېلىۋاتىدۇ، باھاسى قانچە دېگەنلەرگە دىققەت قىلمايتتى، قىزىقمايتتى. كاتەكتەك ئۆينى تارلاشتۇرۇپ قويۇۋاتقان لاقا-لۇقىلارنى ئەچىقىپ ساتسا شۇنىڭ پۇلىغا گەدىنىدىكى قەرزنى تۆلىيەلەيدىغانلىقىنى بىلمەيتتى. تاڭنۇر خېنىمنى ئىلكىدىن چىقىرىپلا قويمىسا، ھەر ئاخشىمى خوتۇن قىلىپ ئۆتىۋەرسە، ئۇرۇش-تالاش قىلمىسا، قالغان ھەممىگە رازى ئىدى. خوتۇنىدىن قالسا، سورۇندىكى قىززىقچىلىق، كەيىپ-ساپاغا شۇنچىلىك كۆنۈپ كەتتىكى، ئۇ بولمىسا ھاياتىدا خۇشاللىق بولمايدىغاندەك ھېس قىلاتتى. ئەمما ھەممە سورۇندىن ئۇنىڭغا نەپ، ياخشى گەپ چىقىۋەرمەيتتى، ھەممە ئادەمدىن ئۇنىڭغا خۇشاللىق كېلىۋەرمەيتتى.
بىر كۈنى سورۇندا مېھمانلارنىڭ كۆڭلىنى ئالىمەن دەپ سېقىمە ناخشىلارنى بولۇشىغا ئېيتتى،
خەنسونى ھېساب بىلەن چوتقا قوي،
ئورۇسنى مىلتىق بىلەن پوستقا قوي
قازاقنى پىچاق بىلەن ئەتكە قوي،
تارانچىنى كەتمەن بىلەن باشقا قوي،
ئاتۇشلۇقنى قوراي بىلەن جاڭگالدا قوي،
قەشقەرلىكنى ئېشەك بىلەن چۆلدە قوي
ئاقسۇلۇقنى كاۋا بىلەن باراڭدا قوي…
دەپ تازا پەيزى بىلەن ئېيتىپ، چاۋاكلارغىمۇ كۆمۈلۈپ، ئۆزىنى يەلپۈپ چېيىنى ئىچىپ ئولتۇراتتى. سورۇننىڭ ئىززەت تەختىدە ئولتۇرغان، تۈركىيىدە ئوقۇپ كەلگەن ياش دوكتور دەپ تونۇشتۇرۇلغان بىرى ئۇنىڭغا تەنبىھ بەردى:
ـــ بۇرادەرلەر، چاۋاك چېلىشقا ئالدىراپ كەتمەيلى. ھەر ئىشنى ئويلىنىپ، پىكىر يۈرگۈزۈپ قىلايلى. تارىختىن بۇيان بىز مۇشۇنداق نادانلىقىمىز، بىخۇتلۇقىمىز، ئالدىراڭغۇلۇقىمىز تۈپەيلىدىن زىيان تارتىپ كېلىۋاتىمىز. بۇ ناخشىدا ساددا خەلقنىڭ ناچار تەپەككۇرى، ھىيلە-مىكىرنى ئۇلۇغلاش، مىللەتچىلىك، يۇرتۋازلىق، ئۆچمەنلىك ئىدىيىلىرى بار. ناخشا ئېيتقان بۇرادىرىم بۇنى نەدىن تېپىپ ئوقۇدى، بىلمىدىم. بۇنداق خاتا ناخشىلارنى سورۇنلاردا ئوقۇش تېخىمۇ خاتا! بۇ ناخشىنى ھەر كىم ئاڭلىسا ئايرىمىچىلىق ئىدىيىسى كۈچىيىدۇ، ھېچكىمگە ئىشەنمەيدۇ، قۇۋ، ھىيلىگەر بولۇپ كېتىدۇ. قارىماققا ئاددىي ناخشا، لېكىن بۇ ناخشىدا شۇ رەزىللىكلەرنىڭ ھەممىسى بار، ئاڭلىغان ئادەم شۈركىنىدۇ. شۇڭا دەيمەن، كۈلكە بولسۇن دەپ قىلغان ئىشلىرىمىز ئاخىر مۇسىبەتكە ئايلىنىپ قالمىسۇن…
روزاخۇن بۇ گەپلەرنى ئاڭلاپ ئولتۇرۇپلا قالدى، سورۇندىكىلەرنىڭ ھەممىسى شۇ دوكتورنىڭ ئېغىزىغا قاراپ ئولتۇراتتى.
ـــ بىزنىڭ سورۇندارچىلىق ئەنئەنىمىز بەك ياخشى، بىر نەچچەيلەن يىغىلىپ ھال-مۇڭ بولىمىز. ئەمما سورۇنلىرىمىزنىڭ سۈپەت-ساپاسى بەك تۆۋەن، چوڭ-چوڭ تېمىلار، جەمئىيەتتىكى تەخىرسىز مەسىلىلەر ئۈستىدە پىكىرلىشىدىغان ئادەملىرىمىزنىڭ تايىنى يوق، ئىچكىۋازلىق، غەيۋەتخورلۇق، ئەخلاقسىزلىق ئەۋج ئالغان. ھاراقسىز سورۇننى تەسەۋۋۇر قىلغىلى بولمايدۇ، ھاراق ئىچمەيدىغان ئەرنى ئەر ھېسابلىمايدىغان ساراڭ ئىللەت بىزدىلا بار، بالىلىرىنى تاشلاپ قويۇپ چاي ئوينايدىغان، دەردىم بار دەپ ئىچىپ قويىدىغان ھاياسىز، سۈپەتسىز خوتۇنلار بىزدىلا بار. بۇنىڭ سەۋەبى ئەرلەردە، ئىچىپ چېكىپ ساراڭدەك يۈرىدىغان ئەرلەردە مەسئۇلىيەت نېمە ئىش قىلسۇن؟ مۇشۇنداق شەرەپسىز گۇيلار مىللەتنى خاراپ قىلىدۇ…
روزاخۇن كەمدىن كەم ئۇچرايدىغان بۇ ھاراقسىز سورۇننىڭ تۆرىدە ئولتۇرغان سالاپەتلىك دوكتورغا قايتا نەزەر سېلىپ، ئۆزىنى تولىمۇ نادان، ئەرزىمەس ھېس قىلىپ ئىچى سىقىلدى.
ــ تۈركىيىدىكى ئاشخانىلاردا ھاراق سېتىلمايدۇ، ئىچىدىغانلار قاۋاقخانىغا بارىدۇ. مۇسۇلمان مۇسۇلماننىڭ يولىدا، پاسىق پاسىقنىڭ يولىدا كېتىۋېرىدۇ، ھەرگىز مەن مۇسۇلمان دەپ تۇرۇپ ھاراق ئىچىپ كوچىدا رەسۋالىشىپ يۈرمەيدۇ. سورۇندا تۈركلەر ھەرگىز يات بىرىنىڭ خوتۇنى بىلەن تانسا ئوينىمايدۇ، خوتۇنىنىڭ باشقا ئەر بىلەن قول تۇتۇشۇپ، بەل تۇتۇشۇپ يۈرۈشىگە ھەرگىز يول قويمايدۇ. ئەگەر خوتۇنىنى باشقا ئەر بىلەن رەسۋالىشىپ يۈرگەن يەردە تۇتۇۋالسا ئىككىلىسىنى بوش قويمايدۇ، ھەتتا ئېتىپ ئۆلتۈرۈۋېتىدۇ. بۇنى تۈركلەر ”ئار-نومۇسنى ئاقلاش“ دەپ چۈشىنىدۇ. بىزچۇ؟ بىزنىڭ ئەرلىرىمىزمۇ؟ بۇنى دېمىسەممۇ ئۆزەڭلار بىلىسىلەر، ئېچىنىدىغان ئىش بەك تولا، مۇسۇلمانلىق، ئەركەكلىكتىن ئېغىز ئاچقىلى بولمايدۇ. تۈركىيىدىن كەلگەندىن بېرى بىر كۈن خۇشال بولۇپ باقمىدىم، نەگىلا قارىسام بىزنىڭ بۇ ھالىمىزنىڭ ناچارلىقى، شۇنداق تۇرۇپ يەنە ئۆزىمىزنى ئالداپ بىخۇد ياشاشلىرىمىز، يالغان كۈلۈشلىرىمىز… ئىچىمنى بەك سىقىۋەتتى…
ــ ئەمىسە قانداق ياشايمىز؟ ــ دېدى روزاخۇن تەنە قىلىۋاتقاندەك،ــ ئۆزلىرىدەك بىلىملىك ئادەمنى تاپماق تەس، شۇڭا تەلىم بەرگەن بولسىلا…
ــ سىز ئىچىۋالغان ئوخشىمامسىز؟ــ دېدى دوكتور چېيىنى قولىغا ئېلىپ.
ــ مەن كۈندە مۇشۇنداق ئىچىپ يۈرىمەن، ئىچمىسەم چالالمايمەن. لېكىن ئىچسەممۇ ئۆزەمنىڭ ئەركەكلىكىنى، مۇسۇلمانلىقىنى ئۇنتۇپ قالمايمەن.
ـــ تىپىك ئۇيغۇرنىڭ گېپىنى قىلدىڭىز، سىزدەك مۈجمەل ئىنسانلار بىزدە بەك تولا. شۇڭا ھەيران قالمايمەن.
ـــ مەن كۆپ ئوقۇمىغان، ئوقۇيالمىغان. چوڭ ئىشلارنى سىزدەك چۈشىنىپ كېتەلمەيمەن. ئەمما خۇدايىم ھەر كىمنىڭ كاللىسىنى ئوخشاش يارىتىپ قويمىغان، ھەر كىم ئۆزى قانداق ياشىسا شۇنىڭغا چۇشلۇق بىلىم ئالالايدۇ دەپ ئويلايمەن. مەسىلەن، سىز كۆپ ئوقۇغان بىلەن مەندەك جەمئىيەت كۆرۈپ باقمىغان. بەزى ئىشلارنى مەنچىلىك بىلمەسلىكىڭىز مۇمكىن…
سورۇندىكىلەر ھەيران قېلىپ، بىر دەم روزاخۇنغا، بىر دەم دوكتورغا قارايتتى.
ـــ توغرا، سىز جەمئىيەت كۆرگەن، سورۇن كۆرگەن. ھەر خىل ئادەملەر بىلەن ئارىلىشىپ باققان، شۇڭا ئىدىيىڭىزمۇ ئارىلىشىپ كەتكەن. سىزدەك ئادەملەردە كۆپ ھاللاردا مۇستەقىل ئىدىيە بولمايدۇ، جەمئىيەتنىڭ رايىغا بېقىپ ئىش تۇتىدۇ. مۇشۇنداق قىلساملا ياخشى ياشىيالايمەن دەپ ئويلايدۇ. چۈنكى سىزنىڭ ئويلىيالايدىغان، قىلالايدىغان ئىشىڭىز شۇنچىلىك. ئادەم ئۆزىنىڭ بىلىمى، ئىدىيىسى، ئىقتىسادىي كۈچىگە قاراپ پەرقلىق بولىدۇ، پەرقلىق ياشايدۇ. شۇڭا بىلىم مۇھىم، ئىدىيە مۇھىم، ئىقتىساد مۇھىم. سىزدە ئەگەر بۇنىڭ ھېچقايسىسى بولمىسا، ھايات دېگەن مۇشۇ دەپ ئۆتىۋېرىسىز، ئۆزىڭىزنى ھەقىقىي تونۇيالمايسىز، تۇرمۇشىڭىزنى ئۆزگەرتەلمەيسىز.
ــ توغرا، مېنىڭ كاللام ئارىلىشىپ كەتكەن. ئىچىپ-چېكىپ ئويناپ باقتىم، نامازمۇ ئوقۇدۇم، ئاخىر يەنە ئىچمەي قۇتۇلالمىدىم. قانداق قىلسام كاللىسى ساق ئادەم بولالايمەن؟
ــ بۇ سىزدىكى نادانلىق، بىلىمسىزلىكنىڭ ئالامىتى. ئەگەر ساۋادىڭىز بولسا كۆپرەك كىتاب ئوقۇڭ، بۈگۈنكى دۇنيانى، جەمئىيەتنى چۈشەندۈرىدىغان كىتابلارنى ئوقۇڭ، دىنىي كىتابلارنى ئوقۇڭ، ھازىر سىزگەم ئەڭ يارايدىغنى شۇ.
ــ كىتاب ئوقۇشنىڭ مۇھىملىقىنى بىلىمەن. ئىلگىرى ئوقۇماپتىكەنمەن، ھازىر ئوقۇش خوشياقمايدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە بىرەر كىتاب ئوقۇپ ئۆزگىرىپ باشقىچە ئادەم بولۇپ كېتىشىمگە ئىشەنمەيمەن.
ــ ئەمىسە بۇ سىزنىڭ كاللىڭىزدىكى، خاراكتېرىڭىزدىكى مەسىلىكەن. بۇنىڭغا ئامال يوق.
روزاخۇن بۇ دوكتورنىڭ گەپلىرىنى نەچچە كۈنگىچە ئۇنتۇيالمىدى، بولار يېرىم مۇشۇ دەپ ئۆزىنى تاشلىۋەتسە، مەيلىخوشلۇق ئلىكىدە ياشاۋەرسىمۇ كۈنى ئۆتىدۇ. باشقىچە ياشاپ باقاي، تىرىشىپ باقاي، ھالىمنى ياخشىلاپ باقاي دېسىمۇ بولىدۇ، بىراق كۆنگەن مۇھىت، كۆنۈپ قالغان تۇرمۇش، كۆنۈپ كەتكەن ئىشلار ئۇنى چەكلەپ تۇرۇۋاتسا، ھەمدە پەقەت كۆنۈپ قېلىشلا ئۇنىڭغا ھۇزۇر، خاتىرجەملىك بېغىشلاۋاتسا، باشقىسىغا جېنىنى ئۇپرىتىپ نېمە كەپتۇ؟
رېستۇراندا كۈندە يېڭى ئىشلار چىقىپ تۇراتتى، يېڭى مېھمانلار كېلىپ تۇراتتى، دۇتتارنى زىل چېلىپ، ئادەتتىكى ئىشلارنىمۇ زىل قىلىپ كۆنۈپ كەتكەن روزاخۇن تەملىك كاۋاپلارنى چىقىرىپ مېھمانلارنى ھۇزۇرلاندۇرغان باشقا، ۋايىغا يەتكەن ساز، ناخشىلىرى بىلەن ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئېلىپ، ئۆز كۆڭلىنىمۇ خوش قىلىپ يۈرەتتى. بىر كۈنى كەچتە نازاكەت بىر قانچە قىزلارنى ئېلىپ ئايرىمخانىغا كېلىپ ئولتۇرۇش قىلدى، سورۇنى تۈگەي دېگەندە روزاخۇننى چاقىردى؛ نازاكەتنى دېسە روزاخۇننىڭ دۇتتا چالغۇسى يوق ئىدى، باشقا قىزلارنى دەپ قالدى. ھەر بىر يېڭى چىراي، يېڭى گۈزەللىكلەر ئۇنى غايىۋانە غىدىقلاپ تۇراتتى. نازاكەت ئۇنى ساۋاقداشلىرىغا تونۇشتۇرۇپ ئۇنىڭ بىلەن كونا تونۇشلۇقىنى ئېيتتى، روزاخۇننىڭ سالاھىيىتى ئەگەر ناخشىچى بولغان بولسا نازاكەت بەلكىم ئۇنى دوستى، مۇھەببىتى قاتارىدا تونۇشتۇرغانمۇ بولاتتى.
ـــ شاراپەت كەلمەپتىغۇ؟ــ دېدى روزاخۇن خۇددى ئۇنى سېغىنىپ قالغاندەك ھەسرەت بىلەن.
ـــ كەلگىلى ئۇنىمىدى، تۇغۇلغان كۈنىنى ئۆتكۈزۈش ھاراممىش، تورت يېمەيمىز، شام ياقمايمىز، پەقەت تاماق يەپلا كېلىمىز دېسەممۇ ئۇنىمىدى.
ـــ بۈگۈن تۇغۇلغان كۈنىڭىزمىدى؟ مۇبارەك بولسۇن، قۇرۇق بولسىمۇ!
ـــ بىرەر ناخشا بولسىمۇ سوۋغا قىلارسىز؟ــ دېدى نازاكەت يېقىملىق كۈلۈپ،ــ ھېلىقى چاغدا نورۇزدا ئېيتالمىغان ناخشىڭىزنى بىر ئاڭلىغۇم بار.
روزاخۇن ئۇ ناخشىنى ئېيتىش پۇرسىتى كەلگەنلىكىنى ھېس قىلىپ ئازراق بولسىمۇ سۆيۈندى.
ـــ شۇ چاغدا سىزنى قەستەن سەھنىگە چىقارمىغاندەك ئىش بولدى، مەندىن بەك خاپا بولدىڭىزغۇ دەيمەن.
ـــ ياقەي، ئۇ ئىشلارنى ئۇنتۇپ كەتتىم ھازىر…
ـــ ئەمىسە شۇ ناخشىڭىزنى بىر ئوقۇۋەتكەن بولسىڭىز.
روزاخۇن تولا ئوقۇپ، قەلبىنىڭ چوڭقۇر قاتلىمىغىچە ئورناپ كەتكەن شۇ گۈزەل ناخشىسىنى بۇ قىزلارغا پۈتۈن مېھرى بىلەن تەقدىم قىلدى:
نەقەدەر گۈزەل بۇ ياشلىق چاغلىرىم،
نەقەدەر گۈزەل بۇ رەڭدار باغلىرىم.
ياشلىقتا چەككەن شۇ ئازابمۇ گۈزەل،
ناخشىدۇر گوياكى ئاھۇ زارلىرىم…
…
ناخشا تۈگىگەندە روزاخۇن بېشىنى ئەگدى، قىزلار ئېڭەك تۇتۇپ ئولتۇرۇپ قالغانىدى، نازاكەت ئېغىر ئۇھ تارتىپ ئارىدىكى جمىجىتلىقنى بۇزدى:
ــ ئەجەپ مۇڭلۇق ناخشىكەنغۇ بۇ؟ سەھنىگە بىر ئېلىپ چىققان بولسىڭىز بالىلار ئارىسىدا مودا بولغىدەككەن!
ـــ شۇ ئەمەسمۇ، جىق بالىلار ئاڭلىيالماي قاپتۇ بۇ ناخشىسى! يەنە بىر ئېيتىپ بەرگەن بولسىڭىز تېلېفونىمىزغا ئېلىۋالساق بوپتىكەن! ـــ دېىيىشتى قىزلار.
روزاخۇن زوق-شوخ بىلەن ناخشىنى باشلاپ، بىر دەمدىن كېيىن ئۆز مۇڭى، ئۆز كۈيى، ئۆز قەلبىنىڭ قېتىغا چۆكۈپ كەتتى، قىزلار ھەر قېتىم بۇ ناخشىنى ئاڭلىسا مۇڭلىنىدۇ دەپ ئويلىدى ھەم شۇنداق ۋايىغا يەتكۈزۈپ ئېيتتى.
ــ رەھمەت، بۈگۈن بۇ مەن ئۈچۈن تېپىلغۇسىز سوۋغات بولدى،ـــ دېدى نازاكەت ھاياجانلىنىپ.
ــ شۇ باھانىدا بىزمۇ سوۋغاتلىق بولۇپ قالدۇق،ــ دېيىشتىن قىزلار چاقچاق قىلىپ.
روزاخۇن بۇ ماختاشلاردىن مەست بولۇپ ئولتۇرغاندا تاڭنۇر خېنىم ئايرىمخانىغا ئۈسۈپلا كىردى:
ـــ ئىشىڭ تۈگىدىمۇ؟
قىزلار ئەجەبلىنىپ روزاخۇنغا قارىدى، روزاخۇن بۇ خوتۇنىنى ئەمدى كۆرۈۋاتقاندەك ھەيرانلىق، بىزارلىق بىلەن چەكچىيىپ ئورنىدىن قوپتى:
ـــ نېمە بولدى؟ نېمە ئىش؟
ـــ ئا يەردىكى مېھمانلار بەك ساقلاپ كەتتۇق دەپ ئولتۇرىدۇ!
ـــ ھازىر چىقىدۇ دەپ قوي.
ـــ ئىتتىكرەك بولارسەن…
تاڭنۇر خېنىم ياش، شاش قىزلارغا شۈبھىلىك نەزەردە قاراپ قويۇپ، چىقىپ كەتتى.
ـــ كىم ئۇ؟ ــ دېدى نازاكەتمۇ گۇمان بىلەن.
ـــ مېنىڭ ئايالىم بولىدۇ.
ـــ قاچان توي قىلىۋالدىڭىز؟ ــ دېدى نازاكەت ھەيرانلىقىنى يوشۇرالماي.
ـــ يېقىندا قىلدۇق.
ـــ نېمانچە تېز دەيمىنا؟ بىزگە خەۋەرمۇ قىلماپسىزغۇ؟
ـــ چوڭ توي قىلمىدۇق، يىگىرمە ئوتتۇز خەققە چاي بېرىپلا ئىشنى تۈگەتتۇق.
ـــ شۇنداق بولسىمۇ، توي ئىشى دېگەن چوڭ ئىش تۇرسا…
ـــ مەنمۇ سىلەرنى چاقىراي دەپ ئويلىغان، لېكىن…
ـــ لېكىن سورۇنغا ماس كەلمەيدۇ، بىزنى ياراتمايدۇ دەپ ئويلاپ… شۇنداقمۇ؟
ـــ ئۇنداقمۇ ئەمەس، سىلەر كېتىپلا ئىزدەشمىدۇق.
ـــ توغرا دېدىڭىز، مەيلى، ئىشقىلىپ بەختلىك بولۇڭلار.
نازاكەت دوستلىرى بىلەن بىللە قايتىشقا تەمشەلدى، قىزلار ”ناخشىڭىزغا يەنە بىر قېتىم رەھمەت“ دېيىشىپ ئۇنىڭ بىلەن خوشلاشتى. نازاكەت ئاخىرقى قېتىم ئۇنىڭغا بىر نەزەر تاشلىدىكى، بىر نەرسگە ئېچىنىۋاتامدۇ ياكى ئاھ ئۇرۇۋاتامدۇ… بىلگىلى بولمايتتى. نېمىشقا بۇ قىزلار مۈشۈك بولۇپ ئۇنىڭ ئىچىنى تاتىلايدىغاندۇ؟
روزاخۇن يەنە بىر ئايرىمخانىغا ماڭغاندا ئۆزىنى تولىمۇ ھارغىن، كۆڭۈلسىز ھېس قىلدى. ئەمدى ھېچكىمگە دۇتتار چېلىپ ناخشا ئوقۇپ بەرگۈسى يوق ئىدى، مېھمانلارغا ئۆزۈر ئېيتىپ يېنىپ چىقىمەن دەپ ئويلاپ كىردى، ئەمما سورۇننىڭ چوققىسىدا كېرىلىپ ئولتۇرغان ۋەلى پىجۇنى كۆرۈپ غىڭ قىلالمىدى، چىلاشقۇدەك ئىچىپ، نېمە چالغىنىنى بىلمىگۈدەك دەرىجىدە مەست بولۇپ، ئارقىدىن ساراڭ بولۇپ كېتىشنى ئويلىدى.

5

روزاخۇن بەزىدە شۇ قىزلارنى، نازاكەتنىڭ ئاخىرقى نىگاھىنى ئەسلەپ قالاتتى، گۈزەللىك بەك قىسقا، خوتۇن ئالمىغان بولسا بەلكى شۇ قىزلاردىن گۈزەللىك، بەخت تەمە قىلىپ يۈرگەنمۇ بولاتتى. خوتۇنى ئۇنىڭغا بۇنداق پۇرسەت بەرمەيتتى، ئىشلە، پۇل تاپ، ھاجىتىمدىن چىق، مېنى خۇشال قىل دەيتتى. كۆز ئالدىدىكى تۇرمۇش، نەق نەرسىلەر بەئەينى ئوت كەتكەن ئۆيگە ئوخشاش ئۇنى ئالدىرىتىپ تۇراتتى، بېرىپ سۇ چېچىپ ئۇ نەپسانىيەت ئوتىنى ئۆچۈرمىسە بولمايتتى. ئەمما كۈنلەر ئۆتۈپ، ئىشلەمچىلەر ئارىسىدا خوتۇنى ھەققىدە بەزى مىش-مىش پاراڭلار كۆپىيىپ قالدى، يەۋاتقان ئىشتىھالىق غىزاسىنى ھەر قانچە قولدىن چىقىرىپ قويغۇسى بولمىسىمۇ، رىسقىغا چاڭ سېلىۋاتقان ھاشارەتلەرنى كۆرمەي تۇرالمايتتى.
ـــ ئاڭلىغان گەپلەر راستمۇ؟
ـــ قايسى گەپلەر؟
ـــ ماڭا راستىڭنى ئېيت، ئەگەر كېتىپ شۇ ئېرىڭگە تەگكۈڭ بولسا مەن ياق دېمەيمەن، لېكىن مەن تۇرۇپ ئۇنىڭغا غىلجىڭلايدىكەنسەن، كۆرگۈلۈكۈڭنى كۆرسىتىمەن.
ـــ ۋاي ئۆتەپ بارە نېرى، كىم ئۇنىڭغا غىلجىڭلاپتۇ!
خوتۇنىنىڭ ساراڭدەك چەكچىيىشلىرى ئۇنىڭغا شۇنچىلىك قورقۇنچلۇق تۇيۇلۇپ كەتتىكى، نەچچە ۋاقىتتىن بېرى كۈلۈپ، نازلىنىپ يۈرۈيدىغان ئۇ جۇۋان نەدە قالدى، ھېچ بىلەلمىدى.
ـــ دېمەك، خەقنىڭ گېپى راستكەن-دە! مەنغۇ ئەزەلدىن سەندەك خوتۇنلارغا ئىشەنمەيتتىم.
ـــ خەق نېمە دېسە ئىشىنىدىغان سەندەك دۆتنى كۆرمەپتىكەنمەن، بىرى ناماز ئوقۇ دېسە ئوقۇيسەن، ھاراق ئىچ دېسىمۇ ئىچىسەن، ئەمدى خوتۇنۇڭ بۇزۇلدى، قويۇۋەت دېسە قويۇۋېتەمسەن؟ سېنىڭ بىر مۇستەقىل كاللاڭ يوقمۇ؟
روزاخۇن بۇ گەپتىن ئۇجۇقۇپ كەتتى، تاڭنۇر خېنىم نايناقلاپ يۈرگەن بىلەن بىر ئىشلارنى ئويلاپ تۇرىدىكەن، ئېرىنى چۈشىنىدىكەن، ھەتتا كۆڭۈل بۆلىدىكەن…
ـــ ئەمىسە نېمىشقا چىقىدۇ بۇ گەپلەر؟
ـــ بىز خەقنىڭ ئەسكىلىكىنى بىلمەمسەن؟ ئىككىمىزنىڭ قاملىشىپ كەتكىنىگە چىدىماي شۇنداق دەيدۇ.
روزاخۇن بۇنىڭدىن كېيىن ھېچقانداق گەپكە قۇلاق سالماسلىق قارارىغا كەلدى، ئەمما ئەرشىدىن بىر كۈنى ئۇنى چاقىرىپ قاتتىق تەگدى:
ـــ دېمەي دېگەن، لېكىن ئىچىمگە پاتمىدىم. سەن ئادەم بولمايدىغان گۇيكەنسەن!
ـــ بۇ گېپىڭنى تولا ئاڭلاپ كەتتىم، مەن ئادەم بولمىسام، سەن ئادەم بولۇۋالارسەن!
ـــ پات يېقىندا بۇ يەردىن كېتىمەن، ساڭا شۇنى دەپ قوياي، ئۇ خوتۇننى قويۇۋەت، مەن نەچچە قېتىم كۆرۈپ قالمىغان بولسام ساڭا بۇ گەپنى دېمەيتتىم، كۆرۈپ تۇرۇپ گەپ قىلماسلىقنى ۋىجدانىم كۆتەرمىدى. مەن سېنىڭ ئۇ خوتۇنغا ئامراقلىقىڭنى، نەپسىڭدىن كېچەلمەيدىغانلىقىڭنى بىلىمەن، لېكىن شۇ پاسىق خوتۇننى خەقنىڭ ئالدىدا خوتونۇم دەپ يۈرۈشتىن نومۇس قىلمامسەن؟ ھاياسىزدا ئىمان يوق دېگەننى بىلمەمسەن؟
ـــ نېمىنى كۆرۈپ قالدىڭ؟ نېمە بوپتۇ؟
ـــ بولدىلا، مەن دېسەممۇ ئىشەنمەيسەن، ۋەلى پىجۇغا يەنە بىر قېتىم دۇتتار چېلىپ بېرىپ، ھارىقىنى ئىچىپ بەرگەن ئاخشىمى ھەممىنى بىلىسەن…
روزاخۇن ۋەلى پىجۇنىڭ قولىدىن بىر رومكا ئاچچىق ھاراقنى ئىچىۋەتكەندەك تۈرۈلۈپ، كۆزلىرى پۈرۈلۈپ كەتتى. شۇ ئوغرى كېلىپ بولغىچە ھېچنېمىنى چاندۇرماي، تاڭنۇر خېنىمنى قانغۇدەك خوتۇن قىلىپ، كۆڭلىنى خوش ئېتىپ يۈرىۋەردى. نىھايەت، ۋەلى پىجۇ ئۆز قەرەلىدە، خوتۇنىنى سېغىنىپ كەتكەن مەھەلدە رېستۇرانغا پەيدا بولۇپ، روزاخۇنغا يەنە ھاراق تەڭلەپ، مايمۇن تاماشاسىنى كۆردى. روزاخۇنمۇ ئۇلار دىققەت قىلمىغان پۇرسەتتە ھاراقنى يېرىم ئىچىپ، يېرىمىنى تۆكۈۋېتىپ ياكى جاۋغىيىغا ئېقىتىۋېتىپ، ئاخىرىدا يالغاندىن مەست بولۇۋېلىپ، ھۇجرىسىدا پۇرسەت كۈتۈپ ياتتى. تاڭنۇر خېنىم ئۇنى يېشىندۈرۈپ، ئايىغىنى سالدۇرۇپ، يوتقاننى يېپىپ قويۇپ كىيىمىنى سالماي ئولتۇردى، تېلېفونىغا ئۇچۇر كەلگەن ھامان تالاغا ماڭدى. دېمەك، ۋەلى پىجۇ خوتۇنىنى بىر كونۇپكا بىلەنلا باشقۇرىدىغان ماشىنا ئادەمدەك قىلىۋەتكەنىدى.
… روزاخۇن ھايال ئۆتمەي كىيىنىپ، ئايىغىنى كىيىپ خوتۇنىنىڭ ئارقىسىدىن ئەگەشتى، ئارقا ھويلىدىن چىقىپ، خالاغا كىرىپ كەتكەن خوتۇنى بىر دەمدىن كېيىن قايتىپ چىقىپ، ئەتراپقا بىر قارىۋەتكەندىن كېيىن چوڭ كوچىغا بۇرۇلۇپ، دەرەخلىرى قويۇق پىيادىلەر يولىنىڭ چېتىگە توختىتىپ قويۇلغان يوغان دالا ماشىنىسىغا كىرىپ كەتتى. روزاخۇن چەكچىيىپ تۇرۇپ قالدى، كۆپ مېڭىشنىڭ ھاجىتى قالمىغانىدى، ھەممىنى كۆرۈپ تۇراتتى؛ يەنە بىر قەدەم كېچىكسە خوتۇنى بۇرۇنقى ئېرىنىڭ، ھازىرقى پاھىشۋاز ئوغرىنىڭ نەپسىنى قاندۇراتتى. توۋا دەيتتى روزاخۇن ماشىنىغا يېقىنلاپ كېلىۋېتىپ، بۇ ئوغرى خوتۇنىنى شۇنچە يىل خوتۇن قىلىپ يەنە تويمىغانمىدۇ؟ تويمىغان بولسا نېمىشقا قويۇۋەتتى؟ ئەمدى چىدىمىغان بولسا نېمىشقا يېنىشىۋېلىپ، ئۆز ئۆيىدە خوتۇن قىلماي بۇ يەردە رەسۋالىشىپ يۈرىدۇ؟ تاڭنۇر دېگەن ئاۋۇ بۇزۇق، سېسىق، مەينەت… نېمىشقا ئەرگە تويمايدۇ؟ نېمىشقا ئۆزىنى بۇلغايدۇ؟ نېمىشقا مېنى ئالدايدۇ؟
روزاخۇن غەزەپ بىلەن ئۇلارغا يېقىنلاپ كەلدىيۇ، ماشىنىنىڭ قاپقارا دېرىزىسىدىن ھېچنېمىنى كۆرەلمىدى. ماشىنىنىڭ ئىچىدىن ئېغىر-ئېغىر تىنىشلار، پۇشۇلداشلاردىن باشقا ھېچنېمىنى ئاڭلىيالمىدى. ئۇ ماشىنىنىڭ ئارقا ئىشىكىنى غەزەب بىلەن مۇشتلىدى، ئۇلار چۆچۈپ كەتكەن بولسا كېرەك، ئۈن-تىن چىقارماي تۇرىۋېلىشتى.
ـــ ئاچە ئىشىكىڭنى بۇزۇق شاۋچىلار، ھارامدىن بولغانلار!!!
ئىشىك يەنە ئېچىلمىدى، روزاخۇن پىيادىلەر يولىنىڭ ئوتتۇرىسىدا بوشاپ قالغان بىر پارچە خىشنى سۇغۇرۇپ ئېلىپ، ئەينەككە ئۇردى.
ـــ ئاچە ئوغرى، ئىشىكىڭنى!
ئەينەك خېلى پۇختا بولسا كېرەك، بىرىنچى قېتىمدا دەز كەتتى، ئىشنىڭ چاتاقلىقىنى كۆرگەن ۋەلى پىجۇ ماشىنىدىن پىچىقىنى ئېلىپ سەكرەپ چۈشتى:
ـــ ھەددىڭدىن ئاشما ھېجىقىز، ھېلى بىكار تېرەڭنى تەتۈر سويىمەن!
ـــ كېلە ئوغرى، پىچىقىڭدىن قورقۇپ قالمايمەن!
ـــ قاراپ تۇرۇپ نەچچە مىليونلۇق ماشىنامنى كاردىن چىقاردىڭ، ئەينەكنى تۆلە!!!
ـــ ماڭاۋە ئوغرى، ئەينىكىڭنى قويۇپ تۇرۇپ ماۋۇ بۇزۇقنىڭ گېپىنى قىلە، نەچچە قېتىم بولدى، نەدە يېتىشتىڭ، ھەممىنى تاپشۇر، سەن بىلەن بۈگۈن تۈزۈك ھېسابلىشىمەن!
ـــ سەن نەچچە قېتىم مەست بولغان بولساڭ، مەن شۇنچە قېتىم ئوينىدىم، نېمە قىلسام ئۆزەمنىڭ خوتۇنى! قاچانلا بولسا مېنىڭ خوتۇنۇم، تولا گەپ قىلماي، ئەينەكنى تۆلە!
ــ تۆلەمدىمەن.
ــ تۆلەيسەن.
ـــ راست تۆلەمدىمەن؟
ـــ راست تۆلەيسەن.
ـــ مانا ئەمىسە، ـــ روزاخۇن قولىدىكى خىشنى دەز كەتكەن ئەينەككە كۈچەپ ئۇردى، ئەينەك چېقىلىپ، تاڭنۇر خېنىم چىقىراپ كەتتى.
ـــ كۆزۈڭ قۇيۇلۇپ كەتسۇن رەسۋا!
ۋەلى پىجۇ غەزەپ ئاچچىقىدا قولىدىكى پىچاقنى دىۋەيلەپ كەلدى، روزاخۇن بىر ياقتىن قولىدىكى خىشنى دىۋەيلەپ، بىر ياقتىن ماشىنىنىڭ ئەينەكلىرىنى چېقىشقا باشلىدى، تاكى ماشىنىنىڭ ھەممە ئەينىكى چېقىلىپ، قولىدىكى خىش سۇنۇپ كەتكىچە چاقتى، ئەينەكنىڭ چېقىلىشلىرى بىلەن تاڭنۇرنىڭ چىقىراشلىرى ۋە ئەينەككە قاراپ يۈرەكلىرى پارە-پارە بولغان ۋەلى پىجۇنىڭ سەت ۋاقىراشلىرى روزاخۇنغا دۇنيادىكى ئەڭ چىرايلىق ئاۋاز، ئەڭ ئېسىل نەغمە بولۇپ ئاڭلاندى. ماشىنىسىنىڭ ۋەيران بولغىنىنى كۆرۈپ غەزەبتىن خۇدىنى يوقاتقان ۋەلى پىجۇ روزاخۇننى بوغۇزلىۋەتسىمۇ دەردى چىقمايدىغاندەك ئەلپازدا ئېتىلىپ كېلىۋىدى، بېشىغا خىش پارچىسى تېگىپ يۈز-كۆزلىرى قانغا بويالدى .
ـــ نوچى بولساڭ ئەمدى كىرىپ ئوينا!
روزاخۇن ئۇنىڭ قولىدىكى پىچاقنى مەنسىتمەي، ماشىنىنىڭ ئارقا ئىشىكىنى ئېچىپلا تاڭنۇرنى سۆرەپ چۈشۈپ، يەرگە يىقىتىپ تېپىپ دەسسەشكە باشلىدى.
ـــ نەپسى تويماس بۇزۇق، ئىپلاس قانجۇق!!!
ھېلىقى دوكتور ”بىز تۈركلەرنىڭ ئەركەكلىكىنى ئۆگىنىپ، ئار-نومۇسنى ئاقلىشىمىز كېرەك“ دېمىگەنمىدى؟ بۇ ئىپلاسلارنى ئۆلتۈرۈۋەتكىلى بولمىسىمۇ، ئېسىدىن چىقمىغۇدەك جازالاش لازىم. روزاخۇن خوتۇنىنىڭ خىيانىتىگە غەزەبلىنىۋاتامدۇ ياكى ئۇنى ئەمدى خوتۇن قىلالماسلىق ئازابىغا چىدىمايۋاتامدۇ، ئەيتاۋۇر پۈتۈن كۈچى بىلەن تېپەتتى، دەسسەيتتى، تاڭنۇر خېنىم ئۇنىڭ پۇتىغا ئېسىلىپ دات-پەرياد كۆتۈرۈپ نالە قىلاتتى. شۇ ئەسنادا ۋەلى پىجۇ پىچىقىنى كۆتۈرۈپ تۇيۇقسىز ئېتىلىپ كەلدى، روزاخۇن ئۇنىڭ بۇنچە چاققان كېلىشىنى ئويلاپ باقمىغانىدى، ئۆزىنى قاچۇرۇشقا ئۈلگۈرەلمىدى.
ـــ تاڭنۇر، ئۇنىڭ پۇتىنى قويۇۋەتمە!
روزاخۇننىڭ كۆزلىرى چەكچىيىپ كەتتى، بېقىنىغا كىرىپ كەتكەن دەھشەتلىك ئاغرىقتىن تولغىنىپ يەرگە يىقىلدى. كۆزىگە قىزىللىق تىقىلغان ۋەلى پىجۇ ئۇدۇل كەلگەن يېرىگە پىچاق تىقىۋەردى… يول بىر دەمدە قىپقىزىل قانغا بويالدى.
ـــ بولدى قىل، ئۆلۈپ قالىدۇ!
ـــ ئۆلسۇن بۇ شاۋچى، ئاۋۋال ماشىنامنى تۆلىسۇن.
ـــ ئۆلسە نېمىنى تۆلەيدۇ، ئاۋۋال دوختۇرخانىغا ئاپىرىپ قۇتقۇزايلى!ــ تاڭنۇر خېنىم لاغىلداپ تىترەپ.
ـــ ساراڭمۇ سەن، قۇتقۇزساڭ ئۆزەڭ قۇتقۇز، ئېرىڭ بولغاندىكىن…
ـــ ئۇنداق قىلماي، دوختۇرخانىغا بولسىمۇ ئاپىرىشىپ بەرگىن…
ـــ ئەينىكى چېقىلغان ماشىنىنى ئەمدى ھەيدىگىلى بولمايدۇ!
ـــ ماشىناڭنى مەن رېمونت قىلدۇرۇپ بېرەي، ئۇنداق قىلما!
ـــ ئېرىڭگە بەك ئامراق ئوخشىمامسەن، ساراڭ!
ـــ باشقا ئادەم بولسىمۇ قۇتقۇزۇش كېرەك، قاراپ تۇرۇپ ئۆلۈپ كەتسە قانداق بولىدۇ؟
ـــ مېنىڭ ئاچچىقىم تېخى يانمىدى!
ـــ ئۇنداق قىلما، بۇ يەردە تۇرىۋەرسەك خەق كۆرۈپ قالىدۇ، يەنە كېچىكسەك ئۇ قانسىراپ ئۆلۈپ قالىدۇ…
ـــ ئۆزىگە ئۆزى قىلدى بۇ قاپاق نوچى، بولمىسا ياخشى ئاغىنە ئىدۇق، ئىشىمىزنى بۇزمىغان بولسا، ماشىنامنى چاقمىغان بولسا تېخىمۇ ياخشى ئاغىنە بولۇپ قالاتتۇق. دۇتتارنى ياخشى چالاتتى-دە كاساپەت!
ـــ ئەگەر ئۇ ئۆلۈپ كەتسە ئۇنىڭدەك چالىدىغان ئادەم چىقمايدۇ، ئۆتۈنۈپ قالاي!… ـــ تاڭنۇر خېنىم يىغلاپ ئېقىپ كەتتى.
ـــ بىز ئاپىرىپ بولغىچە ئۆلۈپ قالسىچۇ؟
ـــ ئاۋۋال ئاپىرىپ باقمامدۇق…
ۋەلى پىجۇ قانسىراپ ياتقان روزاخۇنغا ئەمدى ئىچى ئاغرىدى بولغاي، ”ئىست سەن گۇيغا“ دەپ پىچىرلىدى، بۇرنىغا قولىنى ئاپىرىپ بېقىپ تارتىۋالدى، تومۇرىنى تۇتۇپ كۆرۈپ بېشىنى چايقىدى.
ـــ ئۆلۈپتۇ!
ـــ نېمە؟
ـــ ئۆلۈپتۇ، ئىشەنمىسەڭ تىنىقىنى تىڭشاپ باق.
ـــ ئۇنچە پىچاق يېگەندىكىن ئۆلسىمۇ ئۆلگەندۇ…
ۋەلى پىجۇ روزاخۇنغا خۇددى خەق ئۆلتۈرۈۋەتكەن جەسەتكە قارىغاندەك قورقۇمسىراپ قاراپ قويدى، تاڭنۇر خېنىم مىشىلداپ يىغلاشقا باشلىدى.
ـــ ئەمدى قانداق قىلىمىز؟
ـــ جەسەتنى ئېلىپ كېتىپ بىر يەرگە تاشلىۋېتىمىز.
ـــ ساقچىلار بەرىبىر تېپىۋالىدۇ…
ـــ بىر يەرگە ئاپىرىپ كۆيدۈرۈۋەتسەك تاپالمايدۇ، بېنزىن، چاقماق، ھەممىسى تەييار…
ئۇلار روزاخۇننى ماشىنىنىڭ ئارقا ساندۇقىغا سېلىپ، شەھەر سىرتىغا ماڭدى.
ـــ مەنچە بىر يەرنى تېپىپ كۆمۈۋەتسەك دەيمەن، كۆيدۈرسەك ياخشى بولمايدۇ، ــ دېدى تاڭنۇر خېنىم.
ـــ كۆيدۈرمىسەك ئامال يوق…
ئۇلار ئۇيان مېڭىپ، بۇيان مېڭىپ، شەھەر سىرتىدىكى ئەخلەت تۆكۈش مەيدانىغا كېلىپ قالدى. غايەت زور ئەخلەت دۆۋىسى گويا كىچىك تاغقا ئوخشايتتى.
ـــ مۇشۇ يەر تازا بولىدۇ، خەقلەر قەغەز كۆيدۈرۈۋېتىپتۇ دەپ بىلىدۇ!
ۋەلى پىجۇ ئىنجىقلاپ يۈرۈپ جەسەتنى چۈشۈردى، ماشىنىسىدىن بېنزىن ئېلىپ ئۈستىگە چاچتى، ئاندىن چاقمىقىنى ياندۇرۇپ ئۈستىگە تاشلىدى، ئاتەش يۈرەك روزاخۇن لاپپىدە ئوت ئېلىپ، يالقۇنلاپ كۆيۈشكە باشلىدى…
نومۇسسىز ۋەلى پىجۇ بىلەن ھاياسىز تاڭنۇر خېنىم ”ئۇھ“ دەپ ئېغىر تىنىپ، دېرىزىلىرى چېقىلغان يوغان ماشىنىغا چىقىپ، جەڭدىن قايتقان غالىب ئەسكەرلەردەك كېتىپ قېلىشتى.
بىر دەمدىن كېيىن قۇرۇلۇش ئەخلىتىنى توشۇيدىغان بىر ماشىنا بۇ يەرگە كېلىپ توختىدى.
ـــ كۆيۈۋاتقان نېمە ئۇ؟ــ دەپ سورىدى شوپۇرنىڭ يېنىدا ئولتۇرغان تەتەي.
ـــ ئادەم ئوخشايدۇ!ــ دېدى شوپۇر چەكچىيىپ.
ـــ ئادەممۇ، ھايۋانمۇ كىم بىلىدۇ…
ـــ بىرسى قاتىللىق قىلىپ ئىزىنى يوقاتماقچىدەك قىلىدۇ، ساقچىغا خەۋەر قىلامدۇق؟
ـــ جىم ئولتۇرۇڭ، خەق بىلەن نېمە كارىمىز؟
ـــ ئەگەر ئۇ پۈتۈنلەي كۆيۈپ كەتسە ئىز يوقۇلىدۇ.
ـــ يوقالسا يوقالمامدۇ، ئۇنى ھېچكىم تونۇمايدۇ. بەلكىم ئۇنىڭمۇ گۇناھى باردۇر، بىرسىگە باسقۇنچىلىق قىلغاندۇ، ئوغرىلىق قىلغاندۇ، زەھەر ساتقاندۇ…
ـــ لېكىن جىنايىتى بولسا ئۇنى ھۆكۈمەت جازالىمامدۇ؟
ـــ ھەممىنى ھۆكۈمەت جازالاپ بولالمايدۇ، ئۆزىنى ئۆزى جازالايدۇ.
ـــ ھۆكۈمەت دېگەنمۇ پۇلى بارلارغا يانتاياق ئىكەن، كۈچى يەتسە، شۇنچە بىنا سېلىپ، نەچچە مىليارد پۇل تېپىپ يەنە بىزنىڭ ئىش ھەققىمىزنى بەرمەيۋاتقان خوجايىنلارنى جازالىسا بولاتتى.
ـــ ئۇلارنىڭمۇ ھامان جاجىسىنى يەيدىغان كۈنى كېلىدۇ، شۇڭا بىز ھازىرقى كۈنىمىزگە شۈكرى قىلىپ تۇرايلى.
ـــ مۇشۇ ۋاققىچە ئۆيىمىز يوق، نېمىگە شۈكرى قىلىمىز!؟ فاڭدۇڭ قېرى ئۆلمىگەن بولسا، ئۆيىنى ئوغلى ساتمىغان بولسا شۇ ئۆيمۇ بولۇپ قالاتتى.
ـــ ئۇ ئۆي بولمىسا مانا يوغان ماشىنا بارغۇ، ــ دېدى تەتەي ئېرىنىڭ بوينىغا گىرە سېلىپ،ـــ قارا ئىشتىن قۇتۇلۇپ شوپۇر بولدىڭىز، مۇشۇ تاپتا سىز بىلەن بىللە بولۇشتىن ئارتۇق بەخت يوق ماڭا!
ـــ لېكىن سېنىڭ قىلىۋاتقان ئىشىڭنى ئويلىسام كۆڭلۈم بەك يېرىم بولىدۇ، خەقنىڭ پۇتىنى يۇيۇشتىن باشقا ئىش تاپساڭ بولمامدۇ، مەسىلەن تازىلىق قىلىش دېگەندەك.
ـــ ئۇۋىلاشنىڭ كىرىمى ئوبدان، يەنە كېلىپ باشقا ئىشقا زورلىمايدۇ.
ـــ كىم بىلىدۇ، جەمئىيەت بەك بۇزۇلۇپ كەتتى.
ـــ ماڭا ئىشىنىڭ، كىم ماڭا ئۇنى زورلايدىكەن، ئىشنى تاشلاپ يېنىپ چىقىمەن.
ـــ بەك جاپا چېكىۋاتىسەن خوتۇن…
ـــ ئامال يوق، پۇل تاپمىساق، بالىلارنى ئوقۇتمىساق بولمايدۇ.
…
كۆيۈۋاتقان ئوت ئۆچكەندە روزاخۇن چۈشىدىن ئويغىنىپ، ئۆز ھۇجرىسىدا ياتقانلىقىنى كۆردى، خوتۇنى كۆرۈنمەيتتى، ئۇ ئاۋۋال بېقىنىنى، ئاندىن پۈتۈن بەدىنىنى سىلاپ بىر دەم ياتتى، خوتۇنى يەنە كىرمىدى. ئۇنى قورقۇنچ بېسىۋالدى، ” بۇزۇق خوتۇن، مېنى ھېچنېمىنى بىلمەيدۇ دېمە، ساڭا ئۆلۈپ بېرىش ئەرزىمەيدۇ، قايتىپ كىرگەندە ئەدىۋىڭنى بېرىپ قوپالماس قىلىۋېتىمەن“ دەپ ئويلىدى… چۈشىدە كۆرگەن ئىشلار، بۇلۇنغان گەپ-سۆزلەرنى خۇددى كىنو كۆرگەندەك ئەسلىدى ۋە نېمىشقا ئەڭ ئاخىرىدا ھېلىقى تەتەي بىلەن ئېرىنىڭ پەيدا بولۇپ قالغىنىغا ھېچ ئەقلى يەتمىدى. ”ماڭا زادى شۇ تەتەينىڭ جىنى چاپلاشقان، بولمىسا بەدىنىم كۆيگەندە چىققان پۇراقنى قانداق تاپالايدۇ؟ مېنىڭ كۆيۈپ كۈل بولغىنىمنى كۆرۈپ كۆڭلى تىنغانمىدۇ؟ ئۇۋىلاش ئورنى نەدە؟ مېنى كۆرسە چۆچۈپ كېتەرمۇ؟ “ دەپ ئويلىدى. ئۆزىنىڭ ھاياتلىقىنى بىلىش، چۈشىدە ئەمەس، ئەقلى-ھوشى جايىدا ۋاقىتتا خىيال سۈرۈش نەقەدەر ھۇزۇر-ھە! ھېچقانداق ئادەم چۈشىدە نېمە خىيال قىلغانلىقىنى دەپ بېرەلمەيدۇ، ئەمما نېمە دېگەنلىكىنى، نېمە قىلغانلىقىنى خاتىرىلەپ بېرەلەيدۇ. ئادەم نېمىنى تولا خىيال قىلسا شۇنى چۈشىدە كۆرىدۇ دەيدىكەن، قۇرۇق گەپ، روزاخۇن قاچان شۇ قورقۇنچلۇق ئىشلارنى خىيال قىلىپ باققان؟ بەلكىم شۇنداق پالاكەت ۋە شۇملۇقلارنى ئېھتىماللىق نۇقتىسىدىن خىيالىغا كەلتۈرگەن بولۇشى مۇمكىن، ئەمما ۋەلى پىجۇنىڭ ماشىنىسىنىڭ ئەينىكىنى چېقىش، ئۇنىڭ پىچىقىدىن ئۆزىنى قاچۇرالماسلىق، دوختۇرخانىغا ئۈلگۈرەلمەسلىك، ئەخلەتخانىغا چۆرىۋېتىلىش… دېگەنلەرنى زادى ئويلاپ باقمىغان-دە! ئادەم ئۆزى زادى ئويلاپ باقمىغان، باشتىن كەچۈرۈپ باقمىغان ئىشلارنى چۈشەپ قېلىش باشقا ئادەملەردىمۇ بارمىدۇ ياكى بۇ روزاخۇنغىلا خاس غەيرى ئالامەتمىدۇ؟ روزاخۇن ئۆزىنىڭ نەقەدەر ئاجايىپ مەخلۇق ئىكەنلىكىنى مۇشۇ ۋاقىتتىكىدەك ھېس قىلىپ باقمىغانىدى، يوتقىنىدىن چىقماي تۇرۇپ ئۇشبۇ مەۋجۇتلۇقىنىڭ ھۇزۇرىنى سۈرۈپ ياتىۋەردى. بىر چاغدا ئىشىك تىرىقلاپ تاڭنۇر خېنىم كىرىپ كەلدى، روزاخۇن بېشىنى كۆتۈرۈپ، كارىۋاتنىڭ بېشىغا يۆلىنىپ ئولتۇرۇپ سوراقنى باشلىۋەتتى:
ــ نەگە بېرىپ كەلدىڭ؟
ــ خالاغا چىقىپ كىردىم.
ــ شۇنداق ئۇزاق يوقاپ كېتەمسەن؟
ــ قورسىقىم ئاغرىپ…
ــ چىقە كارىۋاتقا، ــ روزاخۇن خوتۇنىنىڭ قولىدىن تارتىپ ئەكىلىپ، يېنىغا ياتقۇزدى، ئاندىن بىردىنلا ئۆرۈلۈپ ئۇنىڭ قورسىقىغا چىقىۋېلىپ سوراقنى داۋاملاشتۇردى:
ــ كىمنىڭ قېشىغا باردىڭ؟ راست گەپ قىل!
ــ ھېچ…
ــ يۈزۈڭگە سالىمەن بىكار، راستىڭنى ئېيت. ۋەلى پىجۇنىڭ ماشىنىسى نېمىشقا توختىماي لىڭشىيدۇ؟
تاڭنۇرنىڭ كۆزلىرى چەكچىيىپ كەتتى.
ــ سەن پاسكىنا مېنى كۆرمىدى دەپ قالما، بارغان بولسام ھەر ئىككىڭنىڭ بوينىنى ئۈزۈپ تاشلايتتىم، خۇن داۋاسىغا قالماي دەپ ئۆزەمنى تارتتىم، سەن شاۋچىلارنى دەپ تۈرمىدە ياتقۇم يوق. ھازىردىن باشلاپ لاقا-لۇقاڭنى كۆتۈرۈپ بۇ ئۆيدىن يوقال!
ــ نېمە دەيدىغانسەن روزى؟ بىز پەقەت ماشىنىدا پاراڭلاشتۇق، باشقا ئىش قىلمىدۇق!
ــ يەنە قانداق ئىش قىلساڭ بولاتتى، رەسۋا!
ــ مېنى بىر قېتىم كەچۈرۈۋەت، ئالدىڭدا يالۋۇراي، نېمە دېسەڭ شۇنى قىلاي، قەرزىڭنى ئۆزەم تۆلەي، باشقىلارنىڭ ئالدىدا يۈزۈمنى قىل!
ــ سەندە يۈز دېگەن نېمە بارمۇ؟ خەقلەرنىڭ دەۋاتقان گېپى ئازمۇ؟ زادى نېمەڭگە نېمەڭ يەتمەي شۇنداق قىلىسەن؟
ــ سېنىڭ ئىش ھەققىڭ ئاز، مەن دېگەن نەرسىنى ئېلىپ بېرەلمەيسەن، مېنىڭمۇ باشقا خوتۇنلاردەك يۈرگۈم كېلىدۇ، ئۇلارنىڭ ئالدىدا چېنىپ قالسام بولمايدۇ.
ــ بىلىمەن، سەن پەس شاۋچى، شۇ لاقا-لۇقاڭنى دەپ نومۇسۇڭنى ساتتىڭ!
ــ كىم نومۇسىنى سېتىپتۇ، بۇ دېگەن ئادىل مۇناسىۋەت!
ــ بۇ مۇناسىۋەتنى كىملەر بىلەن قىلىۋاتىسەن؟ ۋەلى ئوغرى، يەنىچۇ؟
ــ باشقا ھېچكىم يوق.
ــ ئۇنى يەنە ئېرىم دەپ يۈرەمسەن؟ ئۇنداقتا مەن نېمەڭ؟
ــ سەنمۇ ئېرىم، لېكىن ئەر-خوتۇنچىلىقتىن باشقا تەلىۋىمنى قاندۇرالمىدىڭ، شۇنداق بولسىمۇ ھاجىتىڭدىن چىقىۋاتىمەن، يېنىڭدىن ئايرىلماي تۇرۇۋاتىمەن، خىزمىتىڭنى قىلىۋاتىمەن. ئەمدى سەنمۇ ماڭا بىرەر قېتىم يول قويساڭ بولمامدۇ؟
ــ توۋا ما دەيۈز خوتۇننى، مېنى نېمە چاغلاپ قالدىڭ سەن؟!
ــ مېنى خوتۇن قىلغاندىكىن تەلىۋىمنى ئورۇنلايسەن-دە؟!
ــ شۇ ئۆتمەس ماتا، تۆمۈر-تېسەكلىرڭنى ئېلىپ بېرەلمىگەنلىكىم ئۈچۈن مېنى نومۇستىن ئۆلتۈرەمسەن، پاسكىنا؟
ــ ئاغزىڭنى چايقىۋېتىپ گەپ قىل قاراگەدەن!
روزاخۇن ئۇنىڭ قېلىن كاچاتلىرىغا ئۇرۇپ ۋاقىرىدى:
ــ تاقىتىڭ توشتى سەن بۇزۇقنىڭ، كىمگە بۇزۇلغان بولساڭ بېرىپ شۇنى تاپ! خېتىڭنى بەردىم، ئۈچ تالاق!
ــ ۋاي تېخى، مەنمۇ سەن قەلەندەردىن قۇتۇلغانغا خوش!
ــ سەن بۇزۇق ئەمدى ماڭا چوشقىدەك ھارام! كۆزۈمدىن يوقال!
ــ نەگە يوقىلىمەن، سەن يوقال! بۇ ئۆينى زاكىرە خېنىم مېنى دەپ بەرگەن.
ــ يوقالمىساڭ كۆتۈڭگە تېپىپ قوغلايمەن.
تاڭنۇر ئۇنىڭغا ئۈمىدسىزلىك، ئۆچمەنلىك بىلەن قاراپ قويۇپ، ۋەلى پىجۇغا تېلېفون قىلدى:
ــ ۋەي، ۋەلىما، ئادەملىرىڭنى ئېلىپ يېنىمغا چاققان كېلە! ماۋۇ بىر نېمە مېنى ئۆيدىن قوغلاۋاتىدۇ!
ۋەلى پىجۇ دەرھال ماقۇل بولغان بولسا كېرەك، تاڭنۇر ”چاققانراق بولارسەن“ دەپ تېلېفوننى قويۇۋەتتى.
روزاخۇن ۋەلى پىجۇنىڭ پىچاق كۆتۈرۈپ كېلىۋاتقان ھالىتىنى تەسەۋۋۇر قىلىپ شۈركىنىپ كەتتى.
ــ دېمىڭ ئىچىڭگە چۈشۈپ كەتتىغۇ؟ چىرايلىق گەپ قىلسام نوچىلىق قىلغاندىكىن، ئەمدى توي! ساڭا دېسەم، بىزدەك خوتۇنلارنىڭ بۇ يەردە ئىككى نەرسىسى بار، بىرى يۆلەنچۈك، بىرى ئويۇنچۇق. ۋەلى پىجۇ ھازىر مېنىڭ داگېرىم، ئۇ بولسا بۇ شەھەردە ھېچكىم مېنى بوزەك قىلالمايدۇ. سەن بولساڭ، ئويۇنچۇقۇم. خالىسام ئوينايمەن، خالىسام تاشلايمەن. ئەمما سېنىڭ مېنى تاشلىۋېتىشىڭگە يول قويمايمەن. ئەگەر شۇنداق قىلىدىغان بولساڭ، ۋەلى پىجۇنىڭ ئادەملىرى ھازىرلا كېلىپ پېيىڭنى قىرقىيدۇ…
روزاخۇن ساراسىمىگە چۈشۈپ، تامدىكى دۇتتارىغا قاراپ قويدى. تاڭنۇر خېنىم بەئەينى نەپسانى ئارزۇ بولۇپ، كىرمەك ئاسان بولغان بىلەن چىقماق تەس ھاڭ ئىدى. روزاخۇن بۇنىڭدىن قۇتۇلۇشنىڭ چارىسىنى تاپالمىدى، غۇرۇر، ۋىجدان دېگەن تىك قىيا، ئېگىز چوققا بولۇپ، ئۇنىڭ ئۈچۈن مۇشەققەت، بۈركۈتتەك جاسارەت لازىم ئىدى. ئاسانلىق، راھەت-پاراغەت خۇددى مۇشۇ ئىپلاس خوتۇننىڭ بەدىنىدەك يۇمشاق، لەززەتلىك بولۇپ، ئۇنىڭغا پارازىت قۇرتتەك ئۆمىلەپلا چىققىلى بولاتتى.
روزاخۇن ئىككى خىيال ئارىسىدا بوغۇلدى، ھەر قانچە قىلىپمۇ ئەركەكلىك غۇرۇرىنى دەپ بۇ ئۆينى تاشلاپ كېتىشكە، خوتۇن لەززىتىدىن، دۇتتار نەغمىسىدىن، سورۇن قىزىقچىلىقىدىن ئايرىلىپ قېلىشقا چىدىمىدى. چۈشىدىكى ئىشلارنى ئەسلىدى: قورقۇنچ خۇددى پارقىراپ تۇرغان پىچاقتەك يېقىنلاپ كېلىۋاتاتتى، نەپسانىيەت خۇددى مۇشۇ خوتۇنىدەك، مۇشۇ ئاق يىلاندەك چىرمىشىپ، پاچاقلىرىنى مىدىرلىغۇسىز قىلىۋەتكەنىدى.
روزاخۇننىڭ سالپىيىپ كەتكەنلىكىنى، تەلتۆكۈس مەغلۇب بولغانلىقىنى كۆرۈپ تاڭنۇر ئۇنىڭ بوينىغا ئېسىلىپ كۆكسىنى ياقتى:
ــ نېمانچە قىلىپ كېتىسەن دەيمەن، قاچان دېسەڭ يېنىڭدا تۇرۇپتىمەن. بىر-بىرىمىزنى چۈشىنىپ چىرايلىق ئۆتۈپ كەتسەك بولمامدۇ؟ شۇنچە خەق ئارىسىدىن كۆڭلۈم ساڭا چۈشۈپتىكەن ساڭا تەگدىم. مۇشۇ ۋاققىچە ئازار بەرمەي كەلدىڭ، كۆڭلۈمنى ئالدىڭ. مەنمۇ سەندىن ئايرىلالمايدىغان بولۇپ قالدىم. سەندە بار ئاۋاز، سەندە بار ساز كىمدە بار؟ نېمە ئارزۇيۇڭ بولسا قاندۇرىمەن، دەي چىقىرىمەن دېسەڭ پۇل تەييار. مەندە بولمىسا ۋەلىدە بار، ئۇ ساڭا ياردەم قىلالايدۇ، بۇ يەر يۇرتقا ئوخشىمايدۇ، مۇشۇنداق بىر-بىرىمىزنىڭ ھاجىتىدىن چىقىپ ياشىمىساق بولمايدۇ. ئۇرۇش-تالاش قىلىپ، قان چېچىشقۇدەك نېمە بار؟
ــ توغرا دەيسەن، تالاشقۇدەك نېمە بار…
ــ سەندىن ئايرىلىشنى خالىمايمەن.
روزاخۇن جاۋاب بەرمەي ئۇنىڭ ئىچ كىيىملىرىنى تارتىپ يىرتىۋەتتى.
ــ مەن ئۇلارغا تېلېفون قىلىۋېتەي، ئەمدى كەلمىسۇن، پەيزىمىزنى قاچۇرۇپ!
روزاخۇن خۇددى جەلق قىلمايمەن دەپ تۇرۇپ يەنە قىلىۋەرگەن كېسەلخۇمار ئادەمدەك ئۆزىنى يوقاتتى، پۇشايمان قىلىشنىڭ ئورنىغا، ھەممىنى ئۇنتۇپ ئۇيقۇغا كەتتى.

*** *** ***

مەن خېلى تەلەيلىك ئىنسان، ــ دەيدۇ روزاخۇن كۇلىدا ئۆتكەن كۈنلىرىنى ئەسلەپ،ــ ئىككى قېتىم ئۆلۈپ كېتىپ چۈش كۆرگىنىم راست، شۇ چاغدىكى ھالىتىمنى ئەسلىسەم، ھازىرمۇ قورقىمەن؛ شۇ قارا باسقانچە قوپالماي ئۆلۈپ كېتەر بولغىيمىدىم دەپ ئويلاپمۇ قالىمەن. بۇنى شۇ تەتەيگە چېقىلىپ قويغاننىڭ كاساپىتى دەپ بىلىمەن. بۇ گۇناھىمنى ھەر قېتىم ئەسلىسەم قورقىمەن، ئۈچىنچى قېتىم جىن چاپلىشىپ ئۆلەرمەنمۇ دەپ ئەنسىرەيمەن. خۇداغا شېرىك كەلتۈرمەي ئۆلۈپ كەتسەم، خۇدا مېنىڭ شۇ گۇناھىمنى كەچۈرىۋېتەر دەپ ئۈمىد قىلىمەن.
رېستۇراندا تونۇشقان شاراپەت، نازاكەتلەر ئېسىمدىن چىقمايدۇ، ئېسىل قىزلار ئىدى، شاراپەت مىسىرغا چىقىپ كەتتى، نازاكەت ئۈرۈمچىدە ئىشلەۋاتىدۇ.
كېيىن زاكىرە خېنىم رېستۇرانىنى ئۆتكۈزۈۋېتىپ كىيىم سودىسىغا چۈشۈپ كەتتى، تاڭنۇر خېنىم مەن بىلەن شىنجاڭغا كېتىشكە ئۇنىماي، ئېرىنىڭ قونچاق مالىيى بولۇپ قالدى.
كورلىلىق بۇرادىرىم ئەرشىدىن رېستۇراننى تاشلاپ شۇ كەتكەنچە ئىز-دېرەكسىز يوقالدى.
مەن زاكىردە خېنىمدىن قالغان دۇتتارنى ئېلىپ، يۇرتۇمغا قايتىپ، بار پۇلنى دەسمىي سېلىپ ئاشخانا ئېچىۋالدىم. ئايگۇل ئېرىدىن ئاجرىشىپ ئولتۇرۇپتىكەن، ئەلچى قويۇپ ئەمرىمگە ئېلىۋالدىم. ئىككى ئوغلۇم بار، بىر-بىرىدىن يامان، كېيىن بۇلارمۇ كۇلىچى بولۇپ قالامدىكىن دەپ ئەنسىرەيمەن.
ھازىرمۇ ئانچە-مۇنچە چېلىپ تۇرىمەن، مەسچىتكىمۇ بېرىپ تۇرىمەن. ئىلگىرى مۇساپىرلىقتا كۈندە دېگۈدەك چالغان بىلەن، بۇ يەردە ئەل-ئاغىنىلەر ئارا مۇڭداشقاندا چالىدىغان گەپكەن. ئىلگىرى دۇتتار چالسام يۇرتۇمنى ئەسلەيتتىم، ھازىر كۇلىنى ئەسلەيدىغان بولۇپ قالدىم، چۈنكى بىر يىلدا بىر نەچچە يىلغا تەڭ كەلگۈدەك ئىشلارنى باشتىن كەچۈرۈپتىمەن، خىلمۇ خىل كىشىلەرنى كۆرۈپتىمەن، گۈزەل ئارزۇ-خىياللار بىلەنمۇ ياشاپتىمەن، ياشلىقتا كاۋاپچىلىق قىلساقمۇ، ساز چالساقمۇ، قىزلارغا چاقچاق قىلساقمۇ، نېمىلا قىلساق يارىشىدىكەن، مەن ئىجاد قىلغان «ياشلىق» دېگەن ناخشىنى شۇ قىزلار ھازىرمۇ ئاڭلامدىكىن؟!
(تۈگىدى)

يەتمىشتىن ئاشقان بوۋاي ۋە ئۇنىڭ مومىيى بىر ئايدىلا كەينى-كەينىدىن قازا قىلىپ، ئۇنىڭ كەنجى ئوغلى سەمەت مەخسۇمغا كەڭتاشا ئۆي، باغ-ۋاران، كالا-قوي مىراس قالدى. سەمەت مەخسۇمنىڭ ئالتە ياشلىق ئوغلى ھىدايەت قارى تېخى ھەقىقىي قارىيلىققا يەتمەستىلا شۇ نام بىلەن سۈپەتلەندى، بۇنىڭدىن ئۇنىڭ ئاتا-بوۋىلىرىنىڭ ئۇنىڭدىن كۈتىدىغان ئۈمىدى ئىپادىلىنەتتى. بوۋاي، موماي تاۋۇتقا سېلىنىپ زاراتلىققا ئېلىپ مېڭىلغاندا ھىدايەت قارىمۇ جامەئەتكە قوشۇلۇپ ماڭدى، مېيىت دەپنە قىلىنغاندا تۇپراق بېشىدا قاراپ تۇردى، مېيىتنىڭ نامىزى چۈشۈرۈلۈۋاتقاندا جامائەتنىڭ كەينىگە ئۆتۈپ تۇردى. ئۇ ھاياتلىقنىڭ زادى قانداق ھادىسە ئىكەنلىكىنى، ھازىر ناماز ئوقۇۋاتقان مۇشۇ ئادەملەرنىڭمۇ ھامان بىر كۈنى ئۆلىدىغانلىقى ۋە نامىزى چۈشۈرۈلىدىغانلىقىنى، مەسچىت ۋە مازارلىقنىڭ مۇشۇ ئادەملەرنىڭ قەلبىدىكى ئورنىنى تېخى تولۇق چۈشەنمەيتتى. مېيىت نامىزى داۋاملىشىۋاتقاندا ئۇ كەڭ كەتكەن يۇلغۇنلۇق ئارىسىدىكى قەبرىلەرنى ئارىلاپ كۆرۈپ باققۇسى كەلدى، بىراق جىندىن قورقتى. ئۇ تەڭتۈش بالىلاردىن جىن دېگەننى ئاڭلىغان، ئاتىسى سەمەت مەخسۇمدىن ئۇنىڭ زادى نېمە ئىكەنلىكىنى سورىغانىدى. سەمەت مەخسۇم ئۇنىڭغا جىننىڭ ئىس-تۈتەكتىن يارىتىلغان مەخلۇق ئىكەنلىكىنى، ئۇلارنىڭ زاراتلىق، ئەسكى تام، ئەسكى تۈگمەن، باغنىڭ چۆرىسىدىكى چىتنىڭ تۈۋى، چوڭقۇر ئازگال، ياداڭلىق، يالغۇز دەرەخنىڭ كامىرى، ئەخلەت تۆكۈلگەن كارىز، توپ تېرەكلىك، قېرى سۆگەتلىك يېنىدا ئادەمدىن يىراق ياشايدىغانلىقىنى، ئادەم ۋە ھايۋانلارنىڭ سۆڭەڭ-ئۇستىخانلىرىنى يەيدىغانلىقىنى، ئۇلارنىڭمۇ ئەركەك-چىشىسى، ياخشى-يامىنى بولىدىغانلىقىنى، ئادەملەرگە بەزىدە ئەسلى قىياپىتىدە، يەنى بويى پاكار، دۈمبىسى كامار، ئۇزۇن چاچ-ئۇزۇن تىرماقلىق، بىر كۆزلۈك، بۇرنى پاخشەك، ئېغىزى ھاڭدەك، بېلى يادەك، پۇتى تەمەچتەك كۆرۈنسە، بەزىدە ئېشەكنىڭ، ئۆچكىنىڭ ياكى باشقا ھايۋانلارنىڭ سۈرىتىدە ياكى ئۇ ئادەمنىڭ ئۇرۇغ-تۇغقانلىرى سىياقىدا كۆرۈنۈپ قالىدىغانلىقىنى، ئادەملەرگە ھەر ۋاقىت زىيان-زەخمەت يەتكۈزۈپ تۇرىدىغانلىقىنى، ئۇنىڭدىن ساقلىنىش ئۈچۈن چوقۇم خۇدايىتائالاغا سادىق بەندە بولۇش كېرەكلىكىنى، ئايتەلكۇرسىنى بىلىش لازىملىقىنى ئېيتىپ بەرگەنىدى. ھىدايەت قارى ئۇ ئايەتنى بىلمەي تۇرۇپلا زاراتلىققا ئۇقماي كىرىپ سېلىپ، جىنلارغا يولۇقۇپ قېلىشتىن قورقتى ۋە دەرھال جامائەتنىڭ يېنىغا بېرىۋالدى، جىنلار ئادەم كۆپ يەرگە يېقىن كېلەلمەيدىغاندەك قىلاتتى.
زاراتلىقتىكى جىن ۋەھىمىسىدىن كېيىن ھىدايەت قارى ئايتەلكۇرسى دەيدىغان ئۇ ئايەتنى ئاتىسىدىن جەزمەن ئۆگىنىۋېلىشنى ئويلىدى. سەمەت مەخسۇم ئۇنى مەكتەپكە بېرىشتىن بۇرۇنلا ئۇنىڭغا سۈرە ئۆگىتىشكە باشلىدى. ھىدايەت قارى كەلىمە شاھادەتتىن باشلاپ ئايتەلكۇرسىغىچە بولغان مۇھىم سۈرىلەرنى ناھايىتى تېز يادلىۋالدى. سەمەت مەخسۇم ئوغلىنىڭ ئوچۇق زېھنىگە، تەسىرچان ھەم خىيالچان تەبىئىتىگە زوقلىناتتى، ئۇنى دائىم ماختايتتى، ئاسرايتتى، قوي بېقىشتىن باشقىغا سالمايتتى؛ ئانا مېھرىگە قانمىغان بۇ يالغۇز، يېتىم ئوغلىنىڭ ياخشى ئۆسۈپ، كېيىنچە كاتتا داموللا بولۇشىنى خۇدادىن تىلەيتتى.

ھىدايەت قارى مەكتەپكە كىرىشتىن بۇرۇن ئاتىسى بىلىدىغانلىكى سۈرىلەرنى قويماي يادلاپ بولدى؛ بەش ۋاق ناماز ئوقۇشقا باشلىدى؛ قوي باققان يەردە ئۇ ئىلگىرى ئۆگەنگەن سۈرىلىرىنى تەكرارلىغاچ، ئاتىسى ھەپتىيەكتىن بەرگەن ساۋاقلىرىنى پىششىقداپ، قىسقا ۋاقىتتىلا ساۋادىنى چىقىرىپ، يېڭى سۈرىلەرنى ئۆزى ئوقۇپ يادلاشقا چۈشتى. ئۇ ھەپتىيەكنى تۈگىتىپ قۇرئانغا ئۆتكەندە مەكتەپكە قەدەم باستى. سەمەت مەخسۇم ئوغلىنىڭ پەننىي مەكتەپتە ئوقۇپ خەت تونۇيدىغان، تۆت ئەمەلنى تولۇق بىلىدىغانلا بولۇپ چىقىشىنى ئۈمىد قىلاتتى.

ھىدايەت قارى مەكتەپ قوينىدا سۇدىكى بېلىقتەك يايراپ، بىلىم قېتىغا شۇڭغۇپ كىرىشكە باشلىدى. دەرسلىك كىتابتىكى يېڭى دۇنيا— يېڭى بىلىم، يېڭى چۈشەنچە ۋە باشقا بارلىق يېڭى نەرسىلەر ئۇنى قىزىقتۇرۇپلا تۇراتتى. ئۇ تەنەپپۇستىمۇ باشقا بالىلارغا قېتىلماي ئايرىم كىتاب كۆرەتتى، كىتابتىكى ر ەسىملەر ۋە ئەمدىلا تونۇش كۆرۈنۈۋاتقان خەتلەر، سان-سېفىرلار ئۇنى ئاجايىبات دۇنياسىغا باشلاپ، ئۇنىڭ تەپەككۇرىنى توختىماي غىدىقلايتتى، راھەتلەندۈرەتتى. دەرس ۋاقتىدا ئۇ ھەممىدىن جىم ئولتۇراتتى، بىرەرسى ئۇنىڭ دىققىتىنى بۇزىدىغانلا بولسا ئاچچىقتىن يىغلىغۇدەك بولاتتى، كىمكى ئۇنى يەنە تېرىكتۈرمەكچى بولسا ئۇ شۇنىڭ بىلەن مۇئەللىم بار-يوق دېمەي ئۇرۇشۇپ كېتەتتى. سىنىپتىكى ھەممە بالىلار بۇ غەلىتە ساۋاقدىشىنى بەكمۇ يۆچۈن كۆرگەچكە ئۇنى يەكلەيتتى، ئەمما ئۇنىڭ دەرستە يامانلىقىنى، مۇئەللىمنىڭ دائىم ماختايدىغانلىقىنى بىلگەچكە كۆڭلىدە يەنىلا چوڭ بىلىشەتتى. شۇنىسى ئاجايىپكى ھىدايەت قارى كوللېكتىپ پائالىيەتلەر ئىچىدە خور ئوقۇشقا ھەممىدىن بەكرەك ئاكتىپ قاتنىشاتتى. ئۇنىڭ جاراڭلىق ۋە توغرا ئاھاڭدا بالىلار ناخشىسى ئېيتىشلىرى مۇزىكا مۇئەللىمىنى دائىم ھەيران قالدۇراتتى، ھەر بىر ناخشا ئۆگەتكەندە ئۇنىڭ باشقا بالىلاردىن ئاۋۋال ئۆگىنىپ بولىدىغانلىقىغا ھېچ ئەقلى يەتمەيتتى، ھەر قېتىملىق ناخشا دەرىسىدە ئۇنى بالىلارغا يېتەكچى قىلىپ قوياتتى.

سەمەت مەخسۇم ئوغلىنىڭ پەننىي مەكتەپتە ئوقۇپ ئۆزگىرىپ كېتىشىدىن ئەنسىرەپ قالاتتى، شۇڭا ئۇنىڭغا بېرىدىغان دىنىي تەربىيە ۋە ساۋاقلارنى بوشاشتۇرۇپ قويمىدى. ھىدايەت قارى مەكتەپتە ساۋادىنى چىقىرىۋالغاندىن كېيىن ئاتىسى يىغىپ ساقلاپ قويغان«قۇرئان كەرىم»، «سەھىھۇل بۇخارى جەۋھەرلىرى»، «قىسسەسۇل ئەنبىيا»، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ تەرجىمىھالى» دېگەن تۆت كىتابنى پۈتۈن ئىشتىياقى بىلەن ئوقۇپ چىقتى. ئۆيدە بارىمۇ شۇ تۆت كىتاب بولغاچقا ئۇ قايتا-قايتا ئوقۇدى، ئاتىسى بىلەن نۇرغۇن دىنىي مەسىلىلەر ئۈستىدە سۆزلىشەلەيدىغان بولدى، كاللىسىدىن ئىلگىرىلا ئۇرۇن ئالغان دىنىي چۈشەنچىلەر تەدرىجىي ئايدىڭلاشتى. ئاللاھ تائالا ۋە ئۇنىڭ پەرىشتىلىرى توغرىسىدىكى خىياللىرى روشەنلەشتى. بولۇپمۇ «مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ تەرجىمىھالى»دا بايان قىلىنغان، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ قوي بېقىۋاتقاندا پەرىشتىگە يولۇققانلىق ۋەقەسى ھىدايەت قارىنىڭ قەلبىنى قاتتىق لەرزىگە سالدى: مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام كىچىك ۋاقتىدا قوي بېقىۋاتقاندا پەرىشتىلەر كېلىپ ئۇنىڭ كۆكرىكىدىن بىر نەرسىنى ئالىدۇ، بۇ ئىش كۆزنى يۇمۇپ ئاچىقىچە يۈز بېرىدۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋۇجۇدى پاكلىنىدۇ. سەمەت مەخسۇم بۇ ۋەقەنى ئۆز چۈشەنچىسى بويىچە ئوغىلىغا نۇقتىلىق شەرھلەيتتى: مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئادەتتىكى ئادەملەردىن ھالقىپ كەتكەن نۇرغۇن گۈزەل سۈپەتلىرى، ئېسىل ئەخلاق-سۈپەتلىرى شۇ ئشتىن كېيىن يەنىمۇ تاكاممۇللاشقان ۋە كېيىنچە رەسۇلۇللاھقا ئەگەشكۈچىلەر ئەمەل قىلىدىغان تۇرمۇش مىزانىغا ئايلىنىپ كەتكەن؛ شۇڭا ھەر قانداق مۇسۇلمان كىچىكىدىن باشلاپلا ئۆز ۋۇجۇدىدا گۈزەل سۈپەتلەرنى يېتىلدۈرۈشى، شەيتاننىڭ ئازدۇرۇشىدىن ، يەنى ئاشۇ بۇزۇق قاننىڭ ئۆز ۋۇجۇدىدا قالايمىقان ئېقىپ يۈرۈشىدىن ساقلىنىشى، بۇنىڭ ئۈچۈن كۈندە بەش ۋاق ناماز ئوقۇپ بەدەن ۋە قەلبىنى ھەر ۋاقىت پاكلاپ تۇرۇشى لازىم. بالىلارنىڭ قەلبى قەلەم تەگمىگەن ئاق قەغەزگە، كىر قونمىغان ئاپئاق خەسىگە ئوخشايدۇ، ئۇلارنىڭ قەلبى ئەگەر ئىمان نۇرى بىلەن يورۇتۇلۇپ تۇرمايدىكەن، شەيتان ھامان ئۇنى ئازدۇرىدۇ، ئازغۇن ئادەم ئاقىۋەتتە ئادىمىي ئالۋاستىغا ئايلىنىپ ئاخىرەتتە دوزاخ ئوتىغا يېقىلغۇ بولىدۇ…

ھىدايەت قارى باشلانغۇچ مەكتەپنى ئەلا پۈتتۈرگەچكە يېزىلىق تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپكە يوللاندى. بالا يىغقىلى چىقىدىغان مۇئەللىملەر كەلمەستىلا سەمەت مەخسۇم ئوغلىنى سۆگەتتال مەھەللىسىدىكى داۋۇت داموللامغا تۇتتۇرۇپ بەردى. مەكتەپكە بالا يىغقىلى چىققان چىرايلىق خانىم بىلەن مەھەللە باشلىقى نىياز سەمەت مەخسۇمنىڭ ئۆيىگە كەلدى. نىياز سەمەت مەخسۇمنى بۇ مەھەللىدە ئەڭ مۇتئەسسىپ دەپ ئويلايتتى ھەمدە قايتىدىن بىر مەدەنىيەت زور ئىنقىلابى قوزغىلىپ ئۇنىڭ ئەڭ باشتا تارتىپ چىقىرىلىپ ئەدەبلىنىشىنى، سوتسىيالىستىك تەلىم-تەربىيىنىڭ بۇ مەھەللىدە قايتىدىن ھەقىقىي تۈردە قانات يېيىشىنى، مائارىپ، يېزا-پەن تېخنىكىسىنىڭ گۈللىنىشىنى، دېھقانلارنىڭ 2000-يىللارغىچە ھاللىق سەۋىيىگە يېتىشىنى ، بۇ مەھەللىنىڭ ھەر جەھەتتىن نەمۇنىلىك مەھەللە بولۇپ، ئۆزىنىڭ بىردىنلا ئۆستۈرۈلۈپ كەنت باشلىقى، يېزا باشلىقى، ھەتتا ناھىيىگە ھاكىم بولۇپ سايلىنىشىنى ئارزۇ قىلاتتى، بۇ خۇددى كېسەلدىن ئۆلەي دېگەن ئادەم يەنە ئۇزاقراق ياشاشنى ئارزۇ قىلغانغا ئوخشايتتى. ئۇ بۇ مەھەللىدە ھۆكۈمەتنىڭ سىمۋولى ئىدى، خەقلەر ئۇنىڭغا يىراقتىن سالام بېرەتتى. سەمەت مەخسۇم ئوغلىنى قوشنا مەھەللىدىكى تۇغقانلىرىنىڭ ئۆيىگە كەتكەن دەپ يالغان سۆزلەشكە پېتىنالماي، راستىنى ئېيتىشتىنمۇ ئەنسىرەپ تۇرغاندا نىياز چىرايلىق خانىمنىڭ ئالدىدا ئۆز ھوقۇقىنى ھەيۋەت بىلەن ئىشقا سالدى:
— ھە مەخسۇمكا، بالىلىرى قېنى، بالىلىرىنى چىقىرىپ بەرسىلە، ئوتتۇرا مەكتەپتىن ئادەم كەلدى!
سەمەت مەخسۇم قايغۇلۇق ھال ئېيتتى:
— ئۆزىڭىز بىلىسىز ئۇكام، ئايالىم ئۆلۈپ كېتىپ، بالام ئىككىمىزلا قالدۇق، ئۆي ئىشلىرى، ئۇلاغ-قارىنى باقىدىغان ئىشلار مۇشۇ بالامغىلا قالدى، مەن بۇ يالغۇز جېنىم بىلەن ھەممىگە تەڭ يېتىشىپ بولالمايمەن! مۇشۇ يېقىندىن تېنىم ئاجىزلاپ قالدى، جىق ئىشلارغا كۈچىيەلمەيمەن. مەكتەپ يېقىنراق بولسىغۇ بىر گەپ، ئارىلىق خېلى بار. كىچىككىنە بالا يول جاپاسى بىلەن ئۆي جاپاسىنى تەڭ تارتىپ تۈگىشىپ كېتەمدىكىن دەيمەن…
— بالىلىرى ئەلا ئوقۇپتىكەن، ئىش دېگەن ئۆلگەندە تۈگەيدۇ، بالىنى يەنىلا ئوقۇتقانغا يەتمەيدۇ،-دېدى خانىم.
سەمەت مەخسۇم بۇ يالاڭباش خانىمغا قاراپ، ئوغلىنى ئوقۇتۇشتىن تېخىمۇ ئۈمىدسىزلەندى.
— بالىنى ئوقۇتسىلا ھاشاردىن قۇتۇلىلا، ئېتىز ئىشىمۇ تۈگەر، ئۆينىڭ ئىشىمۇ تۈگەپ قالار، بالىلىرىنى چىقىرىپ بەرسىلە، بۇ ئىشتا سىلىگە ھەرگىز يېلىنىپ قالمايمىز، ھۆكۈمەتنىڭ بۇيرۇقىنى ئىجرا قىلىۋېرىمىز!-دېدى نىياز تەرىنى تۈرۈپ.
— بالامنى باشلانغۇچتا بەش-ئالتە يىل ئوقۇتتۇم،-دېدى سەمەت مەخسۇم جانلىنىپ،- چىداپ ئوقۇتتۇم، ھېلىمۇ جان ئاز قالدى، ئەمدى ئوقۇتسام بۇ جاننى شۇنىڭغا سېپ بەرسەم بولىدۇ!
— بالىلىرىنى گۆرگە بىللە ئېلىپ كەتمىگەندىكىن يەنە چىداپ ئوقۇتسىلا!-دېدى نىياز گۈرەن تومۇرىنى كۆپتۈرۈپ. خانىممۇ مەخسۇمغا ئېچىنىپ، دومسىيىپ قاراپ تۇراتتى.
— ئوقۇپ نەگە بارىدۇ؟! ئاسمانغا چىقامدۇ، يەرگە كىرەمدۇ؟ بۇ يەردە جېنىنى باقامدۇ يا باشقا يەردە خۇدىنى بىلمەي، خۇدانى تونۇماي يۈرەمدۇ؟-دېدى سەمەت مەخسۇم جىددىيلىشىپ، ئۇ ھازىر پەقەت خۇدادىنلا قورقۇپ بەندىدىن قورقمايدىغان بىر خىل كۈچلۈك روھىي ھالەتتە ئىدى.
— ھۆكۈمەت سىلىدەك موللا-مەخسۇملارنى ئازراقلا بوش قويۇپ بېرىۋېدى، ھەددىلىرىدىن ئېشىپ، ھۆكۈمەتنىڭ بۇيرۇغىنىنى قىلمايدىغان بولۇۋاللىمۇ ئەمدى؟! كوپىراتسىيىنى ئۇنتۇپ قاپلا-دە، دىكتاتۇر ھازىرمۇ ئىشلەيدۇ جۇمۇ، بۇ دېگەن مەجبۇرىي مائارىپ!
— دىكتاتۇرا يۈرگۈزسىڭىزمۇ مەيلى، بالامنى ئەمدى ئوقۇتالمايمەن.
نىياز قاتتىق جىلە بولدى:
— مېنىڭچە بولسا دېكتاتۇرا ئارقىلىق سىلىدەك ئادەمنى قەتئىي ئوڭشاش كېرەك!
— ھەممىنى خۇدايىم ئوڭشايدۇ، گاھى ئىشلار بەندىنىڭ قولىدىن كەلمەيدۇ.
ۋاي تولا ئەۋلىيادەك سۆزلىمىسىلە، قۇرۇق ۋەز تىڭشايدىغان ۋاقتىم يوق مېنىڭ، چاققان بولۇپ بالىلىرىنى چىقىرىپ بەرسىلە!
— مېنىڭ ئوتتۇرا مەكتەپكە بېرىدىغان بالام يوق،-دېدى مەخسۇم تەتۈر قاراپ.
— ھوي موللا مەخسۇم، ئانداق تەرسالىق قىلمىسىلا دەيمەن – نىياز غەزەپلىنىشكە باشلىدى،- ئۇدۇل قوشنىكەنمىز، ساقاللىرىغا ھۆرمەت قىلغاننى بىلسىلە!
— بالىنى ئوقۇتىدىغانغا پۇل يوق!
— موللا تۇرۇپ يالغانچىلىق قىلمىسلا، سىلىدىن ئەبگا خەقلەرمۇ بالىلىرىنى چىقىرىپ بەردى!-دېدى نىياز ئاندىن خانىمغا ئۆرۈلۈپ،- بۇ خەق ئۆزىنى بىچارە كۆرسىتىشكە ئامراق، ئەمەلىيەتتە بۇ مەھەللىدە ھېچكىم كەمبەغەل ئەمەس، ھازىر دېگەن ۋەزىيەت ياخشى!
سەمەت مەخسۇم ئاچچىق كۈلدى:
— بۇ قانداق گەپ، خۇدايىم ھەممىنى كۆرۈپ تۇرۇۋاتىدۇ، بۇ مەھەللىدىكى خەقلەر بۇرۇنقىدىنمۇ بەتتەرلىشىپ كېتىۋاتىدۇ، قولىدا يا پۇلى، دىلىدا يا تۈزۈك ئىمانى يوق…
— نېمە!؟-دەپ چىچاڭشىپ كەتتى نىياز،- ئەزالىرىمىزنى بۇرۇنقىدىن بەتتەر ياشاۋاتىدۇ دېدىلىما؟! غەرەزلىرى زادى نېمە؟ بۇ پارتىيە ۋە ھۆكۈمىتىمىزنىڭ ھازىرقى ياخشى سىياسىتىنى يوققا چىقارغانلىق، ئاخىرقى ھېسابتا ھۆكۈمەتكە قارشىلىق بىلدۈرگەنلىك ئەمەسما؟! سىلىنىڭ ئىدىيىلىرىدە زادى بىر مەسىلە بار، تۆۋەنگە چۈشكەن خىزمەت گۇرۇپپىلىرىغا بۇ ئەھۋالنى مەلۇم قىلمىساق بولمىغۇدەك!
— كوپراتسىيە كېلىپ قالدىمۇ نېمە ئۇكاموي!-دېدى مەخسۇم نىيازنىڭ تەنتەكلىكىدىن، ئەخمەقلىقىدىن ئەجەپلىنىپ،- نېمانداق ئاكتىپلىق قىلىسىز، ماڭا تولا ھەيۋە قىلماڭ، ، 3-ئومۇمىي يىغىننىڭ روھىنى، ھۆكۈمەتنىڭ ھازىرقى سىياسىتىنى بىزمۇ بىلىمىز!
— ھۆكۈمەتنىڭ سىياسىتىنى بىلگەن ئادەم بالىلىرىنى نېمىشقا ئوقۇتمايلا، نېمىشقا قالايمىقان سۆزلەيلا؟!
— دېدىمغۇ، بالىنى ئوقۇتقۇم يوق ئەمەس، شارائىت شۇنداق، قولۇم قىسقا، كۈچۈم ئاجىز، يالغۇز جېنىمنى باققۇدەك مادار يوق.
— يالغۇز بولساق خوتۇندىن بىرنى ئالىلى! قېرىغاندا مادار تۈگەپ قالدىمۇ يا؟!-دېدى نىياز چاقچاق بىلەن ئاچچىقىنى چىقىرىپ، خانىم كۈلۈپ باشقا ياققا قارىۋالدى.
— خوتۇننى بىكارغا ئالغىلى بولامدۇ نىيازئاخۇن؟ بانكىنىڭ قەرزى بىر مۇنچە، يەنە باج-سېلىق دەپ كېلىسىلە، ئۆيدىكى بىساتنىمۇ سېتىشقا ئاران قېلىۋاتساق، بالىنى ئوقۇتىدىغانغا نەدە پۇل! مانا ھازىر خەقتىن پوشكال-كۆمەچ تىلەيدىغان ھالغا كەپقالاي دېدىم…
نىياز بىلەن خانىم گەپكە كەلگەندە ھېچنېمىدىن يانمايدىغان بۇ سۈرلۈك، جاھىل موللامدىن ئىچى پۇشتى.
— موللا ئادەم دېگەن مۇلايىم، يۇۋاش بولىدىغان؛ سىلىنىڭ بۇ قاغا تۇمشۇق ئېغىزلىرى نېمانچە ئىتتىك، پەيلىلىرى نېمانچە يامان؟!-دېدى نىياز گېپى ئۆتمىگەنچە خانىم ئالدىدا جىددىيلىشىپ- مەن ھۆكۈمەتنىڭ ئادىمى، ھۆكۈمەتنىڭ دېگىنىنى قىلىمەن، سىلى بىر پۇقرا، ئەگەر تۈزۈمگە بويسۇنمايدىكەنلا، ساقاللىرىغا قاراپ ئولتۇرمايمەن، قىلىدىغىنىمنى قىلىۋېرىمەن، مەندىن رەنجىمىسىلە!
— خۇدادىن قورقمىسىڭىز شۇنداق قىلىڭ ئۇكا، تىرماقچىلىق ئەمەل تۇتۇپ جاھان مېنىڭ دەپ ئويلاپ قالماڭ، خۇدايىم بۇ جاھاننى ئىنسانلار ئارىسىدا ئايلاندۇرۇپ تۇرىدۇ!
— جاھان ھازىر بىزنىڭ قولىمىزدا، قېنى قانداق قىلالايلا؟! ھۆكۈمەتكە قارشى چىقىپ باقسىلا قېنى؟!
— ئۇكام، نېمانداق قاملاشمىغان گەپ قىلىسىز، كىم ھۆكۈمەتكە قارشى چىقىمەن دەپتۇ!؟
— سىلىنىڭ ئاشۇ كونىلىقتا چىڭ تۇرۇپ يېڭىلىققا قارشى تۇرغانلىقلىرى، ھۆكۈمەت قىل دېگەننى قىلمىغانلىقلىرى ئەمەلىيەتتە ھۆكۈمەتكە مەخپىي قارشى تۇرغانلىق!
— سىز شودۈيجاڭ تۇرۇپ ھۆكۈمەت قىل دېگەننى قىلىپ خەقنى باي قىلالىدىڭىزمۇ؟ ھۆكۈمەت ماۋجۇشىنىڭ گېپى بويىچە خەلق ئۈچۈن ئىشلەڭلار دېسە ئۆزەڭلا ئۈچۈن ئىشلەپ، ئۆز نەپسىڭلىگە چوغ تارتتىڭلا، قىلغان ئىشلىرىمىزنى خەق كۆرمەيدۇ، ئاڭلىمايدۇ، بىلمەيدۇ دەمسىلە؟!
— سىلە قوڭغا ئۇرۇپ گەپ تاپمىسىلا!-دېدى نىياز چىچاڭلاپ- ھۆكۈمەت كادىرىغا بەتنام چاپلىسىلا ئاقىۋەتكە ئۆزلىرى مەسئۇل مەن دەپ قوياي! بىز پرىنسىپ بويىچە ئىش قىلىمىز، مەجبۇرىي مائارىپ قانۇنىغا بويسۇنمايدىكەنلا يەرلىرىنى ھۆكۈمەتكە ئۆتكۈزۈۋالىمىز، ھەر قېتىملىق ھاشارغا تولۇق چىقىلا، مائارىپ پۇلىنى تولۇپ تاپشۇرىلا، مۇشۇ مەھەللىدىلا بولىدىكەنلا ھۆكۈمەتنىڭ قەرزىنى ئادا قىلماي قۇتۇلالمايلا! يەنە شۇنىمۇ دەپ قوياي، سىلىگە بىر چېكىت ئۇرۇلدى، ھوشىلىرىنى يىغىۋالسىلا!- نىياز خانىمنى باشلاپ كەتتى.
سەمەت مەخسۇم ئۇزاق ئوقۇلىدىغان پېشىن نامىزىنى ئوقپ بولۇپ، جاينامازدا خىيال سۈرۈپ ئۇزاق ئولتۇرۇپ قالدى. ئۇنىڭ قۇلاق تۈۋىدىن كەتمەيۋاتقان سۈر-ھەيۋەتلىك ئاۋازلار نەدىندۇر پەيدا بولغان مۇناپىق شەيتاننىڭ مەسخىرىلىك تىۋىشىدەك ئاڭلىنىپ، ئۇنى بىزار قىلاتتى.”قىيامەت يېتىپ كېلىۋاتامدۇ- نېمە؟“ دەپ ئويلايتتى مەخسۇم قولىدىكى تەسۋىنى چىڭ تۇتۇپ،” ئەجەپ بىر زامان بولۇۋاتىدۇ، ئادەملەر شەيتاننىڭ پوقىنى پۇراۋېرىپ سەسكىنمەيدىغان بولۇپ كېتىۋاتىدۇ. بۇ زاماننىڭ سېھىر-ئەپسۇنىدىن بىغۇبار بالىلارنىڭ ۋە بالاغەتكە يەتكەنلەرنىڭ بېشى قېيىۋاتىدۇ، توغرا يولدىن ئېزىۋاتىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام’ بىر ئىش شۇ ئىشنىڭ ئەھلى بولمىغان ئادەمنىڭ قولىغا قالغاندا قىيامەتنىڭ ئالامەتلىرى كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ‘ دەپ توغرا ئېيتىپتىكەن، بىز بىچارە خەق مانا مۇشۇ نىيازدەك مەرەزنىڭ قولىغا قالدۇق. تۆنۈگۈنلا تېخى بىر نان تۇتقۇزۇپ قويسا يېيەلمەي ماڭقىسىغا سۇۋاپ يۈرۈيدىغان تاز بۈگۈن مانا نان بەرگەن ئاكىسىنىڭ يېرىنى تارتىۋېلىشقا قوپتى. قېنى شۇنداق قىلسۇن، خۇدايىمنىڭ زېمىنىنى تارتىۋېلىپ نەگە ئاپىرىدىكىن! ئەمدى بارغانچە تەس كۈنگە قالىدىغان ئوخشايمىز، مەنغۇ بىر كۈنى ئۇشتۇمتۇت ئۆلۈپ كېتەرمەن، ئەمما ئوغلۇم قانداق قىلار؟ مەن كەتسەم ئۇ بۇ دۇنيادا قېلىپ نېمە كۈنلەرنى كۆرەر؟! بالىلىق كۆڭلى بىلەن ھازىرقىدەك پاك ياشارمۇ يا كېيىن دۇنياغا ئالدىنىپ ئېزىپ كېتەرمۇ؟! ئاھ، ئۇلۇغ پەرۋەردىگارىم، بىزنى ئۆز پاناھىڭدا ساقلىغايسەن، بالامنىڭ ئىسمى جىسمىغا لايىق ئادەم بولۇپ، ئۆمۈر بويى ھىدايەت يولىدا مېڭشىغا مەدەت بەرگەيسەن!“

سەمەت مەخسۇم جاينامازدا يۈكىنىپ، يەنە نۇرغۇن دۇئالارنى قىلدى. پەرۋەردىگار ئۇنىڭغا ھامان غايىۋى تۈستە تەسەللىي ھەم ئىشەنچ بېرىپ تۇرغاچقا، نامازدىن پارىغ بولۇپ تىرىكچىلىككە كىرىشسىلا تۇرمۇش ئۇنى يامان تەرەپكە، كۆڭۈلسىزلىككە، ھەتتا ئۈمدىسىزلىككە قىستاپ تۇرغاچقا ، ئۇنىڭ جاينامازدىن پەقەتلا قوپقۇسى كەلمىدى؛ جىمى تىرىكچىلىك غېمىدىن خالاس بولۇپ، قەلبىنى قاراڭغۇلاشتۇرۇپ تۇرغان بۇ جاھان تەتۈرلىكىدىن قۇتۇلۇپ، ئاللاھنى ھەم ئۇ دۇنيانى ئويلاپ ئولتۇرۇش ئۇنىڭغا بەكمۇ ئارامبەخش ۋە كۆڭۈللۈك تۇيۇلدى. ئۇ شۇ تەرزدە تەن مۇھتاجلىقىنى ۋە روھىي سىقىنچىلىقىنى ئۇنتۇپ، ئۇلۇغ ئېتىقادىنى كۆز نۇرىغا، دىل يورۇقىغا، شۇنداق بۇ دۇنيالىق بارلىق ئارزۇ-ئىنتىلىشلىرىغا ئايلاندۇرۇپ، قەلبىنى ئۇلۇغ خۇداغىلا تاپشۇرۇپ، ئۆزىنىڭ مەۋجۇتلۇق ھالىتىنى، ئۆزلۈك ۋەسۋەسىلىرىنى، ھاياتلىق مەقسەت-پىلانلىرىنى، بالىسىنىڭ كەلگۈسىدىن قىلىدىغان غېمىنىمۇ شۇ بۈيۈك ئەقىدە-ئىخلاسىغا بويسۇندۇرۇۋاتاتتى…

ھىدايەت قارى داۋۇت داموللامدىن ئالىدىغان ساۋىقىنى ئېلىپ بولۇپ، ۋەلىسپىتىگە مىنىپ، مەھەللىسىگە قايرىلىدىغان يولنىڭ دوقمۇشىغا كەلگەندە يولدا ئېشىكىنى ئېغىنىتىۋاتقان نىياز ئۇنى كۆرۈپ ئالدىغا چاقىردى:
— ھوي قارى، ماياققا كەلسىلە، سىلىگە دەيدىغان مۇھىم گەپ بار!

ھىدايەت قارى نىيازنىڭ مۇشۇ مەھەللىگە باشلىق ئىكەنلىكىنى، مەسچىتكە چىقمايدىغانلىقىنى، ھەر بازار كۈنى كەچتە ھاراق ئىچىپ، مەھەللىنى مەست ئايلىنىپ، تۇل خوتۇنلارنىڭ ئىشىكىنى قېقىپ، رەسۋا ئىشلىرى خەقلەرگە نەچچە كۆرۈنۈپ قالسىمۇ يەنىلا خەقلەرنى بويسۇندۇرۇپ، ئۆزىگە نارازى بولغان ياكى قارشى پىكىردە بولغانلاردىن ئۆچ ئېلىپ ، مەيدىسىگە ئۇرۇپ، قىنىغا پاتماي يۈرۈيدىغانلىقىنى بىلەتتى؛ يەنە كېلىپ ئۇلار ئۇدۇل قوشنا بولغاچقا، نىيازنىڭ شەيتان سۈپەت قىلىقلىرى، ئۇنىڭ بىشەم خوتۇنى ۋە قىتىغۇر بالىلىرىنىڭ ھاكاۋۇرلۇقى ھىدايەت قارىنىڭ كۆزىگە زادىلا سىغمايتتى. سەمەت مەخسۇممۇ نىيازنىڭ قىلىقلىرىنى ئەيىپلەپ يۈرگەچكە ھىدايەت قارى ئۇنىڭغا تەبىئىيلا ئۆچ بولۇپ كەتكەنىدى، ئۇلارنى بۇ مەھەللىدىكى بىر توپ بالايى ئاپەت دەپ ھېسابلايتتى. نىياز بۈگۈن ئېشىكىنى سۇغارغىلى چىقىپ، چوڭ يولدىلا ئېغىناپ يېتىۋالغان ئېشىكىنىڭ ھەرىكىتىدىن ھوزۇرلىنىپ، تاماكىسىنى شوراپ، يولدىن ئۆتكەنلەرگە تەكەببۇرانە قاراپ، يەرگە توختىماي تۈكۈرۈپ تۇراتتى. ئۇنىڭ بۇ بەدخۇيلۇقى ھىدايەت قارىغا تېخىمۇ يىرگىنىشلىك كۆرۈنۈپ كەتتى، ئۇنىڭ بۇيرۇق گېپىگە ئاچچىقى كەلدى.

— ۋەلىسپىتىڭنى توختىتىپ ماياققا كەل دەيمەن، سەندىن سورايدىغان گەپ بار، نېمىگە ھاڭۋېقىپ تۇرىسەن؟
— ئۆيگە ئالدىرايمەن، ئەسىر ۋاقتى بولۇپ قالدى.
— نامازنى ئاتاڭ ئوقۇسا بولدى، ساڭا نېمە تۇرۇش، كىچىككىنە تۇرۇپ مەكتەپتە ئوقۇماي ناماز ئوقۇيمەن دەپ يۈرگىنىنى!
— ناماز ئوقۇش دېگەن خۇدايىم بۇيرۇغان پەرز، سەندەك كاپىرلار بۇنى ئۇقمايدۇ.
نىياز ئۆزىگە ئەزەلدىن گەپ قىلىپ باقمىغان بۇ جىمغۇر، مۆڭ بالىنىڭ غەزەپلىك چىرايىدىن، چوڭ ئادەملەرگە خاس سۈر-ھەيۋىسىدىن ۋە توڭ گەپلىرىدىن ھاڭ-تاڭ قالدى ھەم بىردىنلا سەپرايى تۇتتى، چۈنكى ئۇنىڭ ئاتىسىمۇ نىيازغا بۇنداق بىھۆرمەتلىك قىلىپ باقمىغانىدى.
— ھەي كۆڭ ماڭغا، نېمە دەۋاتىسەن؟!-نىياز ئاچچىقتىن يېرىلغۇدەك بولۇپ، ئېشىكىنىڭ ئارغامچىسىنى تاشلاپ، ھىدايەت قارىنىڭ ئالدىغا دېۋەيلەپ كەلدى.
— سەن كاپىر خەقنى بوزەك قىلىمەن دېمە، خۇدايىم قىيامەت كۈنى ھېساب ئالىدۇ!
— ھەي ماڭقا، ماڭقاڭنى ئېيتىۋېتىپ سۆزلە، بولمىسا بۇرنۇڭنى چۇۋىۋېتىمەن!
— مېنى ئۇرىدىغانغا نېمە ھەققىڭ بار! ئاتامغا دەيمەن!
دېگىنە مانا!- نىياز قولىنى چۆرىدى، تەستىكى ھىدايەت قارىنىڭ بۇرنىغا تېگىپ قانىتىۋەتتى.
— ئۆيۈڭگە بېرىپ ماڭقاڭنى ئېيتىۋال، ئاتاڭغا ماڭقاڭنى ئېقىتىپ بارساڭمۇ كارىم يوق! ھەر قايسىڭغا ئەمدى تۈكۈممۇ تەۋرەپ قويمايدۇ، ئاتاڭغا دەپ قوي، ئاتاڭ سېنى ئوتتۇرا مەكتەپكە بەرمەيدىغان بولسا مەندىن بوش قۇتۇلالمايدۇ…
نىياز كۆڭلى بۇزۇلۇپ ياش تۆكۈۋاتقان ھىدايەت قارىنىڭ كۆزىدىكى نەپرەت ئۇچقۇنلىرىنى كۆرۈپ چۆچۈپ كەتتى،”بۇ كۇسپۇرۇچ نەق ئاتىسىنى دوراپتۇ، موللا خەقنىڭ كۆزى نېمانچە يامان بولىدىغاندۇ“ دەپ ئويلىدى. ئېشىكىنىڭ يېنىغا بېرىپ، يېنىدىن تاماكا ئېلىپ يۆگەپ چېكىپ، يەرگە تۈكۈرۈپ قالدى.

ھىدايەت قارى ئۆيگە كەلگەندە ئاتىسى ئۇنى نامازغا ساقلاپ ئولتۇراتتى، ئوغلىنىڭ ئازار يېگەنلىكىنى ئاڭلاپ قاتتىق ئاچچىقى كەلدى.
— كۆڭلۈڭنى بۇزما بالام، تاھارەت ئېلىپ كەل، ئاۋۋال نامىزىمىزنى ئوقۇۋالايلى!

نامازدىن كېيىن سەمەت مەخسۇم بۇ ئىشقا سەۋر قىلىش-قىلماسلىق ئۈستىدە كۆپ ئويلاندى، ئويلىغانچە يامانلىققا سۈكۈت قىلىشنىڭ جايىز ئەمەسلىكىگە ئىشىنىپ، نېمىلا بولمىسۇن ئۇ مۇناپىقنى بىر ئەدەبلەپ، ئاچچىق ساۋاق بېرىش نىيىتىگە كەلدى. ئۇنىڭ نەزەرىدە نىياز دىندىن چىققان كاپىر ئىدى، قىلمىشلىرى شۇنى ئىسپاتلاپ تۇراتتى. ئاتا-بالا نىيازنىڭ ئۆيىگە كىردى. نىياز ھويلىسىدىكى بەنچاڭدا تاماكا چېكىپ ياتاتتى. ئاشخانا ئۆيدە سەي قورۇۋاتقان خوتۇنى تالادىن كىرىۋاتقان ئىككەيلەننى كۆرۈپ كەيپى ئۇچۇپ توۋلىدى:
— ھەي نىياز، قوپۇڭلا، ئۆيگە ئادەم كەلدى!
نىياز ئورنىدىن قوپۇپ بولغىچە سەمەت مەخسۇم بەنچاڭنىڭ يېنىغا كېلىپ بولدى ۋە نىيازنىڭ كۆزىگە قولىنى شىلتىپ بوغۇق، قەھرىلىك ۋاقىرىدى:
— ھوي مۇناپىق جوھوت، بالامغا نېمىشقا مۇتتىھەملىك قىلىسەن، ئۇنى نېمىشقا ئۇرىسەن؟ سەن ماڭا بالا چوڭ قىلىشىپ بەرگەنمىدىڭ؟! بۇنىڭ پوقىنى ئادالاپ چوڭ قىلغان ئاپىسى، بۇنى تەربىيىلەپ مۇنچىلىك ئادەم قىلغان ئاتىسىمۇ بۇنى تاك ئېتىپ چەككەن ئەمەس، ئۇقتۇڭمۇ يۇنداپۇرۇش!
نىياز ئالاق-جالاق بولۇپ تامدەك تاتىرىپ كەتتى، تاماكىسىنى نەلەرگىدۇر تاشلىۋەتتى.

— قولۇڭغا تىرماقچىلىك ھوقۇق تېگىپتىكەن، چوڭدىن تارتىپ كىچىككىچە بوزەك قىلغىلى تۇردۇڭمۇ ئەمدى! ھوقۇقدار بولساڭ ئۆزەڭگە ھەي مۇناپىق، بالامنى سەن باشقۇرالمايسەن!

— بۇ ماڭقا مېنى كاپىر دەپ تىللىدى، شۇنداق دېسە مەن قاراپ تۇرامدىم؟!

— راست دەپتۇ ھۇي مۇسۇلمان كاپىر، بالامنى ئۇرغان قولۇڭ سۇنۇپ كەتكەي ئىلاھىم!

نىياز دېمىقىنى قېقىپ ئاچچىق كۈلدى:

— ئىتنىڭ قارغىشىغا پىت ئۆلمەيدۇ!

— سەندەك كاپىر گۇيغا قارغىشىمىز ئۆتىدۇ!

— ئۆيگە كالىدەك ئۈسۈپ كىرىپ كىشىنى ناھەق تىللىغان سىلىدەك ئادەم كاپىر بولىدۇ…

— قايسىمىز كاپىر ھەي گۇي، قايسىمىز كاپىر، گۇناھقا گەدىنىڭگىچە پېتىپ كەتكىنىڭنى تۇيمايۋاتامسەن؟!

— كاپىر، مۇسۇلماننى سىلە ئايرىيالمايلا، خۇدا ئايرىيدۇ، تولا ئەۋلىيا ئەزەمدەك بىلەرمەنلىشىپ كەتمىسىلە، ھۆرمەتلىگەننى بىلىپ، گەپ بولسا چىرايلىق قىلىپ، سۈپەتلىرىنى ساقلاپ ئولتۇرسىلا، ئەتىگىچە بىز مۇشۇ مەھەللىدە يەنە بار جۇمۇ، ئۇدۇل قوشنا بولۇپ قاپتۇق، ئەمدى يامان ئېتىشىپ قالمايلى!

— ئېتىشقىڭ بولسا ئېتىشىمەن، سەندەك غالچىدىن قورقۇپ قالمايمەن، سەندەك قۇرۇق تېرە تاراقشىتىدىغان مۇناپىقلارنى تولا كۆرگەنمەن! بىگۇناھ بالىنىڭ بۇرنىنى قانىتىپ نۇرغۇن قاننى ئاققۇزىۋېتىپ يەنە تېخى ھېچ ئىش يوقتەك بىغەم ياتىسىنا، كېلە، سېنىڭ بۇرنۇڭنىمۇ بىر قانىتىپ باقاي، بۇزۇق قانلىرىڭ ئېقىپ كەتسۇن!-سەمەت مەخسۇم نىيازنىڭ بۇرنىغا مۇشت ئاتتى، نىياز بۇرنىنى قاچۇرۇپ، زاڭىقىغا مۇشت يېدى، ئاندىن ئورنىدىن چاچراپ تۇرۇپ سەمەت مەخسۇمنىڭ ئېڭىكىگە بىرنى قويدى، بۇ مۇشتتىن مەخسۇمنىڭ ساقاللىرى تىترەپ، كۆزلىرىگە قان تولدى. سەمەت مەخسۇم پاكىز، ساغلام بولغان بىلەن ئورۇق ھەم بەدىنىدە كۈچى يوق ئىدى، ھىدايەت قارىنى ئۆگەينىڭ قولىغا قويمايمەن دەپ ئۇزاققىچە خوتۇن ئالماي يۈرگەچكە، تۇرمۇشى قىيىن، كۈتۈنۈشى ياخشى بولمىغاچقا بۇرۇنقىدىن خېلىلا ئاجىزلاپ قالغانىدى. ئۇ نىيازنىڭ كانىيىنى سىقىپ، ئۇنىڭ بىلەن كۈچ ئېلىشالماي خېلىلا ھالسىرىدى، ئاخىرىدا نىيازدىن قاڭشىرىغا قاتتىق بىر مۇشت يەپ بۇرنىنى تۇتۇپلا قالدى. ھىدايەت قارى نىيازنىڭ كەينىدىن تەپكەنىدى، نىيازنىڭ خوتۇنى ئۇنى بىر ياققا تارتىپ يۈزىگە بىر نەچچە تەستەك سالدى. ئۇرۇش-جېدەلنىڭ ئاۋازى ئەتراپنى بىر ئالدى، قۇلۇم-قوشنىلار ۋە ئۇ ئاۋازنى ئاڭلىغانلار مەھەللە باشلىقىنىڭ ھويلىسىدا قانداق ئۇرۇش-جېدەل بولغىنىغا قىزىقىپ نەق مەيدانغا توپلىنىشقا باشلىدى. ئاۋۋال بارغانلار ئۇلارنى تېزدىن ئاجراتتى. سەمەت مەخسۇمنىڭ بۇرنىدىن قان ئېقىپ تۇراتتى، ھىدايەت قارى بۇنىڭغا قاراپ ئاتىسىغا ئىچ ئاغرىتىپ ئەلەملىك ياش تۆكۈپ تۇراتتى. نىياز تاۋكادا ئۇتقان قىمارۋازدەك كۆرەڭلەپ، چوڭ رەقىبىنى يەڭگەن پالۋاندەك گىدىيىپ، ھەممەيلەنگە مەغرۇرانە قاراپ تۇراتتى، خوتۇنى خەقلەرگە بۇ ئىشنىڭ جەريانىنى چۈشەندۈرۈپ، ئۆزلىرىنى ئاقلاپ، ئۇلارنى قارىلاپ توختىماي ۋاتىلدايتتى.

— ساقالغا ھۆرمەت قىلغاننى ئۇقماي ئاۋۋال مۇشت كۆتۈرگەندىن كېيىن، گۇناھ ئۆزلىرىدە بولغاندىكىن، ھارام قانلىرى ئاقتى ئەنە، بۇ ماڭقىلىرىنىڭ بۇرنىدىن ئاققان قانمۇ شۇ، ئەيىپ كىمدە بولسا شۇنىڭ ھارام قېنى ئاقىدۇ! بۇ داۋلىنى ئەل-جامائەتمۇ بىلىدۇ!-دېدى نىياز خەقلەرگە خۇددى مەجلىس ئېچىۋاتقاندەك جاراڭلىق سۆزلەپ،-ساقالنى مەيدىگە قويۇۋالغان بىلەن كاللا ئىشلىسە ھېساب! كىچىك بالىنىڭ گېپىگە كىرىپلا كالىدە ئۈسۈپ كىرەۋەرگەن بىلەنلا بولمايدۇ-دە، گەپ بولسا چىرايلىقچە دېمەمدۇ چوڭ ئادەم دېگەن، سىلىمۇ مۇشۇ مەھەللىدە يۈز-ئابرويلۇق ئادەم، ئاتا-ئانىمىزمۇ بۇرۇندىنلا ئىناق قوشنا بولۇپ ئۆتكەن ئادەملەر، بۇنى نېمىشقا ئويلىمايلا دەيمەن، ساراڭدەك يۈرۈپ ئۆزلىرىنى ئۇنداق تاشلىۋەتمىسىلە، بولمىسا ئەل-جامائەت ئالدىدا بىر تىيىنچىلىك ئىناۋەتلىرى قالمايدۇ!

— تولا كاپشىما قانخور مۇناپىق!-دەپ ۋارقىرىدى مەخسۇم قول ياغلىقى بىلەن بۇرنىدىكى قاننى سۈرتكەچ،- ئەمەلدارمەن دەپ چوڭ سۆزلىمە، خەقنى ئالدايمەن دېمە، سەن بەدبەخ خەقلەرنى بوزەك قىلىپ يامان ئۆگىنىپ قالدىڭ، بۇ مەھەللىدە سەن بوزەك قىلمىغان ھېچكىم قالمىدى، ئاخىرەتتە بۇنىڭ جازاسىنى تارتىسەن، ھەددىڭدىن بەك ئېشىپ كەتمە، ئاخىر ھاراقنى تولا ئىچىپ قان قۇسۇپ ئۆلىسەن! ياتار جايىڭ جەھەننەم بولار، يېگەن ھارام ماللىرىڭ، ئىچكەن ئېشەك سۈيدۈكلىرىڭ يىلان-چايان بولۇپ، ئاغزىڭدىن كىرىپ بۇرنىڭدىن چىقار! ھە دېسىلا ئىچىگە ئېگىلىدىغان، باشقىلارنى ناھەق ئۇرىدىغان ئىپلاس قولۇڭ دوزاخ ئوتىغا تۇترۇق بولار! گۇناھلىرىڭغا ئىككى مۈرەڭدىكى پەرىشتىلەرلا ئەمەس، ئەتراپىڭدىكى ئەل-جامائەتمۇ گۇۋاھ بولالايدۇ، ئۇنچىلىك ھوقۇقىڭغا ئىشىنىپ كۆرەڭلەپ كەتمە نىياز، ھۆكۈمەت ۋاقتى كەلگەندە سەندەك قوڭ سويمىنى تەرەت چالمىسىدەك تاشلىۋېتىدۇ، ئۇقتۇڭمۇ!

نىياز ھويلىسىدىن جۇشقۇن قەدەمدە چىقىپ كېتىۋاتقان ئاتا-بالىنىڭ كەينىدىن قاراپ، دىمىقىدا كۈلۈپ، يەرگە نەچچىنى تۈكۈرۈۋەتتى ۋە تېخىچە كەتمەي تۇرغان خەقلەرگە قاراپ:

— كۆردۈڭلارمۇ بۇ ئادەمنىڭ تەلۋىلىكىنى، ئۆزىنى ئەۋلىيا چاغلاپ ئاغزىغا كەلگەننى مۇشۇنداق دەۋېرىدىغان بولسا ئاز كۈندىلا نېرۋىسىدىن كېتىپ، ھۆكۈمەت بىر تەرەپ قىلىدىغان دىنىي تەلۋىگە ئايلىنىدۇ! بۇ ئادەم ئۆزى تۈزۈك ئەمگەك قىلماي كەچكىچە ھۆكۈمەتنى، باشلىقنى تىللاپ، ئۆزىچە زەردە بولۇپ، ساراڭدەك سۆزلەيدىغان بولۇپ قاپتۇ، بۇ ئادەمنىڭ گېپىگە ھەرگىز قۇلاق سالماڭلار، بۇ ئادەمنى ھەرگىز دوراپ قالماڭلار، ھۆكۈمىتىمىزنىڭ مۇشۇنداق ئادەملەرگە بولغان ھوشيارلىقى ۋە سەزگۈر سىياسىتى ھەرگىز بىكاردىن بولغان ئەمەس، بۇ ئىشقا ئالاھىدە دىققەت قىلىڭلار، سەزگۈر ئىشلارغا ئارىلىشىپ قالماڭلار، بولمىسا ياخشى ئاقىۋەت كۆرمەيسىلەر!

خەقلەر نىيازنىڭ ھويلىسىدىن قايتىپ چىقىپ، مەخسۇمنىڭ چىڭ تاقالغان دەرۋازىسىغا قاراپ، ماخسۇمغا ۋە قارى بالىسىغا ئىچ ئاغرىتىشتى.

ئاتا-بالا ئىككەيلەن شام، خۇپتەن نامازلىرىنىمۇ شۇنداق چوڭقۇر ئىخلاس بىلەن ئۇقۇدى، ناماز ئاخىرىدا مەخسۇم پەرۋەردىگارىغا بېغىشلىغان ھەمدۇ-سانالىرىنى تۈگەتكەندىن كېيىن، ھىدايەت قارى ئىلگىرى ئاڭلاپ باقمىغان بىر دۇئانى قىلدى:

— ئى رەھمەتلىك پەرۋەردىگارىم، مۆمىن بەندىلىرىڭنى زاماننىڭ زوراۋانلىرىدىن، ئىزگۈ ئېتىقادنىڭ زامىنلىرىدىن، ئىبلىسنىڭ زىيان-زەخمەتلىرىدىن، مۇشتۇمزور مەجۇسىيلارنىڭ مالامەتلىرىدىن، مۇھتاجلىقتىن مۇناپىقلىققا مۇپتىلا بولۇشتىن ساقلىغايسەن! رەببىمىز، بىز سەندىنلا ياردەم تىلەيمىز، سەندىنلا مەدەت ئالىمىز، بىزنى ھىدايەتكە ۋە ئاخىرەتتىكى سائادەتكە مۇشەررەپ قىلغايسەن-ئامىن!

سەمەت مەخسۇم ئوغلىنى ئوتتۇرا مەكتەپكە بەرمىگەنلىكتىن نىياز ئۇنىڭ يېرىنى بىر پۇڭمۇ قالدۇرماي مەھەللىگە ئۆتكۈزۈۋالدى. سەمەت مەخسۇم كەنت سېكرىتارىغا ھال ئېيتىپ باردى، گېپى ئاقمىدى. ئۆز ئوغلىنىڭ تەقدىرىنى بىر تەرەپ قىلىش ھوقۇقىغىمۇ ئىگە بولالمىغىنىغا، ئاتا-بوۋىسىدىن قالغان مۇنبەت زېمىننىمۇ تارتقۇزۇپ قويغىنىغا قورسىقى قاتتىق كۆپكەن مەخسۇم يېزىلىق ھۆكۈمەتكە ئەرز قىلىپ باردى، ئۆيىدە ھەقىقەتەن قىيىنچىلىق بارلىقىنى، ئەمگەك كۈچى يېتىشمەيدىغانلىقىنى، ئۆزىنىڭ ياشىنىپ كېسەلجان بولۇپ قالغانلىقىنى، ھۆكۈمەتنىڭ بۇنىڭغا بەك ئېتىبار قىلمىسا بولمايدىغانلىقىنى بەك دەپ تۇرۇۋالدى. يېزىلىق مائارىپ ئىدارىسى سەمەت مەخسۇمنىڭ ئۆيىنى تەكشۈرۈپ كېلىشكە ئادەم ئەۋەتىپ ئەھۋالنىڭ راستلىقىنى ئېنىقلىغاندىن كېيىن ھىدايەت قارىنى ئوقۇشتىن”ئازاد“ قىلدى. ئەمما يېزىلىق ھۆكۈمەتنىڭ مائارىپقا مەسئۇل باشلىقى نىياز بىلەن كۆرۈشۈپ ئەھۋال ئىگىلگەندىن كېيىن، سەمەت مەخسۇمغا ئۈچ مو يەرنىلا ھۆكۈمەتكە قايتۇرۇش، ھاشارغا بۇرۇنقىدەك چىقىش، مائارىپ مەبلىغىنى تولۇق تاپشۇرۇش ھەققىدە ئۈچ تۈرلۈك تەلەپ قويدى. سەمەت مەخسۇمنىڭ بۇنىڭغا قوشۇلماسلىققا ئامالى يوق ئىدى.

ئاتا-بالا كۈزلۈك پاختىنى تېرىپ سېتىپ بانكىنىڭ قەرزىنى ۋە كېلەر يىلقى پاختا تېرىلغۇسىغا يىغىلىدىغان مەبلەغنى بېرىپ تۈگەتتى، كۈزگى بۇغداي تېرىپ بولدى؛ قىشلىق ئوزۇقلۇق، كىيىم-كېچەك، ئوتۇن كۆمۈر ئۈچۈن سەمەت مەخسۇم بانكىدىن يەنە قەرز ئالدى. ئۇ يىلدىن بۇ يىلغا قەرز يېڭىلاپلا ئۆتۈۋاتقان مەخسۇم خوتۇن ئېلىشقا ئېشىنالماي يۈرگىنىگە ئىچى پۇشاتتى. بىر ئايالنىڭ كەملىكىدىن بارغانچە سۆرۈن، قوپقۇرۇق كۆرۈنۈپ كېتىۋاتقان ئۆيىگە دائىم خۇرسىنىش ئىچىدە قارايتتى،”ئادەم تۈگۈل تېرەكتىكى قۇشقاچلار، كاتەكتىكى توخۇلار، قوتاندىكى قويلار، ئېغىلدىكى كالىلار، ئېشەكلەردىن تارتىپ يەردىكى چۈمۈلىلەرگىچە ھەممە مەخلۇقاتلار جۇپ-جۇپى بىلەن ياشايدۇ، ئەگەر ئۇلار ئايرىلىپ ئۇزاق ياشىسا جېنىدىن جەزمەن تويىدۇ؛ مىكياندىن ئايرىلغان خوراز كاتەكتە تۇرىۋەرسە ئاسانلا كېسەل تېگىپ ئۆلىدۇ، يالغۇز بۇقا ئېغىلدا تۇرىۋەرسە تامنى ئۈسۈپ قوتور قىلىدۇ، ئىشكنى بۇزىدۇ؛ يالغۇز قوشقار قورسىقى تويسىمۇ كەچكىچە مەرەپ جىم ياتمايدۇ، يالغۇز ئېشەك ئىشىكنى تېپىپ ياكى باغلاقتىن قېچىپ ئىگىسىگە ئارام بەرمەيدۇ. ئادەم دېگەن مەخلۇقنىمۇ خۇدا شۇنداق جۇپتى بىلەن ياراتقان، ئادەم ئەقىل-ئىدراك، ھېسسىياتقا مول بىر مەخلۇق تۇرۇپ، جۇپتىسىز يۈرۈشكە تېخىمۇ چىدىمايدۇ-دە! شۇنداق مېھرى ئىسسىق، تەقۋا بىر ئايال بولسا، تاماق ئېتىپ بەرسە، تاھارەتكە سۇ ئىسسىتىپ بەرسە، ئاخشىمى ئورۇن سېلىپ بەرسە، رەھمەتلىك ئايالىم بار ۋاقتىدىكىدەك كۆڭۈللۈك ياشىساق ئەجەپ ئوبدان بولاتتى-ھە! ئەمما شۇنداق ئېسىل بىر ئايال تېپىلسا تېپىلدى، قاملاشمىغان خوتۇندىن بىرنى ئۆيگە ئەكىرىۋالساق بېشىمىزغا پىت تېرىيدىغان گەپ، خوتۇن خەقنىڭ ئەيىبى ئۆزىنىڭ چېچىدەك تولا بولىدۇ، ياخشى خوتۇن تاپماق بۇ جاھاندا ئەڭ تەس ئىش! ھىدايەت قارىمۇ چوڭ بولۇۋاتىدۇ، ئۇنى دەپ بولسىمۇ ئۇنىڭ ھالىدىن ئوبدان خەۋەر ئالالايدىغان، ئۇنى ئۆگەيلىمەيدىغان بىر ئوبدان مەزلۇمنى تاپسام بولاتتى…ئوغلۇم توي يېشىغا يەتكەن بولسىمىغۇ ئاۋۋال ئۇنىڭ بېشىنى ئوڭلاپ قوياتتىم، كېلىن بالا ئۆيدە بولغاندىكىن جىق ئىشلاردا خاتىرجەم بولاتتىم، لېكىن ئايالىم يوق، كېلىن قىزنى ياخشى تاللىماقمۇ تەس، توي چىقىملىرى بارغانچە ئېغىرلىشىپ كەتتى. جاھان نەگە كېتىۋاتىدىكىن، ھېچ ئۇققىلى بولمايدىغۇ زادى، خۇدا ئۆزەڭ بار!“… سەمەت مەخسۇم مۇشۇنداق خىياللارنى تولا قىلىدىغان، خۇدايىتائالانىڭ ئىلتىپاتى بىلەن بىرەر ياخشى ئايالغا ئېرىشىپ قېلىشنى كېچە-كۈندۈز تىلەيدىغان بولۇپ قالدى. بولۇپمۇ ئاتا-بالا ئىككەيلەن ئېتىز ئىشىدىن بىكار بولۇپ ئۆيگە ھېرىپ-ئېچىپ كەلگەندە ئۆيدە ئۇلارنىڭ ئالدىغا ئىسسىق چاي ۋە تاماق ئېلىپ كېلىدىغان بىر ئايالنىڭ بولمىغانلىقى بەك بىلىنىپ كېتەتتى، بۇنداق چاغلاردا ئۇلار ناماز ئارىلىقىدىكى ۋاقىتنى چىڭ تۇتۇپ، قورساققا دال بولغۇدەك بىر نېمە ھازىرلاشقا ئالدىراپ ھالىدىن كېتەتتى؛ كۈندە بىر ۋاق ئوخشىمىغان تاماقنى ئېتىپ يېيەلىسە يېدى، بولمىسا قاتتىق قۇرۇق نان بىلەن چاي ئىچەتتى.

سەمەت مەخسۇم قايتا خوتۇن ئېلىش ئىشىنى تولا ئويلاۋېرىپ بەزىدە نامىزىدىن ئېزىپ قالىدىغان بولۇپ قالدى، بۇنداق چاغدا ئۇ ئىچىدە، خوتۇن خەق دېگەن يەنىلا شەيتان-دە دەپ ئاغرىناتتى؛ نامازنى ئازماي ئوقۇش ئۈچۈن، شۇ شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىلىرىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن، جەزمەن بىر جۇۋان تېپىش كېرەكلىكىنى تەخىرسىز ھېس قىلاتتى. بىر كۈنى يۈزىنى ئورۇۋالغان بىر ئايال دىۋانە سەمەت مەخسۇمنىڭ دەرۋازىسى ئالدىغا كېلىپ قالدى، ئۇ ئايالنىڭ نازۇك قامىتى ۋە دۇئا ئوقۇغاندىكى جاراڭلىق ئاۋازى مەخسۇمنىڭ بىر ئايال زاتىغا تەشنا چاڭقاق يۈرىكىنى خېلىلا تىترەتتى؛ مەخسۇم ئادەتتە ئاسراپ ئاز-ئازدىن يەيدىغان يۇمشاق بۇغداي نېنىدىن ئىككىنى ئۇ ئايالغا بەردى ۋە ئۇنىڭدىن گەپ ئالماقچى بولدى، ئەمما ئۇ ئايال ناننى ئېلىپلا خۇرجىنىغا سېلىپ، ساپايىسىنى كۆتۈرۈپ كەينىگە ياندى، يىراقتا ئېشىكىنى توختىتىپ ئۆزىنى كۈتۈپ تۇرغان ئەر دىۋانىگە يېتىشتى-دە، خۇرجۇنىنى ئېشەككە ئارتىپ ئۇنىڭ بىلەن يۈرۈپ كەتتى. ”مانا شۇلار جېنىدا ئەر-خوتۇن ئىكەن“ دەپ ئويلىدى مەخسۇم ھەسرەتلىنىپ.

ھىدايەت قارى يوشۇرۇنچە داۋۇت داموللامدىن ساۋاق ئېلىش بىلەن بىللە، قۇرئاننى يادلاپ، قارىلىقتىن ھافىزلىققا ئۆتۈۋاتاتتى. ئۇ كىچىككىنە تۇرۇپ مويسىپىتلارچە تەقۋا ياشاشقا كۆنۈپ كەتكەچكە كۆڭلى پاك، كەيپىياتى ساز ئىدى؛ بۇرۇندىنلا سەزگۈر مىجەزلىك بولغاچقا ھەر قانداق ئىشقا ئىنچكە قارايتتى؛ بەزىدە تەقۋالىقتا ئاتىسىنىمۇ بېسىپ چۈشەتتى. ئۇنىڭ سۈزۈك، پاكىزە يۈزى، قارىسىلا بەزى خۇدۇكچان كىشىنى تەمتىرىتىپ قويغۇدەك ئۆتكۈر كۆزى، ھەر دائىم ئورۇنلۇق ئېيتىلىدىغان سۆزى مەھەللىدىكىلەرگە ھەر دائىم چوڭقۇر تەسىر قالدۇراتتى ۋە ئۇلارنىڭ كۆڭلىدە غايىۋى ھۆرمەت قوزغايتتى. جامائەت ئارىسىدا ھىدايەت قارىنىڭ قىرائىتى بەك چىرايلىقمىش، كۈندە قۇرئان تىلاۋەت قىلىمىش، كىچىككىنە تۇرۇپ ھافىز بوپتىمىش…دېگەندەك گەپلەر تارقىلىپ يۈرەتتى. مەھەللىدە ئۆلۈم-يېتىم بولسىلا ھىدايەت قارى خەتمە قىرائەتكە تەكلىپ قىلىناتتى، ئۇنىڭ قىرائەت قىلغاندىكى ئاۋازى، مۇڭى ھەممىنى بېسىپ چۈشكەچكە يىراق-يېقىنغا داڭقى كەتكەنىدى.

بۇ مەھەللىدە ئايىمخان دېگەن بىر ئايالنىڭ ئېرى رامىزان ئېيىدا كېسەل بىلەن ئۆلۈپ كەتتى. ئايىمخان تۇغماس ئايال بولغاچقا مەھەللىدىكىلەر ئۇنىڭ ئېرىنى ئاچچىق يۇتۇپ ئۆلۈپ كەتتى دەپ ئويلايتتى. ئايىمخان ئېرىنىڭ نەزىرىنى ياخشى بېرىپ، ئۇنىڭ روھىغا ئاتاپ ھىدايەت قارى قاتارلىق قارىلارنى خەتمە قىرائەت قىلدۇردى.

ئايىمخاننىڭ خېلى تەقۋالىقىنى سەمەت مەخسۇم بىلەتتى، شۇڭا ئۇ ياپياشلا تۇل قالغان بۇ ئايالنى ئەمرىگە ئېلىپ، ئۇنىڭ بىلەن ئىللىق ئۆي تۇتۇپ ئولتۇرۇشنى ئارزۇلايدىغان بولۇپ قالدى. بۇ كاتتا مەقسىتىنى ئايىمخانغا قانداق ئۇقتۇرۇشنى، جۇۋان تويىنى قانداق ئۆتكۈزۈشنى، بۇ ئىشقا ئايىمخان ۋە ئۇنىڭ ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ قانداق قارايدىغانلىقىنى دەمال بىلەلمىگەچكە، نىيەت-مۇددىئالىرىنى دۇئايى ئىلتىجالىرىغا ئايلاندۇرۇپ، ئاللاھتىن ئاسانلىق تىلەيتتى.

ئايىمخان ھىدايەت قارىنىڭ قىرائىتىنى ئاڭلاندىن تارتىپ، ئۇنىڭغا ئىختىيارسىز مېھرى چۈشۈپ قالدى. ئۇنى ئايرىم ياكى ئاتىسى بىلەن بىللە ھالدا كۆرسە ئاجايىپ قىزغىن مۇئامىلە قىلاتتى. ئۇلار تولىراق تاڭ سەھەردە ئۇچرىشىپ قالاتتى، بۇ چاغدا سەمەت مەخسۇم ئوغلى بىلەن مەسچىتتىن يېنىپ كېلىۋاتقان بولاتتى، ئايىمخانمۇ بامدات نامىزىنى تۈگىتىپ، ھويلىسىنى سۈپۈرۈپ بولۇپ، يولنى سۈپۈرۈۋاتقان ياكى سۇ چېچىۋاتقان بولاتتى. سەمەت مەخسۇم دائىم ئاق رومال ئارتىپ، ئۇزۇن قارا پەلتو كىيىپ يۈرۈيدىغان ئايىمخاننىڭ ئىش قىلىۋاتقاندا پەسكە ئېگىلگەن زىلۋا قەددىنى يىراقتىن كۆرۈپلا قالسا قەدىمىنى ئىتتىكلىتەتتى، ھىدايەت قارى ئاتىسىغا يېتىشەلمەي ئاۋارە بولاتتى. ئۇلار ئايىمخاننىڭ ئىشىكى ئۇدۇلىدا كېلىشىۋالغاندەكلا ئۇچرىشاتتى، قىزغىن سالاملىشاتتى. بۇنداق ئەھۋال داۋاملاشقانسېرى ئارىلىق يېقىنلاشتى. ئايىمخان سەمەت مەخسۇمنى ئۆيگە كىرىپ بىرەر پىيالە ئىسسىق چاي ئىچىشكە ھەر ۋاقىت تەكلىپ قىلىپ تۇراتتى، مەخسۇم بۇ تەكلىپنى دەسلەپتە رەسمىيەت دەپ چۈشىنىپ، كېيىن تارتىنمايلا قوبۇل قىلىدىغان بولدى، چايدىن كېيىن ئايىمخان تاماققا تەمشىلەتتى، سەمەت مەخسۇم دەسلەپتە توسۇپ بېقىپ كېيىن بۇنىڭغىمۇ كۆنۈپ قالدى. ئەمما ئۇ خەقلەرنىڭ”مەخسۇم ئىددىتى توشمىغان ئايالغا ساقال سۆرەپ يۈرگىدەك“ دېگەندەك گەپلەرنى تېپىشىدىن ھەزەر ئەيلەيتتى.

سەمەت مەخسۇم بىر كۈنى ساقسىز بولۇپ قېلىپ مەسچىتكە چىقالمىدى، نامىزىنى ئۆيىدە قىينىلىپ تۇرۇپ ئوقىدى، ھىدايەت قارى يەنىلا سەھەر تۇرۇپ مەسچىتكە چىقىۋەردى. ئۇ مەسچىتكە چىقسا ئۆزىنى ئالاھىدە ئىززەتلەيدىغان جامائەت بىلەن دىدار كۆرۈشۈپ تۇراتتى، كىچىك بولسىمۇ ئۆزىدىن چوڭ جامائەت بىلەن ناھايىتى مۆتىۋەر، تەقۋا سۈپەتتە سالاملىشاتتى، بۇنىڭدىن ئۇنىڭ جامائەتنىڭ نەزىرىدىكى ئوبرازى ھەقلىق يوسۇندا گەۋدىلىنىپ تۇراتتى. ئۇ كۈنى ئايىمخان ھىدايەت قارىنىڭ مەسچىتتىن يالغۇز قايتىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ ئۇنىڭدىن گەپ سورىدى:

— بالام، ئاتىڭىز بۈگۈن مەسچىتكە چىقالمىدىمۇ؟!

— مىجەزى يوق چىقالمىدى، خۇدايىم شىپالىق بەرسە ساقىيىپ قالار،-دېدى ھىدايەت قارى تەمكىنلىك بىلەن.

— بەك ئېغىر ئەمەستۇ؟! ئورۇن تۇتۇپ يېتىپ قالمىغاندۇ؟

— ياق، يېتىپ قالمىدى، ئۆزى قوپۇپ تاھارەت ئالالايدۇ، ناماز ئوقۇيالايدۇ.

— ئۇنچىلىك بولسا بوپتۇ، ھەر نېمە بولسا خۇدايىم شىپالىق بېرەر.

ھىدايەت قارى ئۆيگە كەلگەندە سەمەت مەخسۇم ئۇنىڭدىن ئايىمخاننى كۆرگەن-كۆرمىگەنلىكىنى سورىدى. ھىدايەت قارى بولغان گەپنى دېدى. ئەتىسى ئايىمخان بىر داستىخاندا لىق نان، چاي، قەنت كۆتۈرۈپ كېلىپ، سەمەت مەخسۇمنى يوقلىدى.

— بۇنداق قىلمىسىلىمۇ بولاتتى،-دېدى مەخسۇم كېسىلى بىر دەمدىلا ياخشى بولۇپ كەتكەندەك جانلىنىپ ھەم ھاياجانلىنىپ،-ئۆزلىرىنىڭ بېشىغا كەلگەن كۈلپەتلەرمۇ ئاز ئەمەستى، شۇنداق تۇرۇپمۇ سىلىنى يوقلاپ بارالمىدۇ، خۇدا بۇيرۇسا كېيىنچە ئوبدان يوقلىۋالارمىز.

ئۇنداق دېمىسلە مەخسۇمكا، تەقدىر پېشانىمىزگە پۈتۈلگىنى شۇ ئىكەن، ھېلىمۇ نەزىرگە ئوبدان قارىشىپ بەردىلە، ھىدايەت قارىمۇ خەتمە قىرائەتنى ئوبدان قىلىپ بەردى. خۇدايىم مۇشۇ ئوغۇللىرىغا بىر ھېكمەت بېرىپتۇ، شۇ ئاخشىمى شۇنداق چىرايلىق قىرائەت قىلدى، كېچىچە كۆڭلۈم بۇزۇلۇپ، كۆزۈمدىن ياش قۇرىمىدى. ئۆمرۈمدە مەن ئاۋازى بۇنداق بەلەن بالىنى كۆرمىگەن. قارىسىلا، بۇ بالامنىڭ چىرايىغا، نۇر يېغىپلا تۇرىدۇ، بۇ ياشتىكى باشقا كەپسىز، توپا تەرەت بالىلارغا زادى ئوخشىمايدۇ، يولدا ماڭسىمۇ چوڭلارغا ناھايىتى ئەدەبلىك سالام قىلىپ ماڭىدىكەن، بەتقىلىق ئىشلارنى ئۆزىگە قىلچە يۇقتۇرمايدىكەن، ھەر قانداق ئىشقا ھورۇنلۇق قىلمايدىكەن. مەھەللىدىكىلەرمۇ بالىلىرىنى سەنمۇ ھىدايەت قارىدەك بولساڭ بولمامدۇ دەيدىغان بوپتۇ. دېمىسىمۇ، خۇدايىم بۇ بالامغا بىر ئېسىل سۈپەت بېرىپتۇ. رەھمەتلىك ھاشىيخانمۇ بۇ بالىنى بەك ئوبدان باقىدىغان، ئۆزلىرىمۇ دىندا كامىل، مۆتىۋەر كىشى بولغاچقا ئوغۇللىرىغا قاتتىق تەلەپ قويۇپ ئوبدان چوڭ قىلىپلا، خۇدايىم ئەجىرلىرىنى يەردە قويماپتۇ، ئۆزلىرىگە پەرزەنتتىن بەخت بېرىپتۇ. بەزىدە خۇدايىم ماڭىمۇ شۇنداق بىر پەرزەنت بەرگەن بولسا نېمە بولار دەپ كېتىمەن، رەھمەتلىكمۇ پەرزەنت يۈزى كۆرەلمەيلا ئالەمدىن كەتتى…- ئايىمخاننىڭ ئويچان كۆزلىرى ياشقا تولدى؛ كۆڭلى بۇزۇلۇپ، سۆزىنى داۋاملاشتۇرالماي قالدى، رومىلىنىڭ ئۇچىدا يېشىنى سۈرتىۋاتقاندا ئۇنىڭ سۆزلىرىدىن ۋە قايغۇلۇق كۆزلىرىدىن تەسىرلىنىپ كەتكەن سەمەت مەخسۇم تىترەپ تۇرۇپ:

— كۆڭۈللىرىنى بۇزمىسىلا ئايىمخان، سەۋر قىلسىلا، ھەممىگە قادىر ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن ئۈمىدۋار بولسىلا!-دېدى. مەخسۇم مۇبادا بۇ گېپىنى يەنىمۇ داۋاملاشتۇرسا ئۆز كۆڭلىدىكىنىمۇ قوشۇپ دەۋېتىپ قالىدىغاندەك ھېس قىلىپ سۆزىنى توختىتىپ قويدى. ئايىمخان ئاياللارغا خاس سەزگۈرلۈكى بىلەن ھەممىنى چۈشىنىپ ئولتۇردى، قەلبى ئازادىلىككە چۆمدى.

سەمەت مەخسۇمنىڭ ئايىمخاننى ئەمرىگە ئېلىش ئىستىكى بارا-بارا ئۇلغىيۋاتقان ئوتتەك كۈچىيىپ كەتتى. يۈز كۈنلۈك ئىددەت ۋاقتى توشقاندىن كېيىن ئايىمخاننىڭ ئالدىغا ئادەم كىرگۈزدى، ئايىمخان رازىلىقىنى بىلدۈردى، ئەمما نىكاھ ئوقۇيدىغان ۋە توي قىلىدىغان ئىشنى كەينىگە سۈردى. ھەقتائالانىڭ شاپائىتىگە شۈكرىلەر ئېيتىپ، ياش يىگىتلەردەك ھاياجانلىنىپ، جۇشقۇنلىشىپ كەتكەن سەمەت مەخسۇم دەسلەپتە جىم بولۇپ قالدى، كېيىن ياخشى ئويلىنىپ بۇنى توغرا چۈشەندى. چۈنكى ئىددەت ۋاقتى توشقان بولسىمۇ، تېز ئارىدا جۇۋان تويى قىلىنسا مەھەللىدىكىلەر”ئايىمخان ئاران تۇرۇپتىكەن“ دەپ يەنە گەپ تاپاتتى. ئايىمخان بىلەن مەرھۇم ئېرىنىڭ بەش پاتمان ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ بۇ تويغا ئىدىيە جەھەتتىن تەييارلىق كۆرۈشىگە ۋاقىت كېتەتتى.

مەخسۇمنىڭ بار-يوقى ئانىسىدىن مىراس قېلىپ، مەرھۇم ئايالىدىنمۇ ئېشىپ قالغان بىر جۇپ ئالتۇن ھالقا ۋە بىلەيزۈك بولۇپ، مەخسۇم بىلەيزۈكنى ئايىمخانغا ئاتاپ قويدى، قالغىنىغا بىر ئامال قىلماي بولمايتتى، ئۇنىڭغىمۇ ۋاقىت كېرەك ئىدى.

كۈز كېتىپ يەنە قىش كەلدى، ھىدايەت قارى داۋۇت داموللامنىڭ ئۆيىدە ساۋاق ئېلىش كۈنلىرىنى كۆپەيتتى. ئەتىياز كىرگەندە داۋۇت داموللامنىڭ تالىپ ئوقۇتۇشى چەكلەندى، ھىدايەت قارى ئۆيىگە يېنىپ كېلىپ دېھقانچىلىق قىلدى.

مەھەللە باشلىقى نىياز تولىمۇ ئالدىراش، سۈرلۈك بولۇپ كەتتى، مەجلىس ئاچسا ئىشلەپچىقىرىش توغرىلىق گەپنى قويۇپ، قانۇنسىز دىنىي ھەرىكەت ۋە بۆلگۈنچىلىك قىلمىشلىرىغا قارشى تۇرۇش، ئىتتىپاقلىق ھەم مۇقىملىقنى قوغداش ھەققىدە توختىماي سۆزلەيتتى؛ ئۆزىچە قايناپ ھەتتا ئەزالارغا قولىنى شىلتىپ ۋارقىراپ كېتەتتى، بىر ياندا غەمگە چۆكۈپ ئولتۇرغان مەخسۇمغا پات-پات گۇمان ۋە ئۆچمەنلىك بىلەن قاراپ قوياتتى.

بىر كۈنى نىياز ئۇنى دادۈيدە يىغىن بار دەپ ئېلىپ كەتتى. بۇ يىغىن تۆۋەنگە چۈشكەن خىزمەت گۇرۇپپىسىنىڭ بۇ كەنت تەۋەسىدىكى دىنىي زاتلارغا مەخسۇس ئاچقان يىغىنى ئىدى. خىزمەت گۇرۇپپىسىدىكىلەر قانۇنسىز دىنىي ھەرىكەتلەر ئۈزلۈكسىز پەيدا قىلغان مۇقىمسىزلىق ۋە باشقا خەتەرلىك ئەھۋاللارنى بىر باشتىن سۆزلەپ چىقتى، بىر تېما بىر نەچچە ئادەمنىڭ ئېغىزىدا ھەر خىل تەرزدە، ھەر خىل مىساللار بىلەن چۈشەندۈرۈلدى، يىغىننىڭ ۋاقتى بەكمۇ سوزۇلۇپ كەتتى؛ چۈشتە باشلانغان يىغىن پېشىن، ئەسىر، ھەتتا شام ۋاقتى ئۆتۈپ كەتكەندىمۇ تۈگىمىدى؛ ئادەتتە بەش ۋاق نامازنى دەل ۋاقتىدا ئوقۇيدىغان يىغىن ئەھلى بۇ يىغىننىڭ مەقسەتلىك ئېچىلىۋاتقانلىقىنى پەملەپ، ناماز ئوقۇش تەلىپىنى ئوچۇق-ئاشكارە ئوتتۇرىغا قويۇشقا پېتىنالمىدى. سەمەت مەخسۇمنىڭ ئىچى دەھشەت سىقىلىپ كەتتى:”بىز خۇدادىن قورقماي بەندىدىن قورقامدۇق؟! قالايمىقانچىلىقنى تۈگىتىپ دىنىي ئەركىنلىك بەرگەن ھۆكۈمەت ئۆزىنىڭ ئادەملىرىنى نامازنى چەكلەشكە بۇيرۇغىدەك دەرىجىدە ئۆزگىرىپ كەتمىگەندۇ؟ كوپراتسىيىدىكى سىياسىتىگە يېنىۋالمىغاندۇ؟ بىز ھۆكۈمەتكە ھېچقاچان نارازىلىق، قارشىلىق بىلدۈرمىدۇققۇ؟! بېشىمىزغا ھەر قانداق ئىش كەلسە تەقدىر پېشانىمىزدىن كۆرۈۋاتىمىز، ھۆكۈمەتنىڭ ھازىرقى سىياسىتىدىن رازى بولمايدىغان كىم بار؟! ھەممىنى قىلغان مۇشۇ نىيازدەك مۇناپىق ھوقۇقدارلار، ئىشنى بۇزغانمۇ مۇشۇلار، بۇلار كىچىك ئىشنى يوغانتىپ، ئوڭ ئىشنى تەتۈرگە تولغاپ، ھەددىدىن بەك ئېشىپ كېتىۋاتىدۇ، بۇلارنى سورايدىغان ئادەم يوقمىدۇ؟!“

— ھۆرمەتلىك رەھبىرىي كادىرلار،- دەپ ئورنىدىن تۇردى سەمەت مەخسۇم گويا مىڭ پاتمان تۈگمەن تېشىنى يۈدۈۋالغاندەك ناھايىتى تەستە ئورنىدىن تۇرۇپ،- مالال كۆرمىسەڭلار، مېنىڭ ئىككى ئېغىز پىكرىم بار.

— يىغىن تۈگىمەي تۇرۇپ نېمە دەپ ئورنىلىرىدىن تۇرۇۋالىلا!-دېدى نىياز ئۇنىڭ يېنىغا چېپىپ بېرىپ،- گەپلىرى بولسا ھېلى يىغىن تۈگىگەندە دېسىلە!

ياق، ھازىر دېمىسەم بولمايدۇ، تەرەت قىستىغاندا ھاجەتخانىغا بېرىش كېرەك، ئىشتانغا چىقىرىۋەتسەك بولمايدۇ،-دېدى مەخسۇم ئەتراپىدا ئۆزىگە قاراپ قۇلىقىنى دىڭ تۇتۇپ ئولتۇرغانلارغا بىر قارىۋېتىپ،- باياتىن بېرى رەھبەرلەر ئوبدان گەپ قىلدى، بىزمۇ ئوبدان ئاڭلىدۇق، مەجلىسنىڭ مەزمۇنىدىن ئاساسەن ۋاقىپلاندۇق؛ ئەمدىكى گەپ، ۋاقىتمۇ بىر يەرگە باردى، ئۈچ ۋاق نامىزىمىز قازا بولدى، قورساق ئېچىپ، تاھارەت قىستاپ كەتتى. ئۆيگە بالدۇرراق بارساق، قورساقنى توقلاپ قازا نامازنى ئوقۇۋالساق دەيمەن. مېنىڭ پىكرىم شۇ، مەن گېپىم تۈز ئادەم، رەھبەرلەر بۇنىڭغا قانداق قارايدىكىن، بىلمەيمەن. ئەمما مەن مەجلىسنى ئوبدان ئاڭلىدىم، رەھبەرلەرنىڭ سۆزىنى تامامەن قوللايمەن؛ باشقىلارنىمۇ مەن بىلەن ئوخشاش پىكىردىغۇ دەپ ئويلايمەن.

يىغىن مەيدانىنى تەشۋىشلىك سۈكۈت باستى. يىغىن مۇنبىرىدە گىدىيىپ ئولتۇرغان كادىرلارنىڭ كۆزى چەكچىيىپ، ئاغزى ئېچىلىپلا قالدى. نىياز خىزمەت گۇرۇپپىسىنىڭ باشلىقىغا يىغىن تۈگىگەندىن كېيىن سەمەت مەخسۇمنى ئايرىم ئېلىپ قېلىپ، ئۇنىڭغا قايتا تەربىيە ئىشلەشنىڭ زۆرۈرلىكىنى ئېيتتى. باشلىق بۇ تەكلىپنى دەرھال قوبۇل قىلدى. يىغىن تارقالدى، سەمەت مەخسۇم توردىن سۈزۈلگەن بىر تال بېلىقتەك ئايرىلىپ قالدى.

— سىلىنىڭ ئىدىيىلىرىدە ھەقىقەتەن مەسىلە بار ئىكەن،-دېدى خىزمەت گۇرۇپپىسىنىڭ باشلىقى كۆزەينىكىنى سۈرتىۋېتىپ،-شۇنچە خەق ئالدىدا ھېلىتىنلا بۇنداق قۇتراتقۇلۇق گەپلەرنى قىلغىلى تۇرسىلا، بىزنىڭ بۇ يەردە يېرىم كۈن گالۋاڭ بولۇپ ئاچقان يىغىنىمىزنىڭ ئۈنۈمى نەگە كېتىدۇ؟ ناماز دېگەننى كەچتە ئۆيلىرىگە بارغاندا ئوقۇۋالسىلىمۇ بولىدىغۇ؟! قالغانلارمۇ سىلىدەك دىنىي زاتقۇ، ئۇلار چىداپ ئاڭلاپ ئولتۇرغان يەردە سىلە نېمىشقا ئولتۇرالماي قالىلا؟! سىلە نامازنى كۈندە ئوقىۋەرگەن بىلەن بۇنداق يىغىننى بىز كۈندە ئاچالمايمىز. بىز ئاشۇ يىراقتىن كېلىپ، ئائىلىمىزدىن ئايرىلىپ جاپا تارتىپ بۇ يەردە تۈزەش ئېلىپ بېرىۋاتساق، سىلە قوپۇپ بۇ تەرتىپنى بۇزىمەن دېسىلە، دەپ باقسىلا غەرەزلىرى زادى نېمە؟!

— مېنىڭ ھەرگىز يامان غەرىزىم يوق، ئۆزلىرى زىيالىي ئادەمدەك قىلىلا، ھۆكۈمەتنىڭ دىنىي ئەركىنلىك سىياسىتىنى ئوبدان بىلىلا، شۇنى بىلىپ تۇرۇپ نېمىشقا ناماز ئوقۇغىلى قويمايلا، ناماز دېگەن ۋاقتىدا ئوقۇشقا بۇيرۇلغان پەرز ئەمەسمۇ؟!

— مەخسۇماخۇن، ھاي- ھاي، مەخسۇماخۇن، ئۆپكىمىزنى بېسىۋالايلى، خاتالىقنى گەدەنگە ئالايلى!- دېدى نىياز مەخسۇمنىڭ ئالدىغا دېۋەيلەپ،-ھېچكىم قىلمىغان خاتا ئىشنى قىلىپمۇ يەنە تەن بەرمەملا؟!

— مەن قايسى ئىشنى خاتا قىپتىمەن؟! ئوغرىلىق قىپتىمەنمۇ، ھۆكۈمەتكە مۇشت كۆتۈرۈپ چىقىپتىمەنمۇ، زادى نېمە قىپتىمەن، دەپ بېقىڭلارچۇ؟!-دېدى مەخسۇم ساقاللىرىنى تىترىتىپ تۇرۇپ، ئۇنىڭ ئۆتكۈر كۆزلىرىدىن ناھەقچىلىققا چىدىيالماسلىق ئالامەتلىرى ئوت ئۇچقۇنىدەك چېچىلىپ تۇراتتى.

— شۇنىڭغا يېقىنلىشىپ قاپلا،-دېدى باشلىق چىرايىنى ئۆزگەرتمەي تۇرۇپ.

— ئادەمنى تەتۈر قىينايدىغان سىلەردەك ئەمەلدارلار قاچانمۇ تۈگەر،-دېدى مەخسۇم خۇداغا ئىلتىجا قىلىۋاتقاندەك ئايانچلىق، ھەسرەتلىك تۈستە.

— بۇ ئادەم كەچكىچە ھۆكۈمەتنى، باشلىقنى تىللاپلا يۈرىدۇ، كاللىسىنىڭ سۈيى بار،-دېدى نىياز كۆزەينەكلىك باشلىقنىڭ يېنىغا يېقىن كېلىپ،-بالىسىنى ئوتتۇرا مەكتەپكە بەرمەي موللىغا بەرگەن ئادەم مۇشۇ، بۇ ئىشنىمۇ ئەمدى سۈرۈشتۈرىدىغان ۋاق كېلىپ قالدى!

نىياز بۇ گەپلەرنى پەس ئاۋازدا دېگەن بولسىمۇ سەمەت مەخسۇم ئاڭلاپ قالدى، ھېچ بىر ئىشنى ئۇنىڭدىن يوشۇرغىلى بولمايدىغانلىقىنى ئويلاپ ئۆزىنىڭ ھەم ئوغلىنىڭ كېيىنلىكىدىن ئەنسىرەپ، خۇدادىن ئاسانلىق تىلىدى.

بىر ھەپتىدىن كېيىن سەمەت مەخسۇم ئوغلى بىلەن بىللە يېزىلىق ساقچىخانىغا چاقىرتىلدى. ھىدايەت قارىدىن داۋۇت داموللامنىڭ گۇمانلىق ئىشلىرى توغرۇلۇق ھېچقانداق ئۇچۇرغا ئىگە بولالمىغان ساقچىلار ئۇنىڭ تېخى كىچىكلىكىنى، ئانچە بەك سىياسىي كاللىسى يوقلۇقىنى بايقاپ ئۆيىگە قايتۇرىۋەتتى، سەمەت مەخسۇمنى داۋاملىق تۇتۇپ تۇرۇپ تەربىيىلىدى.

ھىدايەت قارى ئاتىسىنىڭ ھالىدىن قايغۇرۇپ، بۇ ناھەق ئىشلاردىن كۆڭلى بۇزۇلۇپ ئۆيىگە كەلگۈچە ياش تۆكۈپ كەلدى؛ نىيازنىڭ شۇملۇقلىرىنى ئويلاۋېرىپ، ئاچچىق ئەلەمدىن چىشلىرى كىرىشىپ، مۇشتۇملىرى تۈگۈلۈپ كەتتى. ئارىدىن بىر ھەپتە ئۆتتى، ئايىمخان ئۇنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئالدى. ئاتىسى قايتىپ كەلمىگەنسېرى ھىدايەت قارى كۈندىن كۈنگە تىت-تىت بولۇپ، نىيازغا بارغانسېرى ئۆچ بولۇپ كەتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە نىياز ھىدايەت قارىنىڭ ساقچىخانىدىن يېنىپ چىققانلىقىنى كۆرۈپ بىر مۇنچە سېسىق گەپ قىلىپ، ئۇنىڭ غەزەپ-نەپرىتىنى ئوت ئۈستىگە ياغ چاچقاندەك ئۇلغايتىۋەتتى.

مەھەللىدە ھىدايەت قارىنىڭ باشلانغۇچ مەكتەپتە بىللە ئوقۇغان بىر ساۋاقدىشى بار ئىدى، ئۇ ئوتتۇرا مەكتەپكە مەجبۇرىي بېرىپ ئوقۇيتتى، ھىدايەت قارىنى بەك ھۆرمەتلەيتتى. ئۇلارنىڭ ئۆيىدە تراكتور، تېلىۋېزور دېگەندەك ئوقەتلەر تەل ئىدى. ئۇ ھىدايەت قارىغا ئىچ ئاغرىتىپ، ھەر كۈنى كەچتە ئۇنى ئۆيىگە چاقىراتتى، بىللە تاماق يەپ بىللە تېلېۋىزور كۆرەتتى، ئۇنىمىغىنىغا قويماي ئۆيىدە قوندۇرۇۋالاتتى. ھىدايەت قارى تېلىۋىزورغا قىزىقىپ قالدى. تېلېۋىزوردا ھەر كۈنى كەچتە بېرىلىدىغان «غەرپكە ساياھەت»تتىكى سۇن ۋۇكۇڭنىڭ سەپەر جەريانىدا قورقۇنچلۇق جىن-ئالۋاستىلارغا ئۇچراپ ئاخىر ئۇلارنى يەڭگەندىكى قىزىقارلىق، خەتەرلىك سەرگۈزەشتىلىرى ھىدايەت قارىنى بەكلا جەلپ قىلىۋالدى؛ ھەر بىر قىسمىدا چىقىدىغان ھەر خىل جىن-ئالۋاستىلار ئۇنىڭ جىنلار ھەققىدىكى بۇرۇنقى تەسەۋۋۇرلىرىنى قوزغاتتى. جىن-ئالۋاستىلار ھەقىقەتەن قورقۇنچلۇق ئىدى، سۇنۋۇكۇڭ ئۇلارنى بويسۇندۇرۇپ ماڭمىغان بولسا تاڭ سىڭ يولدا توسۇلۇپ قالاتتى، ھەتتا ئاشۇ ياۋۇز جىن-ئالۋاستىلارغا يەم بولۇپ كېتەتتى…

كەچتە ئۇخلاش ئالدىدا ھىدايەت قارى ساۋاقدىشى بىلەن سۇنۋۇكۇڭ ۋە جىنلار ھەققىدە ھەر خىل گەپلەرنى قىلىپ چىقاتتى.

— ئاتاممۇ جىننى ئاشۇنداق قورقۇنچلۇق دېگەن، مەن زادى كۆرۈپ باقمىدىم…- دېدى ھىدايەت قارى بىر كۈنى كەچتە.

— جىنلار سىزدەك ناماز ئوقۇيدىغان ئادەمگە ئۇچرىمايدۇ -دېدى ساۋاقدىشى،- جىن دېگەن ئەسكى ئادەمگە چېقىلىمىش، نىياز توختىغا جىن ئۇچراپتىكەن، خەق شۇڭا”نىياز توختى، جىندىن قوقتى“ دەيدۇ.

— قاچان؟ نەدە؟-دېدى ھىدايەت قارى ھەيران ھەم خۇشال بولۇپ.

— ئۆتكەن يىلى يازدا، نىياز توختى بازاردىن مەست چىقىۋاتسا تاش يولنىڭ بويىدىكى ھېلىقى زاراتلىقتىن بىر ئوت كۆرۈنۈپتىمىش، ئۇ يەردىن قىلىچ-نەيزىلەرنىڭ شاراق-شۇرۇق سوقۇلغان، ئادەمنىڭ چىقىرىغان ئاۋازى ئاڭلىنىپتىمىش. ئاندىن بىر ئۇزۇن چاپانلىق، قارا تۇماقلىق ئادەم يولدىن توغرىسىغا ئۆتۈپلا يوقاپ كېتىپتىمىش. نىياز توختى بۇنىڭدىن قاتتىق قورقۇپ ئىشتىنىغا سىيىۋېتىپتىمىش…

ھىدايەت قارى كۈلۈپ كەتتى، ساۋاقدىشى گېپىنى داۋاملاشتۇردى:

— نىياز توختى جىنغا ئىشەنمەيمىش، لېكىن ئۇنىڭدىن قاتتىق قورقىمىش. خەق سورىسا”مەستلىكتە ماڭا شۇنداق بىر نېمىلەر كۆرۈنۈپ قالغان دەيمىش“، لېكىن ھەر بازار ئاخشىمى مەست چىقسا شۇ يولدا ماڭمايمىش…

ھىدايەت قارى نىيازنىڭ مۇنداقمۇ ئىشلىرى بارلىقىنى بىلىپ ئەجەپلەندى، ئۆزىچە بىر نەرسىنى قىزىقىپ ئويلاپ كەتتى. بۇ مەھەللىدە ھېچكىمدىن قورقمايدىغان، ھېچكىمنى ئۆزىگە تەڭ قىلمايدىغان نىيازنىڭ جىندىن قورقىدىغانلىقى ھىدايەت قارىنى ئۇنىڭدىن ئۆچ ئېلىش ئىمكانىيىتىگە ئېرىشتۈرىدىغاندەك قىلاتتى. نىيازغا بولغان چەكسىز ئۆچمەنلىك ۋە ئاتىسىنىڭ بالدۇرراق قويۇپ بېرىلىشىگە بولغان ئىنتىزارلىق ھىدايەت قارىنى كېچىچە ئۇخلاتماي ئۇنىڭ ھەر قىسما خىيال-تەسەۋۋۇرلىرىنى قوزغىۋەتتى، شۇنىڭغا ئەگىشىپ كاللىسىغا بىر ئاجايىپ ھەرىكەت پىلانى كېلىشكە باشلىدى: ئەنە ئۇ ئاتىسىنىڭ جۇۋىسىنى ۋە تۇمىقىنى تەتۈر كىيىدۇ، رەھمەتلىك ئاپىسىنىڭ ياغلىقى ياكى باشقا بىر پارچە رەخت بىلەن يۈزىنى يۆگەپ كۆزىنى ئوچۇق قويىدۇ. قولىغا ئەڭ ياخشىسى سۇنۋۇكۇڭنىڭ كالتىكىدەك ياكى جۇباجىنىڭ ئاسقىقىدەك بىر نەرسىنى ئالىدۇ، نىيازنىڭ ھويلىسىغا كىرىش ئۈچۈن باشتا بېغىدىن كىرىپ بىر يەرگە مۆكۈۋالىدۇ. ئەڭ ياخشىسى قاراڭغۇ چۈشكەن بولۇشى كېرەك. نىياز شۈمپەن باغقا بىر ئىش بىلەن كىرىدۇ، ھېچ بولمىسا بېغىدىكى ھاجەتخانىسىغا كىرىدۇ. ياق، ئۇنى ئۇنداق پاسكىنا يەردە پايلاپ يۈرمەسلىك كېرەك. ئەڭ ياخشىسى ئۇنىڭ ھويلىسىدىكى سامانلىققا كىرىۋالغان ياخشى، نىياز ئۇ يەرگە سامان ئالغىلى كىرىشى مۇمكىن، چۈنكى ئېشىكىگە كەچتە سامان سالمىسا بولمايدۇ…ئۇ سىۋىتىنى كۆتۈرۈپ قاراڭغۇ سامانلىققا كىرگەندە ئۇنىڭ كەينىدىن جىندەك پەيدا بولۇش كېرەك، ئۇ كەينىگە ئۆرۈلۈپ قارىغىنىدا مېنىڭدىن چۆچۈپ، پۇت-قوللىرىدا جان قالمايدۇ….شۇ ۋاقىتتا دەيدىغان گېپىمنى دەۋالىمەن،” ئۇدۇل قوشناڭ ئەتە ئۆيىگە كەلمىسە پۇتۇڭ باسماس، قولۇڭ تۇتماس بولىدۇ، خوتۇن بالىلىرىڭمۇ پالەچ-لەقۋا بولىدۇ“ دەپ قورقىتىمەن. ئەگەر مېنى تونۇۋالسا قولۇمدىكى كالتەك بىلەن بېشىغا ئۇرۇپ ئايلاندۇرۇۋېتىمەن. ئۇ ھوشىنى يىغىپ خوتۇن-بالىلىرىنى توۋلاپ بولغىچە ئۆيىدىن قېچىپ كېتىپ بولىمەن، قاراڭغۇدا تونۇيالمايدۇ. خۇدانىڭ مەندەك يۇۋاش ، مۆمىن بەندىسىدىن نىيازلا ئەمەس، مەھەللىدىكى جامائەتمۇ گۇمانلىنالمايدۇ….

ھىدايەت قارى بۇ خىياللىرىغا خۇددى شۇنداق بولىدىغاندەكلا ئىشىنىپ كەتتى، ئۆزىنى گويا ياخشى جىننىڭ ئىشىنى قىلىۋاتقاندەك، ھەقىقەت ئۈچۈن كۈرەش قىلىۋاتقاندەك ئويلاپ خۇدادىن بۇ ئىشنىڭ ئاسان بولۇشىنى تىلىدى. ئۇ بۇ قالتىس پىلانلىرىنى ساۋاقدىشىغا ئېيتىپ ئۇنىڭ مەسلىھەتىنى ئاڭلاپ بېقىشنى ئويلىدى، لېكىن ئۇ ئۇخلاپ قالغانىدى. ھىدايەت قارى ئۇنىڭغا ئەڭ ياخشىسى بۇ پىلان ئىشقا ئاشقاندا ئاندىن ئېيتىش ۋە ئۇنى ھەيران قالدۇرۇش قارارىغا كەلدى.

ھىدايەت قارى ئەتىسى ھەممە نامىزىدا خۇدادىن ئاسانلىق تىلىدى. كۈن ئولتۇرغاندا ئاتىسىنىڭ جۇۋىسىنى، تۇمىقىنى ئوڭ كىيىپ(سامانلىققا كىرگەندىن كېيىن تەتۈر كىيمەكچى بولدى)، ئاپىسىنىڭ قارا ياغلىقىنى يانچۇقىغا سېلىپ، ئاتىسىنىڭ كونىراپ جۇلىقى چىقىپ كەتكەن پىيمىسىنى كىيىپ، بوۋىسىدىن قالغان تۆمۈر ئارىنى ئېلىپ، ئادەم يوق پۇرسەتتە نىيازنىڭ كەڭرى بېغىغا ئوڭۇشلۇق كىرىۋالدى، بۇ يەردە ئىت يوق ئىدى، قاراڭغۇ چۈشۈپ كەتكەچكە بىر كىمنى پەرق ئەتمەكمۇ تەس ئىدى. ھىدايەت قارى باغ بىلەن ھويلىنىڭ پاسىلىدىكى شادا ئىشىكتىن ئاستا ئۆتۈپ، باغقا يانداش چوڭ سامانلىققا ئەپچىللا كىرىۋالدى، تۇماق ۋە جۇۋىنى تەتۈر ئۆرۈپ كىيدى، ياغلىق بىلەن يۈزىنى يۆگىدى؛ ئارىنى مەھكەم تۇتۇپ، تاشقىرىدىن كېلىۋاتقان تىۋىشلارغا ھوشيارلىق بىلەن دىققەت قىلدى. نىيازنىڭ خوتۇنى توكۇلدىتىپ سەي توغراۋاتاتتى، نىياز ئۇنىڭغا چېپىلىپ ئەزمىسىنى ئېزىپ بىر نېمىلەرنى دەيتتى.

— ئى كالا بىلەن ئېشەك ئاچ تۇرىدۇ، ئۇلارنىڭ قارنىغا بىر نېمە بېرىڭلا، ھېلى قاراڭغۇدا قالىسىلە، ئوچاق بېشىدا بىر ئادەم تۇرسا بولار!-دېدى خوتۇنى.

— ھېلى بالىلار كەلسە قىلار، كۈندە ئىككى ۋاق ئېشەك، كالا بېقىپلا ئۆتەمدىم؟!-دېدى نىياز.

— ئەمەل تەگكەندىن بېرى بەك ھورۇنلىشىپ كەتتىڭلا، يېزىغا شاڭجاڭ بولغان بولساڭلا بەنچاڭدىن چۈشمەي يېتىۋالىدىكەنسىلە-ھە!؟ شۇنچىلىك ئىشقىمۇ ئېرىنامسىلە، بالىلارغا قاراپ تۇرغان بىلەن ئۇلار قاچان كېلىدۇ؟! ئۇلاغ ئاچ تۇرىۋەرسە، كۈندىلا قۇرۇق ساماننى يەۋەرسە قىشتىن قانداق چىقىدۇ؟ سىلىغۇ بىرەر كۈن ئىسسىقسىز قالساڭلا ئوچاقنى بېشىڭلىغا كىيگۈدەك قىلىپ، قازان بېشىغا چېپىلىپ، بېشىمنى ئوماش قىلىسىلە، شۇ بىچارە ئۇلاغلار ئاچ-ئۇسسۇز قالسا قانداق چىدايدىغاندۇ دېمەيسىلە!

— بولدى تولا قاينىماڭلا، بالىلارمۇ كەلدى ئەنە!

نىيازنىڭ ئون نەچچە ياشلىق ئىككى كەپسىز ئوغلى قويلىرىنى ھەيدەپ ھويلىغا كىردى.

— تۈزۈككىنە تويماپتۇ بۇ قويلار، سۇ ئىچتىمۇ؟-دېدى نىيازنىڭ خوتۇنى يەنە جىلىخورلۇق بىلەن سۆزلەپ.

— تويمىغان بولسا ھەلەپ بېرىڭلار، كالىغىمۇ، ئېشەككىمۇ تەڭ ھەلەپ بېرىڭلار، ئاپاڭلار بىر خوش بولۇپ كەتسۇن!-دېدى نىياز.

— يائاللا، ئىشقا بۇيرىۋېرىدىكەن!-دەپ غۇدۇڭشىدى چوڭ ئوغۇل، ئاندىن ئۇ ئۇكىسىنى ئىشقا بۇيرۇدى،- ماڭە ئۇكام سەن سامان ئېلىپ چىقە!

— ئۆزەڭ ئەچىق، قورقىمەن!-دېدى ئۇكىسى.

— تازا بىر قورقۇنچاق ماڭقىكەن بۇ، قورقۇپ سېنى بىر جىن يەمدۇ؟! ساماننى مەن ئەچىقسام ھەلەپنى ئۆزەڭ ئېتىسەن!

— مەن ئېتەلمەيمەن، ئاتام ئەتسۇن.

— ھەي گۇي، ئاكاڭغىغۇ بەس سال، ئەمدى ماڭىمۇ بەس سالامسەن؟! ھەلەپ ئەتمىسەڭ ئەتە بازارلىق پۇل يوق ساڭا، ئاتاڭنىڭ ھازىر زۆرۈر ئىشى چىقىپ قالدى،- نىياز ھاجەتخانىغا ماڭدى.

نىيازنىڭ چوڭ ئوغلى سىۋەتنى ئېلىپ سامانلىققا كىردى، ئۇكىسىنى قورقۇنچاق دەپ ئەيىبلىگەن بىلەن بۇ قاپقاراڭغۇ سامانلىققا كىرىپلا ئۆزىمۇ سەل قورقۇپ قالدى، تۆت بۇلۇڭغا ئالاڭ-بۇلۇڭ قارىۋەتتى، قاراڭغۇلۇققا ماسلىشىۋاتقان كۆزى نېرىقى بۇلۇڭدا كۆتەكتەك قاپقارا نەرسىنىڭ تۇرغانلىقىنى، بۇنىڭ قويمۇ، موزايمۇ ئەمەس بەلكى ئادەمدەك كۆرۈنۈۋاتقانلىقىنى بايقاپ ئۈلگۈردى، سىنچىلاپ يەنە قارىدى، تۇماق ۋە جۇۋىنى ئېنىق پەرق ئەتتى. ھىدايەت قارى قىمىرلىماي، بېشىنى ئىچىگە تىقىۋېلىپ ئولتۇرغان بولسىمۇ دەككە-دۈككىدە يۈرەكلىرى پوكۇلداپ، چوڭراق تىنىشقىمۇ جۈرئەت قىلالماي، دېمى سىقىلىپ كەتتى، نىيازنىڭ ئوغلى سىۋەتنى تاشلاپ، ھويلىغا قېچىپ:”ۋاي ئوغرى، سامانلىقتا بىر ئوغرى تۇرىدۇ! “ دەپ ۋاقىرىغاندىلا ئىشنىڭ چاتاقلىقىنى پەملەپ، ھودۇققىنىدىن نېمە قىلىشىنى بىلەلمەي، كاللىسىنى ھېچنېمىگە ئىشلىتەلمەي قالدى؛ ساماننى ئارا بىلەن ئۆرۈپ ئارىسىغا كىرىۋېلىشنى ئويلىدى، لېكىن بۇنىڭدا بەرىبىر تۇتۇلۇپ قالاتتى. نىيازنىڭ خوتۇنى كىچىك ئوغلىنى ئاتىسىنى باغدىن چاقىرىپ كېلىشكە بۇيرۇپ، ئاندىن چوڭ ئوغلىغا:”ئادەمنى ئالدىما، قېنى كۆرسىتە ماڭا! “ دەپ جاۋىلدىغىنىچە ئۇنىڭ ئارقىسىدىن كېلىۋاتاتتى، سامانلىققا كىرەيلا دەپ قالغانىدى. ھىدايەت قارى ئىشىكنىڭ كەينىگە ئۆتۈۋالدى، ئانا-بالا ئىشىكتىن ئۇدۇللا كىرىپ:” قېنى-قېنى! “ دەپ قاراپ بولغىچە ئارىنى قولتۇقلاپ ھويلىغا قاچتى؛ لېكىن ئۇچىسىغا ئېغىر ھەم ئۇزۇن جۇۋىنى كىيىۋالغاچقا، پۇتىدىكى پىيمىمۇ قولاشمىغاچقا تېز قاچالمدى، ئۇنىڭ كەينىدىنلا قوغلاپ كېلىۋاتقان نىيازنىڭ خوتۇنى ئوغلىغا ۋاقىرىدى:

— تېز بول، دەرۋازىنى تاقىۋال!

ئوغلى قوي توسۇپ يۈرۈپ، يۈگۈرۈشكە ماھىر بولۇپ كەتكەچكە، قۇيۇندەك چېپىپ بېرىپ دەرۋازىنى تاقاپ ئىلمەك سېلىۋالدى. ھىدايەت قارى چىقىش يولىنى توسۇپ قويغان، مۇناپىق ئاتىسىنى مۇت دورىغان، ھەممە ئىشنى بۇزغان بۇ ھاكاۋۇر شۇمنىڭ ئوساللىقىدىن قاتتىق غەزەپلەندى، ئويلىغان مەقسەتكە يېتەلمىگەننىڭ ئۈستىگە”ئوغرى“ دېگەن بۇ ئىنتايىن سەت ھەم قورقۇنچلۇق ئاتاققا قېلىشتىن دەھشەت قورقتى؛ قەلبى ئۆچمەنلىككە تولدى ھەم ئىككىلەنمەيلا تۆمۈر ئارىنى ئۇنىڭغا شىلتىپ كەلدى.”ئوغرى“دىن قورقۇپ كەتكەن چوڭ ئوغۇل ئۆزىنى قاچۇردى، ئەمما ئاپىسى ئارقىدىن ئالۋاستىدەك بەھەيۋەت، پالۋاندەك غەيۇر قىياپەتتە”ئوغرى“نى تىللىغىنىچە ئېتىلىپ كېلىۋاتاتتى:

— قاچىمەن دېمە، قېچىپ باقە قېنى، قېچىپ قۇتۇلغىنىڭنى بىر كۆرەي، خەلقى ئالەم ئالدىدا رەسۋا بولمىغىنىڭنى بىر كۆرەي! ھەي نىياز، چاققان كېلىڭلا، ما ئوغرى قاچاي دەۋاتىدۇ، قېچىپ نەگە بارالايدىكىن قېنى، بىر كۆرۈپ باقايلى! ھەي خالايىق، كۆردۈڭلارمۇ ما پىستەك ئوغرىنى، يۈزىنى ياغلىقتا ئېتىۋاپتۇ تېخى، ھازىرلا يۈزىنى ئېچىپ رەسۋا قىلىۋېتىمەن، بەك سەت رەسۋا قىلىۋېتىمەن! قاچقانغا تويىدۇ ھېلى، يۈزىنى نەدە كۆتۈرۈپ يۈرۈيدىكىن بۇ پىستەك ئوغرى! ۋوي رەسۋا ئوغرى! ئوڭلاپ بىر نان تېپىپ يېيەلمەي خەقنىڭ ئۆيىگە چۈشكەن نومۇسسىز ئوغرى! ئوغرىلىق قىلغۇچە دىۋانىلىق قىلساڭمۇ بىر نان بېرىمىز ھەي ئوغرى، ئالىدىغان نەرسە تاپالماي ئارىنى كۆتۈرۈپ ماڭدىڭمۇ ئوغرى، قويە ئارىنى، چىرايلىقچە قوي!…

زەھەرلىك يىلاندەك قوغلاپ كېلىۋاتقان بۇ جاۋىلداق ئايالنىڭ زۇۋانى ھىدايەت قارىغا بەئەينى جىن-ئالۋاستىنىڭ چىقىراشلىرىدەك ئاڭلاندى، يالغان جىن-ئالۋاستى بولىمەن دەپ رەسمى ئالۋاستىغا يولۇققان ھىدايەت قارىغا ”ئوغرى“ دېگەن بۇ زەھەرلىك گەپ نەشتەردەك سانچىلىپ، پۈتۈن ۋۇجۇدىنى دەھشەت مۇزلىتىۋەتتى. ئۇ نىيازنىڭ ھويلىسىغا كىرگىنىگە ئىچىدە قاتتىق پۇشايمان قىلىپ دات-پەرياد چېكىۋاتقان، بۇ ئويۇننى ھېچكىمگە ئۇقتۇرمايلا يىغىشتۇرۇشقا ئۇرۇنۇۋاتقان، پەرۋەردىگارىغا ئىچ-ئىچىدىن تۆۋە قىلىۋاتقان بولسىمۇ ئەمدى كېچىككەنىدى؛ بۇ ھويلىغا دوزاخقا سولانغاندەك سولىنىپ، ھېچبىر نىجادلىق يولى تاپالمايۋاتاتتى. شۇ تاپتا ئۇنىڭ يۈرىكى ئاچچىق زەرداپ بولۇپ ئېرىۋاتاتتى، جاھاندىكى بارلىق گۈزەل، قەدىرلىك نەرسىلەر بالىلىق قەلبىدىن يوقىلىپ كېتىۋاتاتتى، نىيازنىڭ خوتۇنى بولسا بەئەينى ئىبلىس، ئۇنى جەھەننەمدىكى قان-يىرىڭغا ئىتتىرىدىغان ياۋۇز ئىبلىس، ئۇنى ئۆز چاڭگىلىدىن قويۇپ بەرمەيۋاتقان يامان ئالۋاستى— يىرگىنىشلىك ۋە قورقۇنچلۇق ئادىمىي ئالۋاستى بولۇپ كۆرۈنۈۋاتاتتى. دەل مۇشۇنداق ئەھۋالدا ھىدايەت قارى ئۆزىنىڭ تەقدىر پېشانىسىگە پۈتۈلگەن بۇ يامان قىسمەتنى ئاللاھنىڭ ھەق ئىرادىسى بىلەن ئۆزگەرتىش نىيىتىگە كەلدى. ئۆزىنىڭ قىلدەك مەنپەئەتىنى پىلدەك چوڭ بىلىدىغان بۇ جاھىل، جاۋىلداق ئايال ئۆمرىدە گويا ئوغرى كۆرۈپ باقمىغاندەك، ئۆمرىدە بىر قېتىم ئوغرى تۇتىۋېلىشنى شەرەپ ھېسابلايدىغاندەك، ئېرىگە ۋە مەھەللە كويغا ئۆزىنىڭ بوش ئايال ئەمەسلىكىنى كۆز-كۆز قىلىدىغاندەك ئەلپازدا ھىدايەت قارىنى قىسماققا ئېلىۋالغانىدى، ئەقلىدىن ئېزىپ ساراڭغىلا ئايلانغانىدى. ساق ئادەمنىڭ يوشۇرۇن ئېڭىدا ئەسەبىيىلىشىش ھەم ساراڭ بولۇش ئىستىكى دائىم قوزغۇلۇپ تۇرسا كېرەك، ئۇنىڭ بۇ”پىستە ئوغرى“نىڭ جامالىنى كۆرۈشكە ئىنتىلىشى ئاشكارە مەنپەئەتپەرەسلىكتىن ھەم يوشۇرۇن ساراڭلىقتىن ئىدى.

ھىدايەت قارى ئۆزىنىڭ گۇناھسىزلىقىغا، دەرۋازىدىن ھېچ توسقۇنسىزلا چىقىپ كېتىشكە تامامەن ھەقلىق ئىكەنلىكىگە ئىشەنچ قىلغانچە، ئۆزىگە ناھەق بەتنام چاپلاپ، ھەقتائالانىڭ بىر ياخشى بەندىسىگە نىجاتلىق بەرمەيۋاتقان بۇ ئىبلىس ئايالنىڭ بۇزۇق قېنىنىڭ ئېقىشىنى، ھەتتا ئۆلۈشىنى ھەقلىق ھېسابلىدى.

نىيازنىڭ خوتۇنى ئېرىنى توۋلاپ، بايىقىدەكلا ۋاتىلداپ شالىنى چېچىپ تۇراتتى:

— ماڭا بىر قارىغىنا ھەي شەرمەندە ئوغرى! چىرايىڭغا بىر تۈكۈرەي!

نىيازنىڭ خوتۇنى ھىدايەت قارىغا ھەدەپ يېقىنلىشىشقا ئۇرۇنۇپ، ئۇنىڭ قولىدىكى ئارىنى تۇتىۋېلىشقا قەستلەيتتى. ھىدايەت قارى ئارىنى قاراملىق بىلەن شىلتىپ ئۇنى يېقىن كەلتۈرمەيتتى. شۇ ئەسنادا باغ ئىشىكىنىڭ ئېچىلغان، نىياز ۋە ئۇنىڭ كىچىك ئوغلىنىڭ يېقىنلاپ كېلىۋاتقان تىۋىشلىرى ھىدايەت قارىنى قاتتىق ساراسىمىگە سېلىۋەتتى. ھىدايەت قارى دەرۋازىنى ئېچىشقا ئىمكان بەرمەي ھەر تەرەپتىن قىستاپ كېلىۋاتقان”ئىبلىسلار“غا قاراپ تەمتىرەپ كەتتى، ئۇلارغا ئۆزىنى تۇتتۇرۇپلا قويسا تۈگەشكىنى شۇ ئىدى، نىياز يېتىپ كەلسىلا ھىدايەت قارىنىڭ بۇرنىدىن يەنە بۇلاق ئاچاتتى ، ئۇنىڭ ھەر قانداق سۆزىگە قۇلاق سالمايتتى، ئەتىسى جامائەت ئالدىدا رەسۋا قىلاتتى. نىيازنىڭ خوتۇنى ئېرىنىڭ تىۋىشىنى تۇيۇپ كۈچكە تولۇپ، سەل نېرىدا تۇرغان قومۇش سۈپۈرگىنى قولىغا ئېلىپ ۋاتىلداپ دېۋەيلەپ كەلدى:

— سەن ئوغرى ساقلاندىنى تونۇپ قويدۇم، قېنى تۇتۇلمىغىنىڭنى بىر كۆرەي!

ھىدايەت قارىنىڭ بېشىغا قومۇش سۈپۈرگىنىڭ چىۋىقلىرى تەگكىلى تۇردى، ئۆزىنى ئوڭشاپ بولغىچە يەنە بىر زەربە يەپ كۆزىگە قان تولدى، ئۈچىنچى تاياق تېگىپ بولغىچە ئۇچلۇق تۆمۈر ئارىنى ئۇ”رودۇپاي ئالۋاستى“غا غەزەپ بىلەن قاتتىق شىلتىدى. دەل شۇ دەقىقىدە ئۇ شور پېشانە ئايال قاراڭغۇلۇقتا ئارىنىڭ ئۇچىنى پەرق ئېتەلمەي، سۈپۈرگىنىڭ سالمىقى بىلەن تەڭلا پەسكە ئېڭىشكەنىدى، تۆمۈر ئارىنىڭ ئۆتكۈر ئۇچلىرى ئۇنىڭ بوينىغا ناھايىتى كۈچلۈك بېسىم بىلەن سانچىلىپ، نەچچە يەردىن تېشىپ كىرىپ كەتتى، بوينىدىكى مارجانلىرى شۇ ھامان قانغا بويالدى؛ ئۇ ئۇشتۇمتۇت ھەم قاتتىق زەربىدىن جان ئاچچىقىدا ئېچىنىشلىق ئىڭراپ، بوغۇزلانغان ئىنەكتەك خاقىراپ يەرگە يىقىلدى؛ ئۇنىڭ تاۋۇش پەردىسى تامامەن بۇزۇلغاچقا قاتتىق ۋاقىرىيالمىدى، باياتىن تىنجىمىغان زۇۋانى ئەمدى ئەمدى ئەبەدىي جىمىققاندەك قىلاتتى. نىياز ۋاقىراپ يېقىنلاپ كېلىۋاتاتتى. ھىدايەت قارى قاتتىق قورقۇپ كەتتى؛ ئارىنى تاشلاپ، دەرۋازىنى ئېچىپ، يولغا چىقىپلا، كىيىۋالغان ھەممە نېمىسىنى ئىشىكى ئالدىدىكى ئېرىققا سېلىپ تاشلاپ، ئۆيىگىمۇ كىرمەي جېنىنىڭ بارىچە يۈگۈرۈپ مەھەللىدىن يىراقلاپ كەتتى.

”بۇنىڭ ھەممىسى پەرۋەردىگار بەلگىلىگەن تەقدىر“ دەپ ئويلايتتى ھىدايەت قارى،”بۇ تەقدىردىن قېچىپ قۇتۇلالمايمەن، نەگە قاچساممۇ ھامان تۇتۇلماي قالمايمەن، لېكىن نىياز دېگەن شۈمپەنگە ئۆلسەممۇ تىز پۈكمەيمەن! پەرۋەردىگارىم مېنى ئەسلىدە شۇ ئىبلىسنىڭ قېنىنى ئاققۇزۇشقا، ئاتام بىلەن ئىككىمىزنىڭ ناھەق تۆكۈلگەن قېنىنىڭ خۇنىنى تۆلىتىۋېلىشقا نېسىپ قىلغان بولسا ئوبدان بولاتتى، دەردىم چىقاتتى، ھېلىمۇ ئۇنىڭ خوتۇنىنىڭ ھارام قېنى ئاقتى، ئالۋاستى خوتۇن! ئۆزىگە ئۆزى قىلدى، مېنى شۇنىڭغا قىستىدى، خوپ بولدى! پەرۋەردىگارىم مېنىڭ پاك، خالىس نىيىتىمنى بىلىپ تۇرىدۇ، پەرۋەردىگار يەر يۈزىدە بۇزۇقچىلىق قىلماڭلا، ناھەق قان تۆكمەڭلا دېگەن، لېكىن مەن ھەق قان تۆكتۈم! مەندە گۇناھ يوق، پەرۋەردىگار ئۆزىنىڭ سادىق بەندىلىرىنى ھەرگىز يامان ئاقىۋەتكە قويمايدۇ، پەرۋەردىگار مېنى ئاشۇ ئىبلىسلارنىڭ چاڭگىلىدىن قۇتقۇزدى، گۇناھ ئۇلاردا، ئۇلار ئۆزلىرىگە پالاكەت، ھالاكەت ئېلىپ كەلگۈچىلەر، ئۇلار پەرۋەردىگارنىڭ قارغىشىغا ئۇچرىغۇچىلار! ئۇلار بۇ ئالەمدىمۇ ئۇ ئالەمدىمۇ ياخشى كۈن كۆرمەيدۇ!“…

ھىدايەت قارى ئۇزاق يول بېسىپ سۆگەتتال مەھەللىسىدىكى داۋۇت داموللامنىڭ ئۆيىگە كەلدى. داموللاممۇ ساقچىخانىغا چاقىرتىلىپ كەتكەن بولغاچقا قۇشناچىم ئۇنى كۈتۈۋېلىپ ئۆيىگە باشلىدى، ئۇنىڭ تاتىرىپ كەتكەن چىرايى، ۋەھىمىلىك پىلدىرلاۋاتقان كۆزىگە قاراپ بىرەر ئىش يۈز بەرگەنلىكىنى پەملىدى-دە، گەپ سورىدى. ھىدايەت قارى بولغان ئىشنى ئۆزىنى ئاقلىغاچ بايان قىلدى؛ ئەمما ئىچ-ئىچىدىن تىترەپ، چىشلىرى كاسىلداپ، تىلى ئىلمەكلىشىپ گەپنىمۇ تۈزۈك قىلالماي قالدى. قۇشناچىم ھاڭ-تاڭ قالدى، بۇ ۋەقەنى ھىدايەت قارىنىڭ ئۆز ئاغزىدىن ئاڭلىمىغان بولسا ھەرگىز ئىشەنمەيتتى. قۇشناچىم ئۇنى ئۇخلىتىپ قويۇپ ئويغا چۆمدى. ئۇنى بۇ يەردە يوشۇرۇپ قېلىشقا بولمايتتى، يەنە كېلىپ بۇ قارىمنىڭ كاشىلىسى بىلەن داۋۇت داموللاممۇ تۈرمىدە يېتىشى مۇمكىن ئىدى. قۇشناچىم ئەتىسى بامداتتىن يېنىپلا كەنت سېكرىتارىنىڭ ئۆيىگە بېرىپ ئەھۋالنى مەلۇم قىلدى.

نىيازنىڭ خوتۇنى دوختۇرخانىغا ئاپارغىچە قانسىراپ ئۆلدى، ھىدايەت قارى ئۇنىڭ قاتىلى دەپ بېكىتىلىپ قولغا ئېلىندى. نىياز بۇنى بىلگەندىن كېيىن ئىنتايىن ھەيران قالدى. ساقچىخانىغا بېرىپ ساقچىلارنىڭ توسقىنىغا ئۇنىماي ئۇنى تىللاپ، ئۇرۇپ-تېپىپ كەتتى، ساقچىلارغا نېرۋىسىدىن ئاداشقان بۇ مەخلۇقنىڭ ئاۋۋال ئوغرىلىققا چۈشۈپ تۇتۇلۇپ قالغانلىقى، ئۆزى ھاجەتخانىدىن چىقىپ بولغىچە ئايالىنىڭ گېلىغا ئارىنى سانچىۋېتىپ قېچىپ كەتكەنلىكى، ئۆزىنىڭ ئۈلگۈرۈپ بارالمىغىنىدىن ئۆمۈرۋايەت پۇشايمان قىلىدىغانلىقى، قاتىلنى كىچىك دەپ ئولتۇرماستىن ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىش كېرەكلىكى، ئۆزىنىڭ قانغا قان، جانغا جان ئالىدىغانلىقى، بولمىسا سوت بىلەن ئاخىرىغىچە دەۋا قىلىشىدىغانلىقى ھەققىدە داۋراڭ سالدى.

قاتمۇ قات دەھشەتلىك زەربىلەردىن ئۇجۇقۇپ كەتكەن ھىدايەت قارى ھەقىقەتەن ئەقلىدىن ئازغان ئادەمدەك بولۇپ قالدى، سوراق جەريانىدىمۇ ئالىجۇقا سۆزلەپ، گېپىنىڭ باش-ئاخىرى باغلاشمىدى. ساقچىلارمۇ” بۇ بالىنىڭ نېرۋىسى جايىدا ئەمەسكەن، سوراق قىلغىنىمىز بىكاركەن، ئۇنىڭ قىلمىشلىرى ئېنىق بولغاندىكىن ھازىرچە تۈرمىدە يېتىپ ھۆكۈم كۈتسۇن“ دېگەن پىكىرگە كېلىپ ئۇنى ناھىيىلىك ساقچى ئىدارىسىگە يوللاپ بەردى.

سەمەت مەخسۇم يېزىلىق ساقچىخانىنىڭ سوراقخانىسىدا تۇرغان بىر ھەپتە ئىچىدە ھېچ ئىش قىلالماي، نامىزىنىمۇ ئوقۇيالماي، يوقىلاڭ بەتنام ۋە ئارتۇقچە گەپ-سۆزلەردىن جىلە بولۇپ، ئاچچىق يۇتۇپ، تەن سالامەتلىكى كۈنسېرى ناچارلاپ كەتتى، ئوغلىنىڭ قاتىللىق قىلغانلىق خەۋىرىنى ئاڭلاپ قىلچە ئىشەنمىگەن بولسىمۇ، كېيىن ھەقىقەتەن راستلىقىنى بىلىپ ھوشىدىن كەتتى.

ھىدايەت قارى ھېچكىم ئويلاپمۇ باقمىغان بىر زور ۋەقە پەيدا قىلغاچقا پۈتۈن مەھەللە كوي توۋا دەپ ياقىسىنى تۇتۇشاتتى، ئىشنىڭ تەپسىلاتىنى بىر-بىرىدىن سورىشاتتى، ھىدايەت قارىدەك ئاشۇنداق ئەخلاقلىق، مۆمىن، نازۇك بىر بالىنىڭ ئۆزىدىن يوغان بىر ئايالنى ئۆلتۈرۈۋەتكىنىگە ئۇلارنىڭ زادىلا ئەقلى يەتمەيتتى،” ئۇ خوتۇندىمۇ گۇناھ بار، بېشەملىكى ئاخىر ئۆزىنىڭ بېشىغا چىقىپتۇ“ دېيىشەتتى، ھىدايەت قارىغا بېرىلىدىغان كېسىم توغرىلىق ھەر خىل پەرەزلەرنى قىلىشاتتى.

دەھشەتلىك ئازابنى تىل بىلەن ئىپادە قىلىش مۇمكىن ئەمەس ئىدى، سەمەت مەخسۇم خۇدادىن ئەجەل يەتكۈچە ھەم ئوغلىغا كېسىم كەلگۈچە بارلىق كۈلپەت ۋە خانىۋەيرانلىققا چىداپ ياشاش قارارىغا كەلدى، ئايىمخانمۇ ئۇنىڭغا گويا ۋاپادار ئايالىدەك كۆيۈنۈپ، ئۇنىڭ ياشاش ئىستىكىنى پەيدا قىلىپ تۇراتتى. ئۇ دوختۇرخانىدا بىر ئاي يېتىپ ئاران ئەسلىگە كەلدى، داۋالىنىش پۇلىنى ئايىمخاننىڭ مەسلىھەتى بىلەن ئالتۇن بىلەيزۈكنى سېتىپ تۆلىدى.

سەمەت مەخسۇم تېخىمۇ غېرىبلىشىپ كەتكەن ئۆيىگە يېنىپ كەلدى. ئەتىسى كەچتە شام نامىزىنى ئوقۇپ بولۇپ، ياش تۆكۈپ ئۇزاق دۇئا قىلىپ ئوغلىنىڭ ئۆمرىنى تىلەپ ئولتۇراتتى، ئۆيگە نىياز تۇيۇقسىز كىرىپ كەلدى؛ مەخسۇم گويا ئەزرائىلنى كۆرگەندەك چۆچۈپ كەتتى. نىياز گەپ- سۆز قىلماستىنلا كېلىپ مەخسۇمنىڭ ئۆچكە ساقىلىنى كاپپىدە تۇتۇپ، بېشىغا نەچچە مۇشت ئۇرۇۋەتتى، يۈزىگە تەستەك سالدى، ئارقىدىن بۇقىدەك ھۆكىرىدى:

— ھۇ پوق ساقال موللام، ھۇ نىجىس موللام، ئۆزەڭنىڭ بېشىغا بالا تېرىدىڭمۇ مانا! بالاڭ ئادەم ئۆلتۈردىغۇ مانا! بالاڭنى موللىغا بېرىپ تويدۇڭمۇ ئەمدى! بالاڭنى ئوبدان تەربىيىلمەي ئۇنى ئاخىرى ساراڭ، قاتىل قىلىپ چىقاردىڭغۇ مانا! خوتۇنۇمنىڭ قىساسىنى ئەسلى سەندىن ئالسام بولاتتى، خەير، ئۆزەمگە ھاي بېرەي! ئۆتكەندە بالاڭنىڭ بۇرنىدىن كىچىككىنە قان ئاققىنىغا شۇنچىۋالا قىلىپ ئۆيۈمگە ئىككىڭ باستۇرۇپ كىرگەنتىڭ، ئەمدى بۇنىڭغا نېمە دەيسەن، جانغا جان تۆلەمسەن؟!

— قۇلۇڭنى تارت، گەپ بولسا جىم تۇرۇپ قىل!-مەخسۇم بوغۇلۇپ كەتتى، نىيازنىڭ تاياقلىرىنى توراپ بولالماي جان ئاچچىقدا ئىڭراپ كەتتى،- بالامنىڭ دەردىمۇ يېتىپ ئاشىدۇ ماڭا، ئاغرىقجان ئادەمنى ئايا!

نىياز ئۇرۇشتىن توختىدى، ئارقىدىن سەمەت مەخسۇمنىڭ يۈزىگە شالاققىدە بىرنى تۈكۈرىۋېتىپ سۆزىنى داۋاملاشتۇردى:

—ماڭا بويسۇنمىغانلىقىڭ، گېپىمگە كىرمىگەنلىكىڭ ئۈچۈن مانا خۇدايىم ئاخىر جاجاڭنى بەردى، بالاڭ ئەسلى مەكتەپتە ئوقۇپ ساق ئادەم بولۇپ چىقاتتى، سەن ئۇنى ساراڭ قىلدىڭ، جىنايەت سەندە، لېكىن ھۆكۈمەت سېنى ئەمەس، قاتىللىق قىلغان بالاڭنى تونۇيدۇ! ئاغرىق باھانىسى بىلەن ساقچىدىن قۇتۇلدۇم دەپ ئالدىراپ خوش بولما، مەنلا بۇ يەردە باشلىق بولۇپ تۇرىدىكەنمەن، سەندەك پالاكەت موللامغا بۇ مەھەللىدە ئەمدى كۈن يوق! ئەتىلا ئۆيۈڭنى سېتىپ بۇ يەردىن يوقال، باشقا يەرگە بېرىپ يەر تېرامسەن ياكى قەلەندەرچىلىك قىلامسەن كارىم يوق، سەن بىلەن بۇ يەردە قوشنا بولۇپ ئولتۇرۇش ئەمدى ماڭا ھارام! بۇ يەردىن يوقىلىدىغانلا ئىشىڭ بولسا، ئۆي ساتىدىغان ياكى كۆچىدىغان ئىشىڭ بولسا رەسمىيىتىڭنى مەن دەرھال بېجىرىپ بېرىمەن!

نىياز بېشىنى تۇتۇپ ناھايىتى بىچارە ھالەتتە ئولتۇرۇپ قالغان سەمەت مەخسۇمنى يەنە چەكسىز خورلۇق ۋە ئازاب-ئوقۇبەتكە تاشلاپ قويۇپ چىقىپ كەتتى. مەخسۇم نىيازنىڭ قولىدىن ھەر قانداق پېشكەللىكنىڭ كېلىدىغانلىقىنى ئويلاپ، مېھىر-شەپقەتلىك پەرۋەردىگارىنى ۋە رەھمەتلىك ئاتا-ئانىسىنى سېغىنىپ، جاينامازدا ئولتۇرۇپ بۇقۇلداپ يىغلاپ كەتتى

غوجامنىياز ئاخۇن:

مۇشۇ كۈنلەردە ماڭا مەسچىت بىلەن مازارلىقتىن بۆلەك ھېچنەرسە قەدىناس كۆرۈنمەيدۇ، ئۆلۈمنىلا ياد ئېتىمەن. تېنىم ئاجىز، ئۇزۇن يول ماڭالمايمەن، كۆزۈم بىر نەرسىلەرنى غۇۋا كۆرىدۇ. كىيىملىرىم كونا، يۇيۇقسىز. ھاشىيخان باقىغا كەتكەندىن كېيىن ئۇنىڭ قەدرى يامان ئۆتۈلۈشكە باشلىدى. ئۇنى ئاز دەپ ئوغلۇم خوتۇنىنى قويۇۋېتىپ، ئوتتۇز كەپتەر ئېلىپ، شۇنى بېقىپ، ئۆگزىدە ئۇنىڭ تاماشاسىنى كۆرۈپ ھاڭۋېقىپ يۈرۈيدۇ.
بىر جۈمە كۈنى ئېشىكىمگە مىنىپ چوڭ جامەگە باردىم، مازارغا كىرىپ ھاشىيخاننىڭ روھىغا دۇئا قىلدىم، تۇرۇپلا ئۆزەمگە كولاتقان تاش گۆرلۈككە كىرىپ باققىم كەلدى، مەن گۆردىن قورقىدىغان ياش ئادەم ئەمەس، قېرىدىم، تەقۋالىقىمنى سىنايدىغان پەيت كەلدى، ئادەم دېگەن تۇپراقتىن يارالغان مەخلۇق تۇرسا گۆردىن نېمە قورققۇلۇق؟! گۆرگە كىرىپ يېتىپ باقتىم، ياخشى كولىنىپتۇ، تېنىم ئازادە پاتتى، يەرنىڭ ئاستى ئۈستىدىن ئىللىق ئىكەن، تېخى كۈن نۇرىمۇ ئاندا-ساندا ماراپ قويىدىكەن. توساتتىن ئېشىكىم ھاڭراپ كەتتى. مەن لەھەتتىن ئالدىراپ چىقىپ نېرىغا بويۇنداپ قارىدىم، ئېشەك سەل يىراقتا باغلاقلىق تۇرغان يەنە بىر قارا ئېشەككە بويۇنىنى سوزۇپ قاتتىق ھاڭرىغىلى تۇرۇپتۇ. ھارام مەخلۇق دېگەن بەرىبىر قىلىدىغىنىنى قىلىدۇ-دە! مەن سەپرايىمغا بەس كېلەلمەي تاياق بىلەن ئېشەكنىڭ دۈمبىسىگە نەچچىنى ئۇرۇۋەتتىم.
ئېشەككە قاراپ ئويلىنىپ قالدىم: ئۇنىڭ گۆشى ھارام، كۈچى ھالال. قوي ھالال، ئەمما كۈچ بەرمەيدۇ، پەقەت ئۇنىڭ گۆشىلا ئادەمنىڭ كۈچ-قۇۋۋىتىنى ئاشۇرىدۇ. ئادەمنىڭ گۆشى ھارام، كۈچى ھالال، بۇ يېرى ئېشەك بىلەن ئوخشاش، ئادەم بىلەن ئېشەكنىڭ پەرقىنى خۇدا پەقەت ئەقىل- ئېتىقاد بىلەن بىلەن ئايرىغان. شەپقەتلىك ئاللا ئادەملەرگە شۇنداق ئېسىل نېمەتنى بەرسە نۇرغۇن ئادەم ئېشەكتەك بىئەقىل، بىھايا ياشاپ، چىشىنىڭ بارىدا گۆش چايناپ جېنى ھەلقۇمغا كەلگەندە ئاندىن ئاخىرەتلىكىنى ئويلايدۇ.
خىلمۇ خىل گۇناھ، گۇمراھلىق، پاسىقلىق قاپلىغان بۇ جاھاندا يەنە نېمىگە تارتىشىپ ياشايدىغانلىقىمنى ھېچ بىلمەيمەن، مەئىشەتكە تويمايمەن، كۆزۈم كۈننىڭ سېرىقىنى كۆرۈشنى ئىستەيدۇ. بۇ قېرى جېنىمدا، قېنىمدا نەپسانىيەت شەيتانلىرى يۈگۈرەپ يۈرۈيدۇ، ئۇششاق بالىلاردەك قىيا-چىيا قىلىپ، كاللامنى قاپاققا كىرىۋالغان ھەرىلەردەك غوڭۇلدىتىپ، كۆزۈمنى ئالىچەكمەن قىلىپ، كۆڭلۈمنى ۋەسۋەسىلەرگە سالىدۇ.
شۇ ئەسنادا مەزىننىڭ جۈمە نامىزىغا ئېيتقان ئەزان ئاۋازى ئاڭلاندى. خۇتبىدىن كېيىنكى پەرز نامازغا ئىماملىق قىلىۋاتقان كىشى ئاكام ئىمامنىياز قارى بولۇپ، ئۇنىڭ قەددى مېنىڭدىن راۋرۇس، سەللىسىمۇ مېنىڭكىدىن چوڭ ئىدى. ئاللا ئۇنىڭغا خۇش ئاۋازنى بەرگەن بولۇپ، قىرائەت قىلسا جامائەتنى چوڭقۇر سۈكۈتكە، گۇناھى ئۆزىگە ئايانلارنى ئاھۇ نادامەتكە چۆمدۈرۈۋېتەتتى. جۈمەدىن كېيىن پېشىن نامىزىنىمۇ ئوقۇۋېتىپ، مەسچىتتىن چىقىپ ئاتا-بوۋىلىرىمىزنىڭ، جۈملىدىن جىمى رەھمەتلىكلەرنىڭ روھىغا دۇئا قىلىۋېتىپ ئاندىن ئۆيگە قايتىشقا تەمشەلدىم؛ ئېشەككە مىنىپ چوڭ يولغا بۇرۇلۇشۇمغا جامائەتكە قوشۇلۇپ پىيادە كېتىۋاتقان ئاكام ماڭا (بەلكىم سەللەم ياراشمىغان بولسا كېرەك) چوڭ سۈپەت ھەم مەغرۇرانە بىزارلىق بىلەن يالتتىدە قاراپ قويدى، ئېشەكتىن ئىختىيارسىز چۈشۈپ، توپقا قوشۇلۇپ ماڭدىم. جامائەت ئۆيلىرىگە بىر-بىرلەپ تاراپ بولغاندىن كېيىن ئىككىمىزلا قالدۇق. بىزنىڭ مەھەللە سايغا يېقىن بولغاچقا، يەنە خېلى مېڭىشىمىزغا توغرا كېلەتتى. ئاكامدىن ئەيمىنىپ تۇرساممۇ ئاخىر غەيرەتكە كېلىپ، ئېشەكنى سىلى مىنسىلە، مەن پىيادە ماڭاي، دېدىم. ئاكام مېنى قېرىپ يول ماڭالماس بولۇپ قالدى دەمسەن دېگەننى قىلىپ تەتۈر قارىۋالدى، چىرايىدا يەنە بۇرۇنقى ئاداۋەتنىڭ” تاتۇق“لىرى بار ئىدى. شۇ چاغدا كەينىمىزدىن بىر ئادەم كېلىپ، ۋاي قارىم، ئۆيدە بۆشۈكتىكى بالام ئاغرىپ قالغانىدى، بېرىپ بىر يۈدۈپ دۇئا قىلىپ بەرگەن بولسىلا دەپ ئاكامنى ئەگەشتۈرۈپ كېتىپ قالدى.
كوپراتسىيە تۈگەپ، ۋەزىيەت ئوڭشالغاندىن كېيىن قېرىغىنىمنى تۇيۇپ، ئۆلۈمىمنى ئويلاپ يۈرىكىمگە روھىي شىپالىق ئىزدىدىم، ئون يىلدىن بېرى جايناماز ھەم مەسچىتتىن ئايرىلمىدىم، ھاراق-شاراپنى ئەسلا ئېغىزىمغا ئالمىدىم. لېكىن ئاكام ئىمامنىياز قارىنىڭ كۆڭلىدىكى كىرنى تازىلىيالمىدىم. ئۇ 22 يېشىدىن باشلاپ بەش ۋاق نامازنى تەرك ئەتمەي كېلىۋاتىدۇ، قىزىل شۇئار توۋلايدىغان زامانلاردا ئۇنىڭغا جىق ئەلەملەرنى سالغانىدىم، ئۇ ۋاقىتلار ئۆتۈپ كەتكەندىن كېيىن مەن ئۇنىڭ ئالدىغا نەچچە رەت چاي قۇيدۇم، ”ئۇ چاغدا ۋەزىيەت شۇنداق ئىدى، ھەممە ئادەم ۋەزىيەتنىڭ قۇلى ئىدى، ۋەزىيەتكە ئەگەشمەي جان باقالمايتتى، ھەممە ئادەم ساراڭ ئىدى، بۇنى ئۆزىڭىزمۇ بىلىسىز“ دېسەم ئۇ :”ماقۇل، سەنئەتچىمۇ بول،ھاراقكەشمۇ بول، چۇماقچى غالچىمۇ بول، ئەمما مەسچىتنى چېقىشقا، قۇرئاننى كۆيدۈرۈشكە ئەگەشكىنىڭنى مەنمۇ، خۇدامۇ كەچۈرمەيدۇ، ئۆلسەڭمۇ شۇ گۇناھىڭ بىلەن كېتىسەن“ دېدى.
يولدا ماڭا يەنىلا ئېشەك ھەمراھ بولدى، بۇ جانىۋار بىزنىڭ خاپىلىقىمىزنى بىلمەيدۇ. ئاكام ئىككىمىز كىچىكىمىزدە ناھايىتى ئىناق ئۆتەتتۇق، ئەمدى كېلىپ ئاشۇ بىر مەزگىللىك جۇت-شىۋىرغاندىن كېيىن ياتلىشىپ كەتتۇق. چۈشتەك ئۇنتۇلۇپ كەتكەن ئۆتمۈشنىڭ جاراھىتى قېرىغاندا ئادەمگە سالجىدەك چاپلىشىپ، ئۆلىدىغاندىمۇ خاتىرجەم كۆز يۇمغىلى قويمايدىغان ئوخشايدۇ. بالىلىق، يىگىتلىك، قىرانلىق چاغلىرىمىز ھاياتلىقنىڭ رەڭگارەڭ ئىشلىرىغا قانماي ئۆتتى، بەزى ئىشلارنى ھەقىقەتەن قاتتىق خاتا قىلدۇق. بىراق ئاكامنىڭ تەقۋا بىر ئىمام تۇرۇپ، شۇنچە يىلدىن بېرى ماڭا ئاداۋەت ساقلاپ كېلىشى، بوپتۇلا، ئازمايدىغان بەندە يوق، ئۇنىڭ ئىشىنى ئاللاغا تاپشۇراي دېمەسلىكى كاللامدىن ھېچ ئۆتمەيدۇ. ئۇ خاتالىققا يالغۇز مېنىڭلا سەۋەپچى ئەمەسلىكىمنى قادىر ئاللاھ ئۆزى بىلىدۇ، پەقەت ئاللاھنىڭ مەغپىرىتىگە ئېرىشسەملا ئاخىرقى ئۆمرۈمدە بۇنىڭدىن ئارتۇق ئارزۇ-تىلەكلىرىممۇ يوق…
مەھەللىگە ئاز قالغاندا ئالدىمدا توختىخان خانىم كۆرۈندى. ئۇ يولنىڭ چېتىنى بويلاپ ئاستا كېتىۋاتاتتى. بۇ ئەۋرىشىم بويلۇق ئايال ئۆلكە يېڭى ئازاد بولغان مەزگىلدە يېزىلىق سەنئەت ئۆمىكىنىڭ ئۇسسۇلچىسى ئىدى. مەن تەمبۇر چالسام ئىمىن داپچى تەڭكەش قىلاتتى، توختىخان قاش-كۆزلىرىنى ناز-ھايا بىلەن ئوينىتىپ، تال چىۋىقتەك ئېگىلىپ، كېپىنەكتەك پىقىراپ ئۇسسۇل ئوينايتتى، ئۇ ھەقىقەتەن ھەممەيلەننىڭ كۆزى چۈشكۈدەك چىرايلىق قىز ئىدى، كېيىن ناھىيىلىك سەنئەت ئۆمىكىگە تاللىنىپ كەتتى؛ بىراق ۋەزىيەت يامانلاشقاندىن كېيىن تۆۋەنگە چۈشۈپ، مۇشۇ مەھەللىدە ئەمگەككە سېلىندى ۋە شۇ جەرياندا ئوسمان ئەپەندى بىلەن تونۇشۇپ تۇرمۇش قۇردى، كېيىن كۇرستا ئوقۇپ خەلق ئوقۇتقۇچىسى بولدى؛ بالام ياقۇپ باشلانغۇچتا شۇنىڭ قولىدا ئوقۇغانىدى. ئوسمان شوجاڭ يېقىندا تۈگەپ كەتتى، ئورنىغا ئۈرۈمچىدە ئوقۇپ كەلگەن قىزى روشەنگۈل ئورۇنلاشتى. بۇ قىزمۇ ئاپىسىدەك چىرايلىق، پاكىز چوڭ بولدى. ئوغلۇم ياقۇپ ئەسلىدە شۇ قىزنى ئالىمەن دەپ تۇرۇۋالغانىدى، بىراق ئۇ چاغدا روشەنگۈل ئۈرۈمچىگە كەتكەچكە ئامالسىز ھازىرقى تالاق خوتۇنى گۈلنىسانى ئېلىپ قاملىشالماي ئولتۇردى. ئەمدى ئۆيلەپ قوياي دېسەم قولۇم قىسقا، ئۇ قىزمۇ ئوغلۇمنى ياراتمايدۇ. توختىخان خانىمغۇ كۆڭلى ياخشى مەزلۇم، بىراق ئۇمۇ قىزىنىڭ گېپىنى يىرالمايدۇ. ھەي قېرىلىق، ئەللىكىنچى يىللاردىكى جۇشقۇن چاغلىرىمىز نېمىدېگەن ئېسىل-ھە! قېرىغاندا ياشلىقىمىزنى مىڭ سېغىنساقمۇ بىكار، تەقدىرگە تەن بېرىپ ئەمدى خۇداغا سېغىنغان تۈزۈك. ياشلىقىم بەڭۋاشلىقىم ، قېرىلىقىم ئوبدانلىقىم دەپ خاتىرجەم ياشاي، ئاخىرقى نەپسىمدە ئاللاھنىڭ ئامانىتىنى قورقماي تاپشۇرالىسام يەنە نېمە ئارمان؟! ھەجگە بېرىش نېسىپ بولمىدى، بالام ياقۇپنىڭ پەرزىنى ئادا قىلماي تۇرۇپ، پۇل تاپ، مېنى ھەرەمگە ئاپار دېگىلى بولمايدۇ. بۇ مەھەللىدە ئۇ ئالىمەن دېگەن قىزدىن روشەنگۈلدىن باشقا ھېچكىم يوق، ئۇكام مونياز گۇڭشېدا پەتتە كېسىدىغان ئىشنى قىلغاندىكىن ئەلچىلىككىمۇ يارايتتى، بېرىپ باقسا قانداق بولاركىن؟ بىراق ئەر كىشى دېگەندە ئىناۋەت بولمىسا روشەنگۈلدەك قىزلار قاراپ قويمايدۇ، ياقۇپ يا پەندە ئوقۇپ ئالىم بولمىدى، يا دىندا ئوقۇپ موللا بولمىدى، يا ھۆنەر ئۆگىنىپ ئۇستا بولمىدى، ئاقىۋەت كەپتەرۋاز، قىمارۋاز بولدى، مۇشۇنداق تۇرۇپ توختىخان خانىمدىن قىز سورىغىلى يۈز چىدامدۇ؟! ياقۇپ ئىشتىن بىكار بولسىلا ئۆيدە تۇرمايدۇ، ئاڭلىسام ياسىن قىمارۋازنىڭ ئۆيىدە پۇل تىكىشىپ قەرت ئوينايدىكەن، ھوشۇق ئاتىدىكەن. بېشىنى ئوڭلاپ قويسام ئۇنداق قىلماس دەيمەن، يەنە تۇرۇپ خوتۇن ئېلىپ بەرسە ئۇنىمۇ قوشۇپ خەققە ئۇتتۇرىۋېتەرمىكىن دەپ ئەنسىرەيمەن.
توختىخان خانىم گويا تۈمەن مىڭ قايغۇ-ھەسرەتنى يۈدۈپ ماڭغاندەك، ناھايىتى ئاستا ماڭاتتى. ئۇ ماڭا تۇيۇقسىز ئۆرۈلۈپ قارىدى، ئېشىكىممۇ چۆچۈپ تۇرۇپ قالدى. خانىمنىڭ چىرايى تولىمۇ سولغۇن ئىدى. ئېشەكتىن چۈشۈپ ئەھۋال سورىدىم، خانىمدا ھەرگىز كادىرلىق كېبىرى يوق ئىدى، ئىلگىرى بولغان بولسىمۇ يولدىشى قازا قىلىپ، ئۆلۈم ۋەھىمىسى ئۇنىڭ بېشىغىمۇ سايە تاشلاۋاتقاندا ياۋاشلاپ قالغاندەك كۆرۈنەتتى. ئۇنىڭ خۇش پىچىم تۇرقىغا، قىزلىق گۈزەللىكىنى تاپقىلى بولىدىغان چىرايىغا قاراپ، ئۆزەمنىڭ بۇ ئايالدىن نەچچە ھەسسە قېرىپ كەتكەنلىكىمنى ھېس قىلدىم، يۈرىكىم ئىختىيارسىز ئېغىر-ئېغىر سوقۇپ كەتتى. خانىم سالىمىمنى ئىلىك ئېلىۋېتىپ غەمكىن كۈلۈمسىرەپ:
— جۈمەدىن يانغان ئوخشىماملا؟-دېدى.
— ھە، شۇ يەردىن كېلىشىم…
— مەنمۇ تۇپراق بېشىغا باراي دېگەن، لېكىن ئاڭلىسام ئاياللار يالغۇز بارسا بولمايمىش…
— ئۆيدە ئولتۇرۇپ مەرھۇمغا دۇئا قىلسىلىمۇ خۇداغا يېتىدۇ.
— مىڭ يىغلاپ قاقشىساممۇ بىكاركەن، تەقدىرگە تەڭ كەلگىلى بولمايدىكەن، ئۆلگەننىڭ كەينىدىن بىللە كەتكىلى بولمايدىكەن، تۇللۇق پىشانەمگە پۈتۈلۈپ كەتكەن ئوخشايدۇ…-دېدى خانىم ئۈمچىيىپ.
— كۆڭۈللىرىنى بۇزمىسىلا، سەۋر قىلسىلا…
توختىخان خانىمنىڭ كۆزلىرىدىن مۇنچاقتەك ياشلار تۆكۈلۈپ چۈشتى.
— سىلىنىڭ مەزلۇم ئۆلۈپ كەتكىلىمۇ بىر يىل بولدى-ھە،-دېدى خانىم ماڭا ھېسداشلىقىنى بىلدۈرۈپ.
— ھە، بۇ يىل قىش كىرسە ساق بىر يىل بولىدۇ.
— مەنمۇ ئۆلۈپ كېتىدىغاندەك قىلىمەن،- دېدى خانىم ئىنتايىن ئۈمىدسىز، زەئىپ ئاھاڭدا،- ئاخشىمى توكنى ياندۇرۇپ قويۇپ ياتمىسام ئۇخلىيالمايمەن، كۆزمنى يۇمساملا قار باسىدۇ، ئۆيدە باققان ئىت-مۈشۈك، قوي-ئۆچكىلەرمۇ كۆزۈمگە جىندەك كۆرۈنىدۇ. مەكتەپتىكى ئۇششاق بالىلارنىڭ قىيا-چىيالىرىمۇ قۇلىقىمغا بىگىز تىققاندەك ئاڭلىنىدۇ، ئۇزاق ياشىيالىشىمغا ھېچ كۆزۈم يەتمەيدۇ…
— ئۇنداق دېمىسىلە خانىم، جاننى ئالسا خۇدا ئالىدۇ، ئۆلىمەن دەپلا ئۆلگىلى بولمايدۇ. ئەجەل كەلسە ئۆلمەيمەن دەپمۇ قۇتۇلغىلى بولمايدۇ، كۆڭۈللىرىنى توق تۇتسىلا، ئارتۇق غەم قىلمىسىلا!…
توختىخان خانىم كۆز يېشىنى ئاران توختاتتى. بىز گەپ بىلەن بولۇپ كېتىپ، بىزنىڭ ئۆينىڭ ئالدىغا كېلىپ قالغىنىمىزنىمۇ تۇيماي قاپتۇق. خانىمنى ئۆيگە كىرىشكە تەكلىپ قىلدىم، خانىم تەڭقىسلىقتا قالدى. مەن ئۇنىڭغا، ئۆينىڭ ئالدىغا كېلىپ كىرمەي كەتسىلە كۆڭلىمىز يېرىم بولىدىكەن، ئەتە-ئۆگۈن بۇ مەھەللىدە قايسىمىز بار، قايسىمىز يوق، ئاللاھ ئىگەم ئۆزى بىلىدۇ. ئاڭغىچە دىدار غەنىمەت… دەپ چىڭ تۇرۇۋالدىم. خانىم گېپىمدىن تەسىرلىنىپ قالدى بولغاي، ئارتۇق تارتىشمايلا ئۆيگە كىردى. ئېشەكنى ئېغىلغا سولاپ قويۇپ، قولۇمنى يۇيۇپ، خانىمنىڭ ئالدىغا قاتتىق-قۇرۇق نانلار بىلەن چاي ئەكەلدىم. ئايالسىز ئۆينىڭ مۇشۇنداق بىسەرمجان، غورۇگۈل بولىدىغانلىقىنى، بىرەر قىز بالام ياكى كېلىنىم بولغان بولسىمۇ بۇنداق بولمايدىغانلىقىنى كۆپتۈرۈپ سۆزلەپ كەتتىم، خانىم گېپىمنى كۆڭۈل قويۇپ ئاڭلىدى، ئاندىن ئېغىر ئۇھ تارتىپ، ماڭا ۋە ئۆينىڭ تۆت بۇلۇڭىغا ھېسداشلىق نەزەرىدە قاراۋېتىپ، بىردىنلا تورۇستىكى توپا بېسىپ كەتكەن تەمبۇرغا كۆزى چۈشتى، ماڭا لەپپىدە قارىدى؛ كۆزلىرى چاقناپ، چىرايىغا قان يۈگۈردى.
— بۇ ھېلىقى تەمبۇر شۇمۇ؟
— ھە، بۇرۇنقى شۇ تەمبۇر…
— ئۇنى ئەمدى چالمايدىغان ئوخشىماملا؟
— ئادەم قېرىسىمۇ بۇنىڭ ھەۋىسى قېرىمايدىكەن، بۇرۇنقىدەك كۆپ چالمايمەن، ئەمما چالمايمۇ قۇتۇلالمىدىم.
— ئالسىلا، كۆرۈپ باقاي،-دېدى خانىم ئورنىدىن قوپۇپ.
خانىمىغا قاراپ مەنمۇ جانلىنىپ كەتتىم، تەمبۇرنى ئېلىپ تارىسىدىن تارتىپ قۇلاقلىرىغىچە سۈرتۈپ پارقىرىتىۋەتتىم .
— بۇنى بۈگۈنىسى سۈرۈپ قويسام ئونبەش كۈندىن كېيىن يەنە توپا بېسىپ كېتىدۇ، -دېدىم ۋە تەمبۇرنى خانىمغا ئۇزاتتىم.
— چالمىسىلا ئاشۇنداق توپا بېسىپ كېتىدۇ، چالسىلا بىرەر پەدىگە، مۇڭلۇق بىر پەدە بولسۇن، ئاڭلىمىغىلى ئۇزاق بوپتۇ، كۆڭلىمىز يەڭگىللەپ قالار،-دېدى خانىم تەمبۇرنى يەنە ماڭا بېرىپ.
مەن سەل ئىككىلىنىپ قالدىم، شۇنداقتىمۇ روھىناتىمدىكى مۇزىكا ئاھاڭلىرى ياشلىق ئەسلىمىلىرىمگە قوشۇلۇپ يۈرىكىمنى تىترەتتى. بىگىز بارمىقىمغا دەرھال ناخۇن باغلاپ، تارىنى جايىدا تەڭشەپ، ئېسىمدە قالغان خەلق ناخشىلىرىنىڭ ئاھاڭىغا كەلتۈرۈپ، سىم تارىغا ئەمەس، دىل تارىغا ناخۇن ئۇردۇم. ئىمامنىياز ئاكام مۇزىكا دېگەننى شەيتاننىڭ نەغمىسى دەپ ياقتۇرمايتتى، قېرىغاندا كۆڭلۈم بۇ دۇنيا بىلەن ئۇ دۇنيا ئوتتۇرىسىدا زىددىيەتتە قالغاچقا ئۆزەمنىڭمۇ بۇ سازغا بۇرۇنقىدەك ئىشتىياقىم قالمىغانىدى، يەنە كېلىپ ئۇزۇن چېلىشقا، مەرغۇللاشقا، ناخشىسىنى بىللە ئېيتىشقا مادارىم يەتمەيتتى. ئەمما نېمىشقىكىن بۈگۈن توختىخاننى كۆرۈپ ياشلىقتىكى بەرنالىقىم قايتا تىرىلدى، بىلەكلىرىمگە كۈچ تولدى، بارماقلىرىم پەدە ئۈستىدە موكىدەك ئوينىدى، تارا دېگەننى سېرىۋەتتىم. جىرادىن ئېقىپ چۈشۈۋاتقان تاغ سۈيىدەك لەرزان مۇزىكىلارنىڭ مۇڭى ماڭا كۆك ئاسماندەك گۈزەل، يېشىل باغلاردەك پەيزى ياشلىقىمنى ئاجايىپ سېغىندۇردىكى، مۇزىكا قېتىغا ئۆزەمنى ئۇنتۇغان ھالدا كىرىپ كېتىپتىمەن… قېرىغاندىن بۇيان تەمبۇرنى بۇنداق زوق-شوخ بىلەن چېلىپ باقمىغانىدىم. يىگىتلىكىمدىن تا ھازىرغىچە بولغان پۈتكۈل دەرت-ئەلەملىرىم مۇشۇ مۇزىكا بىلەن تەڭلا يۈرىكىمنىڭ چوڭقۇر قېتىدىن سۇغۇرۇلۇپ چىقىپ كەتكەندەك، دىل يارام ساقايغاندەك، نەۋقىران دەۋرىمگە قايتقاندەك، يەنە نەچچە ئون يىل، ھەتتا تېخىمۇ ئۇزاق ياشايدىغاندەك تۇيغۇغا كەلدىم. توختىخان خانىم يىغلاۋاتاتتى، مەن تەمبۇرنى جايىغا ئېلىپ قويۇپ ئۇنىڭغا تەسەللىي بەردىم.
— سىلى تېخى قېرىماپلا، ئوبدان چېلىپ بەردىلە، خوش، مەن ئەمدى قايتاي،-دېدى توختىخان خانىم ئېغىر ئۇھ تارتىپ،-ۋاقتىلىرى يەتسە بىزنىڭكىگىمۇ بارالا.
— بىر دەم ئولتۇرۇپ ماڭسىلا بولماسمۇ …-دېدىم خۇددى ئۇ كەتسىلا مەن غېرىپلىققا چىدىيالمايدىغاندەك. توۋا، ئۆزەمگە ھەيران قالدىم، يىگىتلىكتىكى جەسۇرلۇقۇم راستىنلا تىرىلگەن بولسا-ھە!
— بولدى، تۇرۇپ قالسىلا، يا بولمىسا ھازىرنىڭ ئۆزىدە بىزنىڭ ئۆيگە بارسىلا، تاماق ئېتىپ بېرەي.
— كۆڭۈللىرىگە رەھمەت، خۇدا بۇيرۇسا باشقا بىر كۈنى باراي.
— قېرىدىم دەپ ئۇنۇتقاق بولۇپ قالمايدىغانلا، لەۋزىلىرىدە تۇرىدىغانلا؟!
— ساقالغا ئاق كىرگەندىمۇ يالغان سۆزلەمدىمەن خانىم، خاتىرجەم بولسىلا…
توختىخان خانىم باش-ئايىغىمغا قايتىدىن قاراپ، سەل قايغۇرغاندەك قىلىپ، ئۆيگە بېرىشىمنى قايتا-قايتا تاپىلاپ، ئاندىن يۈرۈپ كەتتى.
كېيىنكى جۈمە كۈنى كەچقۇرۇن توختىخان خانىمنىڭ ئۆيىگە باردىم. ئۇلارنىڭ ئۆيى كەنت مەكتىپىنىڭ يېنىدا بولۇپ، دېھقان ئۆيلىرىگە باققاندا ئەلۋەتتە رەتلىك، پاكىز ئىدى. خانىم مېنى ناھايىتى قىزغىنلىق بىلەن كۈتۈۋالدى، ئالدىمغا چاي قويۇپ، تاماققا قوپتى.
— قىزلىرى تېخى ئىشتىن چۈشمىدىمۇ؟-دېدىم مەن ئۇيان-بۇيان قاراپ.
— مەكتەپتىن بىر ئېغىزلىق ئۆي بەرگەنىدى، كۆپرەك شۇ يەردە بولىدۇ.
— ئۆي يېقىن تۇرسا نېمىشقا ئۇنداق قىلىدۇ؟
— تاڭەي، خىزمەت ئالدىراش دەيدۇ، يا ئىشلىگىنىنىڭ تايىنى يوق، ئوقۇغۇچىلارنىڭ تاپشۇرۇقلىرىنىمۇ بەزىدە ماڭا تەكشۈرتكۈزىدۇ.
خانىم بىر دەمدىلا لەغمەت ئېتىپ ئالدىمغا ئەكەلدى. تاماقنى بەك ئوخشىتىپلا دەپ ماختاپ تەخسىنى قولۇمغا ئېلىشىمغا تالادىن روشەنگۈل كىردى. بۇ قىز ئەسلى مۇئەللىم بولماي، بىرەر سەنئەت ئۆمىكىدە ئارتىس بولسا قاملىشاتتىكەن. ئۇ ماڭا مۇنداقلا باش لىڭشىتىپ كۈلۈمسىرەپ قويدى-دە، ئىچكىرىكى ئۆيگە كىرىپ كەتتى. مەن ئۇنىڭ بېشىنى مۇنداقلا گىلدىڭلىتىپ قويۇشىنى ئەمەس، كېلىپ بىر-ئىككى ئېغىز ئەھۋال سورىشىنى كۈتەتتىم. ئۇ چوڭ شەھەردە ئوقۇپ كېلىپ قائىدە ئۇقمايدىغان بولۇپ قاپتۇ، چاچلىرىنى ئۆرىمىگەننى ئاز دەپ ياغلىقىنى بوينىغا چىگىۋاپتۇ. بۇ ئەپتى بىلەن مەن بۇ قىزنى كېلىنىم بولارمىكىن دەپ ئويلاشقا ھەرگىز پېتىنالمايمەن. مەن ئاشنى ناھايىتى تەستە يەپ بولۇپ ئاش سۈيىدىن ئازراق ئىچىپ دۇئا قىلىۋەتكەندىن كېيىن قايتىشقا تەمشەلدىم. مېڭىش ئالدىدا خانىمغا قىزىغا ئوبدانراق نەسىھەت قىلىش ھەققىدە گەپ قىلاي دەپ، يەنە ئۇنىڭغا ئۆزەمنىڭ سالاھىيىتى توشمايدىغانلىقىمنى ئويلاپ جىم بولۇپ قالدىم. خانىم كەيپىياتىمنىڭ ئۆزگۈرۈشىنى سەزگەن چېغى، ئۆزىنىڭ قايغۇسىنى سۆزلەپ كەتتى:
— دادىسى تۈگەپ كەتكەندىن بېرى بۇ قىزىم گەپ خالىماس بولۇپ قالدى. داشۆگە ئۆتەلمىسەڭمۇ بوپتۇ ئوقۇپ باق دەپ ئۈرۈمچىدە پۇل تۆلەپ ئوقۇتقانتۇق، خۇي-پەيلى ئۆزگىرىپ كەپتۇ…
— ئۇنى ياتلىق قىلىشنى ئويلاشمىدىلىمۇ؟ -دەۋەتتىم مەن خۇددى گەپ تېشىۋاتقاندەك، ئەمما خانىم بۇنى خىيالىغىمۇ كەلتۈرۈپ قويماي ئۆزىنىڭ دەردىنى تۆكتى:
— ئويلاشمىدى دەملا، ئويلاشساقمۇ مەن بۇ يەردە ئەرگە تەگمەيمەن دەپ تۇرۇۋالسا قانداق قىلغۇلۇق؟! دادىسىمۇ ئۇنىڭ تويىنى كۆرەلمەي تۈگەپ كەتتى….
— بولدى، كۆڭۈللىرىنى يېرىم قىلمىسىلا-دېدىم مەن مەيۈسلۈك بىلەن،- خۇدايىم رىسقىنى قوشقان بىرسى چىقار، ئەمما بۇ پەرزنى ۋاقتىدا ئادا قىلىۋەتمىسە خۇدايىم ئالدىدا ھېساب بېرىدىغان گەپ…
— توغرا دەيلا، مەنمۇ شۇنىڭغا ئالدىراۋاتىمەن، لېكىن ھازىرقى بۇ ياش بالىلارنىڭ خىيالى بىز بىلەن پەقەت ئوخشىمايدىكەن…
مەن خوشلىشىپ كەتتىم. راست، جاھان ئەمدى بىزدىن كېيىنكىلەرگە نېسىپ بولىدۇ، بۇنى ئاللاھ شۇنداق بەلگىلىگەن. شۇڭا ياش بالىلارنىڭ باشباشتاقلىقىنى ئانچە ئېغىر ئالماسلىق كېرەك، ئۇلارنىڭ بېشىغىمۇ نى قىسمەتلەر كېلىدۇ.
شۇنىڭدىن كېيىن مېنىڭ توختىخان خانىم بىلەن باردى-كەلدى قىلىشىم بارغانچە كۆپەيدى، قېرىغاندا يالغۇزلۇقنىڭ يامانلىقى بىزنى شۇنداق قىلىشقا مەجبۇرلاۋاتاتتى. پەرزەنت دېگەننىڭ ھېچقايسىسى بىزنىڭ ئۆزىمىزگە يارىشا ھەم ھېچكىم ئاسانلىقچە تەسەللىي بېرەلمەيدىغان غېرىپلىقىمىزنى چۈشەنمەيتتى. شۇ كۈندىكى تەمبۇر ئاۋازى خانىمنىڭ قۇلىقىغا تۆت پەسىل ئاڭلاندى، ئۇ تۆت پەسىل ئاشۇنداق مۇڭلاندى، يىغلىدى، بەزىدە شوخ ئاھاڭلارغا چېلىپ بەرسەم ئېچىلىپ كۈلدى، ھەتتا ئورنىدىن تۇيۇقسىز قوپۇپ، ئۆي ئىچىدە ئۇسسۇل ئويناپ كەتكىلى تاس قالدى. بىزنىڭ كۆزلىرىمىز ئاۋۋالقىدەك چاقنىماس بولۇپ قالسىمۇ يۈرىكىمىزدىكى ياشلىققا خاس ئۆلمەس تۇيغۇلار، كۆڭلىمىزدىكى گۈزەل خىياللار خۇددى قېرىپ، پورلىشىپ كەتكەن دەرەخنىڭ تېگىدىن كۆكلەپ چىققان مايسىلاردەك تېز ئۆسۈشكە، ياشناشقا باشلىدى. توختىخان خانىم ئۆيىمىزگە كەلسە ھاۋا تۇتۇق كۈنى بولسىمۇ ماڭا ئاپتاپ چىقاتتى. ئۇ بۇرۇنقىدەك قورۇنۇپ قالمايتتى، توسقىنىمغا ئۇنىماي ھويلا-ئارامنى سۈپۈرەتتى، ئوچاقنىڭ ئىچىنى شورداپ نان يېقىپ بېرەتتى، تاماق ئېتەتتى، كىر-قاتلىرىمىزنى ئېرىنمەي يۇيۇپ بېرەتتى. مەن بۇ ئىشلاردىن دەسلەپتە ئۇنى توسسام ئۇ، ھۆكۈمەتكىمۇ شۇنچە يىل ئىشلەپتىمەن، پېنسىيىگە چىقتىم دەپ بىراقلا دەم ئالساممۇ بولماس، ئۇنىڭ ئۈستىگە سىلىدىن دىنىي تەلىم ئالغاچ، ئۆيلىرىگە قارىشىپ بەرسەم خۇدايىم سىلىگە بەرگەن ساۋاپنىڭ يېرىمىنى بولسىمۇ ماڭا بېرەر، دەيتتى. بۇ ئىشلارغا ئۇنىڭ قىزى قانداق قارىدى، بىلمىدىم؛ ئەمما ياقۇپ ئالامەت خۇشال ئىدى. مۇشۇ بىر يىلدا غېرىپ ئۆيىمىزگە خانىمنىڭ بېھېساپ ئەجرى سىڭدى، مەنمۇ ياقۇپ ئۆيدە يوق چاغدا تەمبۇر مۇزىكىلىرى بىلەن خانىمنىڭ روھىغا بارا-بارا سىڭىپ كىردىم، خانىممۇ ماڭا ئۆگىنىپ قالغاندەك قىلاتتى. تۇرمۇشتىن ئەزەلدىن تامايىم چوڭ بولغاچقىمىكىن، كۆڭلۈمدە ئاخىر ئۇنى نىكاھىمغا ئېلىش ئىستىكى قوزغالدى، ئاخىرقى ئۆمرۈمدە خۇدايىم ماڭا شۇنى ھىممەت قىلغان بولسا ئەجەپ ئەمەس دەپ ئويلاپ كۈنبويى ئاللاھتىن تىلەكلىرىمنىڭ ئىجاۋەت بولۇشىنى تىلىدىم. ھايات دېگەن شۇنداق تارتىمىلىق نەرسە ئىكەن، خانىمنى ئەمرىمگە ئالسام خۇددى يىگىتلىكىم تىرىلىدىغاندەك ھاياجانغا چۆمەتتىم. بۇ ھاياجاننىڭ جېنىمنىڭ بارىدا تېزرەك ھەقدادىغا يېتىشى ئۈچۈن غەيرەتكە كېلىپ گۇڭشېغا بېرىپ مونياز ئۇكامغا ئەھۋالنى دېدىم، ئۇ ھەيران قالدى، ئەمما مەندىكى ئىشەنچنى كۆرۈپ ئەلچىلىككە ماقۇل بولدى. ئۇ ياقۇپنى ئالدىغا چاقىرىپ كېلىپ ئۇنىڭغا: ئاتاڭنىڭ بېشىنى توختىخان خانىمغا قوشۇپ قويايلى دەۋاتىمىز، قانداق، قوشۇلامسەن؟ يا بولمىسا سېنى ئۆيلەپ قويايلىمۇ؟ گېپىڭنى ئوچۇق دە، بۇ ئۆيگە زادى بىر خوتۇن كىشى لازىم، ئاتاڭ سېنى بىر ئۆيلەپ قەرزىنى تۈگەتتى. ئەمدى ئۆزەڭ خوتۇن ئالالمىغاندىكىن ئاتاڭنىمۇ تولا قىينىما، دېدى. ياقۇپ ئاستىنقى لېۋىنى چىشلەپ، مېنى مەسخىرە قىلىۋاتقانلىقىنى ياكى خۇشال بولۇۋاتقانلىقىنى بىلگىلى بولمايدىغان تەرزدە ماڭا قاراپ ھىجايدى ۋە : ئاۋۋال ئاتامنى ئۆيلەپ قويايلى، دېدى. بۇنىڭ غەرىزى شۇ، ئاتام ئاۋۋال ئاپىسى بىلەن توي قىلسا، ئاندىن قىزىنى مەن ئالسام دەيدۇ.
مونياز ئايالى بىلەن ئەلچىلىككە بېرىپ ئۇزاق ئۆتمەيلا يېنىپ كەلدى، نە جاۋاپ ئاڭلارمەن دەپ يۈرىكىم پوك-پوك ئىدى. جاۋاپ شۇ بولدىكى، روشەنگۈل ئانىسىنىڭ مەن بىلەن توي قىلىشىغا قارشى تۇرۇپتۇ. خانىممۇ قىزىنىڭ توي ئىشىنى بىر ياقلىق قىلماي تۇرۇپ مەن بىلەن تۇرمۇش قۇرالمايدىغانلىقىنى ئېيتىپتۇ. بۇنى كۆڭلۈممۇ ئاز-تولا تۇيغانىدى، ئەمما ھەقىقىي جاۋاپنى ئاڭلىغاندىن كېيىن ناھايىتى ئازابلاندىم، ئۆز ھالىمغا ئاھ ئۇردۇم، ياش بالىلارنىڭ زوراۋانلىقىغا قېرى ئاتا-ئانىلار چىدىماي قانداق قىلسۇن! ياقۇپ بۇ گەپنى ئاڭلىغاندىن كېيىن: گەپ ئاشۇ قىزىدا! دەپ قايناپ كەتتى. ئۇنىڭ ئارزۇسىمۇ شۇنىڭ بىلەن كۆپۈككە ئايلاندى. بۇ ئىشتىن كېيىن توختىخان خانىم ئۆيىمىزگە كەلمەسلا بولدى.

ئارىدىن ئانچە ئۇزاق ئۆتمەي كۈتۈلمىگەن ئىشلار كەينى-كەينىدىن يۈز بەرگىلى تۇردى. ئوغلۇم ياقۇپ تۇيۇقسىز يوقاپ كەتتى. مەھەللىدىكى قىمارۋاز ئاغىنىلىرىدىن سورىسام ھېچنەرسە دەپ بەرمىدى. ئۇكام مونيازغا دېسەم، ئۇ: قىمار ئويناپ تاپقان پۇلىغا شەھەر ئوينىغۇسى كەلگەندۇ. ئوغۇل بالا دېگەندىن ئەنسىرەپ كەتمەڭ، پۇلى تۈگەپ جېنىنى باقالمىغاندا يېنىپ كېلىدۇ، ئۆزىگە بىرەر چوكان ئالغاچ كېلەمدۇ تېخى،-دېدى. راست شۇنداق ئوخشايدۇ دەپ ئۆينىڭ بار جاپاسىنى ئۆزەم تارتىپ، ئۇنىڭ كېلىشىنى تۆت كۆز بىلەن كۈتتۈم، كەلمىدى. ئاللاھ مېنى ئەمدى جازالاۋاتقان ئوخشايدۇ دېدىم، كۆزۈم تۇيۇقسىز خىرەلىشىپ، يولدىكى ئادەملەرنىمۇ پەرق ئېتەلمەس بولۇپ قالدىم. ئۇكام مونياز بۇ ئەھۋالىمنى كۆرۈپ، ئۆيدىكى توپاقنىڭ كۆزىدىمۇ ئاق تۇرىدۇ، ئۇنىڭ كۆزىگە بىر كىم قاتتىق ئۇرۇپ بەرگەن ئوخشايدۇ، كالىنى سېتىپ كۆزىڭىزنى داۋالىتايلى دېدى. ماقۇل دېدىم. تېۋىپلار كۆزىڭىزدىكى ئاق تېخى پىشماپتۇ، ھازىر ئوپراتسىيە قىلساق بولمايدۇ دەپ قايتۇرۇۋەتتى. كالىنى ساتقاندىن كېيىن قويلارنىمۇ، يەنە بىر بۇقامنىمۇ سېتىپ، ئاخىرەتلىكىمنى تەييارلاپ قويدۇم. كالىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن، ئاق قالغان يەرنىمۇ خەققە ھوسۇلىنى ئايرىش شەرتى بىلەن ئۆتكۈزۈۋەتتىم. ئۇكام مونياز ئىشلىرىمغا يېقىندىن ياردەمدە بولدى. ئۆيىگە ئاپىرىپ بىرەر ھەپتە باقتى. ئۇنىڭ ئۆيى گۇڭشى كادىرلىرى قورۇسىدا ئىدى. تار، ياسىداق ئۆيدە قورۇنۇپ، تۈزۈك ياشىغاندەك بولمىدىم. ئۇنىڭ ئۈستىگە خوتۇنىنىڭ ئۇششاق سۆزلۈكى، ئۇششاق بالىلىرىنىڭ كەپسىزلىكى مېنى جاق تويغۇزدى. ئېشىكىم ئۇلارنىڭ ھويلىسىدا بىر ھەپتە تۇرۇپ بولغىچە نەچچە ھاڭراپ، نەچچە تېزەكلەپ، نەچچە قارغىش ئاڭلاپ بولدى، قۇلىقىم ئېشەك قۇلاق بولمىغاندىكىن ئۇ گەپ ماڭا ئۆتتى. ئۇكام، ماڭا يەنىلا شۇ ئۆيۈم ياخشىكەن، ئىسسىقسىز قالساممۇ باغنىڭ مېۋە-چىۋىلىرىنى يەپ كۈن ئۆتكۈزەي، قانچە كۈن ياشىسام شۇ يەردە ياشاي دەپ ئۇنىڭ ھىممىتىگە كۆپ رەھمەت ئېيتىپ مەھەللىگە قايتتىم. ئېشىكىم قەدىناس ئارامگاھىغا قاراپ سوكۇلداپ ھەم تەكراڭلاپ چېپىپ ماڭدى.
ئۇزاق بولدى، توختىخان خانىم يوقاپلا كەتتى. بىز ئەمدى كۆرۈشمەيلا ئۆلۈپ كەتمەيلى دەپ ئويلاپ ئەر كىشى بولغاندىكىن تەۋەككۇل قىلىپ ئۇنىڭ ئۆيىگە ماڭدىم. ئېشەكنى توختىتىپ، ئىشىكتىن بېشىمنى تىقىشىمغا روشەنگۈل ھويلىدا تۇرۇپتىكەن، تازا پەرق ئېتەلمەي ئالدىمغا قاراپ مېڭىۋېرىپتىمەن، ئۇ دولامدىن ئىتتىرىپ: ماڭسىلا، ماڭسىلا، چىقسىلا بۇ ئۆيدىن! ئاپام ئۇخلاپ قالدى، كالىدەك ئۈسۈپ كىرىۋېرىدىكەن، ئىگىسى يوق دەملا بۇ ئۆينى! سىلىمۇ بالىلىرى ياقۇپ تۇڭگۈزنى دوراپ بىر نەرسە بار يەرنى پۇراپ تاپىدىكەنلا-دە! سوۋۇتۇپ قويغان بەتتە پولولىرى يوق بۇ يەردە، ماڭسىلا دەيمەن، نېمە قاراپ تۇرىلا، بىرەر سەدىقە تىلەپ كەلمىگەنلا، بالىلىرىنى يامان ئۆگىتىپ قويمىغان بولسىلا مۇشۇ كۈنگە قالمايتتىلا، ئەمدى بويۇنلىرىغا خۇرجۇن ئارتىپ چىقسىلا، لېكىن بۇ ئۆيگە ئىككىنچى دەسسىگۈچى بولمىسىلا!-دەپ چالۋاقاپ كەتتى. بۇ قوپاللىق ۋە ھاقارەتتىن كۆز ئالدىم قاراڭغۇلاشتى، تىلىم تۇتۇلدى، ئۆپكەم ئۆرۈلۈپ كەينىمگە داجىدىم. شۇ ئەسنادا توختىخان خانىم: ھەي روشەنگۈل! دەپ ۋاقىرىغىنىچە ئۆيدىن چىقتى-دە، ئۇنى ئۆيگە تارتىپ ئېلىپ كىرىپ كەتتى. ئۆي ئىچىدىن ئانا-بالا ئىككىسىنىڭ يىغىسى ئاڭلاندى. مەن بېشىمغا جىن تەپكەندەك ھاڭۋېقىپ تۇرۇپ قالدىم. بىر دەمدىن كېيىن ھوشۇمنى يىغىپ، ئىچ-ئىچىمدىن قاپساپ كېلىۋاتقان كۈچلۈك خورلۇق ۋە ئازاپتىن قىينالغان قېرى جېنىمنى، ماغدۇرسىزلانغان تېنىمنى ئېشەككە ئاران ئارتىپ ئۆيۈمگە ماڭدىم. مەن ئېشەككە مىندىممۇ ياكى ئېشەك ماڭا مىندىمۇ بىلمىدىم، ئۆيگە ئاران كېلىپ، ئېشەكنى ئېغىلغا قويۇۋەتتىم؛ ئۆيگە كىرىپ كاڭغا چىقىپ، جۇۋامنى يېپىنىپ ياتتىم. ھاۋا ئانچە سوغۇق بولمىسىمۇ، جۇۋىدىن ئىسسىق ئۆتۈۋاتسىمۇ پۈتۈن بەدىنىم مۇزلاپ، جاقىلداپ تىترەپ كېتىۋاتاتتىم. يۈرۈكۈم ئۇشتۇمتۇت مۇجۇپ ئاغرىغىلى تۇردى. ئېشەك يەنە تۇيۇقسىز ھاڭراپ كەتتى. بۇ مەخلۇقنىڭمۇ مېڭىسىدە بىر نېمە قۇترىمىسا بۇنداق چىشقۇدەك ھاڭرىمايدۇ. بىر چاغلاردا ئىچىمگە سىغماي قالىدىغان جېنىم ئەمدى ئېغىز- بۇرنۇمدىن ئاستا-ئاستا چىقىپ كېتىۋاتقاندەك قىلاتتى. بىر چاغلاردا بۆرە ئىدۇق، يولۋاس ئىدۇق، خۇدانىڭ بىزنى ئارامغا چىقارغان شېرىن ئاخشاملىرىنى ھاشىيخان بىلەن ھەر دائىم راھەتلىك ئۆتكۈزەتتۇق. خوتۇن، بالا، تېرىقچىلىق، كالا-قوي، مەنسەپ، ھاراق ۋە باشقا نۇرغۇن نەرسىلەردىن بەھىرلىنىپ ، زاماننىڭ يەكتا بەندىسى بولۇپ ياشاپ ئۆتكەن ۋاقىتلىرىمىز ئۆستەڭدىكى لاي سۇدەك ئېقىپ ئۆتۈپ كەتتى. ئەمدى قالغىنى پەقەتلا تىنىپ قالغان لاي، لايغا پېتىپ چىرىپ قارىيىپ كەتكەن چاۋار-چاتقال، لەش… بەندە بىلمىگەننى خۇدا بىلىدۇ، خۇدا بىشارەت بەرگەننى بەندە ھەرخىل ئويلايدۇ.
كۈن ئولتۇرۇپ كەتكەن بولسىمۇ تۈڭلۈكتىن كىچىككىنە يورۇقلۇق چۈشۈپ تۇراتتى. ئاقۇش نۇر بىردىنلا كۆككە ئايلىنىپ كەتتى. ئوچۇق، يورۇق بولسىمۇ، بەرىبىر ھەممە نەرسىنى خىرە كۆرىدىغان كۆزۈم خىيالىي سۈرەتلەرنىلا كۆرەتتى. تورۇستا بىر نېمىنىڭ كىتىلداپ ماڭغان تىۋىشىنى ئاڭلىدىم، ئۆمۈچۈك بولسا كېرەك، ئۆتكەندە مەن ئۇخلاپ قالغانلاردا كۆزۈمگە شۇ سىيىۋەتتىمۇ، ئۇقمىدىم، بولمىسا كۆزۈم بۇنداق خىرەلىشىپ كەتمەس ئىدى. ھويلا تىمتاس، ئەجەل شامىلى تېرەك ياپراقلىرىنىمۇ چۈشۈرۈپ، ھويلىنىڭ دەرۋازىسىدىن، ئىشىك-دەرىزىلەردىن، تۈڭلۈكتىن شۇڭغۇپ كىرىۋاتاتتى.
يېرىم كېچىدە يۈرىكىم تۈگمەن تېشىدەك ئېغىرلىشىپ، نەپەس ئېلىشىم قىيىنلىشىپ كەتتى. مېڭەمگە قان بارالمىدىمىكىن تاڭ، ئايلىنىۋاتقان بېشىم روھىمنى قاراڭغۇلۇققا سۆرەيتتى، يۈرەك سوقۇشۇم بىلەن تەڭ ھەر دەقىقە ئاللاھ ئىگەمگە تۆۋە-ئىستىغپار ئېيتىپ ياتتىم؛ ئۆلۈپ كەتسەممۇ تاھارىتىم بىلەن ئۆلۈپ كېتىشنى كۆزلەپ، تالاغا چىقماقچى بولۇپ بارلىق غەيرىتىمنى يىغىپ ئورنۇمدىن قوزغالدىم، قوزغىلالمىدىم. ئەجەلنىڭ رەسمى يېتىپ كەلگەنلىكىنى تۇيدۇم، قورقۇنچتىن پوكۇلدايدىغان يۈرىكىمنىڭ ھەرىكىتىمۇ ئىنتايىن ئاستا ئىدى، شۇڭا قورقۇنچقىمۇ ئىمكان قالمىغانىدى. بىر ئاللاھتىن باشقا ، گۇناھىمنى تىلەشتىن باشقا ھېچ نېمىنى ئويلىمىدىم، روھىم يەڭگىللەپ قالدى.

2

توختىخان خانىم:

ئوسمىناخۇن مېڭىسىگە قان چۈشۈپ قازا قىلغاندىن كېيىن، ئۆلۈمنىڭ ماڭىمۇ ناھايىتى يېقىن قالغانلىقىنى ھېس قىلدىم. تۇل خوتۇننىڭ قولىغا قالغان ئۆينىڭ شان-شەۋكىتى بولمايدىكەن، بۇرۇن مېنى ئىززەتلەيدىغانلار ئەمدى ئابرويۇمنى ئانچە قىلماس بولدى. قىزىم ئىككىمىز بىر-بىرىمىزگە تەسەللىي ئېيتىپلا كەلدۇق.
بىر جۈمە كۈنى غوجامىنىياز ئاخۇننى ئۇچراتتىم. ئۇ كۆڭلى يۇمشاق ئادەم بولغاچقا دەردىمنى تۆككۈم كەلدى. بۇ كىشى مەھەللە باشلىقىلىق مەنسىپىدىن قالغاندىن كېيىن بىردىنلا ياۋاشلاپ، ھاراقنى تاشلاپ، ساقال قويۇپ، تەقۋادارلىق يولىغا كىرگەن؛ ئىلگىرىكى شوخ، قىزغىن ھالىتى قالمىغانىدى. خەقلەرمۇ ئۇنىڭ مەنسىپىنى ئاتىماي، ئىسمىنىڭ كەينىگە ئاخۇننى قوشۇپ چاقىراتتى. ئايالى ئۆلۈپ كەتكەندىن كېيىن ئۇنى ئانچە كۆرمىگەنىدىم، ئەمدى قارىسام بۇرۇنقىدىن خېلى بەك قېرىپ، مۈكچىيىپلا قاپتۇ. ئۆيىدە ئايال كىشى بولمىغاندىكىن كۈتۈنۈشى ياخشى ئەمەس دەپ ئويلىدىم.
ئۇنىڭ ياش ۋاقتى ھازىرقى ئوغلىدىن ئېسىل ئىدى، ئۆمەكتىكى چاغدا ئۇنى”غوجا تەمبۇر“دەيتتۇق. ئۇ تەمبۇرنى راستىنلا سازەندىلەرنىڭ غوجىسى بولۇشقا لايىق ياخشى چالاتتى. مەن ئۇنى نېمىشقىدۇر پات-پات ئويلايتتىم. ئۇسسۇلچى ۋاقىتلىرىمدىكى گۈزەل ئەسلىمىلىرىم ئۇنىڭ شۇ چاغدىكى كېلىشكەن تۇرقى، مۇڭلۇق ئاھاڭلارنى ياڭرىتالايدىغان چىۋەر قوللىرىغا باغلىنىپ كەتكەنىدى. ئۇ تەمبۇر چالسا، سازغا پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن كىرىشىپ كېتەتتى. مەن ئۇسسۇل ئوينىمىغان چاغدا بىر ياقتا ئېڭەك تۇتۇپ ئولتۇرۇپ بېرىلىپ ئاڭلايتتىم، ئۇنىڭ پېشانىسىدىكى مۇنچاقتەك تەرلەرنى سۈرتۈپ قويغۇم، بارماقلىرىنى تۇتۇپ باققۇم كېلەتتى. قىزلىق تەلپۈنۈشلىرىم تۇرمۇشنىڭ خىلمۇ خىل ئويۇنلىرى، ۋەزىيەتنىڭ قارا بورانلىرى بىلەن تەڭلا ئۆزگىرىپ، تەقدىر قاياققا تارتسا شۇ ياققا مېڭىپ، ئاخىر ھالاك بولدى. مېنىڭ ئېسىمدە قالغان ئۇ تەمبۇرچى يىگىت بىلەن ھازىرقى غوجامىنىياز ئاخۇننى بىر-بىرىگە باغلىساملا بىئارام بولاتتىم، ئادەمنىڭ ئۆزى شۇ، ئەمما ئۇ بەكلا قېرىپ ئۆزگىرىپ باشقا بىر سىياققا كىرىپ قالغانىدى. بىز شۇنچە يىل بىر مەھەللىدە ياشاپ كېلىۋاتساقمۇ ھەر قايسىمىز ئۆز غېمىمىزدە پايپېتەك بولاتتۇق، بۇرۇنقى ئىشلارنى مەڭگۈ ئۇنتۇلۇپ كەتكەندەك قىلاتتۇق.
ئۆزەممۇ ئۇقمايمەن، كۆڭلى يۇمشاقلىق قىلىپ غوجامىنىياز ئاخۇننىڭ ئۆيىگە كىردىم. ھېلىقى تەمبۇرنى تۇرۇستا قايتا كۆرگىنىمدە قىزلىق لىۋەن چاغلىرىم ئېسىمگە كېلىپ ھاياجانلىنىپ كەتتىم. غوجامىنىياز ئاخۇن ئاشۇ بۇرۇنقى خەلق ئاھاڭلىرىغا بىر چالغىلى تۇرىۋىدى، ئىچ-ئىچىمدىن تەسىرلىنىپ كۆز يېشىمنى توختىتىۋالالماي قالدىم. بۇنىڭدىن بۇرۇن يىغلىغانلىرىمنىڭ ھەممىسى بۇنىڭدەك چوڭقۇر، بۇنىڭدەك گۈزەل ئەمەس ئىدى.
شۇنىڭدىن كېيىن مەن ئۇ ئادەمگە ئىچ ئاغرىتىپ، قىزىمدىن يوشۇرۇنچە ئۇنىڭغا تاماق ئاپىرىپ بېرىدىغان، ياكى بېرىپ بىرەر ۋاق ئىسسىق ئاش ئېتىپ بېرىدىغان، ئۆي ئىشلىرىغا قارىشىپ بېرىدىغان، ئاندىن ئۇنىڭدىن دىنىي ساۋاق ئالغاچ، تەمبۇر ئاڭلاپ كېلىدىغان بولدۇم. ئوغلى ياقۇپ مېنى كۆرسە خوش بولغان بىلەن، ئۆيگە بارسام بۇ ئىشلارنى ئۇقۇپ بولغان قىزىم خاپا بولۇپ كېتەتتى. لېكىن بىر ئايدا بىرەر قېتىم بارمىسام نېمىشقىدۇر كۆڭلۈم ئۇنىمايتتى، غوجامنىياز ئاخۇننىڭ مەن بارساملا ئاپتاپتەك ئېچىلىپ، يىگىتلەردەك تېتىكلىشىپ كېتىشلىرىنى كۆرگۈم، تەمبۇر ئاۋازلىرىنى ئاڭلىغۇم كېلەتتى. بەزىدە مەن شۇ ناتىۋان كىشىگە ئاخىرقى ئۆمرۈمدە ھەمراھ بولۇپ تاھارىتىگە سۇ بەرسەم، تەمبۇرىنى ئاڭلىسام، ئۆز ئارا مۇڭداش بولۇپ ئۆتسەم دەپمۇ ئويلاپ قالاتتىم، لېكىن شۇ ئىشنىڭ شەپىسى كەلگەندە بىردىنلا تەمتىرەپ قالدىم. مەھەللىدىكىلەرنىڭ نەزىرىدە مەن يەنىلا كادىرلىق سۈپىتىنى يوقاتمىغان خانىم ئىدىم. قىزىممۇ مونياز ئاخۇننىڭ گېپىنى ئاڭلاپ، مەن جاۋاپ بېرىپ بولغىچە ئۆزىنى باسالماي: ئاكىلىرى ئاپامنىڭ تەييار مائاشىنى كۆزلەپ شۇنداق دېگەندۇ تايىنلىق دەپ قاملاشمىغان گەپ قىلىپ، مېھمانلارنى خىجىل قىلىپ قويدى. قىزىمنىڭ ماڭا غەزەپلىك تىكىلىشلىرىگە چىداپ ئولتۇردۇم. ئاخىر ئۇنىڭ رايىغا بېقىپ، ئەلچىلەرگە قوشۇلماسلىقىمنىڭ سەۋەبىنى بىر تالاي چۈشەندۈرۈدۈم. مونيازمۇ ھۆكۈمەت خادىمى بولغاچقا، دېگەنلىرىمنى توغرا چۈشەندى ۋە بۇنىڭ ئىشقا ئاشمايدىغانلىقىنى ئالدىن مۆلچەرلىگەندەك، ئاكام دەپ تۇرۇۋالغاچقا مۇنداقلا دەپ باقايلى دەپ… باشقىچە ئويلاپ قالمىسىلا، بىزدىن ئۆتكەن يېرى بولسا كەچۈرەلا…دەپ ماڭا كۆڭلۈمنى غەش قىلىدىغان گەپلەرنى قىلىپ ئۇزاپ كەتتى. شۇنىڭدىن كېيىن مەن غوجامىنىياز ئاخۇننىڭ ئۆيىگە بارالمىدىم.
بىر كۈنى كەچقۇرۇن روشەنگۈلگە قوي-ئۆچكىلەرنى مەكتەپنىڭ بىز كۆتۈرە ئالغان شاپتۇللۇق بېغىدا بىر دەم بېقىپ كېلىڭ، شاپتۇللار بەك چۈشۈپ كېتىپتۇ، قوي تېرىپ يەۋالسۇن دېسەم، بۇرنىنى ئۇچلاپ: قوي باقالمايمەن، ئۆزىڭىز بېقىڭ دەپ تۇرۇۋالدى. بالام، مېنىڭ مىجەزىم يوق، ئۆچكىنى كۆرسەملا تېنىم غۇژۇلدايدۇ دېسەم، ئەمىسە ھەلەپ ئېتىپ بېرەيلى دەپ سىۋەتنى قولىغا ئالدى. ئۇنىڭ ماڭا يات ئادەمدەك قارىشىدىن، مېنى بارغانسېرى ئۆزى خالىغانچە باشقۇرۇشلىرىدىن قورسىقىم كۆپىدىغان بولۇپ قالغانىدى، بۈگۈنمۇ ئۇنىڭ مېنى كۆزگە ئىلماي، سۆزۈمنى ئىلىك ئالماي، ئۆز مەيلىچە ئىش قىلماقچى بولۇۋاتقىنىنى كۆرۈپ تۇرۇپلا زەردەم ئۆرلىدى ۋە بېرىپلا ئۇنىڭ قولىدىكى سىۋەتنى تارتىۋېلىپ، ھەلەپ دېگەننى قىشتا ئېتىپ بېرىمىز، ئۆيدە ئېشىپ-تېشىپ قالغان سامىنىڭ بارمىكەن! سەن يا ئېتىزدا كەتمەن چاپمىساڭ، مۇشۇ ئانا-بالا قوي بىلەن بىر ئۆچكىنى باغقا سولاپ باقماق نېمە تەس! دەپ قايناپ كەتتىم ئاندىن ئۇنىڭ مىت قىلماي تۇرغىنىنى كۆرۈپ ئۆيگە كىرىپ يولدىشىمنىڭ تامدىكى چوڭايتىلغان رەسىمىگە قاراپ كۆڭلۈم بۇزۇلۇپ: ھەي، قەدىناس ئوسمىناخۇن، سىلە كېتىپ مانا بالىغىمۇ گەپ ئاڭلىتالماس بولدۇم دەپ يىغلاپ كەتتىم. ئۇ بۇنىڭغا چىدىيالماي قالدى بولغاي، قوينى قوتاندىن چىقىرىپ، ھويلىدىن چىقىپ كەتتى.
كەچتە ئوچاق ئالدىدا زوڭزىيىپ ئولتۇرۇپ مىڭ مۇشەققەتتە شىفەن قاينىتىپ، ئېغىزىمغا بىر قوشۇق نەرسە ئېلىشقىمۇ كۆڭلۈم تارتماي ئولتۇرسام روشەنگۈل قوينى ئۇرۇپ ھەيدەپ، ھويلىغا يىغلاپ كىردى-دە، قوتاننى ئەتمەستىن ئۇدۇل ئۆيگە كىرىپ كەتتى. نېمە ئىش بولغانلىقىنى ئۇقالماي قىستاپ سورىدىم. ئۇ ئاخىر بولغان ئىشنى ئېيتىپ ماڭا ۋاقىراپ-جاقىراپ كەتتى، ھوشۇمدىن كەتمىدىميۇ، ئۇنىڭ بېرىسى بولدۇم. ياقۇپ دېگەن ھايۋاننىڭ باشلانغۇچتىكى ئوقۇتقۇچىسى بولۇپ قالغىنىمغا ئۆز گۆشۈمنى ئۆزەم يېگۈدەك زەردە بولۇپ كەتتىم، بۇ كۈننى كۆرگىچە ئوسمىناخۇن بىلەن بىللىلا ئۇ دۇنياغا كەتسەم بولمامدۇ دەپ يىغلاپ قاقشىدىم. قىزىم سوتقا ئەرز قىلىمەن، خەقنىڭ گېپىدىن قورقمايمەن دېدى. ئەمما پىتنىڭ ئاچچىقىدا چاپاننى ئوتقا سېلىشتىن، ئۆزىمىز يالىڭاچ قېلىپ خەق ئالدىدا نومۇسقا قېلىشتىن ئۆزەمنى تارتتىم، سۆزلەپ قىزىمنى قايىل قىلدىم. ئۇ مېنى شۇ ئىشقا بۇيرۇپ قويغىنىمدىن ئۆلگۈدەك خاپا ئىدى، قوي-ئۆچكىلەر مەرەپ قويسا ئۇلارنى تىللايتتى. مەن ئاخىر ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى قاسساپقا سېتىۋەتتىم.
ياقۇپ قېچىپ كېتىپتۇ، لېكىن ئۇ قالدۇرۇپ كەتكەن زەرداپ ئانا-بالا ئىككىمىزنىڭ يۈرىكىدىن پەقەت چىقمايدىغاندەك قىلاتتى. بىر كۈنى ئۆيدە مىجەزىم يوق ياتسام روشەنگۈل ھويلىدا بىر كىمگە ۋاقىرىغىلى تۇردى. كىم بولغىيدى، غوجامنىياز ئاخۇن ئوخشىمامدۇ دەپ تالاغا چىقسام، ئۇ بىچارە ئادەم كۆزلىرىنى پارقىرىتىپ، قۇرۇپ گەز باغلاپ كەتكەن لەۋلىرىنى ئۆمەللەپ، ساغىرىپ-تاتىرىپ تۇرۇپلا قاپتۇ. مەن چىقىشىم بىلەنلا ئۇ كەينىگە سەنتۈرۈلۈپ، ئەسكى چاپىنىنىڭ ئىچىگە تۈگۈلۈپلا كىرىپ كەتتى. بالىسىنىڭ ئىشىنى ئۇقامدۇ-ئۇقمامدۇ، سۈرۈشتۈرۈپ باقمايلا ئۇنىڭغا ئازار بەرگىنىمىزنى ئويلاپ، ئۇ كەتكەندە يولغا چىقىپ قارىدىم، كۆرەلمىدىم.

3
روشەنگۈل:

غوجامىنىياز ئاخۇننىڭ ئۆلۈم خەۋىرىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن ئاپامنىڭ ھالى كۈندىن كۈنگە ناچارلاپ كەتتى. تاماق ئېتىپ ئالدىغا ئەكەلسەم ھېچنېمە يېمەي، يېسىمۇ ئازراق يەپ يەنە ياستۇققا بېشىنى قوياتتى. ئىلگىرى ئايرىم ياتاقتا ياتاتتىم، ئەمدى ئاپام بىلەن بىر ئۆيدە ياتىدىغان بولدۇم، شۇنداقتىمۇ ئاپامنى كېچىسى دائىم قارا بېسىپ قالاتتى، بىر نېمىلەرنى دەپ جۆيلۈيتتى. بەزىدە ۋاقىراپ كەتسە مەنمۇ قورقۇپ قارا تەرگە چۆمۈلۈپ كېتەتتىم، ئۇيقۇم بۇزۇلۇپ كەتسە ئۇزاققىچە ئۇخلىيالماي، ئۈرۈمچىدە ئۆتكەن گۈزەل كۈنلەرنى ئەسلەش بىلەن تاڭ ئاتقۇزاتتىم. ئاھ، شۇ چاغلار! كەسپىي داشۆنىڭ ئىللىق قوينىدا ئۈرۈمچىلىك قىزلاردىن قېلىشماي ئېسىل يۈرەتتۇق. ئەتراپىمدىكى ئوغۇللارنىڭ ئاچكۆزلۈك بىلەن بېقىشلىرى…ئاخىر ئالماس ئۇتۇپ چىقتى. تۇنجى قېتىم تۇغۇلغان كۈنۈمنى ئۆتكۈزگەندە ئۇ ماڭا قىممەت باھالىق بىر زەنجىر سوۋغا قىلغانىدى، سوۋغاتنىڭ قېتىغا باغاقچە قىستۇرۇپ، قەغەزگە ئىنگىلىزچە مەن سىزنى سۆيىمەن دەپ يېزىپ قويغىنىنى ئويلسام ھازىرمۇ ھاياجانلىنىمەن. شۇ كۈنى كەچتە ئۇ پىۋىنى جىق ئىچىپ، مېنى باغرىغا بېسىپ ئۇزاق سۆيگەنىدى. شۇ ۋاقىتتىكى شىرىن مىنۇتلارنى مەن مەڭگۈ ئۇنتۇمايمەن. ئاخىرقى يىلدا مەن ئۆزەمنى ئۇنىڭغا بېغىشلىۋېتىپ تۈگىمەس پۇشايماندا قالدىم. لېكىن بۇ يەردىكى قىزلار بۇنداق ئىشنى ئانچە چوڭ بىلىپ كەتمەيتتى، بولار ئىش بولدى دەپ ھامىلىسىنى ئالدۇرۇۋېتىپ يۈرىۋېرەتتى ھەم قايتىدىن يىگىت تاپاتتى، كونا مۇھەببىتىنىڭ ئۆچىنى يېڭىسىدىن ئالاتتى. مەن ئۆزۈمگە چىڭ بولالمىغىنىمغا ئۆكۈنسەممۇ ئورنىغا كەلمەيتتى، قىزلار ئۈرۈمچىلىك بىلەن ئارىلاشما دېسە ئارىلىشىپ، ھېسسىياتىمغا بېرىلىپ كېتىپتىكەنمەن، قىز بالا دېگەن راست ئاجىز بولىدىكەن. ئالماس ئاخىر ۋاپاسىزلىق قىلدى، ئۈرۈمچىدىمۇ قالالمىدىم. ئاخىر بار دەسمايىسىنى ئۇتتۇرۇۋەتكەن قىمارۋازدەك سالپىيىپ ئۆيگە يېنىپ كەلدىم. نېمە بولسا بولدى، ئالىي مەكتەپنى پۈتتۈرۈۋالدىم، ئويۇن كۈلكىلەر كەينىمدە قالدى.
مەن كېلىپ ئۇزاق ئۆتمەي دادام تۇيۇقسىز ئۆلۈپ كەتتى. بۇ ئۆيگە گويا مەن شۇملۇق ئېلىپ كەلگەندەك، يامان ئىشلىرىمنى دادامنىڭ كۆڭلى تۇيۇپ ئەلەمگە چىدىماي ئۆلۈپ كەتكەندەك ئويلاپ قېلىپ، نەچچە كۈن پۇشايماندا يىغلاپ، ئاخىر ئۆزەمگە تەسەللىي بەردىم.
دادام تۈگەپ كەتكەندىن كېيىن ئاپام تېزلا ئۆزگىرىپ قېرى بۈۋىمگە ئايلىنىپ، غوجامنىياز ئاخۇننى ئىزدەپ بارىدىغان غەلىتە بىر قىلىق چىقىرىۋالدى، كېيىن ئەلچى كەلگەندە ئىشنىڭ ئەمدى بۇ دەرىجىگە يەتكەنلىكىنى كۆرۈپ ئاچچىقىمنى باسالماي قالدىم. مەن دادام-ئاپامنى كىچىكىمدىنلا چوڭ بىلەتتىم، مەھەللىدىكى خەقلەرمۇ ئاپامنى كۆرسە ۋاي خانىم دېسە خانىم دەپ ھال ئەھۋالى قالمايتتى. ئۇنىڭ غوجامىنىياز ئاخۇن بىلەن تۇرمۇش قۇرۇشى ئىنتايىن كۈلكىلىك بىر ئىش ئىدى؛ خەقلەرنىڭمۇ توۋا دەپ بىزنى زاڭلىق قىلىشى تۇرغانلا گەپ ئىدى. ئاپامنىڭ نېمىشقا ئۇنداق ساراڭدەك غەلىتە بولۇپ قالغانلىقىنى ھېچ ئۇققىلى بولمايتتى. بىر تۇرۇپ غوجامىنىياز ئاخۇن ئاپامنى باخشىمغا ئۆگىتىۋالدىمىكىن دەپمۇ ئويلايتتىم.
مەن كىچىكىمدىن يېزىدا ئۆسكەن بىلەن كادىر ئائىلىسىدە چوڭ بولغاچقا ئېتىزغا بېرىپ ئەمگەك قىلىپ باقمىغانىدىم. پىژغىرىم ئاپتاپ ياكى قەھرىتان سوغۇقتا غىڭ قىلماي ئىشلەيدىغان، ھاشارغا بارىدىغان ئاشۇ جۇلدۇر كېپەن دېھقانلارنى كۆرسەم، ئۇنچە جاپا چەكمەيمۇ باياشات ئۆتۈۋاتقان ئائىلەمدىن بەكمۇ سۆيۈنۈپ كېتەتتىم. لېكىن دادام ئۆلۈپ كەتكەندىن كېيىن بۇ ئائىلىمىزنى غېرىپلىق باستى. ئاپاممۇ بۇ ھالدا ياتىدۇ، ناۋادا ئۇمۇ ئۆلۈپ كەتسە بۇ يەردە مائاش ئېلىپ يالغۇز ياشىغىنىمنىڭ نېمە مەززىسى؟!
ئىچىمدە ھەسرىتىم تولا بولۇپ كەتتى، ياقۇپ دېگەن تۇڭگۈزنىڭ قىلغانلىرىنى ئويلسام خورلۇقتىن ۋۇجۇدۇم تىكەنلىشىدۇ. باشلانغۇچتا بىز بىر سىنىپتا ئوقۇغاندا ئاپام سىنىپ مەسئۇلى بولغچقا، ماڭا ئارتۇقچە ھاكاۋۇرلۇق قىلالمايتتتى، ئەمما باشقا بىچارە قىزلارنى دائىم بوزەك ئېتىپ ئوينايتتى، مەن بېرىپ ئاپامغا چاقاتتىم، ئاپام ئۇنى تەنقىتلەيتتى، ئۇ ئاندىن ماڭا تېخىمۇ ئۆچ بولۇپ كەتكەنىدى، كېيىن چوپچوڭ بولغاندىمۇ ئۇنىڭ تەبىئىتى ئۆزگەرمىدى، ياۋايىلىقى چىرايىدىنلا چىقىپ تۇراتتى. مەن ئۇنى زادىلا ياراتمايتتىم. ئۇ تېخى مېنى چوقۇم ئالىمەن دەپ يۈرۈپتىكەنمىش، مەن ئۈرۈمچىگە ئوقۇشقا كەتكەندىن كېيىن ئۇنى بىر رەزگى چىۋىن قاتارىدىمۇ ئەسلەپ قويمىدىم. قايتىپ كەلگەندە قارىسام ئۇ بىر خوتۇن ئېلىپ قويۇۋېتىپتۇ. ئاپام تېخى نومۇس قىلماي ماڭا ئۇ تازنى سايە قىلىپ بېسىم ئىشلىتەتتى، چاققان ئەرگە تەگ، ئەرگە تەگمىسەڭ نېمە ئىش قىلىسەن، مەشەدە ئوي-ئوچاقلىق بولماي نەگە بارىسەن؟دەپ سۆزلەپ كېتەتتى. پەرىزىمچە ئۇ ئۆزى غوجامنىياز ئاخۇنغا تېگىپ، بالىسىغا مېنى ئېلىپ بەرمەكچى ئىدى، مەن شۇنىڭدىن كېيىن ئاپامغا ئۆچ بولۇپ قالدىم، ئەلچى كەلگەندە خېلى ياخشى ئۆيدە بولۇپ قاپتىكەنمەن، قاتتىق گەپتىن ئىككىنى قىلىپ كەسكىن رەت قىلىۋەتتىم. مەرھۇم دادامنىڭ ئىززىتىنى ساقلىماي قېرىغاندىمۇ ئەرگە تېگىمەن دەپ يۈرۈش نېمىدېگەن نومۇس ئىش-ھە! ئاپام ئەگەر شۇنداق قىلىدىغان بولسا مەن بۇ ئۆيدىن چوقۇم قېچىپ كېتەتتىم. ئاتىسىنىڭ ئاپام بىلەن نىكاھلىنىش ئارزۇسى سۇغا چىلاشقاندىن كېيىن ياقۇپ يولدا ئۇچراپ قالغۇدەك بولسا كۆزۈمگە چەكچىيىپ، ئىتتەك ھۈرپىيىپ ئۆتۈپ كېتەتتى. ئۇنىڭ ماڭا قاتتىق ئۆچ بولۇپ كەتكەنلىكىنى سېزىپ تۇرساممۇ، قېنى نېمە قىلالايتتى، ئۆز گۆشىنى ئۆزى يەپ يۈرىۋېرىدۇ دەپ ئويلايتتىم. ئەمما ئۇ قارا تازنىڭ ھەر كۈنى مېنى پايلاپ، پۇرسەت كۈتۈپ يۈرگەنلىكىنى نەدىن بىلەي! ئاپاممۇ شۇ ئىشقا مېنى بۇيرۇغىنىدىن ئۆلگىچە پۇشايماندا قالىدىغان بولدى. شۇ كۈنى ئاپامنىڭ يىغىسىغا چىدىماي قويلارنى ئوتلىتىپ كېلىشكە ماڭدىم. قويلارنى مەكتەپ بېغىغا سولاپ قويۇپ ئۆزەم ياتىقىمغا كىرىپ بىردەم ئارام ئېلىپ چىقسام قوي باغدا يوق، باغنىڭ تېمى تازا پۇختا ئەمەس ئىكەن، قويلار بىر يوچۇقتىن قېچىپ ئورمانلىققا كىرىپ كېتىپتۇ. قويلارنى ئەمدى موشۇ خالىي يەردە ئوتلىتىپ بىر دەم ھاۋالىناي دەپ ئورمانلىق ئىچىگە كىرىپ كېتىۋېرىپتىمەن. ئورمانلىقنىڭ ئىچكىرىسىدە ئوت-چۆپلەر ناھايىتى ئېگىز ئۆسۈپ كېتىپتىكەن، قويلار شۇ يەردە ئوتلاۋېتىپتۇ. كەچكى قۇياش نۇرى تېرەك يوپۇرماقلىرىنىڭ ئاراچلىرىدىن چۈشۈپ تۇراتتى. ئەتراپ تامام يېشىللىق، مەن بۇ مەنزىرىسى چىرايلىق، خىلۋەت يەرگە بۇرۇن كېلىپ باقمىغانىدىم، ئۆپچۆرەمگە تويماي قارايتتىم. ئورمانلىقتىكى مەخمەلدەك ئوت-چۆپلەرنىڭ ئۈستىدە يېتىپ بىر دەم كۆزىنى يۇمۇپ يېتىۋالسا نېمىدېگەن راھەت-ھە، كىيىملەرگىمۇ ئوت يۇقۇشۇپ قالمايدىكەن. قويلارنىڭ قاچمايدىغانلىقىغا ئىشەنچ قىلىپ، ئوت-چۆپنىڭ ئۈستىدە سوزۇلۇپ ياتتىم، ئارامخۇدالىق ئەسلى بۇ يەردە ئىكەن ئەمەسمۇ! مەن كۆزۈمنى يۇمۇپ ئۈرۈمچىدىكى مەكتەپ چىملىقلىرىنى خىيال قىلىپ، ئالماسنى ئەسلەپ، شىرىن خىياللارنىڭ پەپىلىشى بىلەن ئاسانلا ئۇيقىغا كېتىپتىمەن. بىر چاغدا قاتتىق چۆچۈپ ئويغىنىپ كەتتىم… ئۈستۈمنى بىر ئېغىر گەۋدە بېسىۋالغانىدى؛ ياقۇپ قارا تازنىڭ ئاچكۆز بۆرىدەك بەدبەشىرە چىرايىنى كۆرۈپ مېڭەمدە يانار تاغ پارتىلىغاندەك دەھشەتكە چۆمدۈم. ئۇ قىلىدىغىنىنى قىلىپ بولغاندىن كېيىن قۇلىقىمغا، بەك كەچ بولۇپ كەتتى، قويىڭىزمۇ قېچىپ كەتتى. قاراڭغۇدا ھېلى تاپالماي يۈرىسىز، قوپۇڭ، ئىزدىشىپ بېرەي، دەپ شىۋىرلىدى. بايا بولغان ئىش خۇددى بىر قورقۇنچلۇق چۈشتەك، قۇلىقىمغا ئاڭلىنىۋاتقىنى جىن-ئالۋاستىلارنىڭ پىچىرلىشىدەك تۇيۇلدى، ئورنۇمدىن قوپۇپلا ئۇنىڭ زاڭىقىغا ئىككى تەستەك سالدىم، ئۇمۇ مېنى ئۇردى، ئاندىن قولۇمدىن قايرىپ كۆزۈمگە قاراپ:
— سىز قىز ئەمەسكەنسىز، لېكىن مەن سىزنى ھامان ئالىمەن. خەققە بۇنى دېمەيمەن. ئىككىمىز توي قىلىپ ياخشى ئۆتۈپ كېتەيلى،-دېدى.
مەن تېخىمۇ غەزەپلىنىپ ئۇنىڭ مەيدىسىگە مۇشتلاپ:
— سەندەك قاسماققا خوتۇن بولغىچە ئۆزەمنى ئۆستەڭگە تاشلاپ ئۆلۈۋالىمەن!-دېدىم ۋە قولۇمنى ئۇنىڭ چاڭگىلىدىن ئاجرىتىپ، دەرمانسىز پۇتۇمنى سۆرەپ، قوينى ئىزدەپ ماڭدىم. شۇ تاپتا ئۇنى چايناپ پۈركۈۋەتسەممۇ دەردىم چىقمايتتى، ئۆيگە بېرىپلا دادامنى ئەسلەپ، خورلۇقتىن يۈرىكىم پۇچىلىنىپ يىغلاپ تاشلىدىم، ھەممە دەردىمنى ئاپامدىن ئالدىم.
شۇندىن كېيىن ياقۇپ بۇ مەھەللىدە كۆرۈنمىدى، ئېھتىمال ئاپامدىن قېچىپ شۇنداق قىلدى؛ كۆڭلۈم ئارامىغا چۈشتى. بىر كۈنى ئاتىسى تەپتارتماستىن ئاپامنى ئىزدەپ دوقۇرۇپ كىرىۋەردى، بالىسىدىن ئالالمىغان دەردىمنى ئاتىسىدىن ئېلىپ تازا دۆشكەللىدىم، سەتلىدىم. بۇنىڭغا ئاپام چىدىماي قالدى، زەردەم تېخىمۇ ئۆرلىدى. ئاپامنىڭ ئاشۇ ئۆلۈمتۈك قېرىغا يەنە ئىچ ئاغرىتىپ كېتىشى، بالىسىنىڭ ماڭا قىلغان كەچۈرگىسىز ئەسكىلىكىنى ئويلاپ قويماسلىقى ماڭا قايتا ئازار بولدى، ھەممىدىن ئۈمىدسىزلەندىم.
غوجامنىياز ئاخۇننىڭ ئۆلۈمىگە خۇددى مەن سەۋەپچى بولغاندەك، ئاغرىق ياتقان بۇ ئاپام مۇشۇ كەمگىچە ماڭا ھېچ ئىللىق چىراي ئاچمىدى، جىمجىتلا ياتاتتى، ئويغاق ياكى ئۇخلاۋاتقانلىقىنى بىلگىلى بولمايتتى. دوختۇرخانىغا ئاپاسام دوختۇرلار كېسەلنى روھىي جەھەتتىكى مەسلىگە تاقىدى. ئۇلارنىڭ پىكرى بويىچە، ئاپامنى سودا-سېتىققا سېلىپ قويسام دەسمايە بولمىغاننىڭ ئۈستىگە ئۇ ئۆزى ئۇنىمايتتى، شەھەر ئايلىنىپ ساياھەت قىلىپ كېلەيلى دېسەم يا ماقۇل دېمەيتتى، خۇددى زۇۋاندىن قالغاندەك لام-جىم دېمەي تۇرۇۋالاتتى؛ ئاخىر بولماي بازارغا ئەچىقىپ، ئۇنى-بۇنى ئېلىپ بېرىپ، كىنوغا ياكى سەنئەتكە ئەكىرىپ، كۆڭلىنى ئانچە-مۇنچە خوش قىلدىم. بىر بازار كۈنى كەچتە كىنوخانىدا پاكىستاننىڭ«مەڭگۈلۈك مۇھەببەت»دېگەن كىنوسىنى قويىدىكەن دېدى، كەنت-كەنتلەردىن دېھقانلار كىنوخانىغا ئاقتى. مەنمۇ ئاپامنى ئېلىپ كىرىپ كۆردۈم، ئاپام كىنونىڭ ئاخىرىغا كەلگەندە ئۆزىنى تۇتۇۋالالماي يىغلاپ كەتتى. شۇندىن كېيىن كىنوغا ئاپىراي دېسەممۇ زادىلا ئۇنىمايدىغان بولدى.
ئاپام كۈندىن كۈنگە زەئىپلىشىپ كېتىۋاتاتتى. بالام، ئۆلۈم ساڭىمۇ كېلىدۇ، ئەتىگەندە بىرەر ۋاق ناماز ئوقۇپ قوي، دەيتتى. ئېغىزىمدا ماقۇل دېسەممۇ، كۆڭلۈمدە مەنمۇ سىزدەك قېرىغاندا ئوقاي دەيتىم. ئاپام يەنە كۆزۈمنىڭ ئوچۇقىدا سېنىڭ تويۇڭنى كۆرسەم، بولسا بىر نەۋرە كۆرسەم دەپ كۆزىگە ياش ئالاتتى. بېشىمغا بىر غەم چۈشتى. خېلىدىن بېرى پېيىمدا يۈرگەن ئەخمەت دەپ بىر ئەپەندى بار ئىدى. بازارغا بىر ئىش بىلەن بېرىپ قالسام ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ دەرۋازىسى ئالدىدىلا مېنى ساقلاپ تۇرغاندەك ئالدىمدا پەيدا بولۇپ، قىزغىن ئەھۋال سوراپ ، يېقىنچىلىق قىلىپ كېتەتتى. چىراي شەكلىمۇ خېلى تۈزۈك، مىجەزىمۇ بولىدىغاندەك قىلاتتى. ئاپام ئۈچۈن بولسىمۇ دەپ ئۇنىڭ توي قىلىش تەكلىپىنى قوبۇل قىلدىم. تويىمىز بەك ھەشەمەتلىك بولمىسىمۇ قەدىر ئەھۋال ئۆتتى. مېنىڭ بارچە غېمىم توي كېچىسىدە قالغانىدى، دېگەندەك بۇ كېچە تولىمۇ قورقۇنچلۇق كېچە بولدى. ئەتىسى كەچتە ئۇ ھاراق ئىچىپ كېلىپ مەن بىلەن جېدەللەشتى، مەنمۇ تەڭ تۇردۇم، ئۇ مېنى بۇزۇق ئايال دەپ تىللىدى، مەنمۇ ئۇنى پاھىشۋاز، سېنىمۇ كىم پاك دەيدىكەن، دېدىم. ئىككىمىز خېلى ئۇرۇشتۇق، ئاخىر مەن يىغلاپ ئاپامنىڭ قېشىغا يېنىپ كەلدىم.
ئۇزۇنغا قالماي ھۆكۈمەت مېنى رەسمىيلەشتۈردى. مەن ھەممىنى ئۇنتۇپ خىزمەتكىلا كىرىشىپ كەتتىم، ئاپامدىنمۇ خەۋەر ئېلىپ تۇردۇم. ئاپام بارغانچە جۈدەپ، تۈگىشىپ كېتىۋاتاتتى، دوختۇرخانىغا ئاپىراي دېسەم ئۇنىمايتتى، تېنىمدە كېسەل يوق، نېرۋام ئاجىز، بۇنىڭغا داۋا يوق دەپ تۇرۇۋالاتتى. بىر كۈنى پۇتىنى تۇتۇپ ئولتۇرسام ئاپام خارت قىلىپ ئېغىر تىندى، چۆچۈپ چىرايىغا قارىدىم. ئۇنىڭ يۈزى ياداپ، ياغاچتەك بولۇپ قالغان، كۆزى بولسا جىن چىراغتەك ئاجىز پىلىلداپ تۇراتتى، نەپەس ئېلىۋاتقانلىقىنىمۇ ئۇققىلى بولمايتتى. كاللام ۋەھىمدە قالدى، تىترەۋاتقان قوللىرىم بىلەن ئۇنىڭ بوۋاقنىڭ پۇتىدەك كىچىكلەپ كەتكەن، ئۇرۇق، ئاۋاق پۇتىنى توختىماي ئۇۋۇلايتتىم. شۇ ھالدا كەچ كىرىپ تالانى قاراڭغۇلۇق باستى. ئاپامدىن سەل نېرى بولسام ئۇنىڭ دىدارىنى كۆرەلمەي قالارمەنمۇ دەپ ئەنسىرەپ ئۇنىڭ يېنىدىن قوزغالمىدىم.
— قىزىم بېرى كەل، يېقىن كېلە-دېدى ئاپام بىر چاغدا تاياقتەك قولىنى ماڭا سوزۇپ. مەن ئۇنىڭ مۇزلاپ كېتىۋاتقان قولىنى مەڭزىمگە يېقىپ، ئۈنسىز ياش تۆكۈشكە باشلىدىم.
— يىغلىما، قىزىم، يىغلىما،- دېدى ئاپام تۇرۇسقا قاراپ يېتىپ ئاران ئاڭلانغۇدەك ئاۋازدا،- قۇچاقتىكى ۋاقتىڭدىمۇ…ساڭا شۇنداق دەيتتىم. ئاناممۇ سەكرات ئۈستىدە ماڭا شۇنداق دېگەنىدى… بىز شۇنداق يىغلاپ ئۆتىدىغان ئوخشايمىز. مەنمۇ ئەمدى داداڭدەك رەھمەتلىك بولۇپ كېتىمەن، ئۇ دۇنياغا…كېتىپ قالىمەن…تالادا يامغۇر يېغىۋاتامدۇ نېمە، دەرىزىنى يېپىۋەتكەن، ئۆيگە شامال كىرمىسۇن…قىزىم، يالغۇز قالىدىغان بولدۇڭ، ئەمدى تولا تارتىشماي…ياخشى ئادەمدىن بىرنى تېپىپ تۇرمۇش قۇرۇۋالغىن… بۇندىن كېيىنكى ئۆمرۈڭنى ئويلا… ئاخىرەتلىكىڭنىمۇ ئويلاپ قويغىن…
ئاپامنىڭ ئاۋازى بارغانسېرى پەسلەپ كەتتى. مەن يەنە ئۈنسىز ياش تۆككىنىمچە ئاپامنىڭ قولىنى يوتقاننىڭ ئىچىگە تىقىپ قويۇپ، پۇتىنى توختىماي ئۇۋۇلايتتىم. يامغۇر دەرىزىگە چاچراپ چۈشكىلى تۇردى. كۈزنىڭ ئاخىرقى مەزگىلىدە يېغىۋاتقان بۇ يامغۇر ئەمدى غازاڭ پەسلىنىڭ ئاخىرلاشقانلىقىدىن دېرەك بېرەتتى. توسۇۋالغۇسىز بىر مۇسىبەت ھەم مەن ئىلگىرى ھېس قىلمىغان بىر خىل غېرىبلىق ۋە قورقۇنچ ئەزرائىلنىڭ قەدىمىگە ئەگىشىپ ئاستا-ئاستا يېقىنلاپ كېلىۋاتاتتى. ئاپامنىڭ پۇتى بارا-بارا مۇزلاپ قېتىپ قالدى، قولۇممۇ بۇ سەزگۈدىن ياپراقتەك تىترەپ، يۈرۈكۈم شىددەتلىك سوقۇپ كەتتى. ئەلەڭلەپ كەتكەن كۆزۈم ئاپامنىڭ ئاشۇ ئارمانسىز ياكى ئارماندا يۇمۇلغانلىقىنى بىلگىلى بولمايدىغان كۆزلىرىگە، چۈشۈپ كەتكەن ئېڭىكىگە، سوغۇق قېتىپ قالغان چىرايىغا تىكىلگەندە ھەسرەت-نادامەتلىرىم بىراقلا پارتىلاپ، يۈرىكىم ئېزىلىپ، ۋۇجۇدۇم ئۆزىنى يوقاتتى. ئاپامنىڭ نەملىشىپ قالغان شالاڭ، ئەمما قايرىما كىرپىكلىرىگە، چىڭ يۇمۇلغان نېپىز لەۋلىرىگە قاراپ، بۇ نۇرانە سىمانىڭ توپىغا كۆمۈلۈپ كېتىدىغانلىقىغا ھېچ ئىشەنمەي ھەم قىيالماي ھۆڭرەپ يىغلاشقا باشلىدىم.
4

ياقۇپ:

ياسىن گاچىنىڭ ئۆيىدە قىمار ئوينىسام تەلىيىم بەك كېلەتتى، ھوشۇقۇم ئالچۇ چۈشەتتى، قەرت ئوينىساممۇ ئۇتاتتىم. ياسىن نىزا، قادىر قاغدالما، سۇلايمان قىزىل كۆز، سەمەت پاخشەكلەرنىڭ ئاشلىق ساتقان پۇللىرىمۇ ئاخىر چۆنتىكىمگە چۈشۈپ بولدى. مەيدەمنى تازا كېرىپ، ياسىن گاچىنىڭ چىراغ پۇلىنى بېرىپ ئۆيگە ماڭسام، چىدىماسلار كەينىمگە كىرىپ، چوتا قېنى دەپ ئۇششۇقلۇق قىلغىلى تۇردى. كەينىمگە بۇرۇلۇپلا سەمەت پاخشەكنىڭ بۇرنىنى تۈزلىۋېتىپ يەنە ماڭسام، سۇلايمان قىزىل كۆزمۇ ئاناڭنى…دەپ غۇدۇرىغانىدى، غەزىۋىمگە پايلىماي بېرىپ بىرنى قويىۋىدىم، كۆزىنى تۇتۇپلا قالدى، قاپىقى يېرىلدىمۇ ياكى كۆزى قۇيۇلۇپ كەتتىمۇ، ئۇقمىدىم. رەھمەتلىك ئاپام ئۆلۈپ كەتكىلى تېخى ئۇزاق بولمىدى، يېتىملىكنىڭ دەردىنى تارتىمەنمۇ يا بۇ خوتۇنىدىن قورقىدىغان خوتۇن تالاقلارنىڭ ئىزاسىنى ئىشتىمەنمۇ!
شۇ جېدەلدىن كېيىن ياسىن گاچىنىڭ ئۆيىگە ئىككىنچى دەسسىمىدىم. ئۇزۇن ئۆتمەي كەپتەرلىرىم بارا-بارا ئازلاپ كەتتى، ئاشۇ گۇيلار قىلتاق قۇرۇپ تۇتۇۋالدىمىكىن دېدىم. قىماردىن، كەپتەردىن ئايرىلىپ، ھېچ ئىش خوش ياقمىدى، كەتمەن چېپىشتىنمۇ زېرىكتىم؛ ھاشارغا بارسام ئالۋاڭنى گالۋاڭ قىلىپ كېلەتتىم. قاتار تامنىڭ ئالدىدا خەق بىلەن كەچكىچە گەپ سېتىپ ئولتۇرۇشمۇ خوشياقمىدى. خوتۇن سېغىنىپ كەتتىم، توختىخان خانىم قىزىنى بەرگەن بولسىمۇ ئۇنىڭغا ياخشى كۈيئوغۇل بولۇپ، خىزمىتىنى ياخشى قىلاتتىم، بىراق قىزى بىزنى ياراتماي ھەممە ئىشنى بۇزدى. بۇرۇن ئۇنچە ئەمەس ئىدى، ئۈرۈمچىگە بېرىپ ئوقۇپ كېلىپلا ھاكاۋۇرلىشىپ كەتتى. ئۇ چىرايىغا بەك تەمەننا قوياتتى، دېمىسىمۇ ئۇنىڭ يۈزى كالا سۈتىدەك ئاق، كۆزى يېڭى تۇغۇلغان موزاينىڭ كۆزىدەك چىرايلىق ھەم قاپقارا، لەۋلىرى جىنەستىدەك، بەللىرى تەمەچتەك بولۇپ، ئادەمنىڭ ھەۋىسىنى قوزغايتتى. خوتۇنۇمنى قويۇۋەتكەن بولساممۇ ئۇنىڭ بىلەن قوناقلىقتا مەخپىي ئۇچرىشىپ تۇراتتۇق، روشەنگۈلنىڭ كۆيۈك ئوتى يۈرىكىمگە تۇتاشقاندىن كېيىن ئۇنىمۇ ئانچە ئىزدىمەيدىغان بولدۇم.
بىر كۈنى ھاشاردىن كەلسەم ئېشەكنىڭ قارنى توق، كالا-قويلارنىڭ قورسىقى چاپلىشىپ كېتىپتۇ. ئاتام ئېشەكنىلا ئەتىۋارلاپ، باشقا ئۇلاغلار بىلەن ئانچە كارى يوق ئىدى. مەن بۇ قورسىقى ئاچ جانىۋارلارغا ئىچ ئاغرىتىپ، ئۇلارنى قوتاندىن چىقاردىم. توپاقنى مىنىپ، قويلارنى ئالدىمغا سېلىپ ھەيدەپ، دادۈينىڭ ئىگىدارچىلىقىدىكى كەڭرى ئورمانلىققا ماڭدىم. قوينى ئورمانلىققا قويۇۋېتىپ، كالىنى يېتىلەپ ئىچكىرىلەپ كىرسەم روشەنگۈل بىخارامان ئۇخلاپ كېتىپتۇ، قويلىرى بىر چەتتە ئوتلاۋېتىپتۇ. بۇ خېنىم ئوڭدا يېتىپ قوي باقىدىكەن-ھە! كۆيۈكىدە ئاھ دەپ تولغىنىپ، ماڭا تەگمىگەندە خەپ دەپ ئىچىمدە مىڭنى تىللاپ يۈرگەن بۇ نايناق ئۆز ئايىغى بىلەن ئالدىمغا كېلىپ ساغرىسىنى چىقىرىپ ياتاتتى. كۈن ئولتۇراي دەپ قالغانىدى، ئەتراپتا ھېچكىم كۆرۈنمەيتتى. مەن نىيىتىمنى بۇزدۇم، نەچچە ۋاقىتتىن يۈرىكىمنى غاجاپ كەلگەن بۇ سەتەڭنى خۇددى مىجىپلا ئۆلتۈرۈپ قويغىلى بولىدىغان يۇمشاق قۇرتتەك كۆردۈم، ھېچ ئىككىلەنمەيلا بېرىپ ئۇنى بېسىۋالدىم، يۈرىكىم ئالەمچە يايراپ كەتتى. كۈچلۈك بىر تەقەززالىق جېنىمنى سۇغۇرۇپ ئېلىۋاتاتتى، بېشىم ھاياجاندىن پىقىراپ ئايلىناتتى. ئۇ كۆزىنى شۇنداق ئېچىپلا جېنى چىقىپ كېتىدىغاندەك قورقۇپ تاتىرىپ، ھاسىراپ ھالى قالمىدى، پۇت-قولىنى قىمىرلىتىپ باقتى، خېلى تىپىرلاپ باقتى، كۆزىنىڭ شوۋىسىنى ئېقىتىپ يىغلىدى، ئېغىزىنى بۇزۇپ تىللىدى، ئىشقىلىپ ھەممىنى قىلىپ باقتى، دەرمانى يەتمىدى؛ ئاخىر قىسماققا چۈشكەن قۇشقاچتەك مىدىر-سىدىر قىلالمىدى. مەن ئىچىمدە، چوڭچىلىق قىلغىنىڭغا تويە، دېدىم. ئۇنىڭ قىز ئىكەنلىكىگە دېگەندەك ئىشەنمەيتتىم، ئەمەلىيەتتىمۇ ئويلىغىنىمدەك بولدى. بۇنى ئۆزىگە دېسەم چىچاڭلاپ سەكرەپ كەتتى، زاڭىقىمغا ئىككىنى سالدى، مەنمۇ تەستەكتىن بىرنى قويدۇم. مەن ۋاي دەپ يۈرگەن قىز ئەمەلىيەتتە قىزلىقىنى يوقاتقان، تېشى پال-پال، ئىچى غال-غال بىر نېمە ئىكەن. شۇنداقتىمۇ ئۇنى ماڭا تېگەرمىكىن دەپ گەپ قىلىپ باقسام تېخى مېنى يەنە ياراتماي، جاھىللىق قىلىپ زادىلا ئۇنىمىدى؛ ماڭا تەھدىت سېلىپ، بىر نېمىلەرنى دەپ يىغلاۋەردى، ئاچچىقىمدا بېرىپلا ئۇنى بوغۇپ ئۆلتۈرۈۋەتكۈم كەلدى، ئەمما ئۆزەمنى تۇتۇۋالدىم، بىزنىڭ مەھەللىدىن ئادەم ئۆلتۈرۈپ ئېتىلىپ كەتكەن ئادەم چىقىپ باقمىغان، ھەممە ئادەم خۇدادىن قورقىدۇ. بىراق مەن تېرىغان بۇ ئىشمۇ كىچىك ئىش ئەمەس ئىدى. ئەگەر ئۇ يىغلاپ ئۆيىگە بارسا توختىخان خانىم چوقۇم سورايدۇ، بۇ بېرىپ دېمەي قالمايدۇ. خانىم بېرىپ ئاتامغا دېسە، ئۇلارنىڭ ئالدىدا يۈزۈمنى قانداق كۆتۈرۈپ يۈرۈيمەن؟! بۇ ئىشنى مەھەللە كوي ئاڭلىسا، سۆز-چۆچەك مەھەللىمۇ مەھەللە تارالسا بۇ نېمىدېگەن سەتچىلىك! ئۈرۈمچىدە ئوقۇپ خەققە قىزلىقىنى بېرىۋېتىپ كېلىپ ئەرگە تېگەلمەي يۈرگەن بۇ خېنىم قىز سۈرەتلىك جىن بولۇپ ئالدىمغا كېلىپ يېتىپ، قارشىلىق كۆرسەتكەندەك قىلىپلا مېنى قارا باستۇرۇش ئۈچۈن بۇ ئېزىتقۇ ئويۇننى ئويناپ چىقتىمۇ يا! بايا بولغان ئىشقا ھېچ ئىشەنگۈم كەلمەي ئۇنىڭغا قارىدىم، ئۇ قويىنى ئىزدەپ، كۆينىكىنى تۈزەشتۈرۈپ، ماڭقىسىنى تارتىپ يىغلاپ كېتىۋاتاتتى.
مەن ئۆزەمنى خېلى يۈرەكلىك دەپ ئويلايتتىم، ئوغۇل بالا قىلغان ئىشىغا پۇشايمان قىلماسلىقى كېرەك دەيتتىم. ئەمما بۇ نۆۋەت ئاقىۋىتىمدىن ئەنسىرەپ كەتتىم، توختىخان خانىمغا ھۆرمىتىم چوڭ ئىدى، ئۇنىڭغا يۈز كېلەلمەسلىكىمنى ئويلىغانچە قورقۇنچلۇق خىياللارنى تولا قىلىپ پۇتۇمدا جېنىم قالمىدى، ئۆيگە ئاران كېلىۋالدىم، دەككە-دۈككىدە كېچىچە ئۇخلىيالمىدىم . تاڭ يورۇغان ھامان توختىخان خانىم قىزىنى يېتىلەپ ئالدىمغا ئەكىلىپ يۈزۈمگە تۈكۈرۈپ رەسۋا قىلىدىغاندەك، ئاتاممۇ ئۆتكەنكى كۆڭۈلسىزلىكنى كۆتۈرەلمەي تۇرغاندا مەنى تىللاپ ئۆيدىن قوغلاپ چىقىرىدىغاندەك بىلىندى. شۇڭا تاڭ يورۇشتىن ئاۋۋال، ئاتام نامازغا قوپماستىلا بۇ يەردىن كېتىش قارارىغا كەلدىم. بۇ يەردە قۇدۇق ئىچىدىكى پاقىدەك بىر خىللا ياشاشتىن زېرىكىپ كەتكەنىدىم؛ يېنىمدا كىملىكىم، يانچۇقۇمدا پۇلۇم تۇرغاندىكىن، ياقا يۇرتلارنى، چوڭ-چوڭ شەھەرلەرنى بىر ئايلىنىپ كېلىشنى بۇرۇنلا كۆڭلۈمگە پۈككەنىدىم. ئەمدى پۇرسەت كەلدى، لېكىن ئاتام يالغۇز قالىدىغان بولدى؛ يالغۇزمۇ قالماس، ئىمامنىياز، مونياز ئاكىلىرىم بار، توختىخان خانىممۇ تېخى ئەقلىنى تاپسا ئويلىمىغان يەردىن قىزىنى ئەيىپلەپ، ئەرگە تەگ دېسە ئۇنىمايسەن، يا مېنى تەگكىلى قويمايسەن، مانا ئەمدى خوپ بولدىمۇ، سېنى ئەمدى ئەر ئالمايدۇ؛ ياقۇپ يوقالدى، ئەمدى مېنى ئاتىسى بىلەن بىللە ياشىغىلى قوي دەمدۇ تېخى… ئىشقىلىپ يۇرت-مەھەللە، قوشنا-قۇلۇم بولغاندىكىن ئاتاممۇ يالغۇز قالماس. مەنمۇ بىرەر يىل جاھان چۆرگىلەپ، بۇ ئىشنىڭ قۇيرۇقى ئۈزۈلگەندە كېلەي. بۇ چاغدا روشەنخانمۇ ئېھتىمال نەچچە خوتۇننى يولغا سالغان بىرەر كادىرغا تېگىپ تۇرار، توختىخان خانىممۇ قېرىپ ئۇنتۇغاق بولۇپ، ئۆلۈمىنىڭ قايغۇسىدا قالار…
شۇ قارارغا كەلگەندىن كېيىن يانچۇقلىرىمدا بار پۇلنى جەملەپ باقتىم، ئاران 160 كوي چىقتى. بۇ پۇل بىلەن ھازىرقى كۈندە ئۈرۈمچىگە بارغىلى، بىرەر ئىش تاپقىچە ئۇنىڭ-بۇنىڭغا خەجلىگىلى يەتمەيتتى. ئۆيدە مال-چارۋىدىن بۆلەك پۇلغا يارىغۇدەك بىر نېمە يوق ئىدى. بۈگۈن بازار كۈنى بولغاندىكىن كالىدىن بىرەرنى ئېلىپ چىقىپ ساتسام خېلى جىق پۇلغا يارايدۇ، توپاقنى ساتاي، بازارغا بارغۇچە يەنە خېلى يول ماڭىدىغان گەپ، تاڭ يورۇغىچە بۇ مەھەللىدىن چىقىپ كېتەي دەپ ئويلاپ دەرھال ھەرىكەتلەندىم. قوتاننىڭ ئىشىكىنى ئېچىپ، توپاقنى باغلاپ چىقتىم، تەستىرەك ماڭدى، يولغا ئېلىپ چىقىپلا بىر ئارتىلىپتىكەنمەن، توپاق چىچاڭلاپ يۈگۈرۈپ كەتتى، قولۇمدىكى تاياق بىلەن ئۇرىۋەرسەممۇ توختىمىدى، ئاخىر قاتتىق بىر چىچاڭلاپ مېنى يەرگە ئېتىۋەتتى، يوغان ئادەم يەرگە يىقىلسا بەك قاتتىق چۈشىدىكەن، سۆڭگۈچۈمنى سىلاپ ئورنۇمدىن قوپۇپ، توپاقنىڭ باش-كۆزلىرىگە غەزەپ بىلەن ئۇرىۋەردىم، قولۇمدىكى تاياقمۇ سۇنۇپ كەتتى. بىر چاغدا قارىسام بىچارە كالىنىڭ كۆزىدىن تاراملاپ ياش ئاققىلى تۇرۇپتۇ، بۇ جانىۋار ھەقىچان غەرىزىمنى بىلىۋالدى. ئۆزىنى كىچىدىكىن باققان ئاتامغا تارتىشىۋاتقان ئوخشايدۇ دەپ ئويلاپ ئىچىم ئاغرىپ، قوتانغا قايتا سولاپ قويدۇم. ئۆيدىن ھېچنېمە ئالماي، تەۋەككۇل دەپلا بازارغا يۈرۈپ كەتتىم.
ئۈرۈمچىگە بارىدىغان ئاپتوبۇس بۇ كۈنى ماڭمىغاچقا، ئاۋۋال ئاقسۇ شەھىرىگە بېرىپ، ئاندىن ئاپتوبۇس ئالماشتىم. سەپەردە تاماقنىڭ ئورنىدا نان، سامسا، تۇخۇم يەپ، يېنىمدا بار پۇلنى تېجىدىم. قىماردا ئۇتقان پۇللىرىمنى ئۆتكەن بازاردا بۇزۇپ-چاچمىغان بولسام ئەمدى ئەسقېتىپ قالاتتىكەن، ھېلىھەم بولسىمۇ ئازراق قاپتىكەن، ئەسقاتتى. پۇل دېگەن قولنىڭ كىرى، قولنى ھەر باپ بىلەن ئۇۋىلاپ تۇرساقلا كىر دېگەن چىقىۋېرىدۇ. مەن بۇنىڭدا ئۆزەمگە ئىشىنەتتىم.
ئۈرۈمچىگە بارغىچە قاقاسلىقتا جىق مېڭىپ كەتتۇق. يولدا بىرەر ئادەم بىلەن تونۇشۇۋالارمەن، چىقىشىۋالارمەن دېسەم ھەممە خەق ئۆزىگە بىردىن ھەمراھ ئېلىپ ماڭغاندەك قىلاتتى، تاماقتىمۇ، پاراڭدىمۇ، ھەتتا ئۇيقىدىمۇ بىللە بولاتتى، باشقا ھېچكىم بىلەن كارى بولمايتتى. مەن ئەڭ ئارقىدىكى ئورۇندۇقتا گېپىمنى ئانچە-مۇنچە ئۇقىدىغان بىر خەنزۇ يولداش بىلەنلا ئاندا-ساندا پاراڭلىشىپ ماڭدىم. ئۇ ئۈرۈمچىگە بىرەر جىددىي ئىش بىلەن ماڭغاندەك قىلاتتى، تۇرقىدىن سىلىق-سىپايىلىكى چىقىپ تۇراتتى. تۆت يىل ئاۋۋال بىزنىڭ مەھەللىدىكى ياسىن گاچىنىڭ ئوغلى شار-تانىغا چاچ، خوشۇ تېگىشكىلى كەلگەن بىر خەنزۇ مەدىكارنى دائىم بوزەك قىلاتتى، تانىلىرىنى تارتىۋالاتتى، شارلىرىنى پۈدەپ ئېتىۋېتەتتى، ھەددىدىن ئېشىپ ئۇ بىچارىنى تېخى ئۇرۇپ كەتسە، بىز ئارىغا چۈشۈپ ئاجرىتىۋالاتتۇق. ئۇ مەدىكار ۋەلىسپىتىنى قۇيۇندەك ھەيدەپ قېچىپ كەتكەندىن كېيىن خەقلەر ياسىن گاچىنىڭ بالىسىغا، ھەي قۇلاق كەستى، ئۇنى بىكارلا ھەيدىۋەتتىڭ، بىزنىڭ يەنە تېگىشىدىغان نەرسىلىرىمىز بار ئىدى، دەپ خۇرسىنىپ قويۇشاتتى. يېنىمدا ئولتۇرغان بۇ خەنزۇ يولداشنىڭ چىرايى دەل ئاشۇ مەدىكارغا ئوخشايتتى. ھازىر ئۇنىڭ قىياپىتى ئۆزگىرىپ كەتكەن، مېنىمۇ پەقەت تونۇيالماي قالغانىدى. مەن ئۇ كۆڭۈلسىز ئىشلارنى بۇ يولداشنىڭ ئېسىگە سالغۇم كەلمىدى، سەپەردە بۇنچىلىك ھەمراھنىڭ چىقىپ قالغىنىمۇ مەن ئۈچۈن چوڭ ئىش ئىدى.
ئۈرۈمچى ھەقىقەتەن كاتتا شەھەر ئىكەن. ئاسمان پەلەك قەد كۆتۈرۈپ تۇرغان قەۋەتلىك ئۆيلەرنىڭ ئۈستىدە قارا بۇلۇتلار ئېسىلىپ تۇرغاندەك، ھازىرلا يامغۇر ياغىدىغاندەك قىلاتتى. مەن ئاپتوبۇستىن چۈشۈپ كوچا ئايلاندىم. ئادەملەر، ماشىنىلار بىر-بىرىگە سوقۇلۇپ كەتمەي مېڭىشاتتى، ھەممە نەرسىگە ھاڭۋېقىپ قالدىم، مانا بۇ مەن بىر كۆرسەم دەيدىغان ئۈرۈمچى، مانا بۇ روشەنگۈلنى ھالى يوغان قىلىۋەتكەن ئۈرۈمچى…
مەن بىر كۈن لاغايلاپ يۈرۈپ ئاخىر بىر ئاشخانىدىن ئىش تاپتىم. خوجايىن ئاق پىشماق كەلگەن سالاپەتلىك بىر تۇڭگان بوۋاي ئىدى. ئاشخانىدا غېنى دەيدىغان مەندىن كىچىكرەك بىر ئاشپەز بالا بار ئىدى. مەن دەسلەپتە قاچا يۇيدۇم، ئوچاقنىڭ كۈلىنى ئالدىم، جوزا سۈرتتۈم، خېرىدار كۈتتۈم. يۈگۈر-يېتىم ئىشلارنىڭ ھەممىسى ماڭا يۈكلەنگەن بولسىمۇ ۋايسىماي ئىشلىدىم. مېنىڭ ئېڭىكىمگە ئاران تاقىشىدىغان ئۇ ئاشپەز بالا سوي قورۇشقا ئۇستا بولغاچقا ئېغىر، پاسكىنا ئىشلارنى قىلمايتتى، ئايدا ئالىدىغان پۇلىمۇ مېنىڭكىدىن كۆپ ئىدى. شۇنىڭغا قاراپ ھۈنەر دېگەنمۇ قالتىس نېمىكەن دەپ قالدىم. بىكار بولساملا ئۇنىڭ قولىغا قاراپ، سەي قورۇش، بازىمەن سوزۇش ئۇسۇلىنى ئۆگەندىم. كۆپ ئۆتمەي خوجايىن مېنى بىلىكىڭدە كۈچۈك بار ئىكەن دەپ بازىمەن سوزۇشقا سالدى، ئورنۇمغا خېلى ئىسكەتلىك بىر خەنزۇ قىزنى سەپلىدى.
ئۈچ ئايدەك ئوبدان ئىشلىۋىدىم، قولۇمغا مىڭ كويدەك پۇل كىردى. قورسىقىممۇ ياخشى بېقىلغاچقا خېلى ئاقىرىپ، سەمرىپ قالدىم. تۇڭگان بوۋاي ئوبدان ئادەمكەن، مېنى تېخى، سەن كەلگەندىن بېرى ئاشخانامنىڭ ئوقىتى ياخشىلىنىپ كەتتى دەپ ماختاپ كەتتى، ئوبدان ئىشلەۋاتىسەن دەپ دولامغا قېقىپ قويدى. ئەمما غېنى ئۇنى قاقباش قېرى دەپ ئانچە ياراتمايتتى. بىر كۈنى ئۇ ماڭا، بۇ يەردە ئىشلەۋېرىشتىن زېرىكتىم، كۇلىغا كىرسەك تېخىمۇ ياخشى پۇل تاپالايتتۇق، دېدى. سەن بۇرۇن بارغانمۇ دېسەم، بېيجىڭغا بىر قېتىم بارغان، ئۇ يەردە ئاشخانىدا ئىشلىسەك ئېيىغا كەم دېگەندە مىڭ كوي تاپالايسەن دېمەسمۇ تۇرۇپلا قىزىقىپ قالدىم.”تاز بولساڭ گەدەنگىچە بول“ دەپ، ئۆيدىن چىققاندىكىن تايىنلىق تېخىمۇ يىراق، تېخىمۇ چوڭ شەھەرگە بېرىپ باقمايمۇ، تەلىيىمنى سىناپ باقمايمۇ دەپ ئويلاپ قالدىم.
پويىز دېگەن بۇ تۆمۈر مەخلۇقنى ئۈرۈمچىگە كېلىۋېتىپ كۆرگەن بولساممۇ ئىچىنىڭ قانداقلىقىنى بىلمەيتتىم، پويىزغا چىققاندا يايراپ كەتتىم، ئەمما ئۈچ ئاخشام ئۇيقۇنى تۈزۈك ئۇخلىيالماي يامان قىينالدىم. بېيجىڭغا ئاز قالدى دېگەندە ساقچىلار بېلەت، كىملىك ۋە سومكىلىرىمىزنى تەكشۈرۈپ خېلى ئاۋارە قىلدى. بېيجىڭ ئالامەت ئېسىل شەھەركەن، غېنى ئىككىمىز گەنجىياكو دەيدىغان بىر تار كوچىغا كەلدۇق. غېنى بۇ يەرگە بۇرۇندىن تونۇش بولسا كېرەك، بىرەر ئىش قىلماقچى بولسا بىمالال قىلىۋېرەتتى. مەن كوچىنىڭ ئىككى يېقىدا قاتارىسىغا جايلىشىپ كەتكەن ئاشخانىلارنى، ئاشخانىنىڭ ئالدىدىكى كاۋاپدانلارنى، مۈرىسىگە لۆڭگە ئارتىۋالغان تاڭجاڭلارنىڭ يولدا ئۆتكەن-كەچكەنلەرنى توۋلاپ، سەل يېقىنراق كەلگەنلىرىنى بولسا مەجبۇرلاپ دېگۈدەك ئۆز ئاشخانىلىرىغا ئېلىپ كىرىپ كېتىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ”يا ھەزرەت“ دەپ قالدىم. سودا دېگەن بۇ يەردىكەن، ئوقەت دېگەن بۇ يەردە قاينايدىكەن ئەمەسمۇ! ئاشخانىلاردىن تاماقنىڭ، كاۋاپنىڭ، ناننىڭ، سامسىنىڭ پۇرىقى گۈپۈلدەپ ئۇرۇلاتتى. ئۈچ كۈندىن بۇيان قۇرۇق نان غاجاپ، گاھىدا تۇخۇم، گاھىدا تەييار چۆپ يەپ كەلگەچكە، بۇ مەززىلىك ھىدلار ئىشتىھايىمنى ئېچىپ، قورسىقىمنى كوكىراتتى. غېنى مېنى بىر ئاشخانىغا باشلاپ ئەكىرىپ خوجايىن ئايالغا تونۇشتۇردى. بۇ ئايال مېنىڭ باش-ئايىغىمغا قاراپ قويۇپ غېنىغا:
— نېمە ئىش قىلالايدۇ؟-دېدى.
— بازىمەن سوزالايدۇ، سەي قورۇيالايدۇ، نېمە ئىشقا بۇيرۇسىلا شۇنى قىلالايدۇ،-دېدى غېنى.
— قېنى ئىشلەپ باقسۇن،-دېدى ئۇ ئايال كۆزۈمگە قاراپ.
غېنى بۇ ئايالنى قانداق تونۇيدىغاندۇ دەپ ئەجەپلەندىم. كېيىن بىلسەم ئۇ بۇ بۇ ئايالنىڭ ئېرى تەرەپتىن تۇغقان كېلىدىكەن. بۇ ئايالنىڭ ئىسمى ئايپاشا بولۇپ، ئېرى بۇ يەردە تۇنجى بولۇپ ئاشخانا ئېچىپ، ناھايىتى بېيىغانىكەن. كېيىن كەيپ-ساپاغا تولا بېرىلىپ، خوتۇنىنى تاشلاپ ئىشرەتخانىلارغا يۈگۈرەپ بەك بۇزۇلۇپ كېتىپتۇ، كېيىن ئىچىدىن نەچچە خىل كېسەللىك چىقىپ تېخى يېقىندىلا داۋالىنىش ئۈنۈم بەرمەي ئۆلۈپ كېتىپتۇ، ئۆلۈكى مۇشۇ شەھەرنىڭ چېتىدىكى مۇسۇلمانلار مازارلىقىغا دەپنە قىلىنىپتۇ. مەن مۇشۇنداق ئېسىل ۋە ھەيۋەتلىك بىر شەھەردە ئۆز مەھەللەمدىكى ئىشلارنى كۆرۈۋاتقاندەك ھەم ئاڭلاۋاتقاندەك بولدۇم. بۇ يەردىكى ئوقەتچىلەرنىڭ كۆپ قىسمى تېخى تۇڭگانلار مەسچىتىگە بېرىپ جۈمە نامىزى ئوقۇيدىكەن. قارىسام بۇ يەردە ھەر قېرى-چۈرىلەر، ئۇششاق بالىلار، خوتۇن خەقلەرمۇ يۈرىدۇ، كېيىن ئانچە ھەيران قالمايدىغان بولدۇم.

غېنى مېنى مۇشۇ ئاشخانىغا ئەكىرىپ قويۇپ ئۆزى ۋېيگوڭسۇن دېگەن كوچىغا ئىش ئىزدەپ كەتتى. ئۇزۇن ئۆتمەيلا ئۇنىڭ ئاق تاماكا ساتقان دەپ تۇتۇپ كېتىلگەنلىكىنى ئاڭلىدۇق، ئۇ بۇرۇنمۇ شۇ ئىش تۈپەيلىدىن ساقچىغا گۇمانلىق كۆرۈنۈپ قېلىپ ئۈرۈمچىگە قېچىپ چىقىپتىكەن. بۇ قېتىم ئۇ يەنە ئاشخانىدا ئىشلەشنى تەس كۆرۈپ، ئاز كۈچ بىلەن جىق پۇل تاپقىلى بولىدىغان ئىشنى كۆزلەپ مەندىن يىراق تۇرۇپ، ئاخىر تۇتۇلۇپتۇ. ئايپاشا غېنىنى پۇل تۆلەپ ئېلىپ چىقىشقا خېلى كۈچەپ باقتى، ئەمما ئەچىقالمىدى.
ئايپاشا قەشقەرلىك چىرايلىق چوكان ئىدى، بېشىغا ھەر دائىم قارا ياغلىقىنى چېگىپ، ئاشخانا ئالدىدا ئۇنى-بۇنى ئىشقا بۇيرۇغاچ پۇل ساناپ، يولدا كېتىۋاتقانلارغا قاراپ ئولتۇراتتى. ئاشخانىدا ئۇستا ھەم نىمكار بولۇپ ئونغا يېقىن ئادەم ئىشلەيتتۇق. مېنىڭ ئايدا ئالىدىغان پۇلۇم يېگەن تامىقىم، ياتىدىغان ياتىقىم بىلەن قوشۇلۇپ مىڭ كوي ھېسابلىناتتى. پەرىزىمچە ئاشخانىدا ھەر كۈنلۈكى بەش مىڭ كويدەك كىرىم بولاتتى. ئايپاشاخان پۇلغا ناھايىتى چىڭ ئىدى، ھەممىنى ئۆزى ساناپ ئۆتكۈزۈۋالاتتى. بۇ چوكان شۇنچىۋالا پۇلنى يالغۇز جېنىغا نەگە خەجلەپ بولار، دەپ ئويلايتتىم.
بۇ ئاشخانىدا ئىشلەپ بىرەر ئايدىن كېيىن مەن بۇ ئوقەتچىلەر مەھەللىسىدىمۇ قىمار سورۇنىنىڭ بارلىقىنى بىلىپ قالدىم، كىرىپ ئويناي دېسەم قولۇم ئىشتىن بىكار بولمايتتى. كېيىن ئىشتىن چۈشكەن بىر ئاخشىمى پۇرسەت تېپىپ سورۇنغا قاتناشتىم. بۇ يەردىمۇ ھوشۇق ئاتىدىكەن، ھوشۇقلار بىر قارىسا جا كۆرۈنەتتى، بەكمۇ چىرايلىق، سىپتا ئىدى. ھوشۇق ئېتىش ئۇسۇلى مەن بىلگەندەك بولسىمۇ، ئاتىلىشىنى بۇلار خەنزۇچە ئاتايدىكەن، ئۇلارنىڭ ئاتقىنىغا قاراپ ئولتۇردۇم. قىمار كۆرۈپ تۇرغان قاۋۇل دېگەن بىرەيلەن ئارىلىقتا ئايپاشانىڭ گېپىنى قىلىپ قالدى، ئايپاشاخان ئېرىنىڭ ھەم غېنىنىڭ يۈزىنى قىلمىدى، غېنى بۇ خوتۇنغا ئىلگىرى خېلى ئىشلىگەن دەپ سۆزلەپ كەتتى. مەن، ئۇ ئايالمۇ خېلى مېڭىپ باقتى، ئەچىقالمىدى دېسەم، ئۇ، پۇل بەرسە تۇرمىدىن چىقىرىپ بەرمەيدىغان قانداق ساقچىكەن ئۇ، ئايپاشا پۇلىغا چىدىمىغان گەپ، دەپ بىزنىڭ خوجايىننىڭ غەيۋىتىنى قىلغىلى تۇردى.
— سىز قايسى ئاشخانىنىڭ خوجايىنى-دېدىم مەن ئۇنىڭ ئىسمى جىسمىغا لايىق قاۋۇل ھەم سالاپەتلىك بەستىگە قاراپ.
— مەن ناۋاي- دېدى ئۇ بۇ ئىشىنى ياراتمايدىغاندەك قىلىپ.
— قىمار ئوينىمامسىز؟
— ئوينىغۇدەك پۇلنىڭ تاينى يوق، ئۇنىڭ ئۈستىگە بۈگۈن تەلىيىم يوق.
— مەن ئويناپ باقاي دەيمەن.
— قانچە پۇلۇڭ بار؟
— مىڭ بەش يۈز كويدەك پۇلۇم بار.
— ئويناپ باق.
ئۇنىڭ مەدىتى بىلەن مەنمۇ پۇل تىكىپ ھوشۇق ئاتتىم، ئەمما بۇ ھوشۇقلار بىلەن تازا ئەپلىشەلمىدىم، بىر دودىلا مىڭ كوينى سېلىپ بەردىم، كېيىن بەش يۈز كوينىمۇ بىر ئېتىش بىلەن ئۇتتۇرىۋەتتىم. پۇللىرىمغا قارنىم بەك ئېچىشتى.
ئايپاشاخان پىخسىق چوكان بولغاچقا پۇل بېرىپ تۇرمايتتى، قىمار ئوينىغىنىمنى بىلسە تېخىمۇ ئۇنىمايتتى. بۇ چوكاننى تازمىدۇ دەيتتىم، بېشىغا دائىملا ياغلىق چىگىۋالاتتى؛ ئاشنىسى بارمىكىن دەپمۇ گۇمان قىلاتتىم، ئەمما يۈرۈش-تۇرۇشىدىن ئۇنداق ئالامەت سەزمەيتتىم. بىز نىمكارلار ئاشخانىنىڭ ئىچكىرىسىدىكى بىر ئېغىز كونا ئۆيدە قىستىلىشىپ ياتاتتۇق. ئارىمىزدا ئىككەيلەن ئۇچىغا چىققان بەڭگى بولۇپ، خورتۇلدىتىپ نەشە تارتىپ ئېغىز-بۇرنىدىن بىر ئىس چىقارغىلى تۇرسا ، بۇ تار ھەم سېسىق ئۆي تېخىمۇ بەدبۇي پۇراپ كېتەتتى، مەنمۇ ئىلگىرى بىر مەزگىل قىزىقىپ چەككەن، كېيىن ئادەمنى بەك قېرىتىۋىدىكەن دەپ ئاڭلاپ تاشلىغانىدىم، ئەمدىلىكتە خەقنىڭ ئىسىنى پۇرىغاندىن كۆرە مەنمۇ چېكەي دەپ ئۇنى يەنە تېپىۋالدىم، ئاخشىمى كاللا قاپاق بولاتتى، ئەمما ئۇيقۇغا بىر قېنىۋالساملا ئەتىسى نورمال ئىشلەۋېرەتتىم.
بىر ئايدىن كېيىن ئىش ھەققىمنى ئايپاشادىن تەستە ئېلىپ، يۈرەك توق، ئەمما تەشنالىقىم قانمىغان ھالدا قىمارۋازلار سېپىگە قىستالدىم. بۇ يەرگە نەشىنى تازا چېكىپ كىرگەچكە، كاللام پاختىدەك يەڭگىل، ئەمما ھوش-سەزگۈلىرىم جايىدا ئىدى. سورۇندا ھەممىدىن بەك ئۇتقىنى قاسىم لوبەن ئىدى، ئالدىدىكى دە ستە-دەستە پۇللار ئادەمنىڭ كۆزىنىڭ يېغىنى يەيتتى. دەسلەپكى ئېتىشىمدا پۇلۇم بىر قاتلاندى، كېيىن يەنە شۇنداق قاتلىنىۋەردى. ھوشۇق مېنىڭ ئامىتىمگىلا توغرىلانغاندەك قىلاتتى. ئىككەيلەن تولۇق ئۇتتۇرۇپ تاۋكادىن چېكىنىپ، بىر نەچچەيلەن قالدۇق. قاسىم لوبەن ئۇتتۇرۇشقا باشلىدى، ھوشۇق ئۇنى مەسخىرە قىلغاندەك شاراقلاپ، قالايمىقان تۆكۈلەتتى. كەيىپلىكتە كۆڭلۈم ئازادە بولغاچقا قولۇم ھاياجاندىن ئۇنچە تىترەپ كەتمىدى، قىمارۋاز دېگەن جان كەتسىمۇ ھوشۇقنى ئۆزىنى توختىتىپ ئاتمىسا بىكار، مەن ئاتقان ھوشۇق ھەيران قالارلىق دەرىجىدە دەل توختاپ، بىر دەمنىڭ ئىچىدە ئۇلاردىن نەچچە ئون مىڭ كوينى قومۇرۇپ ئالدى، قاسىم لوبەن مېنىڭ ئالدىمغا يۆتكەلگەن پۇللارغا قاراپ قاپاقلىرى تۈرۈلۈپ، چىرايلىرى تاتىرىپ كەتتى. سورۇندىكىلەر مېنى، سەن كونا قىمارۋازكەنسەن، ئاپاڭدىن تۇغۇلۇپلا ھوشۇق ئېتىپ ئوينىغان قىمارۋازكەنسەن، قىمارۋازنىڭ بوۋىسىكەنسەن…دەپ خوشامەت قىلىپ كېتىشتى ۋە چوتا تەلەپ قىلىشتى. پۇلۇمنى ساناپ باقسام ساپمۇ ساق 81مىڭ كوي ئۇتۇپتىمەن، شۇ خوشلۇقۇمدا ئەتراپىمدىكى”چىراقچى“ لارغا يۈز كويدىن پۇل بەردىم.
— بۇ پۇلغا ئەمدى نېمە قىلاي دەيسەن؟-دېدى قاۋۇل.
— ئۇقمىدىم، غېنىنى تۇرمىدىن ئېلىپ چىقسام بولامدىكىن يا يۇرتقا كەتسەم بولامدىكىن…
— يۇرتقىمۇ بارىسەن، بۇ پۇلۇڭمۇ تۈگەيدۇ. مېنىڭچە ئەڭ ياخشىسى مۇشۇ پۇلۇڭنىڭ بارىدا ئاشخانا ئېچىۋال، ھازىر مەشەدە ئاتمىش-يەتمىش مىڭ كويغا ياخشى بىر ئاشخانا ئېچىۋالالايسەن. دۇكىنىمنىڭ يېنىدا ئوقىتى ئاقمايۋاتقان ئاشخانا بار. پۇلۇم يەتكەن بولسا مەن ئالاتتىم، سېنىڭ پۇلۇڭ بولغاندىكىن بېرىپ سۆزلىشىپ باق. ئاشخانا ئېچىۋالساڭ ئاساسەن زىيان چىقمايدۇ، پايدا تاپىسەن. مەن بۇ يەرگە كونا، ئىشلىرىڭغا مەن ياردەملىشەي، سېنىڭ سايەڭدە مەنمۇ ئوقىتىمنى ياخشىلىۋالسام ئەجەپ ئەمەس، خالىساڭ مېنى ئۆزەڭنىڭ ئاكىسىدەك يا ئاغىنەڭدەك كۆرۈۋەر، بۇ ساڭا ئىنتايىن ياخشى مەسلىھەت…
مەن بۇ تەكلىپنى ماقۇل كۆردۈم. قىماردا ئۇتقان پۇل دېگەننىڭ بەرىكىتى بولمايدۇ، ئۇنى مۇشۇنداق ھالال ئوقەتكە خەجلىسەم بەلكىم رىسقىم كۆتۈرۈلۈپ قالار دەپ ئويلىدىم. قاۋۇل دېگەن ئاشخانىنى بۇرۇنقى خوجايىن ۋە ئىجارىكەش خەنزۇ بىلەن دېيىشىپ يىللىقىنى 75مىڭ يۈەنگە كۆتۈرە ئالدىم. ئۆتەشكە تېگىشلىك رەسمىيەتلەر بېشىمنى خېلى قاتۇرغان بولسىمۇ قاۋۇلنىڭ ياردىمى بىلەن ئۇمۇ پۈتۈپ كەتتى. قاۋۇلنىڭ گېپى بويىچە ئاشخانىنىڭ ئىچىنى بىرەر قۇر بېزىدىم، ۋېۋىسكىنى يېڭىلىدىم؛ ئەسلىدىكى ئۇستا ھەم نىمكارلار مەن تەلەپ قىلغان ھۈنەرگە پۇختا بولۇش، پاكىز بولۇش، خېرىدارغا قىزغىن بولۇشتەك ئۈچ شەرت بىلەن ئۆز جايىدا ئىشلەۋېرىدىغان بولدى، مۇلازىمەت باشلانغان كۈندىن تارتىپ ئەڭ باشتا ئۆزەم قول تىقىپ تاماقنىڭ سۈپىتىگە، ئاشخانىنىڭ تازىلىقىغا ۋە كىرگەن خېرىدارنى ياخشى كۈتۈشكە ئالاھىدە ئەھمىيەت بەردىم، ئاشخانىدىكىلەرمۇ بۇنىڭغا كۆندى. ئاشخانام ئاز كۈندىلا ئاۋاتلىشىشقا باشلىدى.
ئايپاشاخان خېلى كۈنلەرگىچە مېنىڭ بۇ ئاشخانىغا خوجايىن بولغىنىمغا ئىشەنمەي يۈرۈپتۇ. دېمىسىمۇ مېنىڭ بىر كۈن ئىچىدىلا مالايلىقتىن خوجايىنلىققا كۆتۈرۈلۈشۈم ھەر كىمنىڭ زوقىنى كەلتۈرەتتى ھەم ئىچىنى قاينىتاتتى. ئاشخانام گۈللىنىپ كېتىۋەردى. مەن ئەمدى خوجايىنلىق ھوزۇرىنى سۈرۈپ، بېيجىڭنىڭ ئوينايدىغان يېرىنى ئىزدەشكە چۈشتۈم؛ قاۋۇلنىڭ ئىش ئۆگىتىشى ۋە بىللە بېرىشى بىلەن بازار باشقۇرۇشتىكى، باج ئىدارىسىدىكى خەنزۇ كادىرلارنى ئوبدان ئۈلپەت تۇتۇپ كۆڭلۈمنى خاتىرجەم قىلدىم، خەنزۇچىنىمۇ ئاستا-ئاستا ئۆگىنىپ قالدىم.
غېنىنى ئون مىڭ كوي تۆلەپ تۈرمىدىن ئېلىپ چىقسام ئۇ ئاشخانامدا بىر ئوبدان ئىشلەۋېتىپ يەنە ۋېيگۇڭسۇنغا كېتىپ تۇتۇلۇپ قالدى. ئۇ ئاق تاماكىنى چېكىشكە ئۆگىنىپ قالدىمۇ ياكى سېتىشقا ئۆگىنىپ قالدىمۇ، ئىشقىلىپ ئىچىمدە ئۇنى ئادەم بولمايدىغان گۇي ئىكەنسەن دەپ بىرمۇنچە تىللاپ، ئەمدى ئىككىنچى ياخشىلىق قىلماسلىققا قەسەم قىلىۋەتتىم. بۇ يەردىكى ئاشخانا خوجايىنلىرى ئىچىدە كەيپ قىلمايدىغىنى، قىمار ئوينىمايدىغىنى، پاھىشىۋازلىق قىلمايدىغىنى ئاساسەن يوق ئىدى، مېنىمۇ ئۇلار شۇ قاتارغا سۆرەپ كىرىشكە نەچچە ئۇرۇنۇپ باقتى، دەسلەپتە ئۆزەمنى تۇتالماي يامان يولغا دەسسەپ قالدىم، كېيىن نەچچە ئاخشام چۈشۈپ بۇزۇلۇپ، ئاتامنىڭ چۈشۈمدە قىلغان نەسىھەتلىرىنى ئويلاپ ئۆزەمنى تۇتۇۋالدىم. ئويلاپ باقسام، بىزدە بىر نان تاپسا داپ چالىدىغان، ئۆزىنى كەيپتىن زەھەرلەپ، قىماردىن ساراڭ بولۇپ، زىنا-شەھۋەتتىن بۇلغىنىپ ئاخىر بۇزۇلۇپ كېتىدىغان ئادەملەر ئاز ئەمەسكەن، كۈندە بۇ كوچىنىڭ ئالدى-ئارقا تەرەپلىرىدە، مەخپىي ھۇجرىلاردا بولۇۋاتقان بەزەپ ئىشلار، ئاق تاماكىدىن ئۆلۈۋاتقانلار، پىچاق يەپ ئۆلۈۋاتقانلار، تۈرمىگە كىرىپ كېتىۋاتقانلار مېنى ھەر ۋاقىت سەگەك ياشاشقا ئۈندەيتتى. كۈندە دېگۈدەك بىزنىڭ يۇرتلاردىن نەچچە ئادەم كېلىپ-كېتىپ تۇراتتى، قارىسا مۇساپىردەك، كادىردەك، ئەرز ئېيتقىلى كەلگەندەك قىلاتتى، بەزىلىرى تۇرۇپ قالاتتى، كېيىن ئۇشتۇمتۇت يوقاپ كېتەتتى، تۈرمىگە كىرىپ كەتتىمۇ، بىر يەردە ئۆلدىمۇ، يا يۇرتقا كەتتىمۇ ئۇققىلى بولمايتتى. موشۇ كوچىدىكى ئۇيغۇرلارغا مەسئۇل بىر سېمىز ئايال پالانى يەرلىك پۇكۇناخۇننى يەرلىكىدە قويماقچى، پۇل بېرىڭلار دەپ پات-پات كېلەتتى. بىر چاغدا بۇ يەردە قىز-چوكانلار ئاۋۇپ كەتتى، قاراپ بەزىدە روشەنگۈلنى ئەسلەپ قالاتتىم، يۇرتقا بېرىپ ئەكىۋالاي دەپمۇ ئويلاپ قالاتتىم، ئەمما ئىشنىڭ ئالدىراشچىلىقىدا بىر يەرگە مىدىرلىيالمايتتىم.
بىر كۈنى ئاشخانىغا ناھايىتى چىرايلىق بىر چوكان كىرىپ تاماق يېدى؛ تاماقنىڭ پۇلىنى تۆلەيدىغاندا ئۇ ئالدىمغا كېلىپ، يەرگە قاراپ، يېنىدا بىر پۇڭمۇ قالمىغانلىقىنى، ئەگەر خالىسام ئۆزىنىڭ مۇشۇ ئاشخانىدا ئىشلەپ قېلىش ئارزۇسى بارلىقىنى ئېيتتى.
— قەشقەردىنمۇ سىز؟-دېدىم مەن ئۇنىڭ گېپىگە قاراپ.
— ھەئە .
— ئېرىڭىز يوقمۇ؟
— ئېرىم شىجىمىندا كاۋاپچىلىق قىلاتتى، يېقىندا بىر خەنزۇغا پىچاق تىقىپ قويۇپ تۈرمىگە كىرىپ كەتتى.
— سىز ئايپاشاخانغا ئەجەپ ئوخشايدىكەنسىز، سىڭلىسىمۇ نېمە؟
— ھەئە، بىز نەۋرە…
— ئەمىسە شۇ يەردە ئىشلىسىڭىز بولمامدۇ؟
— قويىڭە ئۇ بۇزۇقنىڭ گېپىنى، يۈزىگە قارىساملا تۈكۈرگۈم كېلىدۇ، بىزنىڭ ھازىر قىلچە مۇناسىۋىتىمىز يوق!
— ئىسمىڭىز نېمە؟
— ئايجامال.
مەن ئۇنىڭ نۇرلۇق، قاپقارا كۆزلىرىگە، ئايپاشاخاندىنمۇ سەتەڭ ئىسكەتىگە قاراپ ھەۋەسلىنىپ تۇرۇپ قالدىم. ئۇ روشەنگۈلگە ئوخشاش تېخى ياتلىق بولمىغان قىزلاردىن قېلىشمايتتى. مەن ئۇنى ئاشخانىدا بىر مەزگىل ئىشلىتىپ كۆرۈپ باققاندىن كېيىن، قولدىن چىقىرىۋەتمەي، خوتۇنلۇققا ئېلىش نىيىتىگە كەلدىم.
ئايجامال ئاشخانىدا ياخشى ئىشلىگەندىن باشقا مېنىڭ شەخسىي ئىشلىرىمغا ناھايىتى كۆيۈندى، مەن ئۇنىڭدىن تەسىرلىنىپ دەرھال توي قىلىش تەكلىپىنى بەردىم. ياخشى ئىشنى ۋاقتىدا قىلىۋەتمىسە شەيتان ئارىلاپ قالىدۇ دەپ ئويلايتتىم. ئۇ تارتىنىپراق ماقۇل بولدى. ئىككى كۈن تەييارلىق قىلىپ، ئۈچىنچى كۈنى توي زىياپىتى بەردىم، چۈشتىن بۇرۇن بىرەيلەنگە نىكاھ ئوقۇتقۇزدۇق، زىياپەتكە بېيجىڭدا بىز بىلىدىغان جىمى ئاشپەز- كاۋاپچى كېلىپ، خېلى قىززىتىپ بەردى. قىزلىق مېلى ۋە توي چىقىملىرىغا ئوتتۇز مىڭ كويدەك خەجلىگەن بولساممۇ ئايجامالنى خوتۇنلۇققا ئېلىۋالغىنىمغا خوش ئىدىم. توي كۈنى خۇددى پادىشاھ دۆلىتىنى كۆرۈۋاتقاندەك، ئۆزەممۇ پادىشاھقا ئايلانغاندەك ھېسسىياتقا چۆمدۈم، توي كېچىسىدىكى بەخت مېنى نەشە چەككەندەك مەست قىلىۋەتتى.
تويدىن كېيىن ئۇزاق ئۆتمەي چوڭ-چوڭ ئىشلارنى ئايجامالغا ئۆتكۈزۈپ بەردىم. ئۇ نەۋرە ئاچىسى بىلەنمۇ يارىشىپ قالدى. ئۇ ئايپاشاخاندىنمۇ ئۆتە گەپدان بولۇپ، ئاشپەز، مەدىكارلارنى زادى جىم تۇرغۇزمايتتى؛ پۇلنى كېمەيتمەي ئېلىشقا، گۆش-ياغ، سەي-كۆكتاتنى ئۇقۇشۇشقا، سودا-سانائەت كادىرلىرىغا خۇشخۇيلۇق بىلەن مۇئامىلە قىلىشقا، ئىشقىلىپ چامىسى يەتكەنلىكى ئىشنىڭ ھەممىسىنى قىلىشقا قابىل ئىدى. مەن ئەمدى مۇشۇنداق بىر ئەقىللىق، چىرايلىق خوتۇنۇمنىڭ بارلىقىدىن ئىچىمدە ماختىنىپ، جىق ئىشلاردا ئۇنىڭغا يول قويىدىغان بولدۇم. ئۆزەم ئاشخانىغا كېرەكلىك ھاراق، تاماكا، جوزا ياپقۇچ، چىش كولىغۇچ، تازىلىق قەغىزى دېگەندەك نەرسىلەرنى ئەكىلىش بىلەن بولاتتىم، بىكار بولۇپ قالسام ئېقىم كېلىشىدىغان خوجايىنلار بىلەن مۇڭدىشاتتىم. بىز بىر جوزا سەي، ھاراقلارنى ئالدىمىزغا تەقلەپ قويۇپ، مەست بولمىغۇدەك ئىچىپ تاغدىن-باغدىن پاراڭ سوقاتتۇق.
بۇ يەردىكى ئىشلىرىم كۆڭۈلدىكىدەك بولغاندىكىن، قىلىدىغان ئىشىمنىڭمۇ تايىنى بولمىغاندىكىن، يۇرتقا بېرىپ كېلەي دەپ ئويلاپ قالدىم. ئاتامنى ۋە يۇرت-مەھەللىدىكىلەرنى كۆرمىگىلىمۇ بىر يىلدىن ئېشىپتۇ،. ئاتامنى ئويلىسام ئەنسىرەپ قالاتتىم. بېرىپ ئۇنى يوقلاپ مەشەگە ئەكىلىۋېلىشنى كۆڭلۈمگە پۈكۈپ، ئايجامالغا دېدىم. ئايجامال دەرھال ماقۇل بولدى. ئۇنىڭدىن بەش مىڭ كوي ئېلىپ ئايروپىلان بىلەن ئۈرۈمچىگە كەلدىم ۋە كېچىلىك ئاپتۇبۇستا بىر كېچە-كۈندۈز يول يۈرۈپ، قەدىناس يۇرتۇمغا ئۇلىشىۋالدىم. قاراڭغۇ چۈشۈپ كەتكەچكە بازاردا ئولتۇرۇشلۇق ئاكام مونيازنىڭ ئۆي ئالدىغا كېلىپ ئىشىكنى چەكتىم. ئىشىكنى ئايالى ئەلاخان چىقىپ ئاچتى ۋە مېنى تونۇيالماي قالدى. مەن ياقۇپ، دېگەندىن كېيىنلا ئۈستىباشلىرىمغا قايتىدىن قاراپ ھەيرانلىقتىن ئاغزىنى ئېچىپلا قالدى ۋە:
— ۋاي ئۇكام، سىزمىدىڭىز، تونۇيالماي قاپتىمەن، قېنى ئۆيگە كىرىڭ!-دەپ ئۆيگە باشلىدى.
— ئاكام ئۆيدىمۇ؟ ساق-سالامەتمۇ؟ ئۆزىڭىزچۇ؟
— ئاكىڭىز ئۆيدە ئۇكام، مەنمۇ قەدىر ئەھۋال. بىر يىل بولدى، يوقاپ كېتىپ ھېچ كەلمەيسىز، مانا كېلە، ئەنە كېلە دەيمىز، يا بىر خەۋىرىڭىزنى ئالالمايمىز…
مونيازكام ئىچكىرىكى ئۆيدە تېلېۋىزور كۆرۈپ ئولتۇرۇپتىكەن، مېنى كۆرۈپ ناھايىتى قىزغىن كۆرۈشۈپ كەتتى، قارىسام كۆز چاناقلىرى پارقىراپ كېتىپتۇ، مېنىڭمۇ كۆزۈمگە ياش كەلدى.
— نەلەرگە كەتتىڭ ئۇكام؟
— كۇلىغا كىرىپ چىقتىم.
— خېلى پۇل تاپقان ئوخشىمامسەن؟
— ئۇنچىلىكمۇ ئەمەس.
— قورسىقىڭ ئاچتىمۇ؟ ئۆينىڭ تاماقلىرىنى سېغىنغانسەن؟
— ئۇنى بىر دېمە ئاكا…
ئەلاخان ئالدىمىزغا داستىخان سېلىپ چاي ئەكەلدى، ئاندىن ئىككى قاچا ئۈگرە ئېلىپ كىردى. يۇمغاقسۈتنىڭ پۇرىقىدىن نەپسىم تاقىلداپ كەتتى. بىر قاچا ئاشنى ھايت-ھۇيت دېگۈچە ئىچىۋېتىپ، تەرىمنى سۈرتۈپ، ئۆزەمنى يەلپۈپ ئولتۇرۇپ، بىر يىلدىن بېرى بۇنچىلىك ھوزۇرلىنىپ ئولتۇرۇپ ئاش ئىچىپ باقمىغانلىقىمنى ئويلاپ كەتتىم. ئاكام ئىككىمىز كېچىچە پاراڭلىشىپ ياتتۇق. ئاكام ئاتامنىڭ مەن كېتىپ ئۇزاق ئۆتمەي كۆزىگە ئاق چۈشكەن بىلەنلا تۇيۇقسىز ئۆلۈپ كەتكەنلىكىنى دېگەندە ياتقان ئورنۇمدىن تىترەپ قوپۇپ، بېشىمنى ساڭگىلىتىپ ئولتۇرۇپ ئۈنسىز ياش تۆكتۈم. ئاتامنىڭ ئاخىرقى دىدارىنى كۆرۈۋالالمىغىنىمغا، ھالىدىن ياخشى خەۋەر ئالماي تاشلاپ كەتكىنىمگە ئېچىنىپ، ئاتامنىڭ ھايات چېغىدىكى ئىشلىرىنى ئەسلەپ كۆڭلۈم بەك بۇزۇلدى.
— مال-چارۋىنى سېتىپ ئاتاڭنىڭ ئاخىرەتلىكىنى ئۇزاتتۇق، رەھمەتلىك قازا قىلغاندا ھېچقايسىمىز يېنىدا بولالماي قاپتىمىز. ھەمراخاچام بىر ئىش بىلەن كىرىپ ئۇنى كۆرگەندە جان ئۈزگىلى خېلى بوپتىكەن…
بۇ گەپلەر ماڭا تېخىمۇ ئېغىر كەلدى. مونيازكام يەنە گەپ باشلىدى:
— يەنە بىر قىززىق ئىش، ئاكام قازا قىلغان كۈنلەردە سىلىنىڭ ئېشەك ئېغىلنىڭ ئىشىكىنى بۇزۇپ تالاغا قېچىپ چىقىپ كېتىپتىكەن، كېيىن مەھەللىمۇ مەھەللە، تاممۇ تام ھاڭراپ خەقنى قاتتىق زېرىكتۇۈرۈپتۇ. بىرەرسى تۇتۇۋالاي دېسە ئالدىغا ئۇچرىغاننى چىشلەپ، كەينىدىن كەلگەننى تېپىپ ھېچكىمگە تۇتۇق بەرمەپتۇ. كېيىن خەقلەردىن ئاڭلىسام، ئۇ ئېشەك كېچىسى توختىماي ھاڭرايمىش، خەقلەرنىڭ زىرائىتىگە تېزەكلەپ، ئەمدى تېرىغان يەرنىڭ توپىسىدا ئېغىناپ ئىز قالدۇرۇپ قويىمىش…
مەن ئاكامدىن مەھەللىدىكىلەرنىڭ ئەھۋالىنى سورىدىم، ئۇ باشقا چوڭ ئىشلار بولمىغانلىقىنى، پەقەت توختىخان خانىمنىڭ ئۆلۈپ كەتكەنلىكىنى، قىزىنىڭ يېقىندا بىر تېرىچى سودىگەر بىلەن توي قىلغانلىقىنى ئېيتىپ بەردى.
بىر يىل ئىچىدىلا بۇنداق چوڭ ئىشلارنىڭ بولۇشىنى ئويلاپمۇ باقماپتىكەنمەن، ئۇ مەھەللىدە ئەمدى مەن تارتىشقۇدەك ھېچنېمە قالمىغانىدى. تاڭ ئاتقۇچە ئاتامنىڭ يالغۇز ئۆلۈپ كەتكەنلىكىنى ئويلاپ ئازابلىنىپ ئۇخلىيالمىدىم. ئەتىسى ئەتىگەندە تاغام ئىمامنىياز قارىنىڭ چوڭ ئوغلى دادىسىنىڭ ئەھۋالىنىڭ بەك ئېغىر ئىكەنلىكىنى خەۋەر قىلىپ كەلدى. بىز ئۈچەيلەن ئۇلارنىڭ ئۆيىگە ماڭدۇق؛ ئۇلارنىڭ ھويلىسىغا كىرگەندە تاغامنىڭ ئايالى ھەمراخاچام كۆزلىرىدە ياش يۇقى ھالدا ئۆيدىن تالاغا، تالادىن ئۆيگە مېڭىپ يۈرەتتى. ئۆيگە كىرسەك تاغامنىڭ بالىلىرى ئېغىر سۈكۈتكە چۆمۈپ ئولتۇرغانىكەن، قايغۇلۇق كۆرۈشتۇق. مونيازكام تاغامنىڭ قۇلىقىغا يېقىن كېلىپ:
— ئاكا، قانداقراق تۇرىلا، مۇنداق تېز ئۆزگۈرۈپ قېلىشلىرىنى زادىلا ئويلىماپتۇق،- دېدى تىترەپ تۇرۇپ. مەنمۇ ئاتامنىڭ ئۆلۈش ئالدىدىكى قىياپىتىنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈرۈپ، بىردىنلا جالاقلاپ تىترەپ كەتتىم. ئەجەلنىڭ مۇدھىش سوغۇقلىرى ئادەمنىڭ تېنىنى ھەقىقەتەن شۈركەندۈرەتتى.
— ئاكا، كۆزلىرىنى ئاچسىلا…-مونيازكامنىڭ ئاۋازى بوغۇلۇپ قالدى.
— ئاتا، ئاتا، بىزنى بۇنداق تاشلاپ كەتمەڭ ئاتا… – بالىلىرى يىغلاشقا باشلىدى. مەن رەھمەتلىك ئاتامنىڭ يالغۇز، بىچارىلەرچە ئۆلۈمىنى ئويلاپ ھەيكەلدەك قېتىپ تۇراتتىم.
— ئاكا، كۆزلىرىنى ئاچسىلا، ياقۇپمۇ كەلدى…-دېدى مونيازكام، مەن تېخىمۇ بىئارام بولۇپ كەتتىم.
تاغامنىڭ قاپاقلىرى سۇس لىپىلداپ، كۆزى ئاستا-ئاستا ئېچىلدى. مەن يېقىن باردىميۇ ئۇنىڭ كۆزىدە چاقناۋاتقان سوغوق نۇرنى سېزىپ چۆچۈپ كەتتىم. ئۇنىڭ كۆزى يەنە يۇمۇلدى. ئۇنىڭ ئىككى چېكىسى بىر قوشۇق سۇ پاتقۇدەك ئولتۇرۇش كەتكەن بولۇپ، چىرايىدىن ئۆلۈمنىڭ بىشارىتى كۆرۈنۈپ تۇراتتى.
ئاتامغا ئۆلگىچە ئاداۋەت ساقلاپ دۇنيادىن ئۆتكەن بۇ تاغىمىزنىڭ يەتتە نەزىرىنى تۈگىتىپلا ئۆينى سېتىپ، مونيازكامنىڭ نېمانچە ئالدىرايسەن دېگىنىگە قارىماستىن ئۇلار بىلەن خوشلىشىپ ئۈرۈمچىگە ماڭدىم. ئۈرۈمچىدىمۇ ئۇزاق تۇرماي بېلەت ئېلىپ بېيجىڭغا ئۇچتۇم. كېلىپ ئاشخانىنى كۆرۈپ ھەيران قالدىم، ئاشخانامنىڭ «ئۇيغۇر مۇسۇلمانلار ئاشخانىسى» دېگەن ۋېۋىسكىسى «قەشقەر ئاشخانىسى»غا ئۆزگەرتىلىپتۇ. بۇ نېمە ئالامەت دەپ ئاشخانىغا كىرىپ تۇرۇشۇمغا سوگوزىچى تۇرسۇن تەتەي ئالدىمغا يۈگۈرۈپ كېلىپ، ئاشخانىڭىزنى خوتۇنىڭىز ئاچىسىغا سېتىپ، قاۋۇل بىلەن گۇاڭجۇغا قېچىپ كەتتى دېمەسمۇ، بېشىمدىن تۈتۈن چىقىپ كەتتى؛ يۈرىكىم بېغىشىدىن ئۈزۈلۈپ چۈشۈپ كەتكەندەك قىينىلىپ، ئاچچىقتىن خۇدۇمنى يوقاتتىم. غەزەپ بىلەن ئايپاشاخاننىڭ ئالدىغا كەلسەم ئۇ مەندىنمۇ چوڭ تېگىپ:
— سىڭلىمنى خوتۇنۇم دەيدىغان ئىسپاتىڭ قېنى؟ توي خېتىڭ بارمۇ؟ بۇ يەردە نوپۇسۇڭ بارمۇ؟ سىڭلىمنى سەككىز ئاي خوتۇن قىلغاندىكىن بولار ئەمدى، ئۇنىڭدا ھەققىڭ قالمىدى، ئاشخاناڭنى مەن بۇلاپ ئېلىۋالمىدىم، ئۆزى سېتىپ بەردى. ئىشەنمىسەڭ ماۋۇ ئەتراپتىكىلەرنىڭ ھەممىسىدىن سوراپ باق!…- دەپ ۋالاقلاپ كەتتى.
ئەتراپقا ئادەم ئولاشتى. قاسىم لوبەن ماڭا قاراپ، ئەمدى بېرىپ ئۈژمەڭنى يە! دەپ سەت ھىجايدى. ئەينى چاغدا مەندىن يۈز كوي چوتا ئايرىغان خوجايىنلارمۇ، ئۆزەڭگە چىڭ ئەمەسكەنسەن، خوتۇن خەق دېگەنگىمۇ ئىشىنىپ ھەممىنى تۇتقۇزۇپ قويغان بارمۇ، قىماردا ئۇتقان نېمە زادى سىڭمەيدۇ… دېگەندەك گەپلەرنى قىلىپ ھەممە گۇناھنى ماڭا قويدى. تۇرسۇن تەتەي يېنىمغا ئاستا كېلىپ:
— سىز كېتىپلا خوتۇنىڭىز قاۋۇل بىلەن ئىش-پەش تارتىشىپ يۈردى، ئاچىسى بىلەن فاڭدۇڭ (ئۆي ئىگىسى خەنزۇنى دېمەكچى)نى نەچچە كۈن مېھمان قىلدى. سىز بىلمەيسىز، قاۋۇل دېگەن پاھىشۋاز نېمە، ئاچىسى بىلەن سىڭلىسىنى بۇرۇنلا كەلتۈرۈۋاپتىكەن…
— بۇنى سەن نەدىن بىلىسەن، نېمىشقا بۇرۇنراق دېمەيسەن؟
— بۇرۇن مەنمۇ بىلمەيتتىم، يېقىندا ئاڭلىدىم…
— سەن ھازىر مۇشۇ پاسكىنىنىڭ قولىدا ئىشلەۋاتامسەن؟
— ئامال يوق، ئىش تاپماق تەس تۇرسا ھازىر…
— ئىككىمىز بىرلىشىپ بازار باشقۇرۇشقا ئەرز قىلساق ئاقارمۇ؟
— ئاقمايدۇ، ساراڭ بولماڭ، قەتئىي ئاقمايدۇ. ئۇنداق قىلسىڭىز بۇلارمۇ جىم تۇرمايدۇ. ئەگەر قىمار ئوينىغانلىقىڭىز ئاشكارىلىنىپ قالسا تۈرمىگە كىرىسىز…
— بۇ يەردىكىلەرمۇ ئوينىغان تۇرسا؟!
— بۇلارنى پاش قىلسىڭىز ھەممىسى بىر بولۇپ سىزنى بوغۇزلاپ تاشلاشتىن يانمايدۇ، بۇلارنى سەل چاغلاپ قالماڭ، ئىلگىرى بۇ يەردە يۇرتۋازلىق قىلىشىپ چوڭ جېدەل چىققان، نەچچىسى پىچاق يەپ ئۆلگەن…
مەن تۇرسۇن تەتەي بىلەن خوشلىشىپ، جان قالمىغان پۇتۇمنى سۆرەپ بىر ئاشخانىغا كىرىپ تاماق بۇيرۇتتۇم، گالدىن ھېچنېمە ئۆتىدىغاندەك ئەمەس. كەچتە ياتىدىغان يەر يوق، يېقىن ئەتراپتىكى بىر مېھمانخانىنىڭ يەر ئاستىدىن ياتاق ئالدىم. بۇ ياتاقلارنىڭ ھەممىسىنى دېگۈدەك قەشقەر، خوتەندىن كەلگەن بولغۇسى ھاجىملار ئىگەللەپ بوپتۇ. بۇلار ئۆز پۇلى بىلەن ھەرەمگە بارىدىغانلار ئىكەن. رەھمەتلىك ئاتامنىڭ ئەڭ چوڭ ئارزۇيىمۇ ھەرەمگە بېرىش ئىدى؛ ئۇ ئۆلۈپ كەتمىگەن بولسا، ئاشخانامنى تارتقۇزۇپ قويمىغان بولسام بەلكىم ئۇنىڭ ئارزۇسى ئىشقا ئېشىپ قالار ئىدى…بىرسىدىن قەرز ئېلىپ بولسىمۇ گۇاڭجۇغا بېرىپ ئۇ پاسىق شوۋچىلارنى تېپىپ كۆرگۈلۈگىنى كۆرسىتىمەن، مەن ياقۇپ ھاياتلا بولىدىكەنمەن، بۇنداق ئاسان بولدى قىلمايمەن… ئاچچىق خىيالدىن كېچىچە تولغىنىپ ئۇخلىيالماي چىقتىم.
ئەتىسى ئورنۇمدىن قوپۇپ ھاجەتخانىغا كىردىم. يەنە ئاشۇ خىياللار بىلەن ئولتۇرسام ھاجەتخانىغا مېنرال سۇنىڭ قۇتىسىنى كۆتۈرۈۋالغان بىر بوۋاي ئىستىنجا قىلغىلى كىرىپ كەلدى، مەن ئولتۇرغان يەرنىڭ ئىشىكى يېپىلماس بولۇپ قاپتىكەن، بوۋاي ماڭا قاراپ سالدى، قاتتىق چۆچۈپ كەتتىم. ئۇ رەھمەتلىك ئاتامغا بەك ئوخشايتتى. بىر دەمدىن كېيىن ئۇ يېنىمدا ئولتۇرۇپ تاھارەت ئالدى، پىچىرلاپ تۇرۇپ ئايەت ئوقۇدى، ئىككىمىزنى نېپىز بىر سىمونت تام ئايرىپ تۇراتتى.
(تۈگىدى)